از مجموعهٔ الشمعیل المحمدیه (سریال کامل شد) · درس 21 از 40

الشمال المحمدیه | قسمت (21) | باب آنچه در ذات رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم ذکر شد

◉ 142 بازدید ⏱ 20:01 صدای ترجمه‌شده — فارسی
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:07 با قلم‌های خار
0:09 و مرکب عشق
0:11 سطرهایی می‌نگاریم که از طلا گران‌بهاتر است
0:15 در وصف سرور آفریدگان
0:17 صلی‌الله‌علیه‌وسلم
0:20 شمائل محمدیه
0:30 باب آنچه درباره‌ی شیوه‌ی شوخی رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم آمده است
0:38 مزاح یعنی مهربانی، همدمی و شوخی محبت‌آمیز
0:43 و هدف از آن شادمان ساختن دل‌هاست
0:46 و افزایش الفت و محبت
0:49 و دیگر معانی بزرگ از این دست
0:52 از همین رو پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم با یارانش شوخی می‌کرد
0:57 و به اندازه‌ی نیاز با آنان مزاح می‌فرمود
0:59 و جز سخن حق نمی‌گفت
1:04 از انس بن مالک رضی‌الله‌عنه روایت است
1:07 که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم به او فرمود
1:10 ای صاحب دو گوش
1:12 ابو اسامه گفت
1:14 و او یکی از راویان است
1:16 یعنی با او شوخی می‌کرد
1:19 در این حدیث
1:21 که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم
1:23 با انس بن مالک رضی‌الله‌عنه مزاح فرمود
1:26 و به او گفت: ای صاحب دو گوش
1:29 و این مزاحی است که دروغ در آن راه ندارد
1:32 زیرا هر انسانی دو گوش دارد
1:35 پس در این توصیف راستگو است
1:38 و این هم مانع نیست که در این سخن
1:42 نوعی ستایش و تمجید برای انس رضی‌الله‌عنه باشد
1:46 به این معنا که او دو گوش دارد
1:48 می‌شنود و اطاعت می‌کند
1:50 و آنچه به او گفته می‌شود را درک می‌کند
1:52 سپس انس رضی‌الله‌عنه
1:56 خدمتگزار رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم بود
1:59 و این امر، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم را
2:03 از شوخی با او باز نمی‌داشت
2:05 در حالی که برخی مردم از شوخی با خدمتکار یا راننده‌ی خود ابا دارند
2:10 و می‌پندارند که این کار از مقام و منزلت ایشان می‌کاهد
2:14 و این خلاف سیره‌ی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم است
2:18 و خلاف فروتنی‌ای است که شایسته‌ی مسلمان است
2:24 و از انس بن مالک رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت:
2:29 رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم
2:33 با ما معاشرت می‌کرد
2:35 تا جایی که به برادر کوچک من می‌فرمود:
2:38 ای ابا عمیر
2:40 نغیر چه کرد؟
2:42 ابو عیسی گفت:
2:44 و فقه این حدیث
2:46 آن است که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم شوخی می‌فرمود
2:50 و در آن آمده که ما کودک کوچکی بودیم
2:53 پس به او فرمود: ای ابا عمیر
2:56 و در آن آمده که اشکالی ندارد که به کودک پرنده داده شود تا با آن بازی کند
3:01 و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم به او گفت
3:05 ای ابا عمیر
3:07 نغیر چه کرد؟
3:09 زیرا او پرنده‌ای به نام نغیر داشت که با آن بازی می‌کرد
3:12 پس آن پرنده مرد
3:13 و کودک بر آن اندوهگین شد
3:15 پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم با او شوخی فرمود و گفت:
3:19 ای ابا عمیر
3:21 نغیر چه کرد؟
3:25 در این حدیث
3:27 انس بن مالک رضی‌الله‌عنه خبر می‌دهد
3:30 که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم با آنان معاشرت داشت
3:34 و از معانی معاشرت
3:36 شوخی کردن است
3:38 یعنی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم با آنان مزاح می‌فرمود
3:43 تا آنجا که به برادر کوچک انس فرمود
3:47 ای ابا عمیر
3:49 نغیر چه کرد؟
3:51 و ابو عمیر برادر مادری انس بود
3:54 او پرنده‌ی کوچکی داشت که با آن بازی می‌کرد
3:57 که به آن نغیر می‌گفتند
3:59 و آن پرنده‌ای شبیه گنجشک بود
4:01 با منقار سرخ
4:03 پس پرنده‌ی ابو عمیر مرد
4:05 و او بر آن اندوهگین شد
4:07 پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم خواست با او همدمی کند و اندوه را از دلش بزداید
4:13 پس به شیوه‌ی شوخی به او فرمود
4:16 ای ابا عمیر
4:18 نغیر چه کرد؟
4:20 و برای تکمیل فایده
4:22 برادر مادری انس که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم او را ابو عمیر کنیه داد
4:28 نامش حفص بود
4:30 او در زمان حیات پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم درگذشت
4:34 و او همان کسی است که در داستان مشهور ابو طلحه آمده است
4:38 که در صحیحین آمده است
4:40 و در آن آمده که پسری از ابو طلحه بیمار شد
4:44 و آن پسر مرد در حالی که ابو طلحه بیرون بود
4:47 چون همسرش دید که او مرده است
4:50 چیزی آماده کرد و آن را در گوشه‌ی خانه نهاد
4:54 چون ابو طلحه آمد
4:57 پرسید: حال پسر چگونه است؟
4:59 گفت: آرامش یافته است
5:02 و امیدوارم که آسوده شده باشد
5:05 ابو طلحه گمان کرد که او راست می‌گوید
5:08 گفت: پس شب را گذراند
5:10 چون صبح شد غسل کرد
5:13 چون خواست بیرون رود
5:15 آیا به او اطلاع دادی که او مرده است؟
5:18 با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) نماز خواند
5:21 سپس پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) خبر داد
5:24 به آنچه از آن دو صادر شده بود
5:26 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
5:30 امید است الله در آن شب شما دو تن را برکت دهد
5:34 مردی از انصار گفت
5:37 و دیدم که برای آن دو، نه فرزند داشت.
5:39 همه‌شان قرآن را خوانده بودند
5:42 حافظ، رحمه‌الله، گفته است
5:45 ابوطلحه گفت: پسرِ ابوطلحه بیمار شد.
5:48 پسرِ مذکور همان ابو عمیر است
5:51 همان کسی که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) با او شوخی می‌کرد
5:55 و به او می‌گوید: ای ابا عمیر
5:58 ما فعل النغیر
6:00 و در این حدیث، جواز کُنیه‌گذاری برای کودک (خرد‌سال) دیده می‌شود.
6:03 و این را دروغ به شمار نمی‌آورد.
6:06 و جواز بازی کردن با پرنده
6:08 اگر در آن آزار و زیانی به او نباشد
6:12 در این بخش، بیانی است از فروتنی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم).
6:16 و کمال خلقت او
6:18 و مهربانی و ملاطفت او با کودکان
6:20 و همدمی و انس گرفتن با آنان
6:22 و شاد کردن دل‌های ایشان
6:25 و از ابوهریره رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت
6:30 گفتند: ای رسول الله (ﷺ)، تو با ما شوخی می‌کنی.
6:35 گفت: بله، جز این‌که جز حق نمی‌گویم.
6:40 در این حدیث
6:44 صحابه رضی‌الله‌عنهم گفتند
6:47 ای رسول الله (ﷺ)، تو با ما شوخی می‌کنی.
6:50 یعنی با ما شوخی می‌کند
6:52 و سبب این شگفتی و این پرسش
6:55 یا به‌خاطر آن است که بعید می‌دانند شوخی از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) سر بزند
7:00 به‌سبب جایگاه بزرگ و مرتبهٔ عظیم او
7:03 گویی از او درباره حکمتش پرسیدند
7:06 یا اینکه پرسش آنان دربارهٔ همین شوخی بوده است
7:10 آیا این (ویژگی) از خواص او (پیامبر) است، پس آن را به زبان نمی‌آورند؟
7:14 پس برای ایشان روشن کرد که این ویژگی از خصایص او نیست.
7:17 و اینکه جواز آن منوط به گفتن حق است.
7:21 و سخن او که: «من جز حق نمی‌گویم»
7:25 یعنی با عدل و صدق
7:27 در این حدیث، جواز شوخی و مزاح (با دیگران) بیان شده است.
7:31 بلکه ممکن است سنت باشد، اگر با آن قصد جلب دل‌ها و خیر (در نظر گرفته شده) باشد.
7:36 و فاحش (زشت‌گو/ناسزاگو) نبود.
7:38 به ابن عیینه گفته شد
7:40 شوخی (مزاح) سبب (زمینه‌ساز) است
7:42 گفت: بلکه سنت است برای کسی که آن را نیکو انجام دهد.
7:46 از انس بن مالک رضی‌الله‌عنه
7:50 مردی از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) درخواست حمل (سواری) کرد.
7:55 فرمود: «من تو را بر بچه‌شتری سوار خواهم کرد.»
8:00 گفت: ای رسول الله (ﷺ)، با بچهٔ شتر ماده چه کنم؟
8:05 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود
8:08 آیا شتر جز ماده‌شتر می‌زاید؟
8:11 در این حدیث
8:15 این که مردی از رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) درخواست مرکب (سواری) کرد
8:19 یعنی از او خواست که او را بر چهارپایی سوار کند.
8:23 یعنی به او مرکبی می‌دهد که بر آن سوار شود
8:26 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به او فرمود
8:30 من تو را بر (پشت) بچه‌شتری سوار خواهم کرد.
8:33 او این را به‌عنوان شوخی و مزاح به او گفت
8:36 مرد فهمید که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
8:40 او را شتر ماده‌ای خردسال (بچه‌شتر) خواهد داد
8:43 غیرقابل سواری
8:46 گفت: «با بچهٔ شتر چه کنم؟»
8:49 چگونه ممکن است من آن را سوار شوم؟
8:52 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود
8:55 و آیا شتران جز شتر ماده می‌زایند؟
8:58 «ولد الناقه» بر بچهٔ شتر، چه کوچک باشد و چه بزرگ، اطلاق می‌شود.
9:02 و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) اراده کرد
9:05 این‌که به او از شتران آنچه آماده برای سواری است بدهد
9:09 اما او پیش از آن با او شوخی کرد
9:12 این شوخی لطیف
9:15 و در حدیث، افزون بر شوخی‌اش (آمده است)
9:18 صلی‌الله‌علیه‌وسلم
9:21 اشاره به ارشاد او و ارشاد دیگران
9:24 این‌که سزاوار است کسی که سخنی را می‌شنود
9:27 این‌که انسان در آن تأمل کند و در رد آن شتاب نورزد
9:30 پیش از آن‌که مقصود از آن را بفهمد
9:35 و از انس بن مالک رضی‌الله‌عنه
9:39 نامش زاهر بود
9:41 او به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) هدیه می‌داد
9:44 هدیه‌ای از بادیه
9:53 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
9:56 همانا زاهِر، بادیه‌نشین ما است
9:59 و ما او را حاضر خواهیم کرد.
10:02 و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) او را دوست می‌داشت.
10:05 روزی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) نزد او آمد در حالی که کالای خود را می‌فروخت؛ از پشت سر او را در آغوش گرفت، در حالی که او نمی‌دید. [آن مرد] گفت: «این کیست؟ مرا رها کن!» پس روی گرداند و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) را شناخت.
10:24 او کوشش نمی‌کرد که پشتش را به سینهٔ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بچسباند، آن‌گاه که ایشان را شناخت
10:31 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) می‌فرمود: «چه کسی این بنده را می‌خرد؟» او گفت: «ای رسول الله، در آن صورت، به خدا سوگند مرا بی‌رونق و کم‌خریدار خواهی یافت.»
10:44 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود: «ولی نزد الله تو بی‌ارزش نیستی»؛ یا فرمود: «تو نزد الله گران‌بها هستی».
10:55 در این حدیث آمده است که مردی از اهل بادیه به نام زاهر به مدینه می‌آمد.
11:04 او به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) هدیه‌ای از چیزهایی که نزد اهل بادیه یافت می‌شود، مانند شیر تازه و روغن و مانند آن، پیشکش می‌کرد.
11:15 و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) او را آماده می‌کرد تا در برابرش هدیه‌ای بهتر از آن به او ببخشد، هرگاه که می‌خواست به بادیه‌اش بازگردد.
11:25 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) می‌فرمود: «زاهر (آن‌که در بادیه است) بادیه‌نشین ماست، و ما شهرنشینان او هستیم؛ پس کسی که در بادیه است به کسی که در شهر است نیاز دارد.»
11:37 آن‌که در شهرها (حاضره) است به آن‌که در بادیه است نیازمند است، و هر یک دیگری را تکمیل می‌کند با آنچه الله سبحانه و تعالی برایش میسّر ساخته است.
11:47 و سخن (ابوهریره) که: پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) او را دوست می‌داشت، و او مردی زشت‌روی بود؛ یعنی قبیح‌الصورت، اما نیکو‌سیرت و پاک‌باطن.
11:58 و در این سخن تنبیهی است بر این‌که مدار (ارزش) بر نیکی باطن است؛ از همین رو در حدیث صحیح آمده است: «همانا الله به صورت‌ها و اموال شما نمی‌نگرد».
12:09 اما [خدا] به دل‌ها و اعمال شما می‌نگرد؛ پس روزی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) نزد او آمد در حالی که کالای خود را می‌فروخت
12:19 او را از پشت سر در آغوش گرفت، در حالی که او نمی‌دید؛ یعنی از پشت سرش آمد، دست‌هایش را زیر بغل‌هایش برد و او را در آغوش خود کشید و به سینه‌اش فشرد.
12:31 و او نمی‌بیند کسی را که او را در آغوش گرفته، و نمی‌داند او کیست؛ پس گفت: این کیست؟ «مرا رها کن» (یعنی: مرا بگذار).
12:41 او را دید و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) را شناخت، پس از شادیِ بسیار سرشار شد و دست از آن برنمی‌داشت، یعنی کوتاهی نمی‌کرد، و پشت خود را به سینهٔ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) می‌چسباند،
12:56 به‌قصد تبرک جستن به او و کسب نزدیکی به ایشان. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود: «این بنده را کیست که می‌خرد؟» و این از شوخی‌های پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بود،
13:10 که جز حق نمی‌گفت؛ و او را «بنده» نامید، زیرا همهٔ مردم بندگان الله تعالی‌اند.
13:20 ظاهر گفت: «ای رسول الله! اگر مرا بفروشی، به خدا سوگند مرا بی‌رغبت خواهی یافت»، یعنی بی‌ارزش، زیرا کسی به من رغبت ندارد به‌خاطر زشتی چهره‌ام و ناخوشایندی منظرم.
13:32 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود: «لیکن تو نزد الله بی‌ارزش نیستی»، یا «تو نزد الله گران‌بهایی»، به‌سبب آنکه مؤمنی و نیت پاکی داری.
13:45 در این حدیث جواز شوخی‌کردن با کسی است که دانسته شود آن را می‌پذیرد، و شایسته نیست با همهٔ مردم شوخی و مزاح کرد،
13:55 زیرا طبع مردم گوناگون و اخلاقشان متفاوت است؛ برخی ترش‌رو هستند که شوخی را نمی‌پذیرند، و برخی میانه‌رواند،
14:07 و برخی بسیار شوخ‌طبع‌اند؛ پس برای هر کس رفتاری ویژه است. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) می‌دانست که ظاهر دوست‌دار مزاح و شوخی است، پس با او مزاح می‌کرد.
14:21 و از حسن رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت: پیرزنی نزد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آمد و گفت: «ای رسول الله! از الله بخواه که مرا به بهشت درآورد».
14:34 فرمود: «ای مادر فلان! بهشت را پیرزن داخل نمی‌شود». او برگشت در حالی که می‌گریست. پس فرمود: «به او بگویید که او داخل نمی‌شود در حالی که پیرزن است».
14:49 الله تعالی می‌فرماید: «ما آنان را [بهشتیان زنان را] به‌گونه‌ای نو آفریده‌ایم، پس ایشان را باکره، هم‌سخن و هم‌سن قرار داده‌ایم».
15:03 در این حدیث آمده است که پیرزنی نزد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آمد، و «عجوز» همان زن سالخورده و فرتوت است که آمد و از ایشان خواست تا برای او از الله بخواهد که وی را به بهشت درآورد.
15:19 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) او را آگاه کرد که پیرزن داخل بهشت نمی‌شود؛ او برگشت یعنی رفت در حالی که می‌گریست. پس فرمود: «به او بگویید که او داخل نمی‌شود در حالی که پیرزن است».
15:37 یعنی او در حال پیرزن‌بودن داخل بهشت نمی‌شود، بلکه در حال جوانی داخل آن می‌شود. و در مسند از ابوهریره رضی‌الله‌عنه روایت شده است که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
15:52 «اهل بهشت، بی‌مو و سرمه‌کشیده، سپیدرو و مجعد، در سن سی‌وسه‌سالگی وارد بهشت می‌شوند».
16:04 و قول او تعالی که می‌فرماید: «ما آنان را [بهشتیان زنان را] به‌گونه‌ای نو آفریده‌ایم، پس ایشان را باکره، هم‌سخن و هم‌سن قرار داده‌ایم».
16:17 ابن کثیر گفته است: یعنی ایشان را در آفرینش آخرت، پس از آنکه پیرزنان فرتوت بوده‌اند، بازآفرینی کرده‌ایم و باکره و هم‌سخن ساخته‌ایم.
16:27 یعنی پس از ثیوبت [پیرزنی]، باکره و هم‌سخن شدند، یعنی محبوب شوهرانشان به شیرینی و لطافت و ملاحت.
16:37 «عُرُب» جمع «عَروب» است که زن زیبارو و دوست‌داشتنی برای شوهرش می‌باشد، و «اتراب» کسانی‌اند که هم‌سن‌اند، یعنی سی‌وسه‌ساله،
16:51 و آن کامل‌ترین سن جوانی است. پس زنان بهشتی عُرُب و اتراب‌اند؛ هم‌سان، همدل، خشنود و خشنودکننده‌اند، نه غمگین می‌شوند و نه اندوهگین.
17:03 بلکه آنان شادی جان‌ها و روشنی چشم‌ها و جلای دیدگان‌اند. فایدهٔ مزاح: از سنت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) است؛
17:17 و آن تفریح مشروع و مهربانی نیکوست که جماعت به‌وسیلهٔ آن از خود می‌آسایند، و روح محبت و انس و مودت میان مسلمانان حاکم می‌شود،
17:29 و سرکوفتگی و احساس ملال و دلتنگی زایل می‌گردد. امّا باید از زیاده‌روی در آن پرهیز کرد، به‌سبب بدی‌هایی که ممکن است بر آن مترتب شود،
17:40 زیرا زیاده‌روی در آن به خنده‌ی بسیار می‌انجامد، و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرموده است:
17:47 «بسیار نخند، زیرا خندهٔ بسیار دل را می‌میراند».
17:53 پس شایسته است که مزاح مانند نمک در غذا باشد؛ نه زیادتر و نه کمتر، که اگر زیاده یا کم باشد غذا تباه می‌شود.
18:03 همچنین شایسته است که انسان در آن میانه‌رو باشد؛ نه کاملاً به آن روی آورد و نه کاملاً از آن روی بگرداند.
18:13 و باید از آزار دیگران و مسخره‌کردن ایشان در آن بپرهیزد؛
18:18 و در شوخی‌اش جز حق نگوید و از دروغ پرهیز کند،
18:24 زیرا پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود: «وای بر آن‌که سخن می‌گوید و دروغ می‌گوید تا مردم را بخنداند؛ وای بر او، وای بر او!».
18:35 و همچنین از ترساندن مسلمان، حتی به شوخی، بپرهیزد؛
18:39 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود: «برای مسلمان روا نیست که مسلمانی را بترساند».
18:46 و فرمود: «هیچ‌یک از شما متاع برادرش را نه از روی جدّ و نه از روی بازی برندارد».
18:55 و همچنین هر شوخی‌ای که مستلزم مخالفت شرعی باشد یا وسیلهٔ آن باشد،
19:02 یا موجب آزار مسلمان گردد، با گفتار یا کردار یا جز آن،
19:07 همهٔ آن از مزاح ممنوع است.
19:10 نووی رحمه‌الله گفته است:
19:13 علما گفته‌اند: مزاحی که از آن نهی شده، آن است که در آن افراط شود و بر آن مداومت گردد،
19:20 زیرا آن خنده و سختی دل به بار می‌آورد،
19:24 و از یاد الله تعالی و اندیشه در امور مهم دین بازمی‌دارد،
19:29 و در بسیاری از اوقات به آزار می‌انجامد،
19:33 و کینه‌ها به بار می‌آورد و هیبت و وقار را ساقط می‌کند.
19:38 امّا آنچه از این امور سالم بماند،
19:41 همان مباح است که رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آن را انجام می‌داد.
19:47 بقیهٔ این حدیث، ان‌شاءالله، و الله اعلم.
19:54 و درود و سلام الله بر پیامبر ما محمد (صلی‌الله‌علیه‌وسلم).
19:57 و بر آل و اصحاب او همگی.