از مجموعهٔ الشمعیل المحمدیه (سریال کامل شد)
· درس 29 از 40
الشمال المحمدیه | قسمت (29) | باب آنچه در قرائت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم ذکر شد.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:07
با قلمهای اشتیاق
0:09
و مرکب عشق
0:11
سطرهایی مینویسیم که از طلا گرانبهاتر است
0:15
در توصیف سرور آفریدگان
0:17
صلیاللهعلیهوسلم
0:20
شمائل محمدیه
0:31
باب آنچه دربارهی قرائت رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) آمده است
0:36
یعنی دربارهی کیفیت قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
0:41
برای قرآن و تلاوت آن
0:43
ترتیل و مدّ
0:45
و وقف و اسرار و اعلان
0:48
از یعلی بن مملک
0:52
که از ام سلمه (رضیاللهعنها) پرسید
0:55
دربارهی قرائت رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
0:59
پس او قرائت (پیامبر) را توصیف کرد که روشنگر بود
1:03
حرف به حرف
1:05
در این حدیث
1:08
از ام سلمه (رضیاللهعنها) پرسیده شد
1:11
دربارهی قرائت رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
1:15
پس قرائت آن حضرت (صلیاللهعلیهوسلم) را توصیف کرد
1:18
که قرائتی روشنگر بود
1:21
و قرائت به «مفسّره» توصیف میشود
1:24
هنگامی که با درنگ و آرامش باشد
1:27
و توقف در جایهای مناسب وقف
1:31
و «مفسّره» نامیده شد
1:33
زیرا خواننده و شنونده را
1:35
در فهم و تدبّر یاری میدهد
1:37
و این بزرگترین مقصود از نزول قرآن کریم است
1:41
و سخن او «حرف به حرف» است
1:44
این توضیحی برای گفتار او «مفسّره» است
1:47
و معنا آن است که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
1:51
در ادای حروف و کلمات با آرامش میخواند
1:54
پس روشن و آشکار میشود و فهمیده میشود
1:58
و از قتاده روایت است که گفت:
2:03
به انس بن مالک گفتم:
2:05
قرائت رسول الله
2:08
(صلیاللهعلیهوسلم) چگونه بود؟
2:10
گفت: «مدّ» داشت
2:13
در این حدیث
2:16
از انس بن مالک (رضیاللهعنه) پرسیده شد
2:19
دربارهی قرائت رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
2:22
یعنی بر چه وصفی بود
2:25
پس فرمود (رضیاللهعنه):
2:27
قرائت ایشان «مدّ» داشت
2:30
یعنی دارای مدّ بود
2:32
و معنا آن است که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
2:35
آنچه را که نیازمند مدّ بود، مدّ میداد
2:38
و این تفسیری برای قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در برخی از ویژگیهای آن است
2:42
در برخی صفات آن
2:44
پس قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
2:47
اوصاف بسیاری دارد
2:49
انس (رضیاللهعنه) در این حدیث
2:52
تنها
2:53
به ذکر مدّ در آن بسنده کرد
2:55
و در روایتی از بخاری
2:58
از قتاده روایت است که از انس (رضیاللهعنه) پرسید
3:02
قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) چگونه بود؟
3:06
گفت: مدّ داشت
3:09
سپس خواند:
3:11
بسم الله الرحمن الرحیم
3:13
«بسم الله» را مدّ میداد
3:15
و «الرحمن» را مدّ میداد
3:17
و «الرحیم» را مدّ میداد
3:20
پس این حدیث
3:21
در آن بیان کیفیت مدّ مذکور در حدیث است
3:25
و از ام سلمه (رضیاللهعنها) روایت است که گفت:
3:31
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
3:34
قرائت خود را قطع میکرد
3:36
میفرمود: «الحمد لله رب العالمین»
3:40
سپس توقف میکرد
3:42
سپس میفرمود: «الرحمن الرحیم»
3:45
سپس توقف میکرد
3:47
و «ملک یوم الدین» را میخواند
3:50
در این حدیث
3:53
ام سلمه (رضیاللهعنها) قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را توصیف میکند
3:56
قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را
3:59
پس گفت:
4:01
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
4:03
قرائت خود را قطع میکرد
4:05
از «تقطیع»
4:07
و آن عبارت است از قطعهقطعه کردن چیزی
4:10
که آن را بخشبخش کند
4:12
پس بر سر هر آیه توقف میکرد
4:15
از این رو گفت:
4:17
«الحمد لله رب العالمین» میفرمود
4:21
سپس توقف میکرد
4:22
سپس میفرمود: «الرحمن الرحیم»
4:26
سپس توقف میکرد
4:27
و «ملک یوم الدین» را میخواند
4:30
و توقف در پایان هر آیه
4:33
از سنت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) است
4:36
زیرا ایشان بر سر آیات توقف میفرمود
4:40
و از عبدالله بن ابی قیس روایت است که گفت:
4:44
از عایشه (رضیاللهعنها) پرسیدم
4:47
دربارهی قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
4:50
آیا آهسته میخواند یا بلند؟
4:54
فرمود:
4:55
هر دو را انجام میداد
4:58
گاه آهسته میخواند
5:00
و گاهی بلند (میخواند).
5:02
پس گفتم:
5:03
الحمد لله الذی جعل فی الأمر سعی
5:07
در این حدیث
5:11
عبدالله بن ابی قیس پرسید
5:13
امالمؤمنین عایشه رضیاللهعنها
5:16
دربارهی قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
5:20
یعنی در نماز شب (تهجد) او
5:23
آیا آن را آهسته میخواند یا بلند؟
5:26
پس فرمود رضیاللهعنها:
5:29
همهی آنها را انجام میداد.
5:32
سپس آن را با گفتهاش روشن کرد:
5:35
گاهی آهسته میخواند
5:37
و گاهی بلند.
5:39
یعنی او (صلیاللهعلیهوسلم)
5:42
وقتی در قرائتش در تهجد بود،
5:45
گاهی آن را بلند میخواند
5:47
و صدایش را به اندازهای بلند میکرد
5:49
که کسی که نزدیکش بود بشنود،
5:51
و آن را بسیار بلند نمیکرد،
5:54
و گاهی دیگر آهسته میخواند،
5:56
بهطوری که هیچکس آن را نمیشنید،
5:58
حتی اگر نزدیکش بود.
6:00
پس عبدالله ابن ابی قیس گفت:
6:03
الحمد لله الذی جعل فی الأمر سعة
6:07
یعنی خداوند برای ما در این امر گشایش قرار داد،
6:09
اگر بخواهیم بلند قرائت میکنیم
6:12
و اگر بخواهیم آهسته آن را میخوانیم،
6:15
و هر دو شیوه جایز و مشروع است،
6:18
و بهتر آن است که انسان
6:21
در هر بار، آنچه به خشوعش نزدیکتر است را انجام دهد.
6:24
و از ام هانی رضیاللهعنها (روایت است)
6:28
رضیاللهعنها گفت:
6:30
صدای قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را میشنیدم
6:34
در شب، در حالی که بر تخت (عریش) خود بودم
6:37
در این حدیث
6:40
ام هانی رضیاللهعنها میگوید
6:43
که او صدای قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را میشنید
6:48
در شب، در حالی که بر عریش خود بود.
6:51
و عریش همان تختی است که بر آن میخوابد.
6:55
و در روایت امام احمد آمده است
6:59
که این شنیدن دلالت دارد بر اینکه
7:02
آن در مکه، پیش از هجرت بوده است.
7:05
او رضیاللهعنها گفت:
7:07
من صدای قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را میشنیدم
7:11
در دل شب،
7:13
در حالی که من بر این عریشم بودم،
7:16
و او نزد کعبه بود.
7:18
و این دلالت دارد بر مشروعیت بلند خواندن
7:21
قرائت را گاهی.
7:23
زیرا این کار برای خشوع و تدبر مناسبتر است،
7:26
چون سود بلند خواندن به دیگران که قرآن میشنوند نیز میرسد،
7:31
چه از انسانهای شایسته و چه از جن.
7:34
اما اگر بلند خواندن، دیگری را آزار دهد،
7:37
از خوابرفته یا نمازگزار،
7:39
آنگاه مشروع نیست،
7:41
بلکه از آن نهی میشود.
7:43
و از معاویه بن قرّه روایت است که گفت:
7:47
شنیدم عبدالله بن مغفل رضیاللهعنه میگفت:
7:52
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را دیدم
7:55
بر ناقهاش در روز فتح،
7:57
در حالی که میخواند:
7:59
«إنا فتحنا لک فتحا مبینا»
8:03
«تا خداوند گناهان گذشته و آیندهات را بیامرزد».
8:09
گفت:
8:10
پس خواند و ترجیع کرد.
8:12
معاویه بن قرّه گفت:
8:16
اگر نبود که مردم بر من گرد آیند،
8:19
برای شما در این باره آوازی میساختم
8:22
یا گفت:
8:23
لحن (آهنگ) میساختم.
8:26
از این حدیث
8:28
صحابی جلیل عبدالله بن مغفل رضیاللهعنه میگوید:
8:33
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را بر ناقهاش در روز فتح دیدم.
8:38
مراد از فتح در اینجا
8:40
صلح حدیبیه است.
8:42
و گفتهاش:
8:43
در حالی که میخواند:
8:45
«إنا فتحنا لک فتحا مبینا»
8:48
«تا خداوند گناهان گذشته و آیندهات را بیامرزد».
8:53
یعنی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آغاز سورهی فتح را میخواند.
8:59
و گفتهاش:
9:00
پس خواند و ترجیع کرد.
9:02
ترجیع همان تکرار و بازگرداندن صداست،
9:05
و مراد از آن در اینجا
9:07
نیکو کردن آوای قرائت است.
9:10
و گفتهاش:
9:11
و اگر نبود که مردم بر من گرد آیند،
9:14
برای شما در این باره آوازی میساختم
9:16
یا گفت:
9:17
لحن (آهنگ) میساختم.
9:19
این روشن میکند که مراد از ترجیع در اینجا
9:22
نیکو کردن آوای قرآن است.
9:25
و در آن دلیل است که انجام کاری که موجب گردآمدن مردم بر آن شود،
9:30
که به فتنه یا معصیت بینجامد،
9:33
امری نکوهیده است.
9:35
و از ابن عباس رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
9:41
قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
9:45
گاه کسانی که در اتاق بودند آن را میشنیدند،
9:48
در حالی که او در خانه بود.
9:51
حجره از خانه خصوصیتر است.
9:53
و در این حدیث
9:55
آمده که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) گاهی شبها در خانه نماز میخواند،
10:01
یعنی در حیاط خانه،
10:03
بهطوری که کسانی که در حجره هستند آن را میشنیدند.
10:05
و این به این دلیل بود که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
10:08
زیاد صدایش را بلند نمیکرد
10:11
و آنقدر آهسته هم نمیخواند که هیچکس نشنود.
10:15
و در این، اشارهای است به سخن خداوند متعال:
10:19
«نمازت را بلند مخوان و آهسته هم مخوان،»
10:23
«و میان آن دو راهی بجوی.»
10:26
این حدیث دلالت دارد
10:28
بر اینکه قرائت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
10:32
میان بلند و آهسته بود.
10:36
و در سنن ابو داوود آمده است
10:38
از ابو قتاده
10:40
که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
10:43
شبی بیرون رفت،
10:44
ناگاه دید ابوبکر نماز میخواند
10:47
و صدایش را پایین میآورد.
10:49
گفت:
10:50
و (پیامبر) از کنار عمر بن خطاب گذشت
10:52
که نماز میخواند و صدایش را بلند کرده بود.
10:55
گفت:
10:56
چون هر دو نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) گرد آمدند،
11:00
فرمود:
11:01
ای ابوبکر!
11:03
از کنار تو گذشتم و تو نماز میخواندی
11:05
و صدایت را پایین آورده بودی.
11:07
گفت:
11:08
ای رسول الله! کسی را که با او راز میگفتم شنواندم.
11:12
فرمود:
11:13
و به عمر فرمود:
11:15
از کنار تو گذشتم و تو نماز میخواندی
11:17
و صدایت را بلند کرده بودی.
11:19
گفت:
11:20
گفت: ای رسول الله!
11:22
خفته را بیدار میکنم
11:24
و شیطان را میرانم.
11:26
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
11:30
ای ابوبکر!
11:31
صدایت را کمی بلندتر کن.
11:34
و به عمر فرمود:
11:36
صدایت را کمی پایینتر بیاور.
11:39
فایده:
11:42
علما اختلاف کردهاند
11:44
که کدام برتر است:
11:45
ترتیل با قرائت کم،
11:47
یا سرعت با قرائت بسیار؟
11:50
ابن قیم رحمهالله گفت:
11:53
و درست در این مسئله آن است که گفته شود:
11:56
ثواب قرائت ترتیل و تدبر
11:59
والاتر و باارزشتر است
12:02
و ثواب قرائت بسیار
12:04
از نظر شمار بیشتر است.
12:06
پس نخستین، همانند کسی است که گوهری بزرگ صدقه دهد
12:10
یا بندهای با ارزش بسیار زیاد آزاد کند،
12:14
و دومی همانند کسی است که شمار زیادی درهم صدقه دهد
12:19
یا شماری از بردگان را که ارزششان اندک است آزاد کند.
12:23
و برخی علما گفتهاند:
12:25
شایسته است که انسان دو گونه قرائت داشته باشد:
12:29
قرائت تدبری،
12:31
و قرائت روان.
12:33
همانگونه که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
12:36
برای خود وردی داشت که هر روز میخواند،
12:39
حدود پنج جزء.
12:41
و گاهی شب را با یک آیه به سر میبرد که آن را تکرار میکرد.
12:46
و خداوند داناتر است.
12:48
فایده:
12:52
زهری یادآور شده
12:54
که قرائت رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
12:57
آیه آیه بود.
13:00
این برترین است:
13:02
توقف بر سر آیات،
13:04
هرچند با آنچه پس از آن است مرتبط باشد.
13:07
و برخی قاریان
13:09
به پیگیری اغراض و مقاصد رفتهاند
13:12
و توقف در پایان آنها را،
13:15
و پیروی از هدایت و سنت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را سزاوارتر دانستهاند.
13:18
و این را
13:20
و کسی که آن را یادآور شده،
13:22
بیهقی در شعب الایمان است
13:25
و دیگران.
13:26
و توقف بر سر آیات را ترجیح دادهاند
13:29
هرچند با آنچه پس از آن است مرتبط باشد.
13:32
فایده:
13:35
در ترجیع، اندازهای بیش از ترتیل است.
13:39
در سنن ابو داوود آمده است:
13:41
گفت:
13:43
شبی نزد عبدالله بن مسعود در خانهاش ماندم،
13:46
او خوابید، سپس برخاست
13:49
و (قرآن) را چنان میخواند که مردی در مسجد محلهاش میخواند،
13:53
صدایش را بلند نمیکرد
13:55
و کسانی که پیرامونش بودند میشنیدند،
13:57
و ترتیل میکرد
13:58
و ترجیع نمیکرد.
14:00
و شیخ محمد بن ابی جمره گفت:
14:03
معنای ترجیع
14:05
نیکو کردن تلاوت است،
14:06
نه ترجیع آواز خوانندگی.
14:08
زیرا قرائت همراه با ترجیع آواز (آهنگسازی غنایی)
14:11
با خشوع منافات دارد
14:13
که مقصود اصلی تلاوت است
14:16
و همچنین لحن (آهنگ)
14:17
مراد از آن، زیبا ساختن تلاوت است
14:20
و مقصود، آهنگهای اهل غنا نیست
14:23
و نه تکلّف در زیبا کردن صدا با قرآن
14:27
قاری رحمهالله گفته است
14:29
و هرکس در احوال سلف بیندیشد
14:32
درمییابد که ایشان از تصنّع در قرائت بری بودهاند
14:35
یعنی از آهنگهای ساختگی و ابداعی
14:37
بجز تطریب و زیباسازی طبیعی
14:40
پس حق این است که آنچه از آن (زیبایی) بهطور طبیعی و سرشتی باشد
14:44
ستوده است
14:46
و اگر طبیعتش او را یاری کند
14:48
در افزودن زیبایی و آراستگی
14:51
بهسبب تأثیری که بر تلاوتکننده و شنونده دارد
14:54
اما آنچه در آن تکلّف و تصنّع باشد
14:57
با آموختن آوازهای غنایی
14:59
و آهنگهای خاص
15:01
این همان است که سلف آن را ناپسند شمردهاند
15:04
و پرهیزگاران از آیندگان نیز چنین کردهاند
15:06
ادامه بحث در آینده، انشاءالله
15:11
و الله داناتر است
15:13
درود و سلام الله بر پیامبر ما محمد
15:16
و بر آل و اصحاب او همگی