از مجموعهٔ صحیح البخاری · درس 98 از 113

مختصر صحیح بخاری | قسمت (98) | کتاب جهاد و سیر - 2

◉ 342 بازدید ⏱ 29:50 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 به نام الله رحمان و رحیم
0:03 مرکز افاده
0:06 برای مطالعات و پژوهش‌های انسانی
0:09 تقدیم می‌کند
0:10 مختصر صحیح بخاری
0:15 باب کسی که در راه الله آسیب می‌بیند
0:21 از جندب بن سفیان
0:23 که پیامبر الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) ...
0:26 در برخی از میدان‌های جنگ بود
0:28 و انگشتش زخمی شد
0:30 پس فرمود:
0:33 «آیا جز این انگشت خونین هستی،
0:36 و در راه الله چه آسیبی دیدی؟»
0:39 توضیح حدیث
0:43 نکبه (آسیب)
0:44 آن است که انسان دچار حوادث می‌شود
0:47 مشاهد
0:49 یعنی غزوات
0:50 و به این نام خوانده شده‌اند
0:52 زیرا محل شهادت است
0:54 دَمِیت (خونین شد)
0:55 یعنی زخمی شد و از آن خون جاری گشت
0:58 از فوائد حدیث
1:01 از حدیث استفاده می‌شود
1:03 مشروعیت خواندن شعر به‌هنگام حوادث
1:07 و در آن بیان شجاعت و شکیبایی پیامبر (ﷺ) است
1:12 و در حدیث راهنمایی به اخلاص در همه عبادات است
1:16 و از جمله آن جهاد در راه الله تعالی است
1:21 باب سخن خداوند تعالی
1:24 از میان مؤمنان مردانی‌اند که آنچه را با الله عهد بستند راست گردانیدند
1:29 پس برخی از ایشان نذر خود را ادا کردند و برخی دیگر چشم‌به‌راه‌اند
1:34 و هرگز تغییری نداده‌اند»
1:37 از انس رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت:
1:41 عمویم انس بن نضر از جنگ بدر غایب ماند
1:45 پس گفت:
1:46 ای رسول الله!
1:48 از نخستین جنگی که با مشرکان کردی غایب ماندم
1:52 زیرا الله مرا در جنگ با مشرکان حاضر نکرد
1:55 به‌زودی الله ببیند که چه می‌کنم
1:58 پس چون روز احد رسید
2:00 و مسلمانان عقب نشستند
2:02 گفت:
2:03 خدایا، من نزد تو عذر می‌آورم از آنچه این‌ها کردند،
2:08 یعنی یارانش،
2:10 و نزد تو بیزاری می‌جویم از آنچه این‌ها کردند،
2:13 یعنی مشرکان،
2:15 سپس پیش رفت
2:17 و سعد بن معاذ به استقبالش آمد
2:19 پس گفت:
2:20 ای سعد بن معاذ!
2:22 بهشت، سوگند به پروردگار نضر!
2:25 من بوی آن را از پشت کوه احد می‌یابم
2:28 سعد گفت:
2:30 ای رسول الله، آنچه او کرد من توان آن را نداشتم
2:33 انس گفت:
2:35 پس در بدنش هشتاد و چند جراحت یافتیم،
2:37 ضربه‌ای با شمشیر،
2:39 یا نیزه‌ای با نیزه‌زنی،
2:41 یا تیری با تیراندازی
2:43 و او را کشته یافتیم
2:45 و مشرکان بدنش را مُثله کرده بودند
2:47 پس هیچ‌کس او را نشناخت
2:49 جز خواهرش با نشانه انگشتانش
2:52 در روایتی دیگر:
2:53 با خال یا با انگشتانش
2:56 انس گفت:
2:58 ما می‌دیدیم یا گمان می‌کردیم که این آیه
3:01 درباره او و همانندانش نازل شده است:
3:03 از میان مؤمنان مردانی‌اند که راست گفتند
3:06 آنچه را با الله عهد بستند
3:09 تا پایان آیه
3:12 توضیح حدیث
3:15 أشهدنی (مرا حاضر کرد)
3:17 یعنی مرا حاضر گردانید
3:18 انکشف (عقب نشست)
3:20 یعنی شکست خورد
3:21 أعتذر إلیک مما صنع هؤلاء (نزد تو عذر می‌آورم از آنچه اینان کردند)
3:24 یعنی از گریز مسلمانان
3:27 و أبرأ (بیزاری می‌جویم)
3:28 مراد
3:29 بیزاری از اهل شرک و کردارشان است
3:32 إنی أجد ریحها (بوی آن را می‌یابم)
3:34 یعنی بوی بهشت را استشمام می‌کنم
3:38 من دون أحد (از پشت احد)
3:39 یعنی نزدیک کوه احد
3:41 فوجدنا به (در بدنش یافتیم)
3:43 مراد
3:44 آن را شمردیم و در بدنش برشمردیم
3:48 و مشرکان او را مُثله کرده بودند
3:50 مثله در اینجا
3:52 بریدن اعضای بدن مرده است
3:54 از بینی و گوش و غیر آن
3:56 أخت (خواهر)
3:58 او ربیع دختر نضر رضی‌الله‌عنها است
4:02 ببنانه (با انگشتانش)
4:03 بنان
4:04 انگشت است
4:06 از میان مؤمنان مردانی هستند
4:07 راست گردانیدند آنچه را با الله عهد بستند
4:10 یعنی به آن وفا کردند و آن را تمام و کامل ادا کردند
4:13 و جان‌های خود را در راه خشنودی او نثار کردند
4:16 و جان‌های خود را در راه اطاعت او وقف کردند
4:20 از فواید این حدیث
4:24 از این حدیث استفاده می‌شود
4:26 مشروعیت نثار جان در راه جهاد
4:28 و در آن بیان فضیلت وفا به عهد است
4:31 اگرچه بر نفس سخت باشد، تا آنجا که به هلاکت آن منجر شود
4:35 و در آن آمده است که طلب شهادت
4:37 مشمول نهی از افکندن خود به هلاکت نمی‌شود
4:41 و در آن بیان فضیلت انس بن النضر رضی‌الله‌عنه است
4:45 و آنچه از قوت یقین بر آن بود
4:48 و در آن حرص بر امور والا است
4:51 و بسیار انجام دادن کارهای خیر و نیکی
4:54 و در حدیث اشاره‌ای است به وفای به همه عهدها
4:58 و در آن آمده است که ملاک عموم لفظ است، نه خصوص سبب
5:03 از زید بن ثابت انصاری رضی‌الله‌عنه روایت است
5:09 و او از کسانی بود که وحی را می‌نوشت
5:12 فرمود: ابوبکر در ماجرای کشته‌شدن اهل یمامه، کسی را به سوی من فرستاد، و عمر نزد او بود
5:18 ابوبکر گفت: عمر نزد من آمد و گفت
5:23 کشتار در روز یمامه میان مردم شدت یافته است
5:27 و من می‌ترسم که کشتار در میدان‌های نبرد، قاریان قرآن را فراگیرد
5:32 و در نتیجه بخش بسیاری از قرآن از میان برود، مگر آنکه آن را گردآوری کنید
5:37 و من بر آنم که قرآن گردآوری شود
5:40 ابوبکر گفت: به عمر گفتم
5:43 چگونه کاری را انجام دهم که رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم آن را انجام نداده است؟
5:49 عمر گفت: به خدا سوگند، این کار خیر است
5:52 پس عمر پیوسته در این باره با من گفتگو می‌کرد
5:55 تا آنکه الله سینه‌ام را برای آن گشاد
5:58 و من همان رأیی را دیدم که عمر دیده بود
6:01 زید بن ثابت گفت: و عمر نزد او نشسته بود و سخن نمی‌گفت
6:06 پس ابوبکر گفت: تو مردی جوان و خردمندی
6:11 و ما به تو بدگمان نیستیم
6:13 تو وحی را برای رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم می‌نوشتی
6:17 پس قرآن را جست‌وجو کن و آن را گردآوری نما
6:20 به خدا سوگند، اگر مرا به برداشتن کوهی از کوه‌ها مکلف می‌کرد
6:24 آن بر من سنگین‌تر نبود از آنچه مرا به گردآوری قرآن فرمان داد
6:29 گفتم: چگونه کاری را انجام می‌دهید که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم آن را انجام نداده است؟
6:36 ابوبکر گفت: به خدا سوگند، این کار خیر است
6:40 پس پیوسته با او گفتگو می‌کردم
6:42 تا آنکه الله سینه‌ام را برای همان چیزی گشاد که سینه ابوبکر و عمر را برای آن گشاده بود
6:48 پس برخاستم و قرآن را جست‌وجو کردم
6:51 آن را از پاره‌های پوست و کتف‌ها و شاخه‌های خرما گردآوردم
6:55 در روایتی: و سنگ‌های نازک سفید و سینه‌های مردان
7:00 تا آنکه دو آیه از سوره توبه را نزد خزیمه انصاری یافتم
7:05 که آن دو را نزد کس دیگری جز او نیافتم
7:08 در روایتی آمده است
7:10 آیه‌ای از سوره احزاب را گم کردم
7:13 بسیار می‌شنیدم که رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم آن را می‌خواند
7:18 آن را نزد کسی نیافتم
7:20 جز نزد خزیمه انصاری
7:23 که رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم گواهی او را گواهی دو مرد قرار داد
7:29 به یقین پیامبری از خودتان به سوی شما آمد
7:33 «بر او سخت است آنچه شما را به رنج می‌افکند، بر شما حریص است»
7:37 تا پایان آن دو آیه
7:39 در روایتی آمده است
7:41 پس آن دو آیه را در سوره خودشان در مصحف الحاق کردیم
7:44 و صحیفه‌هایی که قرآن در آن گردآوری شده بود، نزد ابوبکر بود
7:49 تا آنکه الله او را به خود برد
7:51 سپس نزد عمر بود
7:53 تا آنکه الله او را به خود برد
7:55 سپس نزد حفصه دختر عمر بود
7:58 حاشیه‌ای بر حدیث
8:02 ماجرای کشته‌شدن اهل یمامه
8:04 یعنی روزهای جنگ صحابه رضی‌الله‌عنهم با مسیلمه کذاب
8:09 که ادعای نبوت کرد
8:11 و کشته‌شدن آنان در سال یازدهم هجرت بود
8:15 «استحر»: یعنی شدت یافت و فزونی گرفت
8:16 «أی اشتد وکثر» — یعنی شدت یافت و زیاد شد
8:18 «أخشی»: یعنی می‌ترسم
8:19 «أی أخاف» — یعنی می‌ترسم
8:21 «بالقراء»
8:22 یعنی کسانی که قرآن را حفظ می‌کنند
8:25 «المواطن»
8:26 یعنی مواضع غزو و نبرد
8:29 «فیذهب»
8:30 یعنی تباه می‌شود
8:32 «یراجعنی فیه»
8:34 یعنی در آن موضوع سخن را تکرار می‌کند
8:36 «شاب»
8:37 سن او در آن هنگام کمتر از بیست‌وپنج سال بود
8:41 و آن ایام جوانی است
8:44 «ولا نتهمک»
8:45 یعنی تو در نهایت امانت‌داری
8:48 «فتتبع القرآن»
8:50 یعنی جست‌وجو کن
8:51 «لو کلفنی»
8:53 یعنی اگر به من فرمان می‌داد
8:55 «فقمت»
8:56 یعنی شروع کردم و آغاز نمودم
8:58 «الرقاع»
8:59 رقعه از کاغذ و چرم و مانند آن است
9:04 «والأکتاف»
9:05 «الکتف»
9:06 استخوان پهنی است که در اصل شانه حیوان قرار دارد
9:10 خشک می‌شود و بر آن نوشته می‌شود
9:12 «والعسب»
9:13 یعنی شاخه‌های پهن درخت خرما
9:16 «واللخاف»
9:17 یعنی سنگ سفید نازک
9:20 به یقین پیامبری از خودتان به سوی شما آمد، سخت‌گران است بر او آنچه شما را به رنج می‌افکند
9:26 منّت الله تعالی بر بندگان مؤمنش
9:29 با آنکه در میان ایشان پیامبر امّی را برانگیخت
9:32 که از خودِ ایشان است
9:34 حال ایشان را می‌شناسند
9:36 و می‌توانند از او بیاموزند
9:38 و از پذیرش فرمانش سرباز نمی‌زنند
9:41 و پیامبر (ﷺ) در کمال خیرخواهی برای ایشان است
9:45 و در پی مصالح ایشان می‌کوشد
9:47 و آنچه بر شما دشوار و سخت است، بر او نیز دشوار می‌آید
9:52 بر شما حریص است
9:54 که برای شما خیر را دوست بدارد
9:56 و تمام کوشش خود را در رساندن آن به شما به کار می‌گیرد
9:59 و بر هدایت شما به ایمان حریص است
10:02 و شر را برای شما ناخوشایند می‌داند
10:04 و تمام کوشش خود را در دورکردن شما از آن به کار می‌گیرد
10:07 از فواید حدیث
10:11 در این حدیث راهنمایی است بر حجّیت سنّت خلفای راشدین
10:16 و در آن بیان فضیلت شورا است
10:19 و اینکه حال صحابه رضی‌الله‌عنهم
10:22 بر ترجیح پیروی و ترس از بدعت بنا شده است
10:26 و در آن اعتماد بر مصلحت با ضوابطش است
10:30 هرچند در آن موضوع نصّی وارد نشده باشد
10:32 و اینکه قرآن در سینه‌های مردان حفظ شده بود
10:37 و آنچه ابوبکر رضی‌الله‌عنه از جمع‌آوری آن در صحیفه‌ها دید
10:42 افزایش حفظ آن بود
10:44 و در آن بیان فضیلت زید بن ثابت رضی‌الله‌عنه است
10:49 و در حدیث اشاره‌ای به فضیلت قریش است
10:52 و اینکه ایشان فصیح‌ترین عرب‌اند
10:54 و در آن عمل به ورع و احتیاط است
10:57 مؤمن گاه از اقدام به کاری پرهیز می‌کند تا جواز آن را یقین کند
11:03 و در آن وجوب قطع ریشه نزاع و اختلاف است
11:07 چنان‌که عثمان رضی‌الله‌عنه چنین کرد
11:10 و در حدیث اشاره به یاری جستن از اهل تخصّص در آنچه نیکو می‌دانند، است
11:18 باب عمل صالح پیش از جنگ
11:23 از براء رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت
11:26 مردی زره‌پوش نزد پیامبر (ﷺ) آمد
11:31 و گفت: ای رسول الله
11:34 آیا بجنگم یا اسلام آورم؟
11:36 فرمود: اسلام بیاور، سپس بجنگ
11:40 پس اسلام آورد و سپس جنگید و کشته شد
11:43 آنگاه رسول الله (ﷺ) فرمود
11:47 اندک عمل کرد و پاداش بسیار یافت
11:50 شرح حدیث
11:53 مردی که گفته شده نامش اصیرم، عمرو بن ثابت اشهلی است
12:00 و گفته‌اند غیر از این است؛ «مقنّع» یعنی سرش پوشیده بود
12:06 از فواید حدیث
12:10 از حدیث استفاده می‌شود که خداوند بر عمل اندک، پاداش فراوان می‌دهد
12:16 از سر فضل خود بر بندگانش
12:19 و در آن است که خداوند عملی را که از غیر مسلمان باشد نمی‌پذیرد
12:24 و در حدیث اشاره به شرط اخلاص در عمل است
12:28 باب کسی که تیر ناشناس به او خورد و کشته شد
12:34 از انس رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت
12:38 حارثه در روز بدر تیرخورد، در حالی که نوجوان بود
12:42 مادرش نزد پیامبر (ﷺ) آمد و گفت
12:47 ای رسول الله
12:48 تو جایگاه حارثه نزد مرا می‌دانی
12:51 اگر در بهشت باشد، صبر می‌کنم و به پاداش الهی امیدوارم
12:55 و اگر غیر آن باشد، خواهی دید که چه می‌کنم
12:59 در روایتی آمده: در گریه‌کردن بسیار کوشید
13:03 پس فرمود: وای بر تو، ای مادر، آیا عقلت را از دست داده‌ای؟
13:07 آیا یک بهشت است؟
13:09 بهشت‌ها بسیارند
13:12 و او در بهشت فردوس است
13:16 در روایتی: فردوس اعلی
13:19 شرح حدیث
13:23 باب کسی که تیر ناشناس به او خورد و کشته شد
13:27 یعنی تیری به او رسید که تیرانداز آن شناخته نبود
13:30 مادرش ربیع دختر نضر رضی‌الله‌عنها است
13:35 منزلت یعنی مقام و جایگاه
13:38 «ما أصنع» یعنی از کوشش در گریه
13:43 جمله‌ای است که برای کسی گفته می‌شود که در هلاکتی افتاده که سزاوارش نیست
13:47 «أوهبلتی»: مادرش او را هبلته کرد، یعنی فرزندش را از دست داد
13:56 از حدیث استفاده می‌شود
13:58 فضیلت صبر و پذیرش پاداش الهی
14:01 و در آن شهادت پیامبر (ﷺ)
14:04 به بهشتی بودن حارثه بن سراقه رضی‌الله‌عنه است
14:08 و در آن است که بهشت درجات دارد
14:11 و برترین آن فردوس است
14:13 و در حدیث، تسلی دادن به مصیبت‌دیده و داغدار است
14:16 با بیان آنچه خداوند در آخرت برای بندگانش از پاداش آماده کرده است
14:21 و در آن بیان فضیلت شهادت و جایگاه شهیدان است
14:26 باب فضیلت سخن خداوند تعالی
14:31 و گمان مبر کسانی را که در راه الله کشته شدند مرده‌اند
14:37 بلکه زنده‌اند نزد پروردگارشان روزی داده می‌شوند
14:41 شادمان‌اند به آنچه الله از فضل خود به ایشان داده است
14:45 و مژده می‌دهند به کسانی که پس از ایشان و هنوز به ایشان نپیوسته‌اند
14:50 که نه ترسی بر ایشان است و نه اندوهگین می‌شوند
14:54 مژده می‌دهند به نعمتی از جانب الله و فضلی
14:58 و اینکه الله پاداش مؤمنان را ضایع نمی‌گرداند
15:02 از جابر روایت است که گفت
15:05 گروهی بامدادان روز احد شراب نوشیدند
15:09 و همان روز همگی شهید شدند
15:12 و این پیش از حرام شدن شراب بود
15:15 شرح حدیث
15:18 گروهی بامدادان روز احد شراب نوشیدند
15:22 یعنی صبحگاهان شراب نوشیدند
15:25 «صبوح» نوشیدن در بامداد است
15:28 و «غبوق» نوشیدن در شامگاه است
15:31 «قبل تحریمها» یعنی پیش از حرام شدن شراب
15:35 از فواید حدیث
15:38 در حدیث آمده است که شراب تنها پس از جنگ احد حرام شد.
15:43 و در آن بیان جایگاه شهادت نزد الله تعالی است.
15:50 درِ بهشت زیر برق شمشیرهاست.
15:54 از سالم ابو النضر روایت است
15:57 که آزادشدهٔ عمر بن عبیدالله بود،
16:00 و او منشی وی بود. گفت:
16:03 عبدالله بن ابی اوفی رضی‌الله‌عنهما برای او نامه نوشت
16:07 و من آن را خواندم
16:09 که رسول الله (ﷺ)
16:12 در برخی از روزهایی که در آن با دشمن روبه‌رو شد
16:15 تا آن‌گاه که خورشید متمایل شد صبر کرد،
16:18 سپس در میان مردم ایستاد و گفت:
16:21 ای مردم، آرزوی رویارویی با دشمن را نکنید،
16:25 و از الله عافیت بخواهید.
16:28 و هنگامی که با آنان روبه‌رو شدید، صبر کنید،
16:31 و بدانید که بهشت زیر سایه‌های شمشیرهاست.
16:34 سپس فرمود:
16:36 خدایا، ای نازل‌کنندهٔ کتاب و روان‌کنندهٔ ابرها،
16:41 و در روایتی: ای شتاب‌کنندهٔ حساب،
16:44 و ای شکست‌دهندهٔ گروه‌های دشمن،
16:46 ایشان را شکست ده و ما را بر ایشان یاری فرما.
16:49 و در روایتی: خدایا ایشان را شکست ده و به لرزه درآور.
16:54 شرح حدیث:
16:58 بهشت زیر برق شمشیرهاست.
17:01 شمشیر برق زد، برقی درخشان هنگامی که درخشید.
17:04 و گاه واژهٔ «بارقه» اطلاق می‌شود
17:06 و مراد از آن خود شمشیرهاست.
17:08 برای او نامه نوشت،
17:10 یعنی به عمر بن عبیدالله بن معمر تیمی،
17:14 و او فرماندهٔ جنگ با خوارج بود.
17:17 در برخی از روزهایی که در آن با دشمن روبه‌رو شد،
17:20 یعنی در برخی از غزوات او.
17:23 مالت، یعنی زایل شد.
17:25 عافیت
17:27 یعنی سلامت از هر ناخوشایندی در دین و دنیا.
17:31 که بهشت زیر سایه‌های شمشیرهاست،
17:34 یعنی هنگامی که دو حریف به هم نزدیک شوند،
17:36 هر یک از آن دو زیر سایهٔ شمشیر دیگری قرار می‌گیرد،
17:40 پس بهشت با این [کار] به دست می‌آید.
17:43 منزل الکتاب:
17:45 یعنی نازل‌کنندهٔ قرآن کریم،
17:48 و هازم الاحزاب:
17:50 یعنی شکست‌دهندهٔ ایشان و پراکنده‌کنندهٔ جمعشان.
17:53 از فواید حدیث:
17:57 از حدیث استفاده می‌شود:
17:59 ترغیب به صبر و دعا هنگام جنگ،
18:02 و در آن امر به درخواست عافیت است،
18:04 که هر ناخوشایندی را در دین و دنیا دفع می‌کند،
18:08 و ناخوشایندی‌های آشکار و پنهان را.
18:11 و در آن جواز سجع غیرمتکلف در دعا وجود دارد.
18:16 باب طلب فرزند برای جهاد.
18:21 از ابوهریره رضی‌الله‌عنه،
18:24 از رسول الله (ﷺ) روایت است که فرمود:
18:28 سلیمان بن داوود علیهما‌السلام گفت:
18:32 امشب بر صد زن خواهم گشت،
18:35 یا نود و نه [زن].
18:37 و در روایتی: بر هفتاد زن،
18:41 و در روایتی دیگر: بر نود زن،
18:44 و در روایتی: او شصت زن داشت،
18:48 که همه‌شان فرزندی سوارکار می‌آورند که در راه الله جهاد کند.
18:53 پس همراهش به او گفت:
18:55 و در روایتی: پس فرشته به او گفت:
18:58 إن شاء الله [اگر الله بخواهد]،
19:00 اما او إن شاء الله نگفت،
19:02 و از ایشان جز یک زن باردار نشد،
19:06 که آن هم نیمه‌ای از انسان را آورد.
19:08 سوگند به آن که جانِ محمد در دست اوست،
19:11 اگر [سلیمان] إن شاء الله می‌گفت،
19:13 و در روایتی:
19:15 اگر سلیمان استثنا می‌کرد،
19:17 همه‌شان در راه الله سوارکارانی جنگجو می‌شدند.
19:22 و در روایتی:
19:23 اگر [سلیمان] إن شاء الله می‌گفت،
19:25 سوگند نمی‌شکست و نیازش برآورده می‌شد.
19:29 و در روایتی:
19:30 و آن [إن شاء الله] پشتوانهٔ او در نیازش بود.
19:33 شرح حدیث:
19:37 امشب بر صد زن خواهم گشت،
19:40 کنایه از همبستر شدن است.
19:43 پس همراهش به او گفت:
19:45 یعنی فرشته‌ای که وحی را برای او می‌آورد،
19:48 و گفته شده که «صاحبه» یعنی وزیرش.
19:51 و از ایشان باردار نشد،
19:53 یعنی از صد زن.
19:55 آورد، یعنی زایید،
19:57 نیمه‌ای از انسان را،
19:59 یعنی فرزندی ناقص‌الخلقه.
20:02 از فواید حدیث:
20:05 از حدیث استفاده می‌شود:
20:08 استحباب تعبیر با لفظ نیکو از امری دیگر،
20:12 زیرا او جماع را با «طواف» تعبیر کرد،
20:15 و در آن ترغیب به رعایت نیت در اعمال است،
20:19 و در آن بیان آن چیزی است که الله تعالی از کمال نیرو به پیامبران علیهم‌السلام اختصاص داده است.
20:25 باب شجاعت در جنگ و ترسویی.
20:31 از جبیر بن مطعم،
20:34 که در حالی که او با رسول الله (ﷺ) بود،
20:39 و مردم همراهش، از حنین بازمی‌گشت،
20:42 اعراب رسول الله (ﷺ) را دربرگرفتند،
20:45 از او سؤال می‌کردند،
20:47 تا آنکه او را ناچار کردند به درخت سمره [پناه ببرد].
20:49 و ردای او را ربود،
20:51 پس پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) ایستاد
20:55 و فرمود:
20:56 ردای مرا به من بدهید.
20:58 اگر شمار این درختان خاردار چارپایان بود،
21:01 آن‌ها را میان شما تقسیم می‌کردم،
21:03 سپس مرا بخیل نمی‌یابید،
21:06 و نه دروغگو و نه ترسو.
21:09 شرح حدیث
21:12 «بینا» یعنی «بینما»؛
21:15 «مقبلا» یعنی در حال بازگشتش
21:18 از حنین، که دره‌ای میان مکه و طائف است،
21:22 و این در سال هشتم هجرت بود.
21:26 «علقت» یعنی چسبید،
21:28 «اضطروه» یعنی او را به ناچاری کشاندند.
21:31 «سمره» درختانی بلند با سرهای پراکنده است،
21:35 کم‌سایه با برگ‌های ریز،
21:38 با خارهای کوتاه و چوب خوب.
21:41 «فخطفت» یعنی گرفت و در دست نگه داشت.
21:45 «عضاه» هر درخت بزرگ دارای خار است.
21:49 «نعما»: نعم فقط به شتر گفته می‌شود،
21:53 و گفته شده که نعم شامل شتر و گاو و گوسفند است.
21:57 از فواید حدیث:
22:00 از این حدیث استفاده می‌شود:
22:03 که برای مرد با فضیلت اشکالی ندارد که از خصلت‌های شریف خود سخن بگوید،
22:09 هنگامی که از بدگمانی اهل جاهلیت بیم داشته باشد.
22:13 و در آن است که از اصول اخلاق
22:16 حکمت و بخشندگی و شجاعت و راستگویی است.
22:20 باب آنچه از ترس پناه برده می‌شود.
22:24 از مصعب روایت است: سعد به پنج چیز امر می‌کرد
22:28 و آن‌ها را از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) نقل می‌کرد،
22:31 که آن حضرت به آن‌ها امر می‌فرمود.
22:34 در روایتی آمده است:
22:36 که پس از نماز از آن‌ها به خدا پناه می‌برد:
22:39 «خدایا، از بخل به تو پناه می‌برم،
22:43 و از ترس به تو پناه می‌برم،
22:45 و به تو پناه می‌برم از اینکه به پست‌ترین عمر بازگردانده شوم،
22:49 و به تو پناه می‌برم از فتنه دنیا،
22:52 یعنی فتنه دجال،
22:55 و به تو پناه می‌برم از عذاب قبر.»
22:58 شرح حدیث
23:01 «بخمس» یعنی پنج خصلت.
23:04 «جبن» ضد شجاعت است.
23:07 «ارذل العمر» یعنی پست‌ترین عمر،
23:09 که حالت پیری و ضعف و فرتوتی است.
23:12 «فتنه دنیا»
23:14 آن است که کسی آخرت را بفروشد
23:16 به خاطر آنچه از حال و مال دنیا زودتر به دست می‌آورد.
23:20 از فواید حدیث:
23:23 از این حدیث استفاده می‌شود:
23:26 بیان فضیلت پناه بردن به الله تعالی،
23:29 و در آن اثبات عذاب قبر است،
23:32 و در آن راهنمایی به آموزش دعاهای مأثور به مردم است.
23:36 از انس بن مالک رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت:
23:42 پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) می‌فرمود:
23:46 «خدایا، از ناتوانی و تنبلی به تو پناه می‌برم،
23:50 و از ترس و بخل و فرتوتی،
23:53 در روایتی آمده است:
23:55 و از پست‌ترین عمر،
23:57 و از عذاب قبر به تو پناه می‌برم،
23:59 در روایتی:
24:01 و فتنه دجال،
24:03 و از فتنه زندگی و مرگ به تو پناه می‌برم.»
24:07 شرح حدیث
24:10 «عجز» یعنی ناتوانی،
24:14 و «کسل» یعنی بی‌میلی به کار،
24:18 و سستی همت،
24:19 و ترجیح دادن آسایش بدن بر رنج.
24:22 «هرم» یعنی پیری و فرتوتی.
24:25 فتنه زندگی و مرگ:
24:28 فتنه زندگی آن است که
24:30 انسان به دنیا مبتلا شود و از آخرت بازماند،
24:34 و فتنه مرگ آن است که
24:36 از بدی پایان زندگی هنگام مرگ بیم داشته باشد.
24:40 «ارذل العمر» یعنی پست‌ترین آن،
24:43 که در آن نیروهای ظاهری و باطنی انسان ضعیف می‌شود.
24:47 از فواید حدیث:
24:50 از این حدیث استفاده می‌شود:
24:53 فضیلت پناه بردن به الله تعالی
24:56 برای دفع هر آنچه مفسده و زیان دارد،
24:59 و در آن مشروعیت دعا با آنچه بنده بخواهد، به‌صورت تفصیلی و اجمالی است.
25:04 باب کسی که از حضور خود در جنگ سخن می‌گوید.
25:10 از سائب بن یزید روایت است که گفت:
25:13 با طلحة بن عبیدالله
25:16 و سعد و مقداد بن اسود
25:19 و عبدالرحمن بن عوف رضی‌الله‌عنهم همراه بودم،
25:22 و از هیچ‌یک از ایشان نشنیدم که از رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) حدیث نقل کند،
25:28 مگر اینکه شنیدم طلحه از روز احد سخن می‌گفت.
25:33 شرح حدیث
25:37 باب کسی که از حضور خود در جنگ سخن می‌گوید.
25:40 «بمشاهده» یعنی به آنچه در آن حاضر بوده است.
25:43 «سعد» همان ابن ابی وقاص رضی‌الله‌عنه است.
25:48 از فواید حدیث:
25:52 از این حدیث استفاده می‌شود:
25:54 که مرد می‌تواند از رنجی که پیش‌تر متحمل شده سخن بگوید،
25:57 برای آشکار ساختن اسلام و بلند کردن کلمه آن،
26:00 تا آنکه پیروی‌کننده به آن اقتدا کند و از آن الگو بگیرد،
26:04 و تا مردم را به این کار ترغیب کند.
26:06 و در آن است که صحابه رضی‌الله‌عنهم همگی عادل‌اند،
26:11 و در نقل حدیث میان کم‌نقل و پرنقل متفاوت‌اند.
26:15 باب کافری که مسلمان را می‌کشد
26:20 سپس اسلام می‌آورد، پس از آن استوار می‌ماند و کشته می‌شود
26:24 از ابوهریره رضی‌الله‌عنه
26:28 که رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرمود
26:32 الله به دو مردی می‌خندد که یکی‌شان دیگری را می‌کشد
26:36 هر دو وارد بهشت می‌شوند
26:38 این یکی در راه الله می‌جنگد و کشته می‌شود
26:42 سپس الله توبه‌ی قاتل را می‌پذیرد و او شهید می‌شود
26:46 شرح حدیث
26:50 «فیسدد» یعنی «فیستقیم»؛ یعنی استوار و پایدار می‌ماند
26:53 الله می‌خندد
26:55 هر وقت که بخواهد، به شیوه‌ای که شایسته‌ی جلال اوست، سبحانه و تعالی
27:01 از فواید حدیث
27:04 از این حدیث استفاده می‌شود
27:07 که هر کس در راه الله کشته شود، در بهشت است
27:11 و در آن راهنمایی به وجوب توبه وجود دارد
27:14 از بسّه بن سعید
27:19 که شنید پدرش ابوهریره به سعید بن عاص خبر می‌داد
27:23 گفت
27:25 رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم مرا فرستاد
27:28 ابان را بر سریه‌ای از مدینه به سوی نجد گماشت
27:32 ابوهریره گفت
27:34 ابان و یارانش نزد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم آمدند
27:38 پس از آنکه خیبر را فتح کرده بود
27:41 و افسار اسب‌هایشان از لیف خرما بود
27:44 ابوهریره گفت
27:46 گفتم: ای رسول الله، برای آنان سهمی قرار مده
27:50 در روایتی آمده است
27:51 این قاتل ابن قوقل است
27:54 ابان گفت: و تو ای وبر، به این کار دست یافته‌ای؟ (کوهستانی‌ترین)
27:58 که از سر من بز کوهی فرود آمده‌ای
28:00 در روایتی آمده است
28:03 بر من عیب می‌گیری که مرد مسلمانی را کشته‌ام که الله به دست من گرامی‌اش داشت
28:08 و به دست تو خوار نشد
28:11 پس پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرمود
28:14 ای ابان، بنشین
28:17 پس برای آنان سهمی قرار نداد
28:19 شرح حدیث
28:21 سریه بخشی از لشکر است
28:25 به هر سو
28:28 نجد بلندی از تهامه تا سرزمین عراق است
28:32 «حزم» جمع «حزام» است
28:35 «لیف» یعنی چیزی که از لیف درخت خرما ساخته شده است
28:39 ابن قوقل همان نعمان بن قوقل رضی‌الله‌عنه است
28:44 «وبر» جانوری کوهی به اندازه‌ی گربه است
28:50 و این سخن را از روی تحقیر گفت
28:53 «تحدر» یعنی آمد و فرود آمد
28:56 از سر من، بز کوهی
28:58 گفته شده که این نام مکانی است
29:01 «ینعی علیّ» یعنی بر من عیب می‌گیرد
29:04 از فواید حدیث
29:07 از این حدیث استفاده می‌شود
29:10 جواز درخواست مرد برای آنکه از غنیمت به او سهمی داده شود
29:14 اگر پیش از تقسیم بیاید
29:16 هرچند در جنگ حضور نداشته باشد
29:18 و در آن آمده است که توبه گناهان پیش از خود، از جمله قتل و غیر آن را محو می‌کند
29:24 و حدیث دربردارنده‌ی این نکته است
29:26 که میان صحابه سخنانی رد و بدل می‌شد که طبع‌ها آن را برمی‌انگیخت
29:31 و ما مأموریم که از آنچه میان آنان رخ داده، سکوت کنیم، رضی‌الله‌عنهم
29:36 و در آن اصل بر این است که غنیمت از آنِ کسی است که در جنگ حاضر بوده است
29:40 نه کسانی که پس از به دست آمدن آن به آنان ملحق شده‌اند