از مجموعهٔ صحیح البخاری · درس 2 از 113

خلاصه صحیح البخاری | قسمت (2) | آغاز وحی - 2

◉ 259 بازدید ⏱ 25:54 صدای ترجمه‌شده — فارسی
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 مرکز افادة
0:06 برای مطالعات و پژوهش‌های انسانی
0:09 تقدیم می‌کند
0:12 مختصر صحیح بخاری
0:16 از عبدالله بن عباس
0:20 که ابوسفیان بن حرب به او خبر داد
0:23 که هرقل کسی را با کاروانی از قریش نزد او فرستاد
0:27 و آنان بازرگانانی در شام بودند
0:29 در مدتی که رسول الله (ﷺ) با
0:33 ابوسفیان و کافران قریش صلح موقت بسته بود
0:38 پس نزد او آمدند و ایشان در ایلیا بودند
0:41 او آنان را در مجلس خود فراخواند
0:43 و بزرگان روم گرداگردش بودند
0:46 سپس آنان را فراخواند و مترجم خود را طلبید
0:49 و گفت
0:51 کدام‌یک از شما از نظر نسب به این مردی که ادعا می‌کند پیامبر است نزدیک‌تر است؟
0:57 ابوسفیان گفت
0:59 گفتم
1:00 من از همه ایشان از نظر نسب نزدیک‌ترم
1:03 او گفت
1:04 او را به من نزدیک کنید
1:06 و یارانش را نزدیک کنید
1:08 و ایشان را پشت سرش قرار دهید
1:11 سپس به مترجم خود گفت
1:13 به ایشان بگو
1:14 من از این مرد دربارهٔ این شخص می‌پرسم
1:18 اگر دروغ گفت، شما او را تکذیب کنید
1:21 به خدا سوگند اگر نه این بود که از سرزنش شدن به دروغگویی شرم داشتم
1:25 هرآینه از او دروغ می‌گفتم
1:28 سپس نخستین چیزی که دربارهٔ او از من پرسید این بود که گفت
1:32 نسب او در میان شما چگونه است؟
1:34 گفتم
1:35 او در میان ما صاحب نسبی شریف است
1:38 گفت
1:39 آیا پیش از او، هیچ‌یک از شما این سخن را گفته است؟
1:44 گفتم نه
1:45 گفت
1:46 آیا از پدران او کسی پادشاه بوده است؟
1:50 گفتم نه
1:51 گفت
1:53 پیروان او اشراف مردمند یا ضعیفان ایشان؟
1:57 گفتم بلکه ضعیفان ایشان
2:01 گفت
2:02 آیا (پیروانش) زیاد می‌شوند یا کم؟
2:05 گفتم بلکه زیاد می‌شوند
2:08 گفت
2:09 آیا کسی از ایشان پس از آنکه به دین او درآمده، از روی ناخرسندی از دینش برمی‌گردد؟
2:15 گفتم نه
2:17 گفت
2:18 آیا پیش از آنکه آنچه را گفت بگوید، او را به دروغگویی متهم می‌کردید؟
2:23 گفتم نه
2:25 گفت
2:26 آیا پیمان‌شکنی می‌کند؟
2:28 گفتم نه
2:30 و ما اکنون با او در مدت صلحی هستیم که نمی‌دانیم در آن چه می‌کند
2:35 گفت
2:36 و سخنی نبود که مرا بر آن داشته باشد تا چیزی را جز همین سخن در آن وارد کنم
2:43 گفت
2:44 آیا با او جنگیده‌اید؟
2:46 گفتم آری
2:48 گفت
2:49 جنگ شما با او چگونه بوده است؟
2:52 گفتم
2:54 جنگ میان ما و او نوبتی است
2:57 گاهی او از ما پیروز می‌شود و گاهی ما از او
3:00 گفت
3:01 او به شما چه فرمان می‌دهد؟
3:03 گفتم
3:05 می‌گوید
3:06 الله یگانه را بپرستید و چیزی را با او شریک مگردانید
3:10 و آنچه پدرانتان می‌گفتند را رها کنید
3:14 و ما را به نماز، راستگویی، پاکدامنی و صله رحم فرمان می‌دهد
3:19 سپس به مترجم گفت
3:21 به او بگو
3:22 من از تو دربارهٔ نسب او پرسیدم
3:25 و تو گفتی که او در میان شما صاحب نسبی شریف است
3:28 و همین‌گونه‌اند پیامبران
3:30 که در نسب قوم خود برانگیخته می‌شوند
3:33 و از تو پرسیدم که آیا کسی از شما این سخن را پیش از او گفته است
3:38 و تو گفتی نه
3:40 پس گفتم
3:42 اگر کسی پیش از او این سخن را گفته بود
3:45 می‌گفتم این مردی است که به سخنی که پیش از او گفته شده تأسی می‌کند
3:50 و از تو پرسیدم که آیا از پدرانش کسی پادشاه بوده است
3:54 و تو گفتی نه
3:57 گفتم
3:58 اگر از پدرانش کسی پادشاه بود
4:01 می‌گفتم این مردی است که در پی ملک پدرش است
4:04 و از تو پرسیدم
4:06 آیا پیش از آنکه آنچه را گفت بگوید، او را به دروغگویی متهم می‌کردید؟
4:12 و تو گفتی نه
4:14 پس دانستم که کسی که از دروغ گفتن بر مردم دست نمی‌کشد، بر الله دروغ نمی‌بندد
4:21 و از تو پرسیدم که اشراف مردم از او پیروی می‌کنند یا ضعیفان ایشان
4:26 و تو گفتی که ضعیفان ایشان از او پیروی کرده‌اند
4:29 و ایشان پیروان پیامبرانند
4:32 و از تو پرسیدم که (پیروانش) زیاد می‌شوند یا کم
4:36 و تو گفتی که زیاد می‌شوند
4:39 و همین است کار ایمان تا آنکه کامل شود
4:43 و از تو پرسیدم
4:45 آیا کسی پس از آنکه به دین داخل شده، از روی خشم از دینش برمی‌گردد؟
4:50 پس گفتم: نه.
4:52 و همچنین است ایمان، آنگاه که شادابی‌اش با دل‌ها درمی‌آمیزد.
4:58 و از تو پرسیدم: آیا پیمان‌شکنی می‌کند؟
5:00 پس گفتی: نه.
5:03 و همچنین است پیامبران، که پیمان‌شکنی نمی‌کنند.
5:06 و از تو پرسیدم: شما را به چه چیزی فرمان می‌دهد؟
5:09 پس گفتی: شما را فرمان می‌دهد که الله را بپرستید و چیزی را با او شریک نسازید،
5:16 و شما را از پرستش بت‌ها بازمی‌دارد،
5:19 و شما را به نماز و راستگویی و پاکدامنی فرمان می‌دهد.
5:23 و در روایتی افزوده است:
5:25 و از تو پرسیدم: جنگ شما با او چگونه بوده است؟
5:29 پس گفتی: جنگ سجال است و نوبت‌به‌نوبت است،
5:33 و همچنین است پیامبران،
5:35 آزموده می‌شوند، سپس فرجام نیک از آنِ ایشان خواهد بود.
5:40 و اگر آنچه می‌گویی راست باشد،
5:43 به‌زودی جای این دو پای من را مالک خواهد شد.
5:47 و من می‌دانستم که او خروج خواهد کرد،
5:50 اما گمان نمی‌کردم که از شما باشد.
5:54 پس اگر می‌دانستم که به او می‌رسم،
5:57 قطعاً برای دیدارش خود را به زحمت می‌انداختم،
6:00 و اگر نزد او بودم،
6:02 قطعاً پاهای او را می‌شستم.
6:05 سپس نامه رسول الله (ﷺ) را طلبید،
6:09 همان که دحیه آن را به حاکم بصرا فرستاده بود،
6:14 و آن را به هرقل داد
6:16 و خواند.
6:18 پس در آن چنین آمده بود:
6:19 بسم الله الرحمن الرحیم
6:22 از محمد، بنده و فرستاده الله،
6:26 به هرقل، بزرگ روم.
6:29 «سلام بر کسی که از هدایت پیروی کند»
6:32 اما بعد:
6:34 من تو را به دعوت اسلام فرا می‌خوانم.
6:38 اسلام بیاور تا سالم بمانی،
6:40 الله پاداشت را دو چندان خواهد داد.
6:44 و اگر روی برتابی،
6:46 بر تو است گناه اریسیین.
6:49 «و ای اهل کتاب، بیایید به سوی سخنی که میان ما و شما یکسان است»
6:57 «که جز الله را نپرستیم و چیزی را با او شریک نسازیم»
7:02 «و برخی از ما برخی دیگر را به جای الله پروردگار نگیرند»
7:09 پس اگر روی برتابند، بگویید: گواه باشید که ما مسلمانیم.
7:15 ابوسفیان گفت:
7:17 پس چون آنچه را گفت گفت،
7:20 و از خواندن نامه فارغ شد،
7:23 در نزد او هیاهو زیاد شد و صداها بلند گشت،
7:26 و ما را بیرون کردند.
7:28 پس چون بیرون شدیم، به یاران خود گفتم:
7:32 قطعاً کار پسر ابی‌کبشه بزرگ شده است؛
7:35 پادشاه بنی‌اصفر از او هراس دارد.
7:40 پس من همواره یقین داشتم که او پیروز خواهد شد،
7:43 تا آنکه الله اسلام را در دلم درآورد.
7:47 و در روایتی آمده است:
7:49 به الله سوگند، من همواره خوار بودم و یقین داشتم که کار او پیروز خواهد شد،
7:55 تا آنکه الله اسلام را در دلم درآورد، در حالی که ناخشنود بودم.
8:00 و ابن ناظور،
8:02 حاکم ایلیا و هرقل،
8:05 مسئول نگهبانی مرزهای شام بود،
8:08 روایت می‌کند که هرقل هنگامی که به ایلیا آمد،
8:12 روزی با حالی ناخوش بیدار شد
8:15 و یکی از بطارقه‌اش گفت:
8:18 ما حال و هیئت تو را ناشناس یافته‌ایم.
8:21 ابن ناظور گفت:
8:23 و هرقل کاهنی بود که در ستارگان می‌نگریست.
8:27 پس چون از او پرسیدند، به ایشان گفت:
8:30 امشب هنگامی که در ستارگان نگریستم، دیدم
8:34 که پادشاه ختنه‌کنندگان ظاهر شده است.
8:37 پس چه کسی از این امت ختنه می‌شود؟
8:40 گفتند: جز یهودیان کسی ختنه نمی‌شود.
8:44 پس شأن ایشان تو را نگران نکند،
8:47 و به شهرهای پادشاهی‌ات بنویس
8:50 تا هر یهودی را که در آنجاست بکشند.
8:53 پس در حالی که ایشان بر کار خود بودند،
8:56 کسی را نزد هرقل آوردند که پادشاه غسان او را فرستاده بود،
9:00 و از خبر رسول الله (ﷺ) خبر می‌داد.
9:06 پس چون هرقل از او پرسید،
9:09 گفت: بروید و ببینید آیا او ختنه شده است یا نه.
9:13 پس به او نگریستند
9:15 و به او خبر دادند که ختنه شده است.
9:19 و هرقل از عرب پرسید،
9:21 گفت: ایشان ختنه می‌کنند.
9:24 پس هرقل گفت:
9:26 این پادشاه این امت است که ظاهر شده است.
9:30 سپس هرقل به یکی از دوستانش در رومیه نامه نوشت،
9:35 و او در دانش همتای وی بود.
9:38 و هرقل به حمص رفت،
9:41 و هنوز از حمص بیرون نرفته بود
9:43 که نامه‌ای از دوستش به او رسید
9:46 که با رأی او درباره ظهور پیامبر (ﷺ) موافق بود،
9:52 و اینکه او پیامبر است.
9:54 پس هرقل به بزرگان روم در کاخی که در حمص داشت اجازه ورود داد،
10:00 سپس دستور داد درهای آن بسته شد.
10:03 آنگاه بر ایشان نمایان شد و گفت:
10:06 ای گروه روم!
10:08 آیا در رستگاری و رشد شما خیری هست،
10:11 و آیا می‌خواهید پادشاهی‌تان پایدار بماند،
10:13 پس با این پیامبر بیعت کنید؟
10:16 پس ایشان همچون گورخران رم کردند و به سوی درها شتافتند،
10:20 اما دیدند که درها بسته شده است.
10:23 چون هرقل نفرت ایشان را دید،
10:26 و از ایمان نومید شد
10:29 گفت
10:30 آنان را نزد من بازگردانید
10:32 و گفت
10:34 من سخنم را پیش‌تر گفتم
10:37 با آن، پایداری شما را بر دینتان بیازمایید
10:40 زیرا من دیدم
10:42 پس برای او سجده کردند و از او خشنود شدند
10:46 و این، آخرین وضعیت هرقل بود
10:51 شرح حدیث
10:54 هرقل پادشاه روم است
10:57 و نام هرقل
10:59 در کاروان؛ جمع «راکب» (سوارکار)
11:02 و ایشان صاحبان ده شتر یا بیشتر از آن‌اند
11:07 و شمار کاروان سی مرد بود
11:11 در مدت
11:12 یعنی مدت صلح حدیبیه
11:15 و مدت آن ده سال بود
11:18 ایلیا
11:20 یعنی بیت‌المقدس
11:22 کدام‌یک از شما از نظر نسب نزدیک‌تر است؟
11:25 زیرا خویشاوند نزدیک، به نسب خویشاوند نزدیکش خدشه‌ای وارد نمی‌کند
11:29 ترجمان
11:31 کسی است که سخن یک زبان را به زبان دیگر بیان می‌کند
11:34 می‌پندارد
11:35 یعنی ادعا می‌کند
11:37 ایشان را پشت سر او قرار دهید
11:40 تا از اینکه اگر دروغ می‌گوید، او را روبه‌رو تکذیب کنند، شرم نکنند
11:45 نقل می‌کند
11:46 یعنی آن را از من روایت کنند و درباره‌اش سخن گویند
11:49 پس به ایشان گفته شد
11:52 پس اشراف مردم از او پیروی کردند
11:54 یعنی بزرگان و صاحبان شرف و نسب ایشان
11:58 و پیروان پیامبران
12:00 ناتوانان‌اند، نه اشراف
12:02 زیرا اشراف از این‌که همانندان خود را بر خویش مقدم بدارند، ابا دارند
12:07 و این، غالب است
12:09 وگرنه، اشرافی نیز به او ایمان آورد
12:12 چون ابوبکر صدیق و عمر فاروق، رضی‌الله‌عنهما
12:17 خشم
12:18 یعنی کراهت از امر و عدم خشنودی از آن
12:22 آیا پیش از این او را به دروغ‌گویی متهم می‌کردید؟
12:26 یعنی بر مردم
12:28 پیمان‌شکنی می‌کند
12:29 غدر
12:30 ترک وفای به عهد
12:33 و کلمه‌ای به من مجال نداد که چیزی در آن داخل کنم
12:38 یعنی کلمه‌ای مرا یاری نکرد که با آن آن را بیان کنم
12:43 نوبتی
12:44 یعنی نوبت‌ها
12:45 و «سجل»
12:46 دلو است
12:48 جنگجویان را به آب‌کشان تشبیه کرده است
12:51 یکی این دلو را می‌کشد و دیگری آن دلو را
12:56 و آنچه پدرانتان می‌گفتند را رها کنید
12:59 این عبارتی جامع است برای ترک آنچه در جاهلیت بر آن بودند
13:04 و پدران را یاد کرده است
13:06 برای هشدار به عذر ایشان در مخالفت با او
13:10 زیرا پدران نزد بت‌پرستان الگو هستند
13:15 عفاف
13:16 یعنی خودداری از محرمات و آنچه جوانمردی را می‌شکند
13:20 و خودداری از آنچه در حال و آینده شایسته نیست
13:25 صله (پیوند با خویشاوندان)
13:26 یعنی هر آنچه خداوند متعال به پیوستن آن امر فرموده است
13:30 و آن با نیکی، گرامی داشتن و نیکو رعایت کردن است
13:35 در نسب قومش
13:37 یعنی برترین و شریف‌ترین ایشان از نظر نسب
13:40 پیروی می‌کند
13:42 یعنی تبعیت و اقتدا می‌کند
13:44 و «اَسوه»
13:45 یعنی الگو
13:47 تا دروغ را رها کند
13:49 یعنی تا دروغ را ترک کند و بگذارد
13:52 آن‌گاه که شادابی آن در دل‌ها آمیخته شود
13:56 بشاشت
13:57 یعنی گشادگی سینه، شادی و سرور
14:01 و ریشه آن
14:02 مهربانی با انسان هنگام ورودش
14:05 و اظهار خرسندی به دیدارش و مأنوس ساختن او
14:09 و مراد
14:10 آمیختن ایمان با گشادگی سینه‌ها و دل‌هایی است که در آن داخل می‌شود
14:16 پس به سبب آن شادمان‌تر می‌شود
14:18 پس شیرینی ایمان
14:20 در دلی داخل نمی‌شود و سپس از آن بیرون رود
14:24 به او برسم
14:26 یعنی به او برسم
14:28 هر آینه برای دیدارش تحمل سختی کنم
14:30 یعنی با خطر و مشقت، رسیدن به او را بر خود هموار کنم
14:35 هر آینه پاهایش را در خدمتش بشویم
14:37 مبالغه در خدمت به او
14:40 دحیه
14:41 او پسر خلیفهٔ کلبی است
14:44 و او از زیباترین صحابه بود
14:47 و جبرئیل علیه‌السلام به‌صورت او نزد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) می‌آمد
14:54 بُصری
14:55 شهری است در جنوب دمشق
14:58 تو را به دعوت اسلام فرا می‌خوانم
15:01 یعنی به تو امر کرده است به دعوت اسلام
15:04 و آن کلمهٔ توحید است
15:07 اسلام آور تا سالم بمانی
15:09 این از جوامع الکلم است.
15:11 یعنی در دنیا از جنگ و خواری جزیه رهایی می‌یابی.
15:15 و در آخرت از عذاب.
15:18 الله پاداشت را دو برابر می‌دهد،
15:22 به سبب ایمانت به عیسی علیه‌السلام،
15:24 و ایمان آوردن و پیروی‌ات از محمد صلی‌الله‌علیه‌وسلم.
15:30 پس اگر روی برتابی،
15:32 یعنی (از پذیرش حق) سرباز زدی،
15:34 پس گناه اریسیین بر عهده توست.
15:37 آنان کشاورزانند، اهل زراعت.
15:40 یعنی گناه رعیت‌هایت بر عهده توست، آنانی که از تو پیروی می‌کنند.
15:44 و اگر تو اسلام آوری، آنان نیز اسلام می‌آورند.
15:46 و اگر از آن سرباز زنید، شما نیز سرباز زده‌اید.
15:49 «صخب».
15:50 یعنی هیاهو.
15:52 و آن درهم‌آمیختن و بالا گرفتن صداهاست.
15:56 قطعاً کار پسر ابی‌کبشه بزرگ شد.
15:59 یعنی بزرگ و فراوان گشت،
16:01 و او را به غیر نسب معروف و شناخته‌شده‌اش منسوب کردند،
16:05 از روی دشمنی با او.
16:07 «ملک بن الاصفر».
16:09 یعنی پادشاه روم.
16:12 «ابن الناظور».
16:14 و گفته می‌شود «الناطور».
16:16 و آن نگهبان باغ است.
16:19 صاحب ایلیا (بیت‌المقدس).
16:21 یعنی امیر آن.
16:23 «سقفا».
16:25 «سقف» رئیس دین نصاراست.
16:28 «خبیث النفس».
16:30 یعنی بدنفس، اندوهگین.
16:33 «بطارقته».
16:35 آنان خواص دولت روم‌اند.
16:38 «حزاء».
16:39 یعنی کاهن،
16:41 که به ستارگان می‌نگرد،
16:43 یعنی پیشگویی می‌کند.
16:45 و کهانت
16:46 عبارت است از خبر دادن از امور غیب،
16:49 که گاه با القای شیاطین است
16:52 و گاه از احکام ستارگان به دست می‌آید.
16:57 پس شأن آنان تو را نگران نکند.
17:00 مراد این است:
17:01 خود را با آنان مشغول مساز،
17:03 زیرا آنان از آن پست‌ترند که برای کارشان اهمیت دهیم.
17:07 «رومیه».
17:09 شهری که مرکز ریاست روم است.
17:12 «فلم یرم حمص».
17:14 یعنی از آن جدا نشد،
17:15 و از جای خود تکان نخورد.
17:18 «دسکر».
17:19 یعنی کاخی که اطرافش خانه‌هایی است.
17:23 «فحاصوا حیصة حمر الوحش».
17:26 یعنی رم کردند و برگشتند.
17:29 آنان را به وحوش تشبیه کرد،
17:31 زیرا رمیدنشان شدیدتر از رمیدن چارپایان اهلی است،
17:36 و به خرهای وحشی تشبیه کرد،
17:38 به سبب تناسب با نادانی و کم‌فهمی.
17:41 «الفلاح».
17:43 یعنی پیروزی، بقا و رستگاری.
17:46 و «الرشد».
17:47 یعنی رسیدن به خیر،
17:49 که همان هدایت و استقامت است.
17:52 و آنکه پادشاهی‌تان پابرجا بماند.
17:55 زیرا اگر در کفر ادامه دهند،
17:57 این سبب از دست رفتن پادشاهی‌شان خواهد بود.
18:00 و هرقل این را از اخبار پیشینیان دانست.
18:05 یعنی «سأ»: (خشم گرفت / ناراحت شد)
18:06 یعنی «قنط»: نومید شد.
18:08 سخنم را پیش‌تر گفتم.
18:11 یعنی به زودی یا با شتاب.
18:15 از فواید حدیث:
18:19 نخست:
18:20 خبر جماعت، تأثیرش از خبر فرد بیشتر است،
18:23 به‌ویژه اگر آنان گروهی باشند،
18:26 پس علم به خبرشان حاصل می‌شود.
18:29 و این فایده از سخن هرقل گرفته شده است:
18:33 «و یاران او را نزدیک کنید».
18:35 «آنان را پشت سرش قرار دهید».
18:38 دوم:
18:39 در حدیث دلیل است که آنان دروغ را زشت می‌شمردند،
18:44 یا از شریعت پیشین گرفته بودند،
18:46 یا از عرف.
18:48 سوم:
18:50 دروغ زشت است،
18:51 هرچند بر دشمن باشد.
18:54 و فقها گفته‌اند:
18:56 شهادت دشمن علیه دشمنش پذیرفته نمی‌شود،
19:00 زیرا دشمن امین نیست،
19:02 و ممکن است بر دشمنش دروغ بگوید.
19:06 چهارم:
19:07 کسی که با بصیرت در امری ثابت وارد شود، از آن بازنمی‌گردد،
19:12 برخلاف کسی که در باطل‌ها وارد شود.
19:16 پنجم:
19:17 پیامبران خیانت نمی‌کنند،
19:19 زیرا آنان خواهان بهره دنیا نیستند،
19:22 که طالبش به خیانت بی‌اعتنا نباشد،
19:26 برخلاف کسی که طالب آخرت است.
19:29 ششم:
19:31 سخن ابوسفیان.
19:33 و کلمهای که هیچ چیز دیگری جز همین کلمه را در آن داخل نکنم، به من اجازه نداد
19:34 [ترجمه این بخش به شکل روان و دقیق با بقیه‌ی جمله هماهنگ است]
19:38 همانا او چنین کرد
19:40 زیرا می‌دانست که وفا و راستگویی از اخلاق پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) است
19:47 و اینکه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به آنچه با ایشان پیمان بسته‌اند وفا می‌کند
19:52 اما کار را به آینده واگذاشت
19:56 و آنچه گفت، گفت
19:57 با آنکه می‌دانست راستگویی و وفای پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) ثابت و پیوسته است و تغییر نمی‌کند
20:06 هفتم
20:07 گفته‌ی او: «به چه چیزی شما را فرمان می‌دهد؟»
20:10 دلالت دارد بر اینکه پیامبر، شأنش این است که به قوم خود فرمان دهد
20:15 هشتم
20:16 بیان فضیلت توحید
20:18 پس نخستین چیزی که به آن فرمان داده می‌شوند
20:21 توحید الله عزّ وجلّ است
20:23 سپس به استقامت بر فرائض فرمان داده می‌شوند
20:28 نهم
20:29 همانا پیامبر فقط از میان گرامی‌ترین نسب‌ها فرستاده می‌شود
20:33 زیرا از شرافت نسب او
20:36 دورتر بودن او از ادعای نسبت به غیر حق است
20:39 و پذیرفتن مردم او را نزدیک‌تر می‌شود
20:43 دهم
20:45 هر کس که بخواهد هدفی بزرگ را دنبال کند
20:48 اگر به هیچ‌یک از نزدیکان پیشین خود اقتدا نکند
20:51 و در پی ریاست گذشتگان خود نباشد
20:54 از تهمت دورتر و از سوءظن پاک‌تر خواهد بود
20:58 یازدهم
21:00 همانا پیروان پیامبر در غالب موارد اهل فروتنی‌اند
21:04 برخلاف اهل تکبر
21:06 که از روی ستم و حسد بر دشمنی اصرار ورزیدند
21:11 دوازدهم
21:12 ایمان با طاعت افزایش و با معصیت کاهش می‌یابد
21:17 و این اعتقاد
21:18 هرقل آن را از حال امت‌های پیشین با پیامبرانشان دریافت
21:23 پس گفت:
21:24 و همچنین است امر ایمان تا آنکه کامل شود
21:28 سیزدهم
21:30 کسی که خبری می‌دهد و به راستگویی شناخته شده است، از او پذیرفته می‌شود
21:35 برخلاف کسی که به دروغ‌گویی شناخته شده باشد
21:38 چهاردهم
21:40 در حدیث اشاره‌ای است به کوشش برای تکمیل مکارم اخلاق
21:45 و به دست آوردن انواع فضایل
21:49 پانزدهم
21:50 همانا بنیاد اخلاق و فضایل بر راستی است
21:54 و صحت آن‌ها موقوف بر توحید است
21:57 و ترک شرک به الله تعالی
22:00 پس اشاره کرد به دوری از رذایل
22:03 و آراستن به فضایل
22:06 پس الله عزّ وجلّ ما را از نقایص باز می‌دارد
22:09 و به کمالات فرمان می‌دهد
22:12 شانزدهم
22:15 دعوت همه‌ی پیامبران بر اثبات توحید برای الله عزّ وجلّ اتفاق داشته است
22:20 و نفی شرک
22:22 هفدهم
22:24 پیامبران آزموده می‌شوند
22:26 سپس سرانجام نیک از آنِ ایشان است
22:28 الله ایشان را بدین وسیله می‌آزماید
22:31 پس پاداش ایشان بزرگ می‌شود
22:33 به سبب بسیاری صبر و کوشش ایشان در طاعت او
22:37 الله تعالی فرمود:
22:39 و سرانجام نیک از آنِ پرهیزگاران است
22:42 هجدهم
22:44 خبر دادن هرقل و پرسش او از همه‌ی این امور
22:48 تنها از کتاب‌های پیشین بود
22:51 که اوصاف پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) را
22:54 نزد ایشان در تورات و انجیل نوشته شده بود
22:59 نوزدهم
23:00 هر کس در آنچه هرقل از این اوصاف استخراج کرد، تأمل کند
23:04 نیکویی آنچه از امر پیامبر توصیف کرد برای او آشکار می‌شود
23:08 و از حال او تبرئه می‌گردد
23:10 هرقل مردی عاقل بود
23:13 اگر نه آن بود که پادشاهی و پیروانش مانع او بودند
23:16 بیستم
23:18 راهنمایی به قرار دادن مردم در جایگاه‌های خود
23:21 و این درسی نبوی در خطاب دعوتی است
23:26 بیست و یکم
23:28 در حدیث
23:29 هشداری است از آنکه انسان رهبر گمراهی شود
23:34 و بار گناه خود و گناه کسانی را که از او پیروی می‌کنند بر دوش گیرد
23:38 بیست و دوم
23:40 اشاره است به بعثت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
23:44 که از هر راه آمد
23:46 و بر زبان هر گروهی جاری شد
23:49 از کاهن یا منجم
23:51 از حق‌گرا یا باطل‌گرا
23:54 از انسی یا جنی
23:56 و این از زیباترین چیزهایی است که دانشمند به آن اشاره می‌کند
24:00 یا استدلال‌کننده به آن گرایش می‌یابد
24:04 بیست و سوم
24:06 در حدیث جواز نامه‌نگاری با کافران است
24:09 و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به پادشاهان نامه نوشت
24:14 بیست و چهارم
24:16 استحباب آغاز نامه‌ها با بسم الله
24:19 هرچند مخاطب کافر باشد
24:23 بیست و پنجم
24:25 از سنت در نامه‌ها و مکاتبات میان مردم است
24:29 که نویسنده با خود آغاز کند و بگوید:
24:33 از فلانی به فلانی
24:36 بیست و ششم
24:38 استحباب بلاغت و ایجاز
24:41 الألفاظ جزلة (استوار و رسا) در نامه‌نگاری باید به‌کار رود
24:45 همراه با پرهیز و پارسایی در انتخاب الفاظ
24:49 بیست و هفتم
24:51 ممنوع بودن آغاز سلام به غیرمسلمان
24:55 بیست و هشتم
24:57 جواز فرستادن (نامه یا پیام) به غیرمسلمان با آیه‌ای از قرآن
25:03 بیست و نهم
25:05 وجوب عمل به خبر واحد
25:08 وگرنه فرستادن دحیه (نامه‌بر) سودی نداشت
25:12 و این اجماع کسانی است که اجماعشان معتبر شمرده می‌شود
25:17 سی‌ام
25:18 هر یک از اهل کتاب که پیامبر ما ﷺ را دریابد
25:23 و به او ایمان آورد، دو پاداش دارد
25:27 سی و یکم
25:29 هر که سبب گمراهی شود یا مانع هدایت گردد
25:33 گناهکار است
25:35 سی و دوم
25:38 بخاری باب را با حدیث هرقل به پایان برد
25:41 پس از آنکه آن را با حدیث «إنما الأعمال بالنیات» آغاز کرده بود
25:46 گویی فرموده است
25:47 اگر نیت (کسی) درست باشد، به‌طور کلی از آن سود می‌برد
25:51 وگرنه زیان دیده و ناکام است