از مجموعهٔ الشمعیل المحمدیه (سریال کامل شد)
· درس 35 از 40
شمایل محمدیه | قسمت (35) | باب آنچه در مورد زندگانی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم ذکر شد | قسمت دوم
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:07
با قلمهای مشکآلود و مرکب عشق
0:11
سطرهایی مینگاریم که از طلا گرانبهاتر است
0:15
در توصیف سرور آفریدگان، صلیاللهعلیهوسلم
0:22
شمائل محمدی
0:31
باب آنچه درباره زندگی رسول الله صلیاللهعلیهوسلم آمده است
0:36
از محمد بن سیرین روایت است که گفت
0:40
نزد ابوهریره بودیم
0:42
و او دو جامهی مشقآلود از کتان بر تن داشت
0:46
پس در یکی از آنها بینی خود را پاک کرد
0:49
آنگاه گفت: «بخ بخ»
0:52
ابوهریره در کتان بینیاش را پاک میکند
0:55
به یاد دارم که من در میان منبر و حجرهی عایشه
1:01
و در حالی که
1:03
بیهوش افتاده بودم
1:05
میآمد آنکه میآمد
1:07
و پای خود را بر گردنم مینهاد
1:10
و گمان میکرد که من دیوانهام
1:12
در حالی که دیوانگیای در من نبود
1:14
و جز گرسنگی چیزی نبود
1:17
در این حدیث
1:20
ابوهریره رضیاللهعنه حال گذشتهی خود را یادآوری میکند
1:24
و آن را با حال کنونیاش مقایسه میکند
1:27
و اینکه در روزی از روزها
1:29
گرسنگی بر او سخت شد
1:31
و غذایی نیافت که با آن بدنش را تغذیه کند
1:34
و نیازش را برطرف سازد
1:36
تا آنجا که در مسجد پیامبر صلیاللهعلیهوسلم از شدت گرسنگی به خود میپیچید
1:42
تا آنکه بیهوش میشد
1:44
و آن که او را میدید گمان میکرد که از دیوانگیای که دارد به خود میپیچد
1:50
در حالی که جز شدت گرسنگیای که داشت چیزی نبود
1:54
و اکنون او
1:56
دو جامهی مشقآلود از کتان بر تن دارد
1:59
که با آن بینی خود را پاک میکند
2:01
و معنای «ثوبان ممشقان» یعنی
2:03
جامههایی که با مشق رنگ شدهاند
2:05
و مشق همان گل سرخرنگ است
2:07
و کتان نوعی پارچهی شناختهشده است
2:11
لباسهایش در گرما و سرما و خشکی معتدل است
2:15
به بدن نمیچسبد
2:17
و از جامههای نفیس است
2:20
و سبب ذکر این حدیث در این باب
2:24
آن است که بر تنگدستی زندگی پیامبر صلیاللهعلیهوسلم دلالت دارد
2:28
زیرا اگر چیزی نزدش بود
2:31
ابوهریره را گرسنه رها نمیکرد
2:34
تا آنکه حال او به جایی رسید که از شدت گرسنگی فرو افتاد
2:39
و از سعد بن ابی وقاص رضیاللهعنه روایت است که گفت
2:44
من نخستین مردی هستم که در راه الله عز وجل خون ریخت
2:50
و من نخستین مردی هستم که در راه الله با تیر تیراندازی کرد
2:55
به یاد دارم که با گروهی جنگ میکردم
2:58
و جز برگ درخت و حبله غذایی نداشتیم
3:04
تا آنکه کنارههای دهانمان زخمی شد
3:07
و یکی از ما مانند شتر و گوسفند مدفوع میکرد
3:12
و بنی اسد مرا در دین سرزنش کردند
3:16
که اگر چنین باشد، زیان دیده و کمبهرهام و عملم تباه شده است
3:20
در این حدیث سعد بن ابی وقاص رضیاللهعنه
3:27
از سابقهی خود در اسلام و برخی کارهایش یاد میکند
3:32
و میگوید: من نخستین مردی هستم که در راه الله عز وجل خون ریخت
3:39
یعنی نخستین خونی که از مشرکان در راه الله ریخته شد به دست او بود
3:46
و این در آغاز اسلام بود که او پنهانی در مکه نماز میگزارد
3:52
برخی از مشرکان او را دیدند و بر او شوریدند و او با ایشان ستیز کرد
3:57
و یکی از آنان را با استخوان فک شتری زد و از او خون جاری شد
4:02
پس این نخستین خونی بود که در راه الله ریخته شد
4:07
و گفتهی او: «و من نخستین مردی هستم که در راه الله با تیر تیراندازی کردم»
4:13
و این در سریهی عبیده بن حارث رضیاللهعنه بود
4:18
و این نبرد نخستین جنگی بود که میان مشرکان و مسلمانان رخ داد
4:23
در سال نخست هجرت
4:26
آنگاه که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم گروهی از مسلمانان را به سوی رابغ فرستاد
4:32
تا با کاروانی از قریش روبهرو شوند؛ و با تیر به یکدیگر تیراندازی کردند و میان ایشان شمشیرزنی نبود
4:39
پس سعد رضیاللهعنه نخستین کسی بود که در راه الله تیر انداخت
4:45
و گفتهی او: «و به یقین مرا دیدم که با گروهی از اصحاب محمد صلیاللهعلیهوسلم جنگ میکردم
4:53
که جز برگ درخت و حبله نمیخوردیم تا کنارههای دهانمان زخمی شد»
4:59
یعنی با گروهی از صحابه غزوه میکرد
5:04
و جز برگ درخت و حبله توشهای نداشتند
5:08
و حبله همان میوهی درخت سمر است
5:11
و گفتهی او: «تا کنارههای دهانمان زخمی شد»
5:15
یعنی از زبری برگی که میخوردیم و از حرارت آن، زخمهای کنارهی دهان بر ما پدید آمد
5:22
و گفتهی او: «و یکی از ما مانند شتر و گوسفند مدفوع میکرد»
5:28
یعنی هرگاه یکی از ما حاجتش را برمیآورد، فضولاتی شبیه فضولات گوسفند و شتر از او خارج میشد
5:35
زیرا او همان را خورده بود که ما خورده بودیم
5:38
و سعد رضیاللهعنه دربارهی این امور داستانی دارد
5:43
که مردم کوفه سعد را نزد عمر رضیاللهعنه شکایت کردند
5:48
و سعد والی ایشان بود
5:51
و گفتند که او نماز را نیکو نمیگزارد
5:54
پس عمر کسی را نزد او فرستاد
5:56
و گفت: ای ابواسحاق
5:59
این مردم میپندارند که تو نماز را نیکو نمیخوانی
6:04
سعد رضیاللهعنه گفت:
6:06
اما به خدا سوگند من
6:08
همانا با ایشان نماز پیامبر صلیاللهعلیهوسلم را برپا میداشتم
6:14
و از آن کوتاهی نمیکردم
6:16
نماز عشا را میگزاردم
6:18
در دو رکعت نخست شتاب میکردم
6:20
و در دو رکعت آخر سبک میخواندم
6:23
عمر گفت:
6:25
ای ابواسحاق، گمان من دربارهی تو همین است
6:28
و در این حدیث سعد میگوید:
6:31
«و بنو اسد مرا در دین سرزنش کردند»
6:35
و در روایتی از بخاری آمده است:
6:37
«مرا بر اسلام سرزنش میکردی»
6:39
یعنی مرا تأدیب کنی و نماز را به من یاد دهی
6:43
یا مرا سرزنش کنی که من آن را نیک نمیگزارم
6:46
و معنای سخن این است که سعد رضیاللهعنه
6:50
اهلیت ابن اسد را برای آموزش احکام انکار کرد
6:54
با وجود پیشگامی و قدمت صحبتش
6:57
و فداکاریاش در اسلام
7:00
و سخنش این بود:
7:01
«قد خبت و خسرت» اگر
7:04
یعنی اگر من نماز را نیک نمیگزارم
7:06
و به یاد دادن ایشان نیازمندم
7:08
آنگاه نومید و زیانکار خواهم بود
7:11
و عملم تباه خواهد شد
7:13
یعنی آنچه از نمازم در گذشته بوده
7:16
و سعد رضیاللهعنه
7:18
خودستایی کرده است
7:20
و شایستهٔ مؤمن این است که چنین کند
7:23
اما چون نادانان او را سرزنش کردند
7:25
که نماز را نیک نمیگزارد
7:28
ناچار شد فضیلت خود را یادآور شود
7:30
و پیشگامی و کردارش در اسلام را
7:33
و ستایش انسان از خود
7:35
آنگاه روا است که از ستم و برتریجویی خالی باشد
7:38
و مقصود گوینده اظهار حق باشد
7:41
در این صورت آن برایش ناپسند نیست
7:44
و از عتبة بن غزوان رضیاللهعنه روایت است که گفت:
7:50
خود را دیدم که هفتمین نفر
7:54
همراه رسول الله صلیاللهعلیهوسلم بودم
7:57
ما را جز برگ درختان طعامی نبود
8:01
تا آنجا که کنارههای دهانمان زخم شد
8:04
پس پارچهای یافتم
8:06
و آن را میان خود و سعد تقسیم کردم
8:09
از میان آن هفت نفر هیچکس نبود
8:12
مگر آنکه امیر شهری از شهرها شد
8:16
و شما پس از ما امیران را خواهید آزمود
8:20
این حدیث را داستانی است
8:24
و آن این است که عمر بن الخطاب رضیاللهعنه
8:27
عتبة بن غزوان را با گروهی از صحابه رضیاللهعنهم فرستاد
8:33
تا در مرزهای مسلمانان به رباط بپردازند
8:37
و منطقهای را برای ماندن ایشان تعیین کرد
8:41
چون به آن مکان رسیدند
8:44
عتبه رضیاللهعنه در میان یارانش خطبه خواند
8:47
خطبهای طولانی که مسلم آن را در صحیحش آورده است
8:51
شاهد آن در این باب
8:54
سخن عتبه رضیاللهعنه است
8:57
خود را دیدم که هفتمین نفر
9:00
همراه رسول الله صلیاللهعلیهوسلم بودم
9:03
ما را جز برگ درختان طعامی نبود
9:07
تا آنجا که کنارههای دهانمان زخم شد
9:10
و این دلالت دارد بر سختی زندگی و دشواری
9:13
که در آغاز کار بر آن بودند
9:16
و سخنش «پس پارچهای یافتم»
9:19
«و آن را میان خود و سعد تقسیم کردم»
9:22
یعنی پارچهای را افتاده
9:25
در زمین، کهنه، یافت
9:28
پس آن را برداشت و میان خود و
9:31
سعد بن ابی وقاص رضیاللهعنه تقسیم کرد
9:34
به سبب نیاز شدیدی که بر آن بودند
9:38
سپس میگوید: «پس از آن ما
9:41
از آن هفت نفر هیچکس نبود مگر آنکه
9:44
امیر شهری از شهرها بود»
9:47
عتبه رضیاللهعنه
9:50
نعمتی را یاد میکند که کار ایشان بدان رسید
9:53
پس از آن حال از سختی و کمی معیشت
9:56
چنانکه امیر شهرها شدند
9:59
و سخنش «و شما امیران را خواهید آزمود»
10:02
«پس از ما» یعنی که
10:05
امیرانی که پس از ایشان آمدند مانند
10:08
صحابه در عدالت و دیانت نیستند
10:11
و از دنیا رویگردان نیستند
10:14
و کار چنین بود
10:17
پس این از کرامات است به خبر دادن از امور
10:20
غیبی؛ و اشاره کرد به تفاوت
10:23
که ایشان از پیامبر صلیاللهعلیهوسلم دیده بودند
10:26
آنچه سبب ریاضت و مجاهده ایشان
10:29
و اندکخواهیشان
10:32
در امر معیشتشان بود
10:35
پس پس از او بر همین روش رفتند
10:38
و اما دیگران که پس از ایشان آمدند
10:41
چنین نیستند
10:45
و از انس رضیاللهعنه روایت است که گفت:
10:48
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمود:
10:51
هیچکس نترسد
10:54
«و به راستی در راه الله آزار دیدم
10:57
و هیچکس آزار داده نشد»
11:00
«و بر من سی روز از میان
11:03
شب و روز گذشت و مرا
11:06
و بلال را طعامی نبود که کسی با جگر (جانداری) بخورد
11:09
جز چیزی که بلال زیر بغل خود پنهان میکرد»
11:13
در این حدیث
11:16
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم خبر میدهد
11:20
پس فرمود:
11:23
«در راه الله ترسانده شدم و هیچکس نترسید»
11:26
یعنی تهدید و وعید شدم
11:29
به شکنجه و کشتن
11:32
به سبب آشکار ساختن دین الله عز وجل
11:35
و در آن هنگام هیچکس جز من نمیترسید
11:38
و سخنش «و به راستی آزار دیدم»
11:41
«در راه الله و هیچکس آزار داده نشد»
11:44
یعنی به فعل آزار دیدم پس از آن
11:47
و سخن «و آن در ذات الله بود»
11:50
و هیچکس از مردم آزار داده نمیشد
11:53
در آن روزگار
11:56
و سخن او: «و بهراستی سی (روز) بر من گذشت
11:59
که میان روز و شب
12:02
و برای من و بلال غذایی نبود که جانداری دارای جگر آن را بخورد،
12:05
جز چیزی که زیر بغل بلال پنهان میکرد.»
12:08
یعنی بلال رضیاللهعنه
12:11
در آن زمان همراه من بود
12:14
سی روز و شب بر ما گذشت
12:17
بهطور کامل و تمام
12:20
و برای ما غذایی نبود که هیچ جانداری بخورد
12:23
جز چیزی اندک،
12:26
به اندازهای که بلال زیر بغلش میگرفت.
12:29
و ما ظرفی نداشتیم که غذا را در آن بگذاریم.
12:32
و همهٔ اینها نتیجهٔ سختگیری
12:36
قوم او بر پیامبر (ﷺ) بود
12:39
تا از ادامهٔ دعوت بازایستد.
12:42
اما ایشان (ﷺ)
12:45
با صبر و مجاهدت ادامه داد
12:48
تا آنکه الله دین را به وسیلهٔ او آشکار کرد.
12:51
و از انس رضیاللهعنه روایت است
12:55
که پیامبر (ﷺ)
12:58
هرگز ناهار و شامی از نان و گوشت نزد او جمع نمیشد
13:01
مگر بهصورت «ضفف» (ازدحام مهمانان بر سفره).
13:04
عبدالله گفت:
13:07
بعضی گفتهاند: «ضفف» یعنی بسیاری دستها.
13:10
در این حدیث، انس بن مالک رضیاللهعنه خبر میدهد
13:14
که پیامبر (ﷺ)
13:17
هرگز ناهار و شامی در یک روز از نان و گوشت
13:20
نزد او جمع نمیشد
13:23
مگر بهصورت ضفف.
13:26
عبدالله، که استاد ترمذی است، گفت:
13:29
بعضی گفتهاند: «ضفف»
13:32
یعنی بسیاری دستها.
13:35
و مالک بن دینار رحمهالله گفت:
13:38
از مردی بادیهنشین پرسیدم: «ضفف» چیست؟ گفت: آن است که با مردم غذا بخورد.
13:47
و بسیاری دستها بر غذا از برکت آن است. امام احمد گفت: هرگاه غذا چهار (شرط) را جمع کند، کامل است:
13:57
نام الله در آغازش گفته شود، و در پایانش حمد الله گفته شود، و دستهای بسیاری بر آن باشد، و از حلال باشد.
14:07
و از نوفل بن إیاس هذلی روایت است که گفت: عبدالرحمن بن عوف رضیاللهعنه همنشین ما بود،
14:17
و همنشین نیکویی بود. روزی ما را به خانهاش برد. چون داخل خانهاش شدیم، رفت و غسل کرد، سپس بیرون آمد.
14:28
ظرفی آوردند که در آن نان و گوشت بود. چون سفره را پیش عبدالرحمن گذاشتند، گفتم: «ای ابومحمد، چه چیز تو را گریان کرده است؟»
14:41
گفت: رسول الله (ﷺ) درگذشت، در حالی که خودش و خانوادهاش از نان جو سیر نشدند.
14:50
پس گمان نمیکنم که ما برای آنچه برایمان بهتر است، (از دنیا) عقب مانده باشیم. این حدیث ضعیف است، اما نزدیک به آن در صحیح امام بخاری آمده است.
15:03
روزی غذایش را برای عبدالرحمن بن عوف رضیاللهعنه آوردند. گفت: مصعب بن عمیر کشته شد و او از من بهتر بود،
15:13
و برای کفن او چیزی جز یک عبا یافت نشد. و حمزه یا مرد دیگری کشته شد که از من بهتر بود، و برای کفن او چیزی جز یک عبا یافت نشد.
15:27
بهراستی ترسیدم که پاکیزههایمان را در زندگی دنیا زودتر (دریافت) کرده باشیم. سپس گریه کرد.
15:37
برای این حدیث ادامهای است، إن شاء الله. و الله أعلم. و درود و سلام الله بر پیامبر ما محمد (ﷺ) و بر آل و اصحاب او همگی باد.