از مجموعهٔ صحیح البخاری
· درس 108 از 113
مختصر صحیح بخاری | قسمت (108) | کتاب فرض خمس - 3
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
مرکز افاده
0:06
برای مطالعات و پژوهشهای انسانی
0:09
تقدیم میکند
0:11
مختصر صحیح بخاری
0:18
باب سخن پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
0:21
غنایم برای شما حلال شد
0:24
از جابر بن سمره رضیاللهعنه روایت است که گفت
0:29
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود
0:33
هرگاه کسرا هلاک شود، پس از او کسرایی نخواهد بود
0:37
و هرگاه قیصر هلاک شود، پس از او قیصری نخواهد بود
0:41
سوگند به آنکه جانم در دست اوست
0:43
گنجهای آن دو را در راه الله انفاق خواهید کرد
0:48
شرح حدیث
0:51
«هلک» یعنی مُرد
0:53
کسرا همان پادشاه ایران است
0:56
قیصر همان پادشاه روم است
1:00
گنجهای آن دو را در راه الله انفاق خواهید کرد
1:03
کنایه از فتوحات است
1:06
از فوائد حدیث
1:10
این حدیث از نشانههای نبوت است
1:12
زیرا کسرا و قیصر از میان رفتند
1:15
و در حدیث اشاره است به این که جهاد تا روز قیامت ادامه دارد
1:23
از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت
1:26
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود
1:30
یکی از پیامبران جنگی کرد
1:33
پس به قوم خود گفت
1:35
مردی که زنی را به نکاح خود درآورده و هنوز با او همبستر نشده، به دنبال من نیاید
1:39
و او میخواهد با آن زن زفاف کند
1:41
و هنوز با او زفاف نکرده است
1:44
و کسی که خانههایی ساخته و سقفهای آنها را برنیفراشته
1:48
و کسی که گوسفندان یا شتران آبستن خریده
1:51
و منتظر زایمان آنهاست
1:54
پس جنگید و به شهر نزدیک شد، هنگام نماز عصر
1:59
یا نزدیک به آن
2:01
پس به خورشید گفت
2:03
تو مأموری و من نیز مأمورم
2:07
خدایا آن را بر ما نگه دار
2:09
پس [خورشید] نگه داشته شد تا الله او را پیروز گردانید
2:13
پس غنایم را جمع کرد
2:15
پس آتش آمد، یعنی
2:17
تا آنها را بخورد
2:19
اما آنها را نخورد
2:21
پس گفت: در میان شما خیانت هست
2:25
پس باید از هر قبیلهای مردی با من بیعت کند
2:29
پس دست مردی به دست او چسبید
2:32
پس گفت: خیانت در میان شماست
2:35
پس باید قبیله تو [با من بیعت کند]
2:38
پس دست یک یا سه مرد به دست او چسبید
2:41
پس گفت: خیانت در میان شماست
2:45
پس سری مانند سر گاوی از طلا آوردند
2:49
و آن را نهادند
2:50
پس آتش آمد و آن را خورد
2:54
سپس الله غنایم را برای ما حلال کرد
2:57
ضعف و ناتوانی ما را دید
2:59
پس آنها را برای ما حلال کرد
3:02
شرح حدیث
3:06
پیامبری از پیامبران
3:08
او یوشع بن نون علیهالسلام است
3:11
«لا یتبعنی» یعنی با من بیرون نمیآید
3:15
«ملک بضع امرأة» یعنی عقد نکاح آن زن را بسته
3:17
یعنی عقد نکاحش را بر او بسته
3:20
«و لما یبن بها» یعنی هنوز زفاف نکرده
3:22
یعنی با او همبستر نشده و به خانهاش نبردهاند
3:25
«خَلِفات» یعنی
3:27
خلفه همان شتر آبستن است
3:30
«ولادها» یعنی زمان زایمان آنها
3:33
«دنا» یعنی نزدیک شد
3:36
به شهر
3:38
گفته شده آن شهر «اریحا» است
3:40
«إنک مأمورة»
3:41
یعنی به غروب [مأموری]
3:43
«وأنا مأمور»
3:44
یعنی به نماز یا جنگ پیش از غروب [مأمورم]
3:49
«احبسها علینا»
3:51
مقصود این است
3:52
آن را از غروب بازدار
3:54
پس آن را نخورد
3:56
یعنی آتش غنایم را نخورد
3:59
«فیکم غلولا»
4:01
«غلول» همان خیانت در غنیمت است
4:05
«فلیبایعنی»
4:06
مقصود این است که دست خود را در دست من بگذارد
4:10
از فوائد حدیث
4:14
از حدیث استفاده میشود
4:16
راهنمایی به اخلاص در عمل
4:19
و پاکسازی نفس از موانعی که از عمل صالح باز میدارد
4:24
و مانع کامل شدن آن میشود
4:26
و در حدیث اشاره است به این که
4:30
نفس به ترس و بزدلی فرا میخواند
4:33
و در آن حرام بودن خیانت در غنیمت و بزرگ داشتن آن آمده است
4:36
و در آن مستحب بودن کامل کردن عملی است که آغاز شده
4:41
و این حدیث از نشانههای نبوت است
4:44
زیرا پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) از امری خبر داد که گذشته بود
4:49
و در آن بیان آن است که این امت به حلال بودن غنایم اختصاص یافته
4:54
و در آن است که شایسته نیست امور مهم سپرده شود
4:59
مگر به صاحبان تدبیر و آسودگی خاطر برای آن
5:02
و به کسی که دلش به غیر آن وابسته است سپرده نشود
5:06
زیرا این امر عزم او را سست میکند
5:08
و کمال تلاش او در آن را از میان میبرد
5:12
در این حدیث جواز تجدید بیعت است، هرگاه بدان نیاز باشد.
5:17
و در حدیث اشارهای است به اینکه جنگیدن در پایان روز افضل است.
5:22
و همچنین است هنگامی که بادهای پیروزی بوزد.
5:27
باب: هرگاه امام فرستادهای را برای کاری اعزام کند،
5:31
یا او را به ماندن امر کند، آیا برای او سهمی تعلق میگیرد؟
5:36
از عثمان بن موهب روایت است که گفت:
5:39
مردی آمد تا خانه (کعبه) را حج کند،
5:41
پس گروهی را دید که نشستهاند،
5:44
پرسید: این نشستگان کیانند؟
5:47
گفتند: اینان قریشاند.
5:51
پرسید: آن پیرمرد کیست؟
5:53
گفتند: ابن عمر است.
5:56
پس نزد او آمد و گفت:
5:58
من میخواهم از چیزی از تو بپرسم، آیا برایم بازگو میکنی؟
6:02
(ابن عمر) گفت: تو را به حرمت این خانه سوگند میدهم:
6:06
آیا میدانی که عثمان بن عفان در روز احد گریخت؟
6:10
گفت: آری.
6:12
گفت: آیا میدانی که او از بدر غایب شد و در آن حاضر نشد؟
6:17
گفت: آری.
6:20
گفت: پس تکبیر بگو.
6:22
ابن عمر گفت:
6:24
بیا تا برایت توضیح دهم و آنچه را که پرسیدی بر تو روشن کنم.
6:29
اما گریختنش در روز احد،
6:32
پس گواهی میدهم که الله از او درگذشت.
6:35
و اما غیبتش از بدر،
6:38
پس او همسری داشت که دختر رسول الله (ﷺ) بود،
6:43
و گواهی میدهم که الله از او درگذشت.
6:46
و اما غیبتش از بدر،
6:48
پس پیامبر (ﷺ) به او فرمود:
6:52
تو را پاداش مردی از کسانی است که در بدر حاضر بودند و سهم او.
6:57
و اما غیبتش از بیعت رضوان،
7:00
اگر کسی در بطن مکه عزیزتر از عثمان بن عفان بود،
7:06
(پیامبر) او را به جای وی میفرستاد.
7:08
پس عثمان را فرستاد.
7:10
و بیعت رضوان پس از رفتن عثمان به مکه بود.
7:15
پس پیامبر (ﷺ) با دست راستش
7:20
فرمود: این دست عثمان است.
7:22
و آن را بر دست خود زد،
7:24
و فرمود: این (بیعت) برای عثمان است.
7:28
اکنون این را با خود ببر.
7:31
شرح حدیث:
7:34
«بالمقام»:
7:36
یعنی به اقامت و ماندن.
7:39
«بسهم الله»:
7:41
یعنی سهمی از غنیمت به او داده میشود،
7:44
یعنی سهمی از غنیمت داده میشود.
7:47
«القعود»:
7:49
یعنی نشستگان.
7:51
«هؤلاء قریش»:
7:52
یعنی از قریش.
7:54
«فأتاه»:
7:55
یعنی پس نزد او آمد.
7:57
«أنشدک»:
7:58
یعنی از تو میپرسم.
8:00
«فر»:
8:01
یعنی گریخت.
8:03
«فلم یشهدها»:
8:04
یعنی در آن حاضر نشد.
8:07
«فکبر»:
8:08
یعنی گفت:
8:09
الله أکبر.
8:11
«لأبیّن»:
8:13
یعنی تا آشکار و روشن کنم.
8:15
«عفا عنه»:
8:17
یعنی او را بدان مؤاخذه نکرد.
8:19
«بنت رسول الله صلی الله علیه وسلم»:
8:23
او رقیه رضیاللهعنها است،
8:26
و او درگذشته بود، در حالی که رسول الله (ﷺ) در بدر بود.
8:31
«أجر»:
8:32
یعنی ثواب.
8:34
«شهد»:
8:35
یعنی حاضر شد.
8:36
«سهم»:
8:38
یعنی سهم مقرر او.
8:40
«أعز»:
8:41
یعنی گرامیتر و برتر.
8:43
«ببطن مکة»:
8:45
یعنی در مکه.
8:47
«هذه لعثمان»:
8:49
یعنی این بیعت برای عثمان رضیاللهعنه است.
8:53
از فواید حدیث:
8:56
از حدیث استفاده میشود:
8:58
که کلید علم، پرسش است،
9:01
و تأکید پرسش با سوگند.
9:04
و در آن مشروعیت حلقههای علم،
9:07
و نشستن عالم برای تعلیم است.
9:09
و در آن وجوب رجوع به اهل علم در رفع شبهات است.
9:14
و در آن این است که بر هر مؤمنی واجب است
9:17
یاد کردن از محاسن صحابه رضیاللهعنهم،
9:20
و فضایل و مآثر ایشان،
9:23
و آنچه میان ایشان رخ داده، (نباید یادآور شد).
9:25
و در آن تأکید بر تمسک به علم همراه با دلیل است.
9:32
باب:
9:34
و از دلیل بر اینکه خمس برای نوایب (حوادث و نیازهای) مسلمانان است،
9:38
آن است که هوازن از پیامبر (ﷺ) درخواست کردند
9:42
به سبب شیرخوارگی او در میان ایشان،
9:44
پس (پیامبر) از مسلمانان اجازه خواست (و آزاد کردند).
9:46
و پیامبر (ﷺ) بود که
9:49
به مردم وعده میداد که به ایشان عطا کند
9:51
از فیء و انفال از خمس.
9:54
و آنچه انصار بخشیدند
9:56
و آنچه جابر بن عبدالله (بخشید)
9:58
خرمای خیبر
10:01
از زهدم جرمی روایت است که گفت:
10:04
نزد ابوموسی بودیم
10:06
و میان ما و این قبیله جرم پیوند برادری و نیکی وجود داشت.
10:12
(ابوموسی) گفت:
10:13
پس غذا آوردند.
10:15
(راوی) گفت:
10:16
و در میان غذای او گوشت مرغ بود.
10:19
(راوی) گفت:
10:20
و در میان قوم مردی از بنی تیمالله بود
10:24
سرخرو، گویی از موالی (بردگان آزادشده) بود.
10:26
(راوی) گفت:
10:27
پس (او) نزدیک نیامد.
10:29
پس ابوموسی به او گفت:
10:32
نزدیک بیا،
10:33
زیرا من پیامبر (ﷺ) را دیدم
10:37
که از آن میخورد.
10:38
(آن مرد) گفت:
10:40
من او را دیدم که چیزی میخورد که آن را ناپاک شمردم،
10:43
پس سوگند خوردم که هرگز آن را نخورم.
10:46
(ابوموسی) گفت:
10:48
نزدیک بیا تا تو را از آن خبر دهم.
10:51
ما نزد پیامبر (ﷺ) آمدیم
10:54
در گروهی از اشعریان،
10:56
از ایشان درخواست مرکب کردیم
10:58
و او در حال تقسیم شتران از شتران صدقه بود
11:01
و او خشمگین بود.
11:03
(ابوموسی) گفت:
11:04
به خدا سوگند شما را سوار نمیکنم،
11:07
و نزد من آنچه شما را بر آن سوار کنم نیست.
11:10
(ابوموسی) گفت:
11:11
پس رفتیم.
11:13
سپس نزد پیامبر (ﷺ) (شترانی) از غنیمت آوردند
11:16
(از) شتران غنیمت،
11:18
پس گفته شد:
11:19
این اشعریان کجایند؟
11:22
در روایتی (آمده است):
11:24
اشعریان کجایند؟
11:26
اشعریان کجایند؟
11:28
پس ما آمدیم
11:30
(پیامبر) برای ما پنج شتر سفید با سرهای سفید دستور داد.
11:34
در روایتی:
11:35
به سه شتر سفیدِ (ماده) (دستور داد).
11:38
(ابوموسی) گفت:
11:39
پس (ما) شتابان بیرون رفتیم.
11:41
پس به یارانم گفتم:
11:43
ما نزد پیامبر (ﷺ) آمدیم
11:46
تا از او مرکب بخواهیم،
11:47
و او سوگند خورد که ما را سوار نکند،
11:50
سپس کسی را به سوی ما فرستاد
11:51
و ما را سوار کرد.
11:53
پیامبر (ﷺ) سوگند خود را فراموش کرد.
11:56
به خدا سوگند،
11:58
اگر ما سوگند پیامبر (ﷺ) را فراموش کنیم،
12:03
هرگز رستگار نخواهیم شد.
12:05
به نزد پیامبر (ﷺ) بازگردیم
12:09
تا سوگندش را به یادش آوریم.
12:12
پس بازگشتیم و گفتیم:
12:14
ای پیامبر خدا!
12:16
نزد تو آمدیم تا از تو مرکب بخواهیم،
12:18
و تو سوگند خوردی که ما را سوار نکنی،
12:21
سپس ما را سوار کردی.
12:23
پس گمان بردیم، یا دانستیم، که تو سوگندت را فراموش کردهای.
12:27
(پیامبر) فرمود:
12:28
بروید،
12:30
در روایتی:
12:31
من نیستم که شما را سوار کردهام،
12:34
بلکه الله شما را سوار کرد.
12:36
به خدا سوگند، اگر الله بخواهد،
12:39
هرگاه بر سوگندی سوگند خورم
12:41
و غیر آن را بهتر ببینم،
12:44
جز آنکه آنچه را بهتر است انجام میدهم
12:47
و آن سوگند را میگشایم.
12:49
در روایتی:
12:51
جز آنکه از سوگندم کفاره میدهم،
12:53
و آنچه را بهتر است انجام میدهم،
12:56
یا آنچه را بهتر است انجام میدهم،
12:58
و از سوگندم کفاره میدهم.
13:02
توضیح حدیث
13:06
نوائب
13:07
یعنی حوادثی که به زن میرسد.
13:10
جرم
13:11
نام قبیلهای مشهور است.
13:14
گویی او غلام است.
13:16
یعنی از اسیران روم.
13:18
پس نزدیک نیامد.
13:19
یعنی نزدیک نشد.
13:21
قذرته
13:22
یعنی آن را ناپسند داشتم.
13:24
رهط
13:25
آنان گروهی بین سه تا ده نفرند.
13:29
و رهط انسان، عشیره اوست.
13:31
أستحمله
13:33
مراد آن است که از شتری که بر آن سوار شوند و بار برآن نهند، درخواست کنند.
13:35
و بر آن بار کنند.
13:38
یقسم نعماً من نعم الصدقة
13:41
یعنی آن را میان مستحقانش تقسیم میکرد.
13:44
و نزد من آنچه شما را بر آن سوار کنم نیست.
13:47
یعنی من آنچه را که با آن شما را برای غزوه مجهز کنم، ندارم.
13:51
پس روانه شدیم
13:53
پس بازگشتیم و رفتیم
13:55
اشعریون
13:57
از یمن هستند
13:58
آنان قوم ابو موسی رضیاللهعنه بودند
14:02
بردن شتران
14:03
غارت
14:04
کدام غنیمت؟
14:06
با پنج شتر
14:08
ثَود از شترها
14:09
از سه تا ده
14:13
غر الثری
14:14
هر زن (یا موجود) سفیدپوست و از تبار اسلمهای
14:16
از چاقی ایشان و فراوانی چربیهایشان
14:20
ما (با شتاب) به پیش راندیم.
14:21
یعنی با شتاب راه افتادیم.
14:24
زیرا ما را غافل کند
14:26
یعنی چون به حاجت خود رسیدیم، در حال فراموشکردن او (الله) بودیم.
14:30
و او فراموشکارِ سوگند پیشین خود است
14:34
رستگار نمیشویم
14:35
یعنی پیروز نمیشویم
14:37
بروید
14:38
یعنی بازگردید
14:40
آمدم
14:41
انجام دادم
14:43
و آن را حلال گردانیدی
14:44
یعنی با کفاره (از عهدهاش) بیرون آمدم.
14:46
از حرمت سوگند تا آنچه از آن برای او حلال است
14:51
از فوایدِ حدیث
14:55
از این حدیث استفاده میشود
14:57
اینکه هرکس بر انجام کاری یا ترک آن سوگند یاد کند
15:00
و شکستن سوگند بهتر از پافشاری بر آن است.
15:04
مستحب است برای او که سوگند را بشکند.
15:05
و کفّاره بر او لازم میشود.
15:08
و در آن آمده است که اشکالی ندارد مردی بر مردی وارد شود در حالی که او مشغول خوردن است.
15:13
امّا این کار تنها زمانی نیکوست
15:15
اگر میان آن دو دوستی استوار و مؤکد وجود داشته باشد
15:19
و در این (حدیث/مطلب) آمده است که کراهت داشتن و بیزاری نفس از امری، دلالت بر حرام بودن آن نمیکند.
15:25
در این (حدیث) اشارهای است به دعوت کسی که بدون وعدهی قبلی وارد میشود، به غذای حاضر.
15:31
و در آن است که گرد آمدن جماعت بر سر طعام، موجب حصول برکت در آن است.
15:38
و در این [حدیث] جواز «حنف» بدون استحلاف وجود دارد.
15:41
و از این حدیث دلالت میشود بر اینکه عبرت (ملاک حکم) به عموم لفظ است، نه به خصوص سبب
15:49
از ابن عمر رضیاللهعنهما
15:52
اینکه رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
15:55
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) دستهای (سریهای) را اعزام فرمود که عبدالله بن عمر (رضیاللهعنهما) در میان آنان بود و به سوی نجد رفتند.
16:00
و غنیمتهای فراوانی از شتر به دست آوردند.
16:03
پس سهم آنان دوازده شتر شد.
16:06
یا یازده شتر
16:10
در روایتی
16:12
با سیزده شتر بازگشتیم
16:15
تعلیق بر حدیث
16:19
سریّه
16:21
کدام دسته از لشکر؟
16:23
به نهایت آن چهارصد میرسد
16:25
به سوی دشمن فرستاده میشود
16:27
قبل نجد
16:29
به هر سوی نجد که رو کند
16:32
و مییابیم
16:33
آنچه پایینتر از حجاز و در سمت عراق است
16:36
سهمهایشان
16:38
سهمشان
16:40
و نفّل (تطوّع)
16:41
تنفیل
16:43
موهبتی که امام به آن اختصاص میدهد
16:45
هر که آزمونی نیکو از خود نشان دهد و تلاشی زیبا کند،
16:50
فوایدِ حدیث
16:54
برای امام جایز است که به مصلحتی، برخی از مجاهدان را بیش از برخی دیگر عطیهای بدهد.
17:01
و در این حدیث آمده است که تقسیم غنایم و نَفَل (بخششهای ویژه) بر عهده امام است و نه دیگری.
17:06
در این (حدیث) مشروعیت اعزام گروههای نظامی (بعوث) و دستههای کوچک (سرایا) است.
17:10
از ابن عمر رضیاللهعنهما
17:15
اینکه رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
17:18
او گاهی برخی از کسانی را که در سریهها اعزام میکرد، بهطور ویژه برای خودشان غنیمت اضافی (نَفَل) میداد.
17:24
جز بخش عمومی لشکر
17:27
تعلیق بر حدیث
17:31
یُنفِّل
17:33
تنفیل
17:34
عطیهای است که امام آن را به کسی میبخشد که در راه (دین) خدمت شایستهای انجام داده است
17:38
و با تلاشی نیکو کوشید.
17:40
بهجز، غیر از
17:43
قسم، یعنی سهمی که امام از غنیمت تعیین کرده است.
17:48
عامهٔ لشکر، یعنی بقیهٔ آن.
17:52
فواید حدیث
17:55
این حدیث دلیلی است برای کسی که گفته است: جز پس از پرداخت خمس، نفلی (غنیمتی اضافی) جایز نیست.
18:01
در این حدیث آمده است که برای امام جایز است که برای مصلحتی، برخی از مجاهدان را به بخشش و عطا اختصاص دهد و برخی دیگر را از آن محروم کند.
18:08
و در این حدیث آمده است که تقسیم غنایم و نَفَل (بخششهای ویژه) بر عهدهٔ امام است، نه دیگری.
18:13
در این حدیث مشروعیت اعزام گروههای نظامی و سرایا (دستههای کوچک جنگی) وجود دارد.
18:17
از ابوموسی رضیاللهعنه روایت است که گفت
18:23
به ما رسید که پیامبر (ﷺ) خارج شدند، و ما در یمن بودیم.
18:28
پس ما بهسوی او مهاجرت کرده بیرون رفتیم
18:31
من و دو برادرم
18:33
من کوچکترین آنان هستم
18:35
یکی از آن دو ابو بُرده است
18:37
و آن دیگری ابورهم
18:39
یا اینکه گفت
18:41
بضع
18:42
و یا گفت
18:44
در سه و پنجاه
18:46
یا پنجاه و دو مرد از قوم من
18:49
سوار کشتی شدیم
18:51
کشتی ما ما را نزد نجاشی در حبشه رساند.
18:55
در آنجا با جعفر بن ابیطالب دیدار کردیم.
18:58
با او ماندیم
19:00
تا آنکه همگی وارد شدیم.
19:02
ما با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) همزمان با گشودهشدن خیبر دیدار کردیم.
19:08
در روایتی آمده است:
19:09
او برای ما سهم قرار داد،
19:11
یا گفت:
19:12
از آن به ما عطا کرد.
19:14
و از آن چیزی برای کسی که در فتح خیبر حضور نداشت تقسیم نشد،
19:19
مگر برای کسی که با او حضور داشت.
19:21
اما یاران کشتی ما همراه جعفر و یارانش،
19:25
برای آنان همراه خودشان سهم تقسیم شد.
19:27
و برخی از مردم به ما میگفتند،
19:31
یعنی به اهل کشتی:
19:33
ما در هجرت از شما پیشی گرفتهایم.
19:36
و اسماء دختر عُمیس، که از کسانی بود که همراه ما آمده بود،
19:40
به دیدار حفصه، همسر پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)، رفت.
19:45
او پیشتر به همراه کسانی که هجرت کرده بودند، به سوی نجاشی هجرت کرده بود.
19:50
عمر بر حفصه وارد شد، در حالی که اسماء نزد او بود.
19:54
وقتی عمر اسماء را دید، گفت: این زن کیست؟
19:58
اسماء دختر عُمیس گفت: من هستم.
20:02
عمر گفت: این حبشیه است؟ این بحریه است؟
20:07
اسماء گفت: آری.
20:10
عمر گفت: ما در هجرت از شما پیشی گرفتهایم،
20:13
پس ما نسبت به رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) از شما سزاوارتریم.
20:18
اسماء خشمگین شد و گفت: هرگز، به خدا سوگند!
20:22
شما با رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بودید،
20:26
گرسنهتان را غذا میداد و نادانتان را پند میداد.
20:30
و ما در سرزمین دورافتاده و دشمنخوی حبشه بودیم،
20:35
و این برای خدا و رسول او (صلیاللهعلیهوسلم) بود.
20:40
به خدا سوگند، نه غذا میخورم و نه آشامیدنی مینوشم،
20:45
تا آنچه را به رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) گفتی یادآوری کنم.
20:50
ما آزار میدیدیم و بیمناک بودیم،
20:54
و آن را برای پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بازگو خواهم کرد.
20:58
به خدا سوگند، دروغ نمیگویم و چیزی نمیافزایم و چیزی کم نمیکنم.
21:03
وقتی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمد،
21:07
گفت: ای پیامبر خدا!
21:10
عمر چنین و چنان گفت.
21:13
فرمود: تو به او چه گفتی؟
21:16
گفت: به او چنین و چنان گفتم.
21:20
فرمود: او نسبت به من از شما سزاوارتر نیست،
21:24
او و یارانش یک هجرت دارند،
21:27
اما شما اهل کشتی دو هجرت دارید.
21:31
اسماء گفت: ابوموسی و یاران کشتی را دیدم که گروهگروه نزد من میآمدند
21:37
و از من درباره این حدیث میپرسیدند.
21:40
در دنیا چیزی نبود که به آن بیشتر شادمان شوند و در نفسهایشان بزرگتر بداند
21:45
از آنچه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به آنان فرموده بود.
21:50
اسماء گفت:
21:52
ابوموسی را دیدم،
21:54
ابوموسی را دیدم،
21:56
و او این حدیث را از من دوباره نمیپرسید.
22:01
شرح حدیث:
22:04
یعنی خبر به ما رسید،
22:07
پس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بیرون آمد،
22:10
یعنی بیرونآمدن پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم).
22:14
«بِضع» میان سه تا نه است.
22:18
نجاشی همان پادشاه حبشه است.
22:21
ما دیدار کردیم،
22:23
پس با هم برخورد کردیم و بیآنکه قرار قبلی باشد، یکدیگر را یافتیم.
22:27
ما ماندیم،
22:29
یعنی درنگ کردیم و توقف نمودیم،
22:31
تا آنکه همگی وارد شدیم،
22:33
یعنی به مدینه هجرت کردیم.
22:36
ما در هجرت از شما پیشی گرفتهایم،
22:38
یعنی ما پیش از شما به مدینه هجرت کردیم.
22:41
حفصه دختر عمر رضیاللهعنها است،
22:45
همسر پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم).
22:48
«حبشیه»:
22:50
او را به حبشه نسبت داده است، چون در آنجا سکونت داشت.
22:54
«بحریه»:
22:55
او را به دریا نسبت داده است، چون سوار دریا شده بود.
22:59
نسبت به رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) از شما سزاوارتریم،
23:03
یعنی نسبت به او (صلیاللهعلیهوسلم) شایستهتریم.
23:07
خشمگین شد،
23:08
یعنی از سخن عمر رضیاللهعنه.
23:11
برای ما سهم داد،
23:13
یعنی از غنایم خیبر بهرهای به ما داد.
23:17
و آنچه تقسیم کرد،
23:18
یعنی آنچه عطا کرد.
23:20
حضور داشت،
23:22
یعنی با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) حاضر بود.
23:25
و پند میداد،
23:28
«وعظ» همان نصیحت و یادآوری پیامدهاست.
23:32
«بُعداء»:
23:33
یعنی دور از دین.
23:35
«بغضاء»:
23:36
یعنی دشمن دین.
23:38
و این برای خدا بود،
23:40
یعنی برای خدا و جستن خشنودی او.
23:43
«ویم الله»:
23:44
این از الفاظ قسم است،
23:46
و معنای آن:
23:47
یعنی به امانت خدا (سوگند).
23:49
«لا أزیغ»:
23:50
یعنی از حق و عدل منحرف نمیشوم.
23:53
«بأحق»:
23:54
یعنی «بأولی» (شایستهتر).
23:56
«هجرتان»:
23:58
یکی از آن دو به سوی حبشه بود.
24:00
و آن دیگری به سوی مدینه، جایی که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) [در آن است]
24:05
ارسالاً؛ یعنی دستهدسته
24:06
یعنی گروهگروه، که برخی پشت سر برخی میآیند
24:10
تا این حدیث را از من دوباره بشنود
24:13
یعنی از من بخواهد که آن را برایش تکرار کنم، از شادی به آن
24:17
از فواید حدیث
24:20
در این حدیث مشروعیت مناظره در علم [دیده میشود]
24:25
و در آن آمده است که اشکالی ندارد مرد در هر زمان به خانه دخترش وارد شود
24:30
و در آن ترغیب به دیدار برادران [دینی] آمده است
24:34
و در آن آمده است که امام میتواند از غنیمت به کسی که در جنگ حضور نداشته [نیز] عطا کند
24:40
و در آن جواز سوگند دادن بدون آنکه [طرف مقابل] را به سوگند وادار کنند [آمده است]
24:43
و در آن اصل بر این است که غنایم از آنِ کسانی است که در میدان نبرد حاضر بودهاند
24:47
و در آن بیان مهر پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) نسبت به اصحابش، رضیاللهعنهم، [آمده است]
24:53
و [نیز] استوار ساختن ایشان [بر دین]
24:55
و در آن بیان فضیلت اسماء بنت عمیس، رضیاللهعنها، [آمده است]
25:00
و در حدیث اشارهای به فضیلت اطعام طعام است
25:04
و در آن بیان شدت محبت صحابه، رضیاللهعنهم،
25:09
نسبت به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) [آمده است]
25:12
و در آن بیان تفاوت صحابه، رضیاللهعنهم، در پیشی گرفتن به اسلام و صحبت [با پیامبر] [آمده است]
25:19
و در آن مشروعیت تکرار شنیدن حدیث نزد استاد [آمده است]
25:23
بهخاطر فایده و نیاز
25:26
از جابر بن عبدالله، رضیاللهعنهما، روایت است که گفت:
25:31
در حالی که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) در جعرانه غنیمتی را تقسیم میکرد،
25:37
مردی به او گفت: «عدالت کن!»
25:40
پس [پیامبر] به او فرمود: «اگر من عدالت نکنم، بهیقین بدبخت خواهم شد.»
25:45
شرح حدیث
25:49
«یقسم غنیمة» یعنی تقسیم غنایم هوازن
25:53
«بالجعرانة» مکانی نزدیک مکه است
25:57
و در حدود حرم [نیست] و میقات احرام در آن است
26:01
آن مرد ذوالخویصره تمیمی است
26:05
«اعدل» یعنی برابری در تقسیم را میخواهد
26:09
از فواید حدیث
26:13
از حدیث بیان جایگاه عدالت و آنچه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) از عدالت بر آن بود، دانسته میشود
26:18
و [نیز] آنچه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) از عدالت بر آن بود
26:22
و در حدیث اشارهای به انحراف خوارج از عدالت است
26:27
باب: آنچه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بر اسیران منت نهاد، بدون آنکه خمس گرفته شود
26:36
از جبیر، رضیاللهعنه، [روایت است]
26:40
که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) درباره اسیران بدر فرمود:
26:45
«اگر مطعم بن عدی زنده بود
26:48
و درباره اینها نزد من شفاعت میکرد،
26:52
آنها را به خاطر او رها میکردم.»
26:54
شرح حدیث
26:57
«النتنی» یعنی بدبو
27:01
«لترکتهم له» [یعنی]
27:03
یعنی برای او، بدون عوض، آزادشان میکردم
27:07
از فواید حدیث
27:10
از حدیث دانسته میشود که امام میتواند بر اسیران بدون فدیه منت نهد
27:17
و این حدیث دلیلی است برای کسی که میگوید غنایم تا پیش از تقسیم، ملک قطعی غانمان نمیشود
27:23
مگر پس از تقسیم
27:25
و در آن جواز اطلاق «نتنی» و «نجاسة» بر مشرک [آمده است]
27:30
و در آن بیان آنچه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) از وفاداری و جبران نیکی داشت [آمده است]
27:37
باب
27:41
و از دلیلهایی که نشان میدهد خمس از آنِ امام است،
27:44
و اینکه او برخی از خویشاوندانش را بر برخی دیگر مقدم میدارد،
27:48
آنچه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) از خمس خیبر به بنی مطلب و بنی هاشم داد
27:55
از جبیر بن مطعم روایت است که گفت:
27:58
من و عثمان بن عفان نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) رفتیم
28:03
و گفتیم: به بنی مطلب از خمس خیبر دادی و ما را رها کردی،
28:09
در حالی که ما و ایشان نسبت به تو در یک جایگاه هستیم.
28:12
فرمود: «بنی هاشم و بنی مطلب یک چیزند.»
28:18
جبیر گفت:
28:20
و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به بنی عبد شمس و بنی نوفل چیزی نداد.
28:27
شرح حدیث
28:31
«وترکتنا» یعنی بدون عطا
28:34
یعنی به ما ندادهای
28:36
«بمنزلة واحدة منک» [یعنی همرتبه]
28:39
زیرا عثمان بن عفان بن ابیالعاص بن امیه،
28:43
پسر عبد شمس بن عبد مناف است،
28:46
و جبیر پسر مطعم بن عدی،
28:49
پسر نوفل بن عبد مناف است،
28:52
پس آن دو و بنی مطلب،
28:54
همگی فرزندان عموی جد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) هستند.
29:00
از فواید حدیث
29:04
از حدیث دانسته میشود
29:06
که فیء از آنِ رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) است
29:10
آن را هر جا که بخواهد قرار میدهد،
29:12
هر که را بخواهد مقدم و هر که را بخواهد مؤخر میدارد،
29:15
و در عطا از آن میافزاید و میکاهد
29:18
بر اساس آنچه خداوند به او نشان میدهد.
29:21
و در حدیث اشارهای است که امور سیاست شرعی به دست امام است،
29:26
و این به مصلحت وابسته است.