از مجموعهٔ الشمعیل المحمدیه (سریال کامل شد)
· درس 3 از 40
شمایل محمدیه | قسمت (3) | باب آنچه در مورد شخصیت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم ذکر شد | قسمت دوم
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:07
با قلمهای شوق و مرکب عشق
0:11
حروفی را مینویسیم که از طلا گرانبهاتر است
0:15
در وصف سرور آفریدگان، پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
0:20
شمائل محمدیه
0:28
باب آنچه درباره خلق و خوی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمده است
0:33
از جابر بن سمره رضیاللهعنه روایت است که گفت
0:39
رسول الله (ﷺ) همواره
0:43
دهان فراخ و چشمانی با سفیدی در میان مردمک (چشمان اشکل)
0:46
منهوس العقب
0:48
شعبه گفت
0:50
به سِمّاک گفتم: دهانِ تو چرا کج است؟
0:53
فرمود: عظیمالفم
0:56
گفتم: آنچه (در روایت) بر عین (چشم/زیادتی) مشکل بود... — این ترجمه فقط یک خط است و معنی ناقصمانده است.
0:59
او گفت: بلندقامت، چشمشکافته (ترکیب وصفی ناقص؛ «شق العین» فراگمنت است و ترجمهاش با همان ساختار حفظ شد)
1:02
گفتم: «منهوس العقب» (کسی که پاشنهاش...)
1:05
«قال قلیل لحم العقب» — گفت: گوشت پاشنهی پا اندک است.
1:09
در این حدیث توصیفی از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمده است.
1:15
از جمله آن است که دهان ایشان فراخ و پهن بود.
1:19
«أی واسعة» یعنی گسترده و پهناور، و این واژه نزد عرب ستوده است.
1:23
کنایه از کمال فصاحت و تمام بلاغت است
1:27
و گفتهٔ او: «أشکل العین»
1:30
و در روایتی «العینین» (دو چشم)
1:33
به صیغهٔ تثنیه
1:35
در سفیدیاش سرخیای است
1:37
و چنین نیست که گفته شده باشد که (او) بلندقامت بود و چشمش دراز و کشیده بود.
1:41
قاضی عیاض گفت
1:43
این وهم (اشتباه) از سماک است.
1:45
و درست آن است که علما بر آن اتفاق کردهاند.
1:48
و همهٔ اصحاب غریب
1:50
از آنجا که مشکله (سرخی) در سفیدی چشم است
1:54
و این نزد عربها بسیار ستوده است.
1:57
و «شهله» با آن (مجاهدان...)
1:59
سرخی در سیاهیاش
2:01
و گفتهاش: «منهوس العقب»
2:05
عَقِب همان پاشنهٔ پا است.
2:08
و مردِ نحسشده (یا: مردِ ناخجسته) از میان مردان
2:10
کمگوشت از میان آنان
2:12
قید «الإضافة» بر نفی آنچه غیر از عقب (فرزند) است، دلالت میکند.
2:16
پیشتر گذشت که او پاهایی بزرگ داشت.
2:19
صلیاللهعلیهوسلم
2:22
از جابر بن سمره رضیاللهعنه روایت است که گفت
2:27
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را دیدم.
2:31
در شبی روشن و مهتابی
2:33
و بر تن او جامهای سرخرنگ بود.
2:36
پس شروع کردم به نگاه کردن به او و به ماه
2:39
او نزد من بهتر از ماه است
2:43
در این حدیث
2:47
جابر بن سمره رضیاللهعنه توصیف میکند
2:50
جمال پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
2:53
میگوید
2:55
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را دیدم.
2:58
در شبی روشن و پرماه
3:01
در شبی روشن
3:03
در آن نه ابری است و نه تاریکیای
3:06
زیرا آن شب، از اول تا آخرش مهتابی بود.
3:10
و این زمانی است که ماه کامل (بدر) در تمام کمال خویش باشد.
3:14
و در کمال زیبایی و نیکوییِ آن
3:17
و درود و سلام بر پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
3:20
جامهٔ سرخ
3:22
این بیانی است از آنچه تأمل در آن را واجب ساخته است
3:25
برای آشکار شدن هرچه بیشتر نیکوی او، صلیاللهعلیهوسلم
3:30
و گفتهی او
3:31
به او و به ماه نگاه میکردم
3:34
و او (خداوند) را نزد من بهتر از ماه است
3:37
یعنی جابر رضیاللهعنه (ترجمه شد)
3:40
به چهرهی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) نگاه میکرد
3:43
تاری
3:44
و به ماه نگاه میکند، گاهی
3:47
سپس میان این دو زیبایی مقایسه میکند
3:50
پس دید که زیباییاش صلیاللهعلیهوسلم
3:53
زیباییاش ماه را پیشی گرفته است
3:56
و تشبیه زیبایی چهرهٔ پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
4:00
«به ماه سوگند»
4:01
از باب نزدیککردن معنا و روشنکردن آن
4:04
وگرنه، الله سبحانه و تعالی
4:07
چهرهٔ پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) زیبا شد
4:11
و او را زیباییای کامل بخشید.
4:14
زیباتر و رساتر از زیبایی ماه
4:19
و از ابواسحاق روایت است که گفت
4:21
مردی از براء بن عازب رضیاللهعنهما پرسید
4:25
آیا چهرهی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) ...
4:29
مانند شمشیر
4:31
گفت: نه
4:33
بلکه مانند ماه
4:35
و در این حدیث
4:39
مردی از صحابی جلیلالقدر پرسید
4:42
البراء بن عازب رضیاللهعنهما
4:45
آیا چهرهٔ رسول الله (ﷺ) ...
4:48
مانند شمشیر
4:50
در نیکویی و درخشش
4:52
و در مورد استقامت و طول گفته شده است
4:55
براء رضیاللهعنه گفت
4:58
نه! یعنی مانند شمشیر نیست
5:01
و از آن روی گردانید و به ماه پرداخت.
5:04
جمع میان این دو صفت
5:06
تدویر و درخشندگی
5:09
و در صحیح مسلم وارد شده است
5:11
از جابر بن سمرة رضیاللهعنه
5:14
مردی به او گفت
5:16
آیا چهرهٔ رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
5:20
مانند شمشیر بود؟
5:22
گفت: نه! مانند خورشید و ماه بود
5:26
و گرد بود
5:28
و دو ستاره را با هم گرد آورد
5:30
زیرا منظور از اولی
5:32
غالباً تشبیه در درخشش و روشنایی است
5:36
و منظور از دومی در زیبایی و ملاحت است
5:39
و مقصود این نیست که چهرهٔ پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
5:43
در نهایت گردی بود
5:45
بلکه در آن نوعی نرمی بود
5:48
و دستها (چنان بود) که در وصف او روایت شده است
5:50
که گونههایش هموار و کشیده بود
5:52
و این نزد عرب و عجم از زیباترین صفات است
5:56
برخلاف ترکها
5:58
و از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت:
6:03
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم سپیدپوست بود
6:07
گویی از نقره ساخته شده بود
6:10
موی سرش میانه (نه کاملاً صاف و نه مجعد) بود
6:12
و در این حدیث
6:15
ابوهریره رضیاللهعنه وصف میکند
6:19
و میگوید:
6:21
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم سپیدپوست بود
6:26
و پیشتر گذشت که سپیدی پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
6:30
با سرخی همراه بود
6:33
و سخن او «گویی از نقره ساخته شده بود»
6:36
یعنی گویی از نقره ساخته شده بود
6:39
به اعتبار آنچه از روشنایی و نور بر سپیدی ایشان صلیاللهعلیهوسلم برمیافزود
6:43
از نور و درخشندگی
6:45
و واژهٔ «صیغ» (ساخته شده)
6:47
در آن اشاره به استواری اجزای بدن و هماهنگی اعضای اوست
6:52
و نورانیت چهره و تمام بدن پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
6:58
و سخن او «موی سرش میانه بود»
7:00
یعنی موی سرش نرم و آویخته بود
7:02
نه فرفری و نه کاملاً صاف
7:05
و معنای هر دو پیشتر گذشت
7:08
و از جابر بن عبدالله رضیاللهعنهما روایت است
7:14
که رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمود:
7:18
پیامبران بر من عرضه شدند
7:21
پس ناگاه موسی علیهالسلام (را دیدم)
7:23
مردی از گونهٔ مردان (بلند و خوشاندام)
7:25
گویی از مردان شنوءه بود
7:28
و عیسی بن مریم علیهالسلام را دیدم
7:32
و کسی را که بیشترین شباهت را به او داشت
7:35
عروة بن مسعود (بود)
7:37
و ابراهیم علیهالسلام را دیدم
7:40
و کسی را که بیشترین شباهت را به او داشت
7:43
یار شما، یعنی خودش (را گفت)
7:46
و جبرئیل علیهالسلام را دیدم
7:49
و کسی را که بیشترین شباهت را به او داشت
7:52
دحیه (بود)
7:56
در این حدیث
7:58
که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم فرمود:
8:01
پیامبران بر من عرضه شدند
8:03
احتمال دارد این عرضه در خواب بوده باشد
8:07
و احتمال دارد در شبی بوده باشد که به معراج برده شد
8:10
و در این عرضه
8:12
اشارهای است به برتری ایشان صلیاللهعلیهوسلم
8:16
و سخن او «پس ناگاه موسی علیهالسلام»
8:19
مردی از گونهٔ مردان (بلند و خوشاندام)
8:21
گویی از مردان شنوءه بود
8:24
یعنی پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
8:27
موسی علیهالسلام را دید
8:29
مردی از گونهٔ مردان
8:31
یعنی میانهبالا در بلندی قامت
8:34
و در بدن خود
8:36
نه چاق بود و نه لاغر
8:39
گویی از مردان شنوءه بود
8:42
و شنوءه قبیلهای در یمن است
8:45
که اندامشان به نیرومندی و اعتدال شناخته شده است
8:49
و معنای «شنوءه»
8:51
پاکیزگیجویی است
8:52
یعنی دوری از آلودگیها
8:55
و شاید به این سبب ملقب شدهاند
8:57
به پاکی نسبشان
8:59
و پاکیزگی تبارشان
9:01
و نیکویی رفتار و ادبشان
9:04
و سخن او «و عیسی بن مریم علیهالسلام را دیدم»
9:08
و کسی را که بیشترین شباهت را داشت
9:11
عروة بن مسعود (بود)
9:13
یعنی عروة بن مسعود رضیاللهعنه
9:17
نزدیکترین مردم در شباهت به عیسی علیهالسلام است
9:21
و عروة بن مسعود رضیاللهعنه
9:24
در صلح حدیبیه در حالی که کافر بود حضور داشت
9:27
سپس در سال نهم هجری اسلام آورد
9:30
پس از بازگشت پیامبر صلیاللهعلیهوسلم از طائف
9:34
سپس به قوم خود بازگشت
9:36
و ایشان را به اسلام فراخواند
9:38
پس (از پذیرفتن) امتناع کردند
9:39
و مردی از ثقیف
9:41
با تیری او را زد و کشت
9:43
و وصف ظاهری عروة بن مسعود رضیاللهعنه شناخته نشده است
9:47
و شاید پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
9:50
به دانش مخاطبانش اکتفا کرده است
9:53
پس ما به وصف ظاهری عیسی علیهالسلام آگاهی نمییابیم
9:57
اما در روایت مسلم (آمده است):
10:00
او مردی میانهقد و سرخچهره بود
10:02
گویی از حمام بیرون آمده است
10:05
یعنی از حمام
10:07
و در روایت دیگری
10:09
مردی گندمگون دیدم، چون زیباترین آنچه که...
10:13
و در روایتی آمده است:
10:15
سرخفام، مویجعد، سینهپهن، با اندامی متناسب
10:19
و «مطرب» به معنای بلندبالای غیرشدید است
10:23
و گفته شده: کمگوشت
10:25
و گفتهاش: «و ابراهیم علیهالسلام را دیدم»
10:30
پس نزدیکترین کسی که از میان آنان به او شبیه دیدم، همراه شما بود
10:34
یعنی خودش را
10:36
و در روایتی آمده است:
10:37
«من شبیهترین فرزند ابراهیم به او هستم»
10:40
و عبارت «یعنی خودش را»
10:42
از سخنان جابر رضیاللهعنه است
10:45
یا از کسی که پس از او از راویان بوده است
10:48
و گفتهاش: «و جبرئیل علیهالسلام را دیدم»
10:51
پس نزدیکترین کسی که از میان آنان به او شبیه دیدم، دحیه بود
10:55
یعنی آنکه پیامبر (ﷺ)
10:58
جبرئیل علیهالسلام را دید
11:00
پس نزدیکترین مردم به او از نظر شباهت، صحابی جلیلالقدر
11:05
دحیه بن خلیفه کلبی رضیاللهعنه بود
11:09
و دحیه از بزرگان صحابه بود
11:12
در جنگ بدر حضور نداشت
11:14
اما در مشاهد پس از آن شرکت کرد
11:17
و زیر درخت بیعت کرد
11:19
و از کسانی بود که در زیبایی و جمال به او مثل زده میشد
11:23
و جبرئیل بیشتر اوقات بر رسول الله (ﷺ) میآمد
11:27
در بیشتر احوال
11:29
به صورت دحیه رضیاللهعنه
11:35
و از سعید جریری روایت است که گفت:
11:38
شنیدم ابوطفیل رضیاللهعنه میگفت:
11:42
پیامبر (ﷺ) را دیدم
11:45
و جز من کسی که او را دیده باشد، بر روی زمین باقی نمانده است
11:50
گفتم: او را برایم توصیف کن
11:52
گفت: سفیدپوست، زیبا و معتدل بود
11:57
در این حدیث
12:00
ابوطفیل رضیاللهعنه یاد میکند
12:03
که پیامبر (ﷺ) را دیده است
12:06
در زمانی که دیگر کسی از آنان که او را دیده بودند، زنده بر روی زمین نبود
12:12
و این به آن دلیل است که ابوطفیل
12:14
یعنی عامر بن واثله لیثی
12:17
آخرین صحابی از نظر وفات بود
12:20
او در سال اول هجرت متولد شد
12:23
و در سال صد و ده هجری درگذشت
12:27
و با وفات او، صحابه کرام رضیاللهعنهم پایان یافتند
12:32
هنگامی که سعید جریری این سخن را از ابوطفیل شنید
12:36
از او خواست که پیامبر (ﷺ) را برایش توصیف کند
12:41
ابوطفیل گفت:
12:43
سفیدپوست، زیبا و معتدل بود
12:46
یعنی رنگ پیامبر (ﷺ) سفید بود
12:51
چنانکه پیشتر گذشت
12:53
«مَلیح» از ملاحت است
12:56
و آن زیبایی و خوشمنظری در قیافه و چهره است
12:59
و معنای گفتهاش «مقصداً»
13:02
«مقصد» به معنای میانه و اعتدال است
13:05
یعنی پیامبر (ﷺ) بنیهای معتدل داشت
13:09
نه درشتاندام بود و نه لاغر
13:12
نه بلندقامت بود و نه کوتاهقد
13:15
و از همین است گفته الهی:
13:17
«و در راه رفتنت میانهروی کن»
13:19
یعنی در آن میانهروی کن
13:21
پس برای پیامبر (ﷺ)
13:26
بیشترین بهره از ملاحت و اعتدال جمع بود
13:30
و زیباترین جامه جمال بر تن داشت
13:33
زیرا در تعریف جمال گفته شده است:
13:36
آن تناسب آفرینش و اعتدال و درستی آن است
13:40
ابن قیم رحمهالله گفت:
13:43
و چون جمال به خودی خود مورد محبت نفوس است
13:48
و در دلها بزرگ داشته میشود
13:50
الله هیچ پیامبری را جز زیباصورت
13:54
نیکوچهره
13:55
بلندمرتبه در حسب و نسب
13:57
و خوشصدا مبعوث نکرد
13:59
علی بن ابیطالب رضیاللهعنه نیز چنین گفته است
14:03
و پیامبر (ﷺ)
14:06
زیباترین و نیکوترین چهره از آفریدگان الله بود
14:10
چنانکه براء بن عازب رضیاللهعنهما گفت:
14:14
و رسول الله (ﷺ)
14:18
دوست داشت که فرستادهای که به سوی او فرستاده میشود، نیکوچهره باشد
14:23
و نام نیکو داشته باشد
14:24
و میفرمود:
14:26
هرگاه نامهرسانی به سوی من فرستادید
14:28
باید نیکوچهره و نیکونام باشد
14:32
و به همین سبب
14:34
علما یادآور شدهاند که وصف پیامبر (ﷺ)
14:38
از جمله دلایل نبوت او است
14:42
عبدالله بن سلام رضیاللهعنه گفت:
14:45
چون رسول الله (ﷺ) به مدینه آمد
14:50
مردم به سوی او شتافتند
14:52
و گفته شده: رسول الله (ﷺ) آمد
14:57
پس در میان مردم آمدم تا او را ببینم
15:00
چون چهره رسول الله (ﷺ) را بهخوبی دیدم
15:05
دانستم که چهرهاش، چهره دروغگو نیست
15:09
و نخستین سخنی که فرمود این بود:
15:13
«ای مردم!
15:15
سلام را رواج دهید و طعام بدهید
15:18
و در شب که مردم خوابند نماز بگزارید
15:21
با سلامت وارد بهشت شوید»
15:24
و شاهد حدیث، گفتهاش است:
15:28
چون چهره رسول الله (ﷺ) را بهخوبی دیدم
15:33
دانستم که چهرهاش، چهره دروغگو نیست
15:37
یعنی از جمال ظاهرش دانستم که دروغگو نیست
15:41
زیرا ظاهر، نشانِ باطن است.
15:46
ادامهٔ سخن انشاءالله خواهد آمد.
15:49
و الله داناتر است.
15:51
درود و سلام الله بر پیامبرمان محمد (ﷺ).
15:54
و بر خاندان و یاران او همگی.