از مجموعهٔ صحیح البخاری · درس 108 از 113

مختصر صحیح بخاری | قسمت (108) | کتاب فرض خمس - 3

◉ 125 بازدید ⏱ 29:35 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 مرکز افاده
0:06 برای مطالعات و پژوهش‌های انسانی
0:09 تقدیم می‌کند
0:11 مختصر صحیح بخاری
0:18 باب سخن پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
0:21 غنایم برای شما حلال شد
0:24 از جابر بن سمره رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت
0:29 رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود
0:33 هرگاه کسرا هلاک شود، پس از او کسرایی نخواهد بود
0:37 و هرگاه قیصر هلاک شود، پس از او قیصری نخواهد بود
0:41 سوگند به آن‌که جانم در دست اوست
0:43 گنج‌های آن دو را در راه الله انفاق خواهید کرد
0:48 شرح حدیث
0:51 «هلک» یعنی مُرد
0:53 کسرا همان پادشاه ایران است
0:56 قیصر همان پادشاه روم است
1:00 گنج‌های آن دو را در راه الله انفاق خواهید کرد
1:03 کنایه از فتوحات است
1:06 از فوائد حدیث
1:10 این حدیث از نشانه‌های نبوت است
1:12 زیرا کسرا و قیصر از میان رفتند
1:15 و در حدیث اشاره است به این که جهاد تا روز قیامت ادامه دارد
1:23 از ابوهریره رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت
1:26 رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود
1:30 یکی از پیامبران جنگی کرد
1:33 پس به قوم خود گفت
1:35 مردی که زنی را به نکاح خود درآورده و هنوز با او همبستر نشده، به دنبال من نیاید
1:39 و او می‌خواهد با آن زن زفاف کند
1:41 و هنوز با او زفاف نکرده است
1:44 و کسی که خانه‌هایی ساخته و سقف‌های آن‌ها را برنیفراشته
1:48 و کسی که گوسفندان یا شتران آبستن خریده
1:51 و منتظر زایمان آن‌هاست
1:54 پس جنگید و به شهر نزدیک شد، هنگام نماز عصر
1:59 یا نزدیک به آن
2:01 پس به خورشید گفت
2:03 تو مأموری و من نیز مأمورم
2:07 خدایا آن را بر ما نگه دار
2:09 پس [خورشید] نگه داشته شد تا الله او را پیروز گردانید
2:13 پس غنایم را جمع کرد
2:15 پس آتش آمد، یعنی
2:17 تا آن‌ها را بخورد
2:19 اما آن‌ها را نخورد
2:21 پس گفت: در میان شما خیانت هست
2:25 پس باید از هر قبیله‌ای مردی با من بیعت کند
2:29 پس دست مردی به دست او چسبید
2:32 پس گفت: خیانت در میان شماست
2:35 پس باید قبیله تو [با من بیعت کند]
2:38 پس دست یک یا سه مرد به دست او چسبید
2:41 پس گفت: خیانت در میان شماست
2:45 پس سری مانند سر گاوی از طلا آوردند
2:49 و آن را نهادند
2:50 پس آتش آمد و آن را خورد
2:54 سپس الله غنایم را برای ما حلال کرد
2:57 ضعف و ناتوانی ما را دید
2:59 پس آن‌ها را برای ما حلال کرد
3:02 شرح حدیث
3:06 پیامبری از پیامبران
3:08 او یوشع بن نون علیه‌السلام است
3:11 «لا یتبعنی» یعنی با من بیرون نمی‌آید
3:15 «ملک بضع امرأة» یعنی عقد نکاح آن زن را بسته
3:17 یعنی عقد نکاحش را بر او بسته
3:20 «و لما یبن بها» یعنی هنوز زفاف نکرده
3:22 یعنی با او همبستر نشده و به خانه‌اش نبرده‌اند
3:25 «خَلِفات» یعنی
3:27 خلفه همان شتر آبستن است
3:30 «ولادها» یعنی زمان زایمان آن‌ها
3:33 «دنا» یعنی نزدیک شد
3:36 به شهر
3:38 گفته شده آن شهر «اریحا» است
3:40 «إنک مأمورة»
3:41 یعنی به غروب [مأموری]
3:43 «وأنا مأمور»
3:44 یعنی به نماز یا جنگ پیش از غروب [مأمورم]
3:49 «احبسها علینا»
3:51 مقصود این است
3:52 آن را از غروب بازدار
3:54 پس آن را نخورد
3:56 یعنی آتش غنایم را نخورد
3:59 «فیکم غلولا»
4:01 «غلول» همان خیانت در غنیمت است
4:05 «فلیبایعنی»
4:06 مقصود این است که دست خود را در دست من بگذارد
4:10 از فوائد حدیث
4:14 از حدیث استفاده می‌شود
4:16 راهنمایی به اخلاص در عمل
4:19 و پاک‌سازی نفس از موانعی که از عمل صالح باز می‌دارد
4:24 و مانع کامل شدن آن می‌شود
4:26 و در حدیث اشاره است به این که
4:30 نفس به ترس و بزدلی فرا می‌خواند
4:33 و در آن حرام بودن خیانت در غنیمت و بزرگ داشتن آن آمده است
4:36 و در آن مستحب بودن کامل کردن عملی است که آغاز شده
4:41 و این حدیث از نشانه‌های نبوت است
4:44 زیرا پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) از امری خبر داد که گذشته بود
4:49 و در آن بیان آن است که این امت به حلال بودن غنایم اختصاص یافته
4:54 و در آن است که شایسته نیست امور مهم سپرده شود
4:59 مگر به صاحبان تدبیر و آسودگی خاطر برای آن
5:02 و به کسی که دلش به غیر آن وابسته است سپرده نشود
5:06 زیرا این امر عزم او را سست می‌کند
5:08 و کمال تلاش او در آن را از میان می‌برد
5:12 در این حدیث جواز تجدید بیعت است، هرگاه بدان نیاز باشد.
5:17 و در حدیث اشاره‌ای است به این‌که جنگیدن در پایان روز افضل است.
5:22 و همچنین است هنگامی که بادهای پیروزی بوزد.
5:27 باب: هرگاه امام فرستاده‌ای را برای کاری اعزام کند،
5:31 یا او را به ماندن امر کند، آیا برای او سهمی تعلق می‌گیرد؟
5:36 از عثمان بن موهب روایت است که گفت:
5:39 مردی آمد تا خانه (کعبه) را حج کند،
5:41 پس گروهی را دید که نشسته‌اند،
5:44 پرسید: این نشستگان کیانند؟
5:47 گفتند: اینان قریش‌اند.
5:51 پرسید: آن پیرمرد کیست؟
5:53 گفتند: ابن عمر است.
5:56 پس نزد او آمد و گفت:
5:58 من می‌خواهم از چیزی از تو بپرسم، آیا برایم بازگو می‌کنی؟
6:02 (ابن عمر) گفت: تو را به حرمت این خانه سوگند می‌دهم:
6:06 آیا می‌دانی که عثمان بن عفان در روز احد گریخت؟
6:10 گفت: آری.
6:12 گفت: آیا می‌دانی که او از بدر غایب شد و در آن حاضر نشد؟
6:17 گفت: آری.
6:20 گفت: پس تکبیر بگو.
6:22 ابن عمر گفت:
6:24 بیا تا برایت توضیح دهم و آنچه را که پرسیدی بر تو روشن کنم.
6:29 اما گریختنش در روز احد،
6:32 پس گواهی می‌دهم که الله از او درگذشت.
6:35 و اما غیبتش از بدر،
6:38 پس او همسری داشت که دختر رسول الله (ﷺ) بود،
6:43 و گواهی می‌دهم که الله از او درگذشت.
6:46 و اما غیبتش از بدر،
6:48 پس پیامبر (ﷺ) به او فرمود:
6:52 تو را پاداش مردی از کسانی است که در بدر حاضر بودند و سهم او.
6:57 و اما غیبتش از بیعت رضوان،
7:00 اگر کسی در بطن مکه عزیزتر از عثمان بن عفان بود،
7:06 (پیامبر) او را به جای وی می‌فرستاد.
7:08 پس عثمان را فرستاد.
7:10 و بیعت رضوان پس از رفتن عثمان به مکه بود.
7:15 پس پیامبر (ﷺ) با دست راستش
7:20 فرمود: این دست عثمان است.
7:22 و آن را بر دست خود زد،
7:24 و فرمود: این (بیعت) برای عثمان است.
7:28 اکنون این را با خود ببر.
7:31 شرح حدیث:
7:34 «بالمقام»:
7:36 یعنی به اقامت و ماندن.
7:39 «بسهم الله»:
7:41 یعنی سهمی از غنیمت به او داده می‌شود،
7:44 یعنی سهمی از غنیمت داده می‌شود.
7:47 «القعود»:
7:49 یعنی نشستگان.
7:51 «هؤلاء قریش»:
7:52 یعنی از قریش.
7:54 «فأتاه»:
7:55 یعنی پس نزد او آمد.
7:57 «أنشدک»:
7:58 یعنی از تو می‌پرسم.
8:00 «فر»:
8:01 یعنی گریخت.
8:03 «فلم یشهدها»:
8:04 یعنی در آن حاضر نشد.
8:07 «فکبر»:
8:08 یعنی گفت:
8:09 الله أکبر.
8:11 «لأبیّن»:
8:13 یعنی تا آشکار و روشن کنم.
8:15 «عفا عنه»:
8:17 یعنی او را بدان مؤاخذه نکرد.
8:19 «بنت رسول الله صلی الله علیه وسلم»:
8:23 او رقیه رضی‌الله‌عنها است،
8:26 و او درگذشته بود، در حالی که رسول الله (ﷺ) در بدر بود.
8:31 «أجر»:
8:32 یعنی ثواب.
8:34 «شهد»:
8:35 یعنی حاضر شد.
8:36 «سهم»:
8:38 یعنی سهم مقرر او.
8:40 «أعز»:
8:41 یعنی گرامی‌تر و برتر.
8:43 «ببطن مکة»:
8:45 یعنی در مکه.
8:47 «هذه لعثمان»:
8:49 یعنی این بیعت برای عثمان رضی‌الله‌عنه است.
8:53 از فواید حدیث:
8:56 از حدیث استفاده می‌شود:
8:58 که کلید علم، پرسش است،
9:01 و تأکید پرسش با سوگند.
9:04 و در آن مشروعیت حلقه‌های علم،
9:07 و نشستن عالم برای تعلیم است.
9:09 و در آن وجوب رجوع به اهل علم در رفع شبهات است.
9:14 و در آن این است که بر هر مؤمنی واجب است
9:17 یاد کردن از محاسن صحابه رضی‌الله‌عنهم،
9:20 و فضایل و مآثر ایشان،
9:23 و آنچه میان ایشان رخ داده، (نباید یادآور شد).
9:25 و در آن تأکید بر تمسک به علم همراه با دلیل است.
9:32 باب:
9:34 و از دلیل بر این‌که خمس برای نوایب (حوادث و نیازهای) مسلمانان است،
9:38 آن است که هوازن از پیامبر (ﷺ) درخواست کردند
9:42 به سبب شیرخوارگی او در میان ایشان،
9:44 پس (پیامبر) از مسلمانان اجازه خواست (و آزاد کردند).
9:46 و پیامبر (ﷺ) بود که
9:49 به مردم وعده می‌داد که به ایشان عطا کند
9:51 از فیء و انفال از خمس.
9:54 و آنچه انصار بخشیدند
9:56 و آنچه جابر بن عبدالله (بخشید)
9:58 خرمای خیبر
10:01 از زهدم جرمی روایت است که گفت:
10:04 نزد ابوموسی بودیم
10:06 و میان ما و این قبیله جرم پیوند برادری و نیکی وجود داشت.
10:12 (ابوموسی) گفت:
10:13 پس غذا آوردند.
10:15 (راوی) گفت:
10:16 و در میان غذای او گوشت مرغ بود.
10:19 (راوی) گفت:
10:20 و در میان قوم مردی از بنی تیم‌الله بود
10:24 سرخ‌رو، گویی از موالی (بردگان آزادشده) بود.
10:26 (راوی) گفت:
10:27 پس (او) نزدیک نیامد.
10:29 پس ابوموسی به او گفت:
10:32 نزدیک بیا،
10:33 زیرا من پیامبر (ﷺ) را دیدم
10:37 که از آن می‌خورد.
10:38 (آن مرد) گفت:
10:40 من او را دیدم که چیزی می‌خورد که آن را ناپاک شمردم،
10:43 پس سوگند خوردم که هرگز آن را نخورم.
10:46 (ابوموسی) گفت:
10:48 نزدیک بیا تا تو را از آن خبر دهم.
10:51 ما نزد پیامبر (ﷺ) آمدیم
10:54 در گروهی از اشعریان،
10:56 از ایشان درخواست مرکب کردیم
10:58 و او در حال تقسیم شتران از شتران صدقه بود
11:01 و او خشمگین بود.
11:03 (ابوموسی) گفت:
11:04 به خدا سوگند شما را سوار نمی‌کنم،
11:07 و نزد من آنچه شما را بر آن سوار کنم نیست.
11:10 (ابوموسی) گفت:
11:11 پس رفتیم.
11:13 سپس نزد پیامبر (ﷺ) (شترانی) از غنیمت آوردند
11:16 (از) شتران غنیمت،
11:18 پس گفته شد:
11:19 این اشعریان کجایند؟
11:22 در روایتی (آمده است):
11:24 اشعریان کجایند؟
11:26 اشعریان کجایند؟
11:28 پس ما آمدیم
11:30 (پیامبر) برای ما پنج شتر سفید با سرهای سفید دستور داد.
11:34 در روایتی:
11:35 به سه شتر سفیدِ (ماده) (دستور داد).
11:38 (ابوموسی) گفت:
11:39 پس (ما) شتابان بیرون رفتیم.
11:41 پس به یارانم گفتم:
11:43 ما نزد پیامبر (ﷺ) آمدیم
11:46 تا از او مرکب بخواهیم،
11:47 و او سوگند خورد که ما را سوار نکند،
11:50 سپس کسی را به سوی ما فرستاد
11:51 و ما را سوار کرد.
11:53 پیامبر (ﷺ) سوگند خود را فراموش کرد.
11:56 به خدا سوگند،
11:58 اگر ما سوگند پیامبر (ﷺ) را فراموش کنیم،
12:03 هرگز رستگار نخواهیم شد.
12:05 به نزد پیامبر (ﷺ) بازگردیم
12:09 تا سوگندش را به یادش آوریم.
12:12 پس بازگشتیم و گفتیم:
12:14 ای پیامبر خدا!
12:16 نزد تو آمدیم تا از تو مرکب بخواهیم،
12:18 و تو سوگند خوردی که ما را سوار نکنی،
12:21 سپس ما را سوار کردی.
12:23 پس گمان بردیم، یا دانستیم، که تو سوگندت را فراموش کرده‌ای.
12:27 (پیامبر) فرمود:
12:28 بروید،
12:30 در روایتی:
12:31 من نیستم که شما را سوار کرده‌ام،
12:34 بلکه الله شما را سوار کرد.
12:36 به خدا سوگند، اگر الله بخواهد،
12:39 هرگاه بر سوگندی سوگند خورم
12:41 و غیر آن را بهتر ببینم،
12:44 جز آنکه آنچه را بهتر است انجام می‌دهم
12:47 و آن سوگند را می‌گشایم.
12:49 در روایتی:
12:51 جز آنکه از سوگندم کفاره می‌دهم،
12:53 و آنچه را بهتر است انجام می‌دهم،
12:56 یا آنچه را بهتر است انجام می‌دهم،
12:58 و از سوگندم کفاره می‌دهم.
13:02 توضیح حدیث
13:06 نوائب
13:07 یعنی حوادثی که به زن می‌رسد.
13:10 جرم
13:11 نام قبیله‌ای مشهور است.
13:14 گویی او غلام است.
13:16 یعنی از اسیران روم.
13:18 پس نزدیک نیامد.
13:19 یعنی نزدیک نشد.
13:21 قذرته
13:22 یعنی آن را ناپسند داشتم.
13:24 رهط
13:25 آنان گروهی بین سه تا ده نفرند.
13:29 و رهط انسان، عشیره اوست.
13:31 أستحمله
13:33 مراد آن است که از شتری که بر آن سوار شوند و بار برآن نهند، درخواست کنند.
13:35 و بر آن بار کنند.
13:38 یقسم نعماً من نعم الصدقة
13:41 یعنی آن را میان مستحقانش تقسیم می‌کرد.
13:44 و نزد من آنچه شما را بر آن سوار کنم نیست.
13:47 یعنی من آن‌چه را که با آن شما را برای غزوه مجهز کنم، ندارم.
13:51 پس روانه شدیم
13:53 پس بازگشتیم و رفتیم
13:55 اشعریون
13:57 از یمن هستند
13:58 آنان قوم ابو موسی رضی‌الله‌عنه بودند
14:02 بردن شتران
14:03 غارت
14:04 کدام غنیمت؟
14:06 با پنج شتر
14:08 ثَود از شترها
14:09 از سه تا ده
14:13 غر الثری
14:14 هر زن (یا موجود) سفیدپوست و از تبار اسلمه‌ای
14:16 از چاقی ایشان و فراوانی چربی‌هایشان
14:20 ما (با شتاب) به پیش راندیم.
14:21 یعنی با شتاب راه افتادیم.
14:24 زیرا ما را غافل کند
14:26 یعنی چون به حاجت خود رسیدیم، در حال فراموش‌کردن او (الله) بودیم.
14:30 و او فراموش‌کارِ سوگند پیشین خود است
14:34 رستگار نمی‌شویم
14:35 یعنی پیروز نمی‌شویم
14:37 بروید
14:38 یعنی بازگردید
14:40 آمدم
14:41 انجام دادم
14:43 و آن را حلال گردانیدی
14:44 یعنی با کفاره (از عهده‌اش) بیرون آمدم.
14:46 از حرمت سوگند تا آنچه از آن برای او حلال است
14:51 از فوایدِ حدیث
14:55 از این حدیث استفاده می‌شود
14:57 این‌که هرکس بر انجام کاری یا ترک آن سوگند یاد کند
15:00 و شکستن سوگند بهتر از پافشاری بر آن است.
15:04 مستحب است برای او که سوگند را بشکند.
15:05 و کفّاره بر او لازم می‌شود.
15:08 و در آن آمده است که اشکالی ندارد مردی بر مردی وارد شود در حالی که او مشغول خوردن است.
15:13 امّا این کار تنها زمانی نیکوست
15:15 اگر میان آن دو دوستی استوار و مؤکد وجود داشته باشد
15:19 و در این (حدیث/مطلب) آمده است که کراهت داشتن و بیزاری نفس از امری، دلالت بر حرام بودن آن نمی‌کند.
15:25 در این (حدیث) اشاره‌ای است به دعوت کسی که بدون وعده‌ی قبلی وارد می‌شود، به غذای حاضر.
15:31 و در آن است که گرد آمدن جماعت بر سر طعام، موجب حصول برکت در آن است.
15:38 و در این [حدیث] جواز «حنف» بدون استحلاف وجود دارد.
15:41 و از این حدیث دلالت می‌شود بر این‌که عبرت (ملاک حکم) به عموم لفظ است، نه به خصوص سبب
15:49 از ابن عمر رضی‌الله‌عنهما
15:52 این‌که رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
15:55 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) دسته‌ای (سریه‌ای) را اعزام فرمود که عبدالله بن عمر (رضی‌الله‌عنهما) در میان آنان بود و به سوی نجد رفتند.
16:00 و غنیمت‌های فراوانی از شتر به دست آوردند.
16:03 پس سهم آنان دوازده شتر شد.
16:06 یا یازده شتر
16:10 در روایتی
16:12 با سیزده شتر بازگشتیم
16:15 تعلیق بر حدیث
16:19 سریّه
16:21 کدام دسته از لشکر؟
16:23 به نهایت آن چهارصد می‌رسد
16:25 به سوی دشمن فرستاده می‌شود
16:27 قبل نجد
16:29 به هر سوی نجد که رو کند
16:32 و می‌یابیم
16:33 آنچه پایین‌تر از حجاز و در سمت عراق است
16:36 سهم‌هایشان
16:38 سهم‌شان
16:40 و نفّل (تطوّع)
16:41 تنفیل
16:43 موهبتی که امام به آن اختصاص می‌دهد
16:45 هر که آزمونی نیکو از خود نشان دهد و تلاشی زیبا کند،
16:50 فوایدِ حدیث
16:54 برای امام جایز است که به مصلحتی، برخی از مجاهدان را بیش از برخی دیگر عطیه‌ای بدهد.
17:01 و در این حدیث آمده است که تقسیم غنایم و نَفَل (بخشش‌های ویژه) بر عهده امام است و نه دیگری.
17:06 در این (حدیث) مشروعیت اعزام گروه‌های نظامی (بعوث) و دسته‌های کوچک (سرایا) است.
17:10 از ابن عمر رضی‌الله‌عنهما
17:15 اینکه رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
17:18 او گاهی برخی از کسانی را که در سریه‌ها اعزام می‌کرد، به‌طور ویژه برای خودشان غنیمت اضافی (نَفَل) می‌داد.
17:24 جز بخش عمومی لشکر
17:27 تعلیق بر حدیث
17:31 یُنفِّل
17:33 تنفیل
17:34 عطیه‌ای است که امام آن را به کسی می‌بخشد که در راه (دین) خدمت شایسته‌ای انجام داده است
17:38 و با تلاشی نیکو کوشید.
17:40 به‌جز، غیر از
17:43 قسم، یعنی سهمی که امام از غنیمت تعیین کرده است.
17:48 عامهٔ لشکر، یعنی بقیهٔ آن.
17:52 فواید حدیث
17:55 این حدیث دلیلی است برای کسی که گفته است: جز پس از پرداخت خمس، نفلی (غنیمتی اضافی) جایز نیست.
18:01 در این حدیث آمده است که برای امام جایز است که برای مصلحتی، برخی از مجاهدان را به بخشش و عطا اختصاص دهد و برخی دیگر را از آن محروم کند.
18:08 و در این حدیث آمده است که تقسیم غنایم و نَفَل (بخشش‌های ویژه) بر عهدهٔ امام است، نه دیگری.
18:13 در این حدیث مشروعیت اعزام گروه‌های نظامی و سرایا (دسته‌های کوچک جنگی) وجود دارد.
18:17 از ابوموسی رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت
18:23 به ما رسید که پیامبر (ﷺ) خارج شدند، و ما در یمن بودیم.
18:28 پس ما به‌سوی او مهاجرت کرده بیرون رفتیم
18:31 من و دو برادرم
18:33 من کوچک‌ترین آنان هستم
18:35 یکی از آن دو ابو بُرده است
18:37 و آن دیگری ابورهم
18:39 یا این‌که گفت
18:41 بضع
18:42 و یا گفت
18:44 در سه و پنجاه
18:46 یا پنجاه و دو مرد از قوم من
18:49 سوار کشتی شدیم
18:51 کشتی ما ما را نزد نجاشی در حبشه رساند.
18:55 در آنجا با جعفر بن ابی‌طالب دیدار کردیم.
18:58 با او ماندیم
19:00 تا آنکه همگی وارد شدیم.
19:02 ما با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) هم‌زمان با گشوده‌شدن خیبر دیدار کردیم.
19:08 در روایتی آمده است:
19:09 او برای ما سهم قرار داد،
19:11 یا گفت:
19:12 از آن به ما عطا کرد.
19:14 و از آن چیزی برای کسی که در فتح خیبر حضور نداشت تقسیم نشد،
19:19 مگر برای کسی که با او حضور داشت.
19:21 اما یاران کشتی ما همراه جعفر و یارانش،
19:25 برای آنان همراه خودشان سهم تقسیم شد.
19:27 و برخی از مردم به ما می‌گفتند،
19:31 یعنی به اهل کشتی:
19:33 ما در هجرت از شما پیشی گرفته‌ایم.
19:36 و اسماء دختر عُمیس، که از کسانی بود که همراه ما آمده بود،
19:40 به دیدار حفصه، همسر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)، رفت.
19:45 او پیش‌تر به همراه کسانی که هجرت کرده بودند، به سوی نجاشی هجرت کرده بود.
19:50 عمر بر حفصه وارد شد، در حالی که اسماء نزد او بود.
19:54 وقتی عمر اسماء را دید، گفت: این زن کیست؟
19:58 اسماء دختر عُمیس گفت: من هستم.
20:02 عمر گفت: این حبشیه است؟ این بحریه است؟
20:07 اسماء گفت: آری.
20:10 عمر گفت: ما در هجرت از شما پیشی گرفته‌ایم،
20:13 پس ما نسبت به رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) از شما سزاوارتریم.
20:18 اسماء خشمگین شد و گفت: هرگز، به خدا سوگند!
20:22 شما با رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بودید،
20:26 گرسنه‌تان را غذا می‌داد و نادانتان را پند می‌داد.
20:30 و ما در سرزمین دورافتاده و دشمن‌خوی حبشه بودیم،
20:35 و این برای خدا و رسول او (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بود.
20:40 به خدا سوگند، نه غذا می‌خورم و نه آشامیدنی می‌نوشم،
20:45 تا آنچه را به رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) گفتی یادآوری کنم.
20:50 ما آزار می‌دیدیم و بیمناک بودیم،
20:54 و آن را برای پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بازگو خواهم کرد.
20:58 به خدا سوگند، دروغ نمی‌گویم و چیزی نمی‌افزایم و چیزی کم نمی‌کنم.
21:03 وقتی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آمد،
21:07 گفت: ای پیامبر خدا!
21:10 عمر چنین و چنان گفت.
21:13 فرمود: تو به او چه گفتی؟
21:16 گفت: به او چنین و چنان گفتم.
21:20 فرمود: او نسبت به من از شما سزاوارتر نیست،
21:24 او و یارانش یک هجرت دارند،
21:27 اما شما اهل کشتی دو هجرت دارید.
21:31 اسماء گفت: ابوموسی و یاران کشتی را دیدم که گروه‌گروه نزد من می‌آمدند
21:37 و از من درباره این حدیث می‌پرسیدند.
21:40 در دنیا چیزی نبود که به آن بیشتر شادمان شوند و در نفس‌هایشان بزرگ‌تر بداند
21:45 از آنچه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به آنان فرموده بود.
21:50 اسماء گفت:
21:52 ابوموسی را دیدم،
21:54 ابوموسی را دیدم،
21:56 و او این حدیث را از من دوباره نمی‌پرسید.
22:01 شرح حدیث:
22:04 یعنی خبر به ما رسید،
22:07 پس پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بیرون آمد،
22:10 یعنی بیرون‌آمدن پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم).
22:14 «بِضع» میان سه تا نه است.
22:18 نجاشی همان پادشاه حبشه است.
22:21 ما دیدار کردیم،
22:23 پس با هم برخورد کردیم و بی‌آنکه قرار قبلی باشد، یکدیگر را یافتیم.
22:27 ما ماندیم،
22:29 یعنی درنگ کردیم و توقف نمودیم،
22:31 تا آنکه همگی وارد شدیم،
22:33 یعنی به مدینه هجرت کردیم.
22:36 ما در هجرت از شما پیشی گرفته‌ایم،
22:38 یعنی ما پیش از شما به مدینه هجرت کردیم.
22:41 حفصه دختر عمر رضی‌الله‌عنها است،
22:45 همسر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم).
22:48 «حبشیه»:
22:50 او را به حبشه نسبت داده است، چون در آنجا سکونت داشت.
22:54 «بحریه»:
22:55 او را به دریا نسبت داده است، چون سوار دریا شده بود.
22:59 نسبت به رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) از شما سزاوارتریم،
23:03 یعنی نسبت به او (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) شایسته‌تریم.
23:07 خشمگین شد،
23:08 یعنی از سخن عمر رضی‌الله‌عنه.
23:11 برای ما سهم داد،
23:13 یعنی از غنایم خیبر بهره‌ای به ما داد.
23:17 و آنچه تقسیم کرد،
23:18 یعنی آنچه عطا کرد.
23:20 حضور داشت،
23:22 یعنی با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) حاضر بود.
23:25 و پند می‌داد،
23:28 «وعظ» همان نصیحت و یادآوری پیامدهاست.
23:32 «بُعداء»:
23:33 یعنی دور از دین.
23:35 «بغضاء»:
23:36 یعنی دشمن دین.
23:38 و این برای خدا بود،
23:40 یعنی برای خدا و جستن خشنودی او.
23:43 «ویم الله»:
23:44 این از الفاظ قسم است،
23:46 و معنای آن:
23:47 یعنی به امانت خدا (سوگند).
23:49 «لا أزیغ»:
23:50 یعنی از حق و عدل منحرف نمی‌شوم.
23:53 «بأحق»:
23:54 یعنی «بأولی» (شایسته‌تر).
23:56 «هجرتان»:
23:58 یکی از آن دو به سوی حبشه بود.
24:00 و آن دیگری به سوی مدینه، جایی که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) [در آن است]
24:05 ارسالاً؛ یعنی دسته‌دسته
24:06 یعنی گروه‌گروه، که برخی پشت سر برخی می‌آیند
24:10 تا این حدیث را از من دوباره بشنود
24:13 یعنی از من بخواهد که آن را برایش تکرار کنم، از شادی به آن
24:17 از فواید حدیث
24:20 در این حدیث مشروعیت مناظره در علم [دیده می‌شود]
24:25 و در آن آمده است که اشکالی ندارد مرد در هر زمان به خانه دخترش وارد شود
24:30 و در آن ترغیب به دیدار برادران [دینی] آمده است
24:34 و در آن آمده است که امام می‌تواند از غنیمت به کسی که در جنگ حضور نداشته [نیز] عطا کند
24:40 و در آن جواز سوگند دادن بدون آنکه [طرف مقابل] را به سوگند وادار کنند [آمده است]
24:43 و در آن اصل بر این است که غنایم از آنِ کسانی است که در میدان نبرد حاضر بوده‌اند
24:47 و در آن بیان مهر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) نسبت به اصحابش، رضی‌الله‌عنهم، [آمده است]
24:53 و [نیز] استوار ساختن ایشان [بر دین]
24:55 و در آن بیان فضیلت اسماء بنت عمیس، رضی‌الله‌عنها، [آمده است]
25:00 و در حدیث اشاره‌ای به فضیلت اطعام طعام است
25:04 و در آن بیان شدت محبت صحابه، رضی‌الله‌عنهم،
25:09 نسبت به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) [آمده است]
25:12 و در آن بیان تفاوت صحابه، رضی‌الله‌عنهم، در پیشی گرفتن به اسلام و صحبت [با پیامبر] [آمده است]
25:19 و در آن مشروعیت تکرار شنیدن حدیث نزد استاد [آمده است]
25:23 به‌خاطر فایده و نیاز
25:26 از جابر بن عبدالله، رضی‌الله‌عنهما، روایت است که گفت:
25:31 در حالی که رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) در جعرانه غنیمتی را تقسیم می‌کرد،
25:37 مردی به او گفت: «عدالت کن!»
25:40 پس [پیامبر] به او فرمود: «اگر من عدالت نکنم، به‌یقین بدبخت خواهم شد.»
25:45 شرح حدیث
25:49 «یقسم غنیمة» یعنی تقسیم غنایم هوازن
25:53 «بالجعرانة» مکانی نزدیک مکه است
25:57 و در حدود حرم [نیست] و میقات احرام در آن است
26:01 آن مرد ذوالخویصره تمیمی است
26:05 «اعدل» یعنی برابری در تقسیم را می‌خواهد
26:09 از فواید حدیث
26:13 از حدیث بیان جایگاه عدالت و آنچه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) از عدالت بر آن بود، دانسته می‌شود
26:18 و [نیز] آنچه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) از عدالت بر آن بود
26:22 و در حدیث اشاره‌ای به انحراف خوارج از عدالت است
26:27 باب: آنچه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بر اسیران منت نهاد، بدون آنکه خمس گرفته شود
26:36 از جبیر، رضی‌الله‌عنه، [روایت است]
26:40 که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) درباره اسیران بدر فرمود:
26:45 «اگر مطعم بن عدی زنده بود
26:48 و درباره این‌ها نزد من شفاعت می‌کرد،
26:52 آن‌ها را به خاطر او رها می‌کردم.»
26:54 شرح حدیث
26:57 «النتنی» یعنی بدبو
27:01 «لترکتهم له» [یعنی]
27:03 یعنی برای او، بدون عوض، آزادشان می‌کردم
27:07 از فواید حدیث
27:10 از حدیث دانسته می‌شود که امام می‌تواند بر اسیران بدون فدیه منت نهد
27:17 و این حدیث دلیلی است برای کسی که می‌گوید غنایم تا پیش از تقسیم، ملک قطعی غانمان نمی‌شود
27:23 مگر پس از تقسیم
27:25 و در آن جواز اطلاق «نتنی» و «نجاسة» بر مشرک [آمده است]
27:30 و در آن بیان آنچه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) از وفاداری و جبران نیکی داشت [آمده است]
27:37 باب
27:41 و از دلیل‌هایی که نشان می‌دهد خمس از آنِ امام است،
27:44 و اینکه او برخی از خویشاوندانش را بر برخی دیگر مقدم می‌دارد،
27:48 آنچه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) از خمس خیبر به بنی مطلب و بنی هاشم داد
27:55 از جبیر بن مطعم روایت است که گفت:
27:58 من و عثمان بن عفان نزد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) رفتیم
28:03 و گفتیم: به بنی مطلب از خمس خیبر دادی و ما را رها کردی،
28:09 در حالی که ما و ایشان نسبت به تو در یک جایگاه هستیم.
28:12 فرمود: «بنی هاشم و بنی مطلب یک چیزند.»
28:18 جبیر گفت:
28:20 و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به بنی عبد شمس و بنی نوفل چیزی نداد.
28:27 شرح حدیث
28:31 «وترکتنا» یعنی بدون عطا
28:34 یعنی به ما نداده‌ای
28:36 «بمنزلة واحدة منک» [یعنی هم‌رتبه]
28:39 زیرا عثمان بن عفان بن ابی‌العاص بن امیه،
28:43 پسر عبد شمس بن عبد مناف است،
28:46 و جبیر پسر مطعم بن عدی،
28:49 پسر نوفل بن عبد مناف است،
28:52 پس آن دو و بنی مطلب،
28:54 همگی فرزندان عموی جد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) هستند.
29:00 از فواید حدیث
29:04 از حدیث دانسته می‌شود
29:06 که فیء از آنِ رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) است
29:10 آن را هر جا که بخواهد قرار می‌دهد،
29:12 هر که را بخواهد مقدم و هر که را بخواهد مؤخر می‌دارد،
29:15 و در عطا از آن می‌افزاید و می‌کاهد
29:18 بر اساس آنچه خداوند به او نشان می‌دهد.
29:21 و در حدیث اشاره‌ای است که امور سیاست شرعی به دست امام است،
29:26 و این به مصلحت وابسته است.