از مجموعهٔ الشمعیل المحمدیه (سریال کامل شد)
· درس 23 از 40
الشمال المحمدیه | قسمت (23) | باب آنچه در کلام رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در مورد سمر آمده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:07
با قلمهای شوق و مرکب عشق،
0:11
حروفی را مینگاریم که از طلا گرانبهاتر است،
0:15
در توصیف سرور آفریدگان، درود و سلام الله بر او باد،
0:20
شمائل محمدیه.
0:30
باب آنچه از سخن رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) درباره «سَمَر» رسیده است.
0:38
سَمَر همان گفتوگو در شب است.
0:41
و ریشهٔ سَمَر، روشنایی ماه است،
0:44
زیرا مردم در آن شبها به گفتوگو میپرداختند.
0:47
از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت:
0:52
یازده زن نشسته بودند،
0:55
با یکدیگر پیمان بستند و قرار نهادند
0:58
که هیچچیز از اخبار شوهرانشان را از یکدیگر پنهان نکنند.
1:02
زن نخست گفت:
1:04
شوهر من گوشت شتر لاغر است،
1:06
که بر قلهٔ کوهی دشوارگذر نهاده شده،
1:09
نه دشتی هموار که بتوان بر آن بالا رفت،
1:11
و نه گوشتی فربه که بتوان آن را برداشت.
1:14
زن دوم گفت:
1:16
شوهر من آنقدر خبرها را فاش نمیکند،
1:18
که میترسم اگر ذکرش کنم، نه بگذارد و نه رها کند،
1:21
اگر یادش کنم، عیوب و بدیهایش را یاد کنم.
1:25
زن سوم گفت:
1:27
شوهر من «عشنَق» است،
1:29
اگر سخن گویم، طلاقم میدهد،
1:31
و اگر سکوت کنم، مرا معلّق میگذارد.
1:33
زن چهارم گفت:
1:36
شوهر من مانند شب تهامه است،
1:38
نه گرم است و نه سرد،
1:40
نه ترسی در او هست و نه ملالی.
1:43
زن پنجم گفت:
1:45
شوهر من چون وارد شود، چون پلنگ است،
1:48
و چون بیرون رود، چون شیر،
1:50
و از آنچه نمیداند، پرسش نمیکند.
1:52
زن ششم گفت:
1:54
شوهر من چون بخورد، تمام میخورد،
1:57
و چون بنوشد، تا ته مینوشد،
1:59
و چون بخوابد، در رختخواب میپیچد،
2:01
و دست را به درون لباس نمیبرد،
2:03
تا بداند که چه غمی دارم.
2:05
زن هفتم گفت:
2:08
شوهر من «عیایا»ست،
2:10
یا «غیایا»،
2:12
و «طباقا»،
2:14
هر دردی را درمانی است،
2:16
زخمت دهد یا سرت را بشکند،
2:18
یا هر گونه آسیب را فراهم آورد.
2:20
زن هشتم گفت:
2:22
شوهر من لمسش، لمس خرگوش است،
2:25
و بویش، بوی گیاه زرنب.
2:28
زن نهم گفت:
2:31
شوهر من بلندپایهٔ عماد است،
2:33
بلندقامت، با شمشیرهای بلند،
2:35
بزرگمنش و پرخیر،
2:37
خانهاش نزدیک مجلس مهمانان است.
2:39
زن دهم گفت:
2:41
شوهر من «مالک» است،
2:43
و چه مالکی!
2:45
مالک از اینها بهتر است،
2:47
او را شترانی بسیار است با آغلهای فراوان،
2:51
و اندکشمار در چراگاهها،
2:53
چون صدای چنگ را بشنوند،
2:56
یقین میکنند که آنان به هلاکت خواهند رسید.
2:59
زن یازدهم گفت:
3:01
شوهر من ابو زرع است،
3:03
و چه ابو زرع!
3:05
گوشوارههایم را از گوشم پر کرد،
3:08
و بازوانم را از چربی پر ساخت،
3:11
و مرا شادمان کرد،
3:13
پس من خود را شادمان یافتم.
3:15
او مرا در میان خاندانی از اهل گلهداری با نیازمندی یافت،
3:18
و مرا در میان اهل اسب و شتر و خرمنکوب و کسانی که در پاککردن غلاتاند، قرار داد.
3:24
پس نزد او سخن میگویم و عیبی نمیبینم،
3:27
میخوابم و تا صبح میخوابم،
3:30
مینوشم و سیراب میشوم.
3:32
مادر ابو زرع،
3:35
و چه مادر ابو زرع!
3:38
کیسههای غذایش بزرگ،
3:40
و خانهاش وسیع است.
3:42
پسر ابو زرع،
3:44
و چه پسر ابو زرع!
3:46
بسترش مانند شاخهٔ نخل جداشده است،
3:49
و او را شانهای گوسفند کافی است.
3:52
دختر ابو زرع،
3:54
و چه دختر ابو زرع!
3:56
فرمانبردار پدرش،
3:58
و فرمانبردار مادرش،
4:00
آراسته به زیورهایش،
4:02
و خشمگیر بر همسایهاش.
4:04
کنیز ابو زرع،
4:06
و چه کنیز ابو زرع!
4:09
سخن ما را بیرون نمیبرد و افشا نمیکند،
4:12
و غذای ما را ضایع نمیسازد،
4:16
و خانهٔ ما را آشفته نمیگرداند.
4:19
زن گفت:
4:22
ابو زرع بیرون رفت، در حالی که مشکهای شیر در حال مخضزدن بودند،
4:25
با زنی برخورد کرد که دو پسر داشت، همچون دو پلنگ،
4:30
که زیر کمرش با دو انار بازی میکردند.
4:34
پس مرا طلاق داد و آن زن را به نکاح خود درآورد،
4:37
و من پس از او با مردی بزرگوار ازدواج کردم.
4:40
او بر شتری سوار شد
4:42
و نیزهای به دست گرفت
4:44
و نعمتهای فراوان را برای من آسوده کرد
4:47
و از هر نوع چیزی جفتی به من داد
4:51
و فرمود
4:52
ای ام زرع، بخور و به خانوادهات بخش
4:56
زیرا اگر تمام آنچه را که دارم جمع کنی، کوچکترین ظرف ابوزرع به آن نمیرسد
4:59
(این حکایت ادامه دارد)
5:03
عایشه رضیاللهعنها گفت
5:06
پس رسول الله (ﷺ) به من فرمود
5:10
من برای تو همچون ابوزرع برای ام زرع هستم
5:17
این حدیث از جمله احادیثی است که در گفتوگوی شبانهٔ پیامبر (ﷺ) آمده است
5:22
با برخی از همسرانش
5:24
برای انس و مهربانی
5:26
و این از خوشمعاشرتی و خوشدلی است
5:29
و برای خوار ساختن شیطان است
5:31
زیرا سخنان شیرین و لطیفهها و حکایتها
5:34
از اموریاند که جانها با آن آرامش مییابند
5:37
و دلها با آن شادابی میگیرند
5:39
و با آن انس و همدمی حاصل میشود
5:42
و این همه از مقاصد شرعی است
5:45
و این خبر طولانی که عایشه رضیاللهعنها برای پیامبر (ﷺ) بازگو کرد
5:53
دربارهٔ آن زنان است که در خبر هر یک از ایشان با شوهرش آمده است
5:58
و پیامبر (ﷺ) برای انس و خوشمعاشرتی با او به آن گوش میداد
6:05
در آن آمده که یازده زن در یک مجلس گرد آمدند
6:10
و با یکدیگر پیمان بستند که از اخبار شوهرانشان چیزی را پنهان نکنند
6:15
چه آنچه مدح باشد و چه آنچه عیبجویی باشد
6:19
پس برخی از ایشان شوهرشان را با ستایش یاد کرد
6:22
و برخی دیگر با عیبجویی یاد کرد
6:25
پس زن نخست در وصف شوهرش گفت
6:28
شوهر من گوشت شتر لاغر است
6:31
یعنی او مانند گوشت شتر است که بسیار لاغر باشد
6:35
که بر فراز کوهی قرار گرفته باشد
6:37
و آن کوه نه هموار است تا بتوان از آن بالا رفت
6:40
زیرا بسیار سنگلاخ است
6:43
و گوشت چاق نیست تا بتوان آن را جابهجا کرد
6:46
یعنی برای انتقال آن باید سختیها را تحمل کرد
6:49
پس او دشوار است
6:51
یعنی برای انتقال آن باید سختیها را تحمل کرد
6:54
پس او از شوهرش راضی نیست
6:57
به سبب بدخلقی و درشتی طبعش
7:00
پس او را به گوشت شتر تشبیه میکند
7:03
که جان از آن بیزار است
7:05
و بدخلقی او را به کوه ناهموار تشبیه میکند
7:09
کاش با لاغریاش، بالا رفتن از او آسان بود
7:14
بلکه او بر فراز کوهی است که راه بالا رفتن از آن دشوار است
7:17
و در همان حال
7:19
سزاوار نیست که برای رسیدن به او سختیها تحمل شود
7:23
(این حکایت ادامه دارد)
7:25
و زن دوم گفت
7:29
شوهر من، خبرش را فاش نمیکنم
7:31
یعنی اخبار و اوصاف او را فاش و آشکار نمیکنم
7:35
میترسم که اگر آغاز کنم، رهایش نکنم
7:38
یعنی میترسم اگر به وصف و خبر او بپردازم
7:42
چیزی از خبرش را رها نکنم
7:45
به سبب درازی و فراوانی آن
7:47
یعنی فراوانی عیبها و بدیهایش
7:50
پس نمیتوانم ذکرش را کامل کنم
7:53
اگر او را یاد کنم، عجر و بجرش را یاد کردهام
7:57
و اصل عجر، برآمدگی رگهای گردن است
8:01
و بجر، برآمدگی ناف است
8:04
گویی به او گفته است: عیبهای آشکار و پنهان
8:09
پس از عیبهای آشکار با عجر کنایه زده است
8:12
که همان برآمدگی رگهاست
8:15
و او عیبهای پنهانی دارد که جز زن کسی آن را نمیشناسد
8:19
و از آنها با بجر کنایه زده است
8:21
که همان برآمدگی ناف است
8:24
و زن سوم گفت
8:28
شوهر عشنق است
8:30
و آن به معنای بلندقد است
8:32
و مقصود این است که
8:33
او جز درازی، هیچ سودی ندارد
8:37
اگر سخن بگویم، طلاقم میدهد
8:39
و اگر سکوت کنم، معلقم میگذارد
8:41
یعنی اگر سخنی بگوید و آن به او برسد
8:46
او حتماً طلاقش میدهد
8:48
و اگر از عیبهایش سکوت کند
8:50
نزد او چون زن معلقه است
8:53
نه زن شوهردار است و نه مطلقه
8:56
و زن چهارم گفت
9:01
شوهر من مانند شب تهامه است
9:03
میخواهد بگوید که او آزاری ندارد
9:06
بلکه آسایش و لذت زندگی است، مانند شب تهامه
9:10
لذیذ و معتدل است
9:12
نه گرمای بیش از حد دارد و نه سرمای بیش از حد
9:16
و تهامه
9:17
دشت ساحلی دریای سرخ از سوی آسیاست
9:22
نه ترسی در او است و نه ملالی
9:25
یعنی به سبب بزرگواری اخلاقش از او نمیترسم
9:28
و از من ملول نمیشود و مرا سبک نمیشمارد تا از همنشینی با من خسته شود
9:33
و بدخلق نیست
9:35
تا از معاشرت با او ملول شوم
9:37
و زن پنجم گفت
9:41
شوهر من وقتی وارد شود، پلنگ است
9:43
و وقتی بیرون رود، شیر است
9:45
یعنی وقتی وارد خانه میشود
9:48
مانند پلنگ در پرخوابی است
9:51
میخواهد بگوید که او میخوابد
9:53
و از عیبهای خانه که اصلاح آن بر من لازم است غافل میشود
9:57
یا از نگهداری اموال و داراییهای رفته و باقیماندهاش در خانه غافل است
10:03
او پسوپیش نمیکند و بر کم و زیاد او حساب نمیکند.
10:07
و هنگامی که بیرون از خانه است،
10:09
در شجاعت و نیرو و خشم خود چون شیر است،
10:14
یعنی میخواهد که با او (در خانه) مهربان باشد،
10:17
و بیرون از خانه شجاع، نیرومند و خشمگین باشد،
10:22
و از آنچه (به او) سپرده شده، نمیپرسد.
10:24
یعنی از آنچه در خانه از مال و مانند آن نزد او گذاشته، (زن) نمیپرسد، بهسبب کمال بخشندگی او.
10:31
و زن ششم گفت:
10:35
شوهر من اگر بخورد، «لف» میکند.
10:37
یعنی با ولع و حرص میخورد.
10:40
پس چیزی از غذا باقی نمیگذارد،
10:43
و «لَفّ» در خوردنی همین است:
10:45
پرخوری از آن همراه با آمیختن انواع آن،
10:48
تا چیزی از آن برای زن باقی نماند.
10:51
و همچنین اگر بنوشد، «اشتفاف» میکند،
10:53
یعنی کسی که چیزی در ظرف نمیگذارد.
10:56
«اشتفاف» از «شفافه» گرفته شده است،
11:00
و آن بازماندهی نوشیدنی در ظرف است.
11:03
و چون بخوابد، «التفاف» میکند،
11:05
یعنی در لباس خود در گوشهای از خانه، تنها، میپیچد و از زن کناره میگیرد،
11:11
پس زن از این جهت دلگیر است.
11:14
و دست خود را در جامهی من داخل نمیکند تا اندوه مرا بداند،
11:17
یعنی دستش را داخل لباس من نمیبرد،
11:20
تا غم درونم را دریابد،
11:23
و این به سبب بیاعتنایی و دوری او از زن است.
11:26
او نه به او دست میزند، نه مهربانی میکند و نه با او شبانه سخن میگوید.
11:31
و نیاز او را برآورده نمیکند،
11:33
و زن درد و اندوه خود را به او شکایت نمیکند.
11:36
پس در نکوهش او، میان فرومایگی و بخل،
11:40
و بدرفتاری با خانوادهاش،
11:43
و کمی میل او به ازدواج،
11:46
همراه با فزونی شهوت او در خوراک و نوشیدنی جمع کرده است،
11:49
و این نهایت نکوهش نزد عرب است.
11:52
و زن هفتم گفت:
11:56
شوهر من «غیایاء» است،
11:59
یعنی او از نادانیاش در پرده و پوشیده است،
12:02
از «غَیّ» که به معنای ناکامی است،
12:05
یا گفته: «عیایاء»،
12:08
از «عِیّ» که به معنای ناتوانی است،
12:11
و گفته شده: او «عنین» است،
12:13
کسی که آمیزش با زنان او را ناتوان میکند،
12:16
و از آن بهکلی عاجز است،
12:19
یعنی کُندذهنِ احمق.
12:21
و گفته شده: کسی که از سخن گفتن عاجز است،
12:24
بهطوری که دو لبش بسته میشود،
12:27
«هر دردی او را دردی است»،
12:29
یعنی هر عیبی که در مردم پراکنده است،
12:32
یعنی از معایب،
12:34
همه در او جمع است:
12:36
یا سرش را میشکند یا تنش را میشکافد،
12:38
یا هر دو را با هم انجام میدهد.
12:40
معنای آن این است که: وقتی زن با او شوخی کند،
12:43
سرِ او را میشکافد،
12:45
و وقتی خشمگین شود،
12:47
یکی از اندامهای او را میشکند،
12:49
یا پوست او را میشکافد،
12:51
یا همهی اینها را با هم انجام میدهد،
12:53
از زدن و زخم زدن،
12:55
و شکستن اندام و سخنان دردآور.
12:58
و زن هشتم گفت:
13:02
شوهر من لمسش لمس خرگوش است،
13:05
و بویش بوی زَرنَب است.
13:07
او را به نرمیِ پوست توصیف کرده،
13:10
مانند نرمیِ کرکِ خرگوش.
13:12
و گفته شده: مقصود از سخن او «لمس خرگوش» این است:
13:16
نرمیِ پهلو و بزرگواری اخلاق،
13:19
و اینکه او خوشبو و خوشعرق است،
13:21
بهسبب پاکیزگی و بهکار بردن عطر.
13:24
و «زرنب» عطری است،
13:26
یا درختی خوشبو.
13:30
و زن نهم گفت:
13:32
شوهر من بلندِ ستون است،
13:35
و آن ستونی است که خانه با آن استوار میشود.
13:38
مقصودش آن است که خانهای که او در آن ساکن است،
13:41
ستون بلندی دارد،
13:43
تا مهمانان و نیازمندان آن را ببینند.
13:46
و گفته شده: با «رفیعُ العِماد» قصد کرده،
13:49
او را به شرافت و بلندی نام توصیف کرده،
13:53
یعنی خانهاش در نسب و حَسَب بلند است،
13:56
«طویلُ النِّجاد» یعنی بلندقامت،
14:00
«عظیمُ الرَّماد» (خاکستر بسیار)،
14:02
زیرا آتشش خاموش نمیشود،
14:04
تا مهمانان به سوی آن راهنمایی شوند،
14:06
پس خاکسترش بسیار میگردد،
14:09
و این بر بخشندگی او دلالت دارد.
14:11
«قریبُ البیت من النّادی» (خانهاش نزدیک مجلس است)،
14:14
و «نادی» همان مجلس قوم است،
14:17
یعنی قومش چون در کاری مشورت کنند،
14:20
بر رأی او تکیه میکنند.
14:22
و گفته شده:
14:23
او را به بخشندگی و بزرگواری توصیف کرده،
14:26
پس جز کسی که چنین صفتی دارد،
14:29
نزدیک مجلس ساکن نمیشود،
14:31
زیرا مهمانان به سوی مجلس میآیند،
14:34
و نیز زیرا اهل مجلس
14:36
آنچه را در نشستشان بدان نیاز دارند،
14:38
از خانهی نزدیک مجلس برمیگیرند.
14:42
و فرومایگان از مجلس دوری میکنند.
14:47
و زن دهم گفت:
14:49
شوهر من مالک است.
14:51
و مالک چیست؟
14:53
مالک از آن بهتر است.
14:55
و این تعظیم شوهرش است.
14:58
و نام او مالک بود.
15:00
و او بهتر است از آنچه از وصف او یاد خواهی کرد.
15:04
او شتران بسیاری دارد، که آرامگاهها [ی آنها] پرشمار است.
15:07
یعنی: او شتران بسیاری دارد که آرامگاههایشان فراوان است.
15:10
و آن جای خوابیدنشان است.
15:12
[و] چراگاههایشان اندک است.
15:15
یعنی: او بسیار کم آنها را به سوی چراگاهها میفرستد.
15:19
بهخاطر آمادگیاش برای میهمانان.
15:21
تا بتواند اگر به نزد او آمدند، از آنها برایشان ذبح کند.
15:25
و این بر بخشندگی او دلالت دارد.
15:28
و چون صدای مزهر را بشنویم،
15:30
یعنی: یقین میکنیم که آنها هلاکشدنیاند.
15:33
یعنی: چون شتران صدای مزهر را بشنوند،
15:36
از شادی آمدن میهمانان،
15:39
دانند که نابود خواهند شد
15:42
و برای پذیرایی از آنان ذبح خواهند شد.
15:44
و مزهر
15:45
آلتی از آلات نواختن است، و الله [اعلم].
15:49
[زن] اراده کرد که شوهرش، هرگاه میهمانان به او روی آورند، شتران خود را [برای ذبح] آماده میکند؛
15:54
[و] برای آنان ابزار طرب میآورد
15:56
و از آن شتران برایشان نحر میکند.
15:59
و زن یازدهم گفت،
16:03
و او «ام زرع» است،
16:05
عاتکه دختر ابوکمیل بن ساعده یمانیه.
16:09
شوهرم ابوزرع است.
16:11
یعنی کنیهاش ابوزرع است.
16:13
پس ابوزرع چگونه است؟
16:15
با این [سخن] تعظیم را قصد میکند.
16:18
او گوشهایم را از زیورآلات پر کرد.
16:21
یعنی: گوشهایم را از زیور پر کرده است.
16:24
و از چربی بازوانم پر کرد.
16:27
و عضد همان [قسمت] میان آرنج تا شانه است.
16:31
و معنا این است: مرا فربه کرد و تنم را از خوردن، پر از چربی و گوشت ساخت.
16:37
و او [این را] مخصوص بازوانم اراده نمیکند،
16:39
بلکه چون فربه شوم، [گویی] غیر من فربه شده است.
16:43
و [زن] گفت:
16:45
«مرا بزرگ داشت، پس من به خود بالیدم.»
16:48
یعنی: [او] مرا در نزد خود بزرگ کرد.
16:50
پس در نزد من بزرگ شد.
16:52
و مرا در میان خاندانی از صاحبان گوسفند در «شق» یافت.
16:55
یعنی: اهل آن [خاندان] صاحبان گوسفند بودند،
16:58
و صاحبان شتر و اسب نبودند،
17:01
پس ثروتمند نبودند،
17:03
زیرا عرب صاحبان گوسفند را [به حساب] نمیآورد،
17:06
و تنها اهل اسب و شتر را ارج مینهد.
17:10
و آنان در مکانی به نام «شقّ» سکونت داشتند،
17:14
یا مراد «شقّ کوه» است،
17:16
بهسبب اندکی جمعیت و کمی گوسفندانشان.
17:19
و «شقّ» جوانب کوه است.
17:22
و گفته شده: مراد این است که مرا با سختی زندگی و رنج و مشقّت یافت.
17:28
[زن] گفت:
17:29
پس مرا در میان خاندانی از صاحبان شیهه و آطیط [قرار داد].
17:33
صهیل صدای اسب است،
17:35
و اطیط صدای شتر است.
17:38
و معنا این است: او را از صاحبان اسب و شتر کرد.
17:43
و سخن او:
17:44
«و کوبنده و پاککننده»،
17:46
یعنی: کوبنده کشتزار تا دانه از خوشه بیرون آید،
17:50
و پاککننده غذا،
17:52
تا آنچه از پوست و مانند آن با آن آمیخته است را بزداید.
17:56
و معنا:
17:57
او مرا از سختی شدید و رنج زندگی
18:00
به ثروت گسترده از اسب و شتر و کشتزار رساند.
18:05
و سخن او:
18:06
«پس نزد او میگویم و مرا زشت نمیشمارد،»
18:09
یعنی: سخن من زشت شمرده نمیشود و رد نمیگردد.
18:12
«و میخوابم پس صبح میکنم،»
18:15
یعنی: تا صبح میخوابم.
18:17
زیرا او خدمتکارانی داشت که کارهای خانه را به جای او انجام میدادند.
18:23
«و مینوشم پس سیراب میشوم،»
18:25
یعنی: آنقدر مینوشم که از شدت سیرابی، [گویی] نوشیدنی را طلب میکنم،
18:29
و هیچ چیزی نوشیدنم را قطع نمیکند.
18:31
سپس آن زن مادر شوهرش، ام ابوزرع، را ستود،
18:37
و گفت:
18:38
«مادر ابوزرع»،
18:39
پس مادر ابوزرع چگونه است؟
18:41
«صندوقهایش بزرگ است»؛
18:43
«عکوم» ظروفی است که در آن کالاها جمع میشود،
18:48
و «رداح» یعنی بزرگ.
18:50
و سخن او: «خانهاش وسیع است»،
18:53
یعنی: خانهاش فراخ و بزرگ است.
18:56
سپس پسر ابوزرع را ستود،
18:59
و گفت:
19:00
«بستر خوابش مانند چوب تراشیدهشده [سبک] است،»
19:03
یعنی: جای خوابش همچون شاخه تراشیده خرما است.
19:07
اراده میکند که قامتش در باریکی و چابکی شبیه «سیفه» است.
19:12
و میگوید:
19:13
«و یک ران بزغالهی شیرخوار او را سیر میکند.»
19:16
و «جفره» مادهبزی است که به چهار ماهگی رسیده باشد،
19:21
و مراد:
19:22
این است که او کمخوراک است،
19:24
و عرب به این [صفت] ستایش میکند.
19:27
سپس آن زن دختر ابوزرع را ستود،
19:31
و گفت:
19:32
«فرمانبردار پدرش و فرمانبردار مادرش،»
19:36
یعنی: او نسبت به پدر و مادرش فرمانبردار است،
19:39
دستور آن دو را نافرمانی نمیکند.
19:41
و پر کردن پوستهایش (کنایه از فربهی و جثهٔ بزرگ او)
19:43
یعنی لباسش را از فربهیاش پر میکند
19:46
و کاستیگرفتن همسرش (ضرّهٔ او)
19:48
یعنی همسرش (ضرّه) را کمجان و لاغر میکند
19:50
به سبب زیبایی و ادب و پاکدامنیاش
19:54
سپس در ستایش کنیزِ ابوزرع
19:58
گفت:
19:59
حدیث او را افشا نمیکند، افشا کردنی
20:03
یعنی سخنان و رازهای ایشان را فاش و آشکار نمیکند
20:07
و غذای ما را پراکنده نمیکند، پراکنده کردنی
20:10
یعنی خوراک ایشان را تباه نمیکند
20:12
و آن را پخش نمیکند و نمیبرد
20:15
و مقصود، وصف او به امانتداری است
20:18
و خانهٔ ما را لانهلانه (پر از زباله) نمیکند
20:21
یعنی زباله را پراکنده در خانه همچون لانهٔ پرندگان رها نمیکند
20:26
بلکه او مایهٔ اصلاح خانه است
20:29
و در پاکیزهکردن آن میکوشد
20:33
سپس امزرع دگرگونیای را که در زندگیاش با ابوزرع پیش آمد یادآور شد
20:38
وقتی که او زنی دیگر را دید
20:41
پس با او ازدواج کرد و امزرع را طلاق داد
20:44
گفت:
20:45
ابوزرع بیرون رفت و مشکهای شیر در حال بههمزدن بودند
20:49
و «اوطاب» همان ظرفهای شیر است
20:52
(او) برای بیرونکشیدن کره حرکت میکرد
20:54
میخواست بگوید که زمانی که او بیرون رفت
20:57
در فصل فراوانی و خوشی بهار بود
21:00
گفت:
21:02
پس با زنی برخورد کرد که دو پسر داشت، همچون دو یوزپلنگ
21:06
و علت توصیف او، زیبایی دو پسرش بود
21:09
تنبیه بر علت ازدواج ابوزرع با او
21:13
زیرا عربها به داشتن فرزندان
21:16
از زنانِ نجیب در خلق و منش رغبت داشتند
21:20
و سخن او:
21:22
از زیر کمرش با دو انار بازی میکردند
21:25
یعنی زیر میانش حرکت میکردند
21:28
و با دو پستان کوچک آن زن بازی میکردند
21:31
که از زیباییشان همچون دو انار بودند
21:35
گفت:
21:36
پس مرا طلاق داد و با او ازدواج کرد
21:39
سپس میگوید:
21:40
پس بعد از او با مردی شریف ازدواج کردم
21:43
یعنی پس از ابوزرع با مردی بزرگوار ازدواج کردم
21:47
(او) سواری بزرگوار بود
21:49
یعنی در راه خود با جدیت و بیسستی پیش میرود
21:54
و نیزهٔ «خطی» به دست داشت
21:56
و «خطی» همان نیزه است
21:58
و منسوب به جایگاهی در یمن است
22:01
که نیزهها از آنجا آورده میشد
22:03
و برای من شتران فراوان آورد
22:06
یعنی برای من شتر فراوان آورد
22:10
و «ثری» به معنای بسیار از مال و غیر آن است
22:13
و از همین ریشه است «ثروت» در مال که به معنای فراوانی آن است
22:17
و سخن او:
22:18
و از هر نوع (دارایی) جفتی به من داد
22:22
یعنی به او هر چیزی را میداد
22:25
از شتر و گاو و گوسفند و بردگان جفتجفت (به او میداد)
22:29
یعنی دوتا دوتا
22:31
و احتمال دارد که او «زوج» را
22:34
به معنای نوع (صنف) اراده کرده باشد
22:36
و (شوهرم) گفت:
22:37
ای امزرع بخور و به خانوادهات (بخشش) کن
22:40
یعنی به خویشانت صله بده و نیکی کن و در خوراک بر ایشان توسعه بده
22:45
گفت:
22:47
اگر هر چیزی را که (شوهر دوم) به من داد جمع کنم
22:50
به کوچکترین ظرف ابوزرع نمیرسد
22:53
یعنی هر آنچه مرا گرامی داشت
22:56
با گرامیداشت ابوزرع برابری نمیکند
22:59
پس (امزرع) شوهر دومش را
23:02
به سروری در ذات و ثروت و دلاوری ستوده است
23:06
و به فضیلت و بخشش
23:08
زیرا به او اجازه داده بود که از مالش هرچه خواست بخورد
23:12
و هرچه خواست برای خانوادهاش هدیه ببرد، برای مبالغه در گرامیداشتش
23:17
با این حال، جایگاه ابوزرع در دلش جای او را نگرفت
23:21
و (گفت) که بسیار او از کمِ ابوزرع کمتر است
23:25
با آنکه ابوزرع در پایان با طلاق دادنش به او بدی کرد
23:29
اما عشقش به او، شوهران دیگر را در نظرش مکروه ساخت
23:33
و همانطور که گفتهاند:
23:35
عشق جز به معشوق نخستین نیست
23:38
و پس از آنکه امالمؤمنین عایشه رضیاللهعنها
23:44
این داستان را برای پیامبر (ﷺ) حکایت کرد
23:47
به او فرمود:
23:49
من برای تو همچون ابوزرع برای امزرع هستم
23:52
و در روایتی افزود:
23:54
جز آنکه تو را طلاق نمیدهم
23:57
یعنی رفتار من با تو در گرامیداشت و محبت، همان بود
24:01
چنانکه رفتار ابوزرع با امزرع بود
24:05
و این از فروتنی پیامبر (ﷺ) است
24:08
و نیکویی اخلاق او
24:10
وگرنه پیامبر (ﷺ)
24:13
خود را شبیه دیگری نمیکند
24:15
بلکه خود را به او و به صفات و اخلاق پسندیدهٔ او شبیه میسازد
24:20
و از این حدیث استفاده میشود:
24:22
جایزبودن یادکردن از محاسن زنان نزد مردان
24:26
در صورتی که ناشناس باشند
24:28
برخلاف زنانی که معین باشند
24:30
و در آن جایزبودن آگاهساختن مرد
24:33
از محبتش به همسرش است
24:35
و در آن فضیلت عایشه رضیاللهعنها
24:38
و وسعت حافظه و قدرت یادآوری اوست
24:41
با وجود خردسالیاش
24:43
حتی اگر پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) از دنیا رفته باشد، برای جبران خاطر او
24:47
برای دلجویی از خاطرش
24:49
و این حدیث
24:51
مجموعهای از فوایدِ متعدّد را دربردارد،
24:53
که بیان همهی آنها به درازا میکشد
24:55
و امیدواریم که، با اذن الله، برای آن سلسلهای ویژه تدوین کنیم
25:00
ادامهی این حدیث، اگر الله بخواهد، در ادامه خواهد آمد
25:04
و الله داناتر است
25:06
درود و سلام الله بر پیامبرمان محمد (ﷺ)
25:09
و بر خاندان و همهی یارانش، همگی