از مجموعهٔ الشمعیل المحمدیه (سریال کامل شد)
· درس 6 از 40
الشمال المحمدیه | قسمت (6) | باب آنچه در مورد سفیدی موی رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم و رنگدانه آن حضرت ذکر شد.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:07
با قلمهای اشتیاق
0:09
و مرکب محبت
0:11
سطرهایی مینگاریم که از طلا گرانبهاتر است
0:15
در وصف سرور خلق
0:17
(صلیاللهعلیهوسلم)
0:20
شمائل محمدیه
0:30
باب آنچه درباره سفیدی موی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) آمده است
0:35
شیب عبارت است از تغییر رنگ اصلی موی به سفیدی
0:42
و به سببهای گوناگون پدید میآید
0:45
از جمله: پیشرفت سن
0:47
و دوام اندوهها و جز اینها
0:50
و مشیب آن است که مرد وارد حدّ پیری شود
0:55
از قتاده روایت است که گفت:
0:58
به انس بن مالک رضیاللهعنه گفتم:
1:01
آیا رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) موی خود را خضاب کرد؟
1:06
گفت: به آن (حد) نرسیده بود
1:09
جز این نبود که در شقیقههایش اندکی سفیدی بود
1:12
ولی ابوبکر رضیاللهعنه
1:15
با حنا و کتم خضاب میکرد
1:18
در این حدیث
1:22
قتاده رحمهالله
1:24
از صحابی جلیل انس بن مالک رضیاللهعنه میپرسد
1:28
آیا رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) خضاب کرد؟
1:32
یعنی آیا رنگ سفیدی موی سر و ریشش را تغییر داد؟
1:36
و خضاب عبارت است از رنگکردن موی به سرخی یا رنگ دیگر
1:41
انس رضیاللهعنه پاسخ داد:
1:44
به آن (حد) نرسیده بود
1:46
یعنی آنچه از سفیدی موی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) یافت میشد
1:49
بسیار اندک بود
1:52
بهگونهای که صاحبش نیازی به تغییر آن ندید
1:55
و سخن او «جز این نبود که در شقیقههایش سفیدی بود»
1:59
یعنی سفیدی موی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) جز این نبود
2:03
که اندکی در شقیقههایش بود
2:06
و «صدغ» همان فاصله میان گوش و چشم است
2:10
و به موی آویخته از سر نیز گفته میشود
2:13
تا میان گوش و چشم
2:16
و سخن او «ولی ابوبکر رضیاللهعنه»
2:20
«با حنا و کتم خضاب میکرد»
2:22
انس رضیاللهعنه به پرسنده فهمانید
2:25
که ابوبکر رضیاللهعنه
2:28
با حنا و کتم خضاب میکرد
2:31
و این دو درختچهای شناختهشدهاند
2:34
که برای رنگآمیزی و تغییر رنگ به کار میروند
2:37
حنا سفیدی را به سرخی تغییر میدهد
2:41
و کتم آن را به سیاهی برمیگرداند
2:45
و هرگاه این دو با هم به کار روند
2:47
چنانکه مقداری حنا و مقداری کتم گذاشته شود
2:51
رنگ سفیدی به رنگی میانه تغییر مییابد
2:54
میان سیاهی و سرخی
2:56
و از انس رضیاللهعنه روایت است که گفت:
3:01
در سر رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
3:05
و ریشش
3:07
جز چهارده موی سفید نشمردم
3:10
در این حدیث
3:14
انس رضیاللهعنه خبر میدهد
3:16
که سفیدیای که در موی سر
3:19
و ریش پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) یافت میشد
3:22
بسیار اندک بود
3:24
شمارش آن به چهارده موی رسید
3:27
و این شمار
3:29
بسیار اندک شمرده میشود
3:32
از این رو انس رضیاللهعنه گفت
3:35
چنانکه پیشتر گذشت:
3:37
به آن (حد) نرسیده بود
3:39
یعنی شمار آن به حدّ نیاز
3:41
به خضاب نمیرسید، زیرا بسیار کم بود
3:43
و از سماک بن حرب روایت است
3:46
که گفت:
3:48
از جابر بن سمره رضیاللهعنه شنیدم
3:51
هنگامی که درباره سفیدی موی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) پرسیده شد
3:55
گفت:
3:57
هرگاه سرش را روغن میزد
3:59
از آن سفیدی دیده نمیشد
4:01
و هرگاه روغن نمیزد
4:03
از آن دیده میشد
4:07
در این حدیث
4:09
جابر بن سمره رضیاللهعنه پاسخ میدهد
4:11
پس از آنکه درباره سفیدی موی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) پرسیده شد
4:15
و گفت:
4:17
هرگاه سرش را روغن میزد
4:19
از آن سفیدی دیده نمیشد
4:21
و هرگاه روغن نمیزد
4:23
دیده میشد
4:25
یعنی سفیدی آشکار نمیشد
4:27
زیرا برق روغنی که به کار میبرد
4:29
با اندک سفیدی موی سر پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
4:31
درهم میآمیخت
4:33
همان روغنی که به کار میبرد
4:35
و از این رو سفیدی آشکار میشد
4:37
هرگاه روغن نمیزد
4:39
و از عبدالله بن عمر رضیاللهعنهما روایت است
4:42
که گفت:
4:44
جز این نبود که
4:46
سفیدی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
4:48
در حدود
4:50
بیست موی سفید بود
4:52
و در این حدیث
4:56
عبدالله بن عمر رضیاللهعنهما خبر میدهد
4:58
که
5:00
شیب رسول الله صلی الله علیه وسلم
5:02
بود که تقریباً حدود بیست
5:04
موی سفید
5:06
و این (مطلب) نزدیک است
5:08
به احادیث
5:10
پیشین
5:14
و از ابن عباس رضیاللهعنهما
5:16
روایت شده که گفت:
5:18
ابوبکر رضیاللهعنه گفت:
5:20
ای رسول الله!
5:22
به راستی که موی سفید شدی
5:24
(پیامبر) فرمود:
5:26
هود و واقعه (مرا) پیر کردند،
5:28
و مرسلات،
5:30
و «عمّ یتساءلون»
5:32
و از ابوجحیفه رضیاللهعنه (روایت شده که) گفت:
5:34
(یاران) گفتند:
5:36
ای رسول الله!
5:38
تو را میبینیم که موی سفید شدهای،
5:40
(پیامبر) فرمود:
5:42
هود (مرا) پیر کرد
5:44
و خواهرانش،
5:46
شاهد (در) این
5:49
دو حدیث
5:51
گفتار پیامبر صلی الله علیه وسلم است:
5:53
هود (مرا) پیر کرد
5:55
و واقعه و مرسلات
5:57
و «عمّ یتساءلون»
5:59
و «اذا الشمس کورت»
6:01
و گفتارش:
6:03
«هود و خواهرانش (مرا پیر کردند)»
6:05
یعنی: خواهرانش
6:07
از سورههای قرآن
6:09
که در آنها یاد شده
6:11
از هولهای روز قیامت
6:13
و سختیهایش.
6:16
پس این سورههای یادشده
6:18
در آنها توصیف هولهای آن
6:20
روز آمده است.
6:22
پس موی سفید اندکی که در موی او (پیامبر) یافت شد،
6:24
صلی الله علیه وسلم،
6:26
از اهتمام
6:28
به امور دنیا نبود،
6:30
برای مصالح آن (دنیا)،
6:32
یا وابستگی و رغبت به آن (دنیا)
6:34
در افزونی از آن،
6:36
یا مانند آن از آنچه
6:38
حال بسیاری از مردم است
6:40
از کسانی که موی سفید برایشان پیدا میشود
6:42
به این سبب،
6:44
بلکه اهتمام او به امر
6:46
آخرت بود.
6:49
و از ابورمثه تیمی،
6:51
از تیم الرباب، روایت شده که گفت:
6:53
نزد پیامبر صلی الله علیه وسلم آمدم
6:55
و پسری از من همراهم بود.
6:57
(راوی) گفت:
6:59
او (پسر) را به (پیامبر) نشان دادم
7:01
و چون او را دیدم گفتم:
7:03
این پیامبر خدا صلی الله علیه وسلم است،
7:05
و بر او
7:07
دو جامه سبز بود
7:09
و او موی داشت
7:11
که سفیدی بر آن غلبه کرده بود،
7:13
و سفیدیاش سرخ بود.
7:17
در این حدیث
7:19
صحابی جلیل ابورمثه
7:21
رضیاللهعنه میگوید:
7:23
نزد پیامبر صلی الله علیه وسلم آمدم
7:25
پس (او را) نشان دادم،
7:27
یعنی پیامبر صلی الله علیه وسلم را (به پسرم) نشان دادم.
7:29
ممکن است این آمدن
7:31
نخستین آمدنش
7:33
نزد پیامبر صلی الله علیه وسلم باشد،
7:35
پس او (پیامبر) را نمیشناخت
7:37
و دربارهاش پرسید،
7:39
پس چون او را دید گفت:
7:41
این پیامبر خداست
7:43
صلی الله علیه وسلم.
7:45
(ابورمثه) خواست که از او اطمینان حاصل کند.
7:47
و گفتارش:
7:49
و بر او دو جامه سبز بود،
7:51
مانند ازار و ردا،
7:53
و مراد
7:55
سبز خالص نیست،
7:57
بلکه ممکن است
7:59
سبزی همراه با سیاهی باشد
8:01
یا با خطوط سیاه،
8:03
مانند برودِ یمانی.
8:05
و گفتارش:
8:07
«و او موی داشت که سفیدی بر آن غلبه کرده بود»
8:09
این جای شاهد
8:11
از حدیث است
8:13
و معنایش یعنی وجود سفیدی
8:15
در سر پیامبر صلی الله علیه وسلم است.
8:17
و گفتارش:
8:19
«و سفیدیاش سرخ بود»
8:21
یعنی از آثار خضاب (حنا)
8:23
چنانکه بعداً نزد ما خواهد آمد.
8:25
فایده:
8:28
آنچه بدان دلالت دارد
8:30
احادیث صحیح
8:32
که موی سفید که یافت شد
8:34
در موی رسول الله
8:36
(صلیاللهعلیهوسلم)
8:38
چیزی بسیار اندک است
8:40
و موارد اندکی است
8:42
در سه جایگاه
8:44
که انس به آن اشاره کرده است
8:46
رضیاللهعنه
8:48
آنجا که میگوید
8:50
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) موی خود را خضاب نکرد
8:52
(صلیاللهعلیهوسلم)
8:54
سپیدی در زیر لب پایین و میان ریش او بود
8:56
و در دو طرف شقیقهها
8:58
و در سر موارد اندکی بود
9:00
و عنفقه
9:02
همان است که میان چانه و لب پایین است
9:04
پایین
9:06
و یاران (صحابه) رضیاللهعنهم
9:08
سپیدی موی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را توصیف کردند
9:10
که در سرش بود
9:12
دلیل است بر اینکه او
9:14
(صلیاللهعلیهوسلم)
9:16
گاهی موی سر خود را کنار میزد
9:18
گاهی
9:20
مانند هنگام نزول باران
9:22
زیرا گاهی آن واجب است
9:24
مانند کسی که بخواهد بر سر خود مسح کند
9:26
در هنگام وضو
9:28
و همچنین در حج
9:30
هنگام احرام
9:35
باب آنچه درباره خضاب رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) آمده است
9:37
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
9:39
از
9:43
ابی رمثه رضیاللهعنه
9:45
روایت است که گفت
9:47
نزد رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) آمدم
9:49
همراه پسری از خودم
9:51
پس فرمود
9:53
این پسر توست؟
9:55
گفتم: آری، به آن گواهی میدهم
9:57
فرمود
9:59
او بر تو جنایت نمیکند
10:01
و تو بر او جنایت نمیکنی
10:03
(راوی) گفت
10:05
و موی سفید او را سرخ دیدم
10:08
در این حدیث
10:10
ابو رمثه رضیاللهعنه خبر میدهد
10:12
که او نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمد
10:14
و همراهش پسرش بود
10:16
و در این جمله
10:18
فایدهای است
10:20
و آن همراه بردن پدران
10:22
فرزندان خود را به مجالس خیر
10:24
یا برای دیدار عالمی
10:26
یا مانند آن
10:28
پس شایسته است برای پدر
10:30
که در صورت امکان فرزندان خود را همراه ببرد
10:32
زیرا در این کار
10:34
تربیت و پرورش آنان است
10:36
بر دوستی اهل علم
10:38
و دوستی مجالس علم
10:40
و سخن او که فرمود
10:43
این پسر توست؟
10:45
یعنی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) از
10:47
ابا رمثه رضیاللهعنه پرسید
10:49
آیا این پسر توست؟
10:51
ابو رمثه گفت
10:53
آری، به آن گواهی میدهم
10:55
یعنی اقرار میکند که او
10:57
پسر من است
10:59
و این را تأکیدا گفت
11:01
و سخن پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) که فرمود
11:03
او بر تو جنایت نمیکند
11:05
و تو بر او جنایت نمیکنی
11:07
یعنی اگر از او جنایتی سر زد
11:09
(جرمی مرتکب شد)
11:11
پس جنایت او بر خودش است
11:13
و اگر از تو جنایتی سر زد
11:15
پس جنایت تو بر خودت است
11:17
و هیچ بردارندهای بار دیگری را برنمیدارد
11:19
(این بار دیگری نیست)
11:21
در این، قطع ریشه رسمی است
11:23
که در جاهلیت وجود داشت
11:25
و آن انتقامگیری (ثأر) است
11:27
پس وقتی کسی را از قبیلهای
11:29
پسر کسی میکشت
11:31
آنان پدر او
11:33
یا برادرش یا گروهی
11:35
از خانوادهاش را میکشتند
11:37
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آن رسم را باطل کرد
11:39
آن
11:41
و سخن او که فرمود: و موی سفید را سرخ دیدم
11:43
(سرخ دیدم)
11:45
این دلیل است بر اینکه سپیدی
11:47
موی او
11:49
اندک بود
11:51
و سرخی که در آن بود
11:53
از حنا (قَضّاب) بود
11:55
و از عثمان بن موهب روایت شده است
11:59
که گفت: پرسیده شد
12:01
از ابوهریره رضیاللهعنه
12:03
آیا رسول الله
12:05
(ﷺ)
12:07
موی (سر و ریش) خود را خضاب میکرد؟ گفت: آری.
12:09
و در روایتی آمده که گفت:
12:11
بر امسلمه وارد شدم
12:13
رضیاللهعنها
12:15
پس مویای از ما بیرون آورد
12:17
از موهای پیامبر (ﷺ)
12:19
که خضاب شده بود.
12:21
و از انس رضیاللهعنه روایت شده است
12:23
که گفت:
12:25
موی رسول الله
12:27
(ﷺ)
12:29
را خضابشده دیدم.
12:31
و از عبدالله بن محمد بن عقیل روایت شده است
12:33
که گفت:
12:35
موی رسول الله (ﷺ) را
12:37
نزد انس
12:39
بن مالک خضابشده دیدم.
12:41
در این
12:44
احادیث، اثبات
12:46
خضاب برای رسول الله
12:48
(ﷺ)
12:50
و خلاصه سخن درباره این موضوع
12:52
همانگونه که نووی رحمهالله گفته است،
12:54
قاضی گفت:
12:56
علما اختلاف کردهاند
12:58
که آیا پیامبر
13:00
(ﷺ)
13:02
خضاب میکرد یا نه.
13:04
پس بیشتر آنان به حدیث
13:06
انس استناد کرده و آن را منع کردهاند، و این مذهب مالک است.
13:08
و برخی از محدثین گفتهاند:
13:10
پیامبر
13:12
(ﷺ)
13:14
خضاب کرده است، به دلیل حدیث امسلمه،
13:16
و حدیث ابن عمر،
13:18
که او دید پیامبر (ﷺ)
13:20
با زرد (خضاب) رنگ میکرد.
13:22
(قاضی) گفت:
13:24
و برخی میان
13:26
این احادیث جمع کردهاند، به آنچه در
13:28
حدیث امسلمه به آن اشاره شده،
13:30
از سخن انس
13:32
در گفتهاش: «نمیدانم
13:34
در این چیزی که مردم نقل میکنند
13:36
جز آنکه باشد چیزی
13:38
از عطری که (پیامبر) با آن خوشبو میکرد،
13:40
با آن موی را
13:42
زیرا پیامبر (ﷺ)
13:44
بسیار عطر به کار میبرد،
13:46
و آن سیاهی موی را زایل میکند.»
13:48
پس انس رضیاللهعنه اشاره کرد
13:50
به اینکه آن تغییر
13:52
از نوع خضاب نیست،
13:54
بلکه تنها به سبب کمرنگ شدن رنگ سیاهی آن،
13:56
بر اثر عطر است.
13:58
(قاضی) گفت:
14:00
و احتمال دارد آن چند تار مو
14:02
پس از او تغییر کرده باشد
14:04
به سبب بسیار خوشبو کردن امسلمه آنها را،
14:06
از روی احترام.
14:08
این پایان سخن قاضی است.
14:10
و آنچه برگزیده شده
14:12
این است که
14:14
پیامبر (ﷺ)
14:16
در وقتی خضاب کرد
14:18
و در بیشتر اوقات آن را ترک کرد،
14:20
پس هر یک
14:22
آنچه دیده بود را خبر داد و او راستگو بود.
14:24
و این تأویل مانند آن چیزی است که تعیین شده است.
14:26
و حافظ گفت
14:28
رحمهالله:
14:30
حاصل آنچه طبری جمع کرده این است
14:32
که کسی که قطعاً میگوید
14:34
پیامبر خضاب کرد،
14:36
چنانکه در ظاهر حدیث امسلمه آمده،
14:38
و چنانکه در حدیث ابن عمر آمده،
14:40
که پیامبر (ﷺ)
14:42
با زرد خضاب کرد،
14:44
آنچه را دیده حکایت کرده است،
14:46
و آن در برخی اوقات بوده است.
14:48
و کسی که این را نفی کرده
14:50
مانند انس،
14:52
پس آن بر اغلب
14:54
و بیشتر حالات او حمل میشود.
14:58
ادامه حدیث، انشاءالله.
15:00
و الله اعلم.
15:02
و درود و سلام الله بر
15:04
پیامبرمان محمد
15:06
و بر آل و اصحابش
15:08
همگی باد.