از مجموعهٔ صحیح البخاری · درس 84 از 113

خلاصه صحیح البخاری | قسمت (84) | ادامه کتاب المساقات، سپس کتاب الاقتصادیر... و کتاب الخصوات و اللقطه.

◉ 77 بازدید ⏱ 30:01 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 به نام الله بخشنده مهربان
0:03 مرکز افاده
0:06 برای پژوهش‌ها و تحقیقات انسانی
0:09 تقدیم می‌کند
0:10 مختصر صحیح بخاری
0:16 باب نوشیدن مردم و چهارپایان از رودخانه‌ها
0:21 از ابوهریره رضی‌الله‌عنه
0:24 که رسول الله (ﷺ) فرمود
0:29 اسب برای مردی پاداش است
0:31 و برای مردی پوشش است
0:33 و برای مردی گناه است
0:36 اما آن که برایش پاداش است
0:38 کسی است که آن را در راه الله بست
0:41 پس آن را در چراگاهی یا باغی سبز طولانی‌تر کشید
0:44 پس آنچه از آن چراگاه یا باغ در طول رسنش بخورد
0:49 برایش حسنات نوشته می‌شود
0:51 و اگر رسنش گسسته شود
0:54 و یک یا دو تپه بدود
0:57 آثار و فضولات آن برایش حسنات است
1:01 و اگر از رودخانه‌ای بگذرد و از آن بنوشد، در حالی که قصد آب دادن نداشته باشد
1:07 آن نیز برایش حسنه است
1:10 پس این اسب برای آن شخص پاداش است
1:12 و مردی که آن را برای بی‌نیازی و خودنگهداری بسته است
1:16 در روایتی آمده است:
1:18 برای بی‌نیازی و پوشش و خودنگهداری
1:21 سپس حق الله را در گردن و پشت آن فراموش نکرده است
1:26 پس این اسب برای او پوشش است
1:28 و مردی که آن را از روی فخرفروشی و ریا بسته است
1:32 و برای دشمنی با اهل اسلام
1:35 پس این اسب برای او گناه است
1:37 و از رسول الله (ﷺ) درباره الاغ‌ها پرسیده شد
1:42 پس فرمود
1:43 درباره آن چیزی بر من نازل نشده است
1:46 جز این آیه جامع و یگانه
1:50 «پس هر که هم‌وزن ذره‌ای کار نیک کند، آن را خواهد دید.»
1:55 «و هر که هم‌وزن ذره‌ای کار بد کند، آن را خواهد دید.»
2:01 شرح حدیث
2:05 «اجر» یعنی پاداش
2:07 «ستر» یعنی پوشاننده فقر و حال او
2:12 «وزر» یعنی گناه
2:14 «ربطها فی سبیل الله» یعنی آن را برای جهاد آماده کرد
2:16 یعنی آن را برای جهاد آماده کرد
2:19 «فأطال بها» یعنی
2:21 طناب آن را طولانی کرد
2:22 تا در آن بچرخد و بچرد
2:24 و به سوی دیگری نرود
2:26 «مرج» یعنی زمین گسترده‌ای که علف فراوان و آب دارد
2:32 «طیلها» یعنی طناب و رسن آن
2:33 یعنی طناب و بند آن
2:35 «فاستنت» یعنی
2:37 رها شد و نشاط کرد
2:39 «شرفا» یعنی زمین بلند
2:43 «آثارها» یعنی اثر قدم‌های آن
2:45 یعنی اثر گام‌های آن
2:47 «تغنیا» یعنی
2:48 بی‌نیاز شدن از مردم
2:51 «وتعففا» یعنی
2:53 پرهیز از درخواست از مردم
2:55 «حق الله» یعنی
2:56 مراد زکات تجارت آن است
3:00 «ولا ظهورها»
3:01 گفته شده: با آن به فریاد درمانده و کسی که کمک به او واجب است برسد
3:06 و گفته شده غیر از این
3:08 «فخرا ورئاء» یعنی
3:10 تا گفته شود نزد او اسب است
3:13 «نواء»
3:14 یعنی دشمنی با او
3:16 «الفاذة»
3:17 یعنی یگانه
3:19 کم‌نظیر در معنای خود
3:22 «فمن یعمل مثقال ذرة خیرا یره»
3:26 «ومن یعمل مثقال ذرة شرا یره»
3:31 این آیه شامل و عام است برای همه خیر و شر
3:35 زیرا هنگامی که مثقال ذره‌ای را ببیند
3:37 که حقیرترین چیزهاست
3:40 و بر آن پاداش داده شود
3:42 پس آنچه بالاتر از آن است به طریق اولی و سزاوارتر است
3:46 از فوائد حدیث
3:50 در حدیث اشاره‌ای است به تمسک به عموم
3:53 و این تنبیهی است برای امت بر استنباط و قیاس
3:58 و در آن ترغیب بر نگهداری اسب است
4:00 هنگامی که آن را در راه الله ببندد
4:02 آیا نمی‌بینی که فضولات آن در روز قیامت حسنات بود؟
4:07 و در آن نکوهش ریاست
4:09 و بیان اینکه ریا عمل را تباه می‌کند
4:13 و در آن ترغیب به انجام کار خیر، اگرچه اندک باشد
4:16 و ترهیب از انجام کار بد، اگرچه حقیر باشد
4:20 و در آن راهنمایی به رعایت حق الله تعالی در نعمت‌هاست
4:27 باب قطایع
4:30 از انس رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت
4:33 پیامبر (ﷺ) انصار را فراخواند
4:37 تا برای آنان در بحرین نوشته‌ای بنویسد
4:39 در روایتی آمده است:
4:41 تا زمینی را به آنان واگذار کند
4:43 پس گفتند
4:44 نه، به خدا قسم
4:45 مگر آنکه برای برادرانمان از قریش نیز مانند آن بنویسی
4:50 پس فرمود
4:51 آن برای ایشان است، هر چه خدا بخواهد، بر این اساس
4:55 می‌گویند به او
4:57 گفت:
4:58 «پس شما پس از من خودخواهی (در امور دنیا) خواهید دید»
5:01 «پس شکیبایی کنید تا مرا دیدار کنید»
5:04 در روایتی
5:05 «تا مرا بر حوض (کوثر) ملاقات کنید»
5:10 شرح حدیث
5:13 قطائع
5:14 آنچه حاکم از زمین‌ها به مردم می‌بخشد
5:17 تا مالک آن شوند یا از آن بهره ببرند
5:21 تا برایشان در بحرین نوشته شود
5:23 یعنی زمینی از سرزمین بحرین به ایشان واگذار شود
5:26 «اَثَره»
5:27 یعنی سختی و انحصارطلبی در امور دنیا
5:32 از فواید حدیث
5:35 از حدیث استفاده می‌شود
5:37 جواز واگذاری زمین‌ها توسط امام، از زمین‌های تحت اختیار خود، به کسی که او را شایسته آن می‌داند
5:44 و این حدیث از نشانه‌های نبوت است
5:47 زیرا امور به خودخواهی و انحصارطلبی کشیده شد
5:49 و در آن ترغیب به ایثار و همدردی است
5:53 و در آن بیان فضیلت شکیبایی و ترک بهره‌های نفسانی است
6:00 کتاب قرض و ادای دین و حجر و ورشکستگی
6:06 استقراض یعنی درخواست وام
6:09 و حجر یعنی منع تصرف به سببی
6:13 و تفلیس یعنی افزون شدن بدهی‌ها بر آنچه شخص مالک است
6:20 کتاب آنکه اموال مردم را می‌گیرد و قصد ادای آن یا تلف کردنش را دارد
6:26 از ابوهریره رضی‌الله‌عنه
6:29 از پیامبر (ﷺ) روایت است که فرمود
6:33 هر کس اموال مردم را بگیرد و قصد ادای آن را داشته باشد، الله از جانب او ادا می‌کند
6:38 و هر کس بگیرد و قصد تلف کردن آن را داشته باشد، الله او را تلف می‌کند
6:44 شرح حدیث
6:48 «أتلفه الله» یعنی با هلاکت یا از میان بردن برکت
6:52 و گفته شده مراد عذاب آخرت است
6:56 از فواید حدیث
7:00 از حدیث استفاده می‌شود که جزا از جنس عمل است
7:04 و در حدیث اشاره‌ای است به نیکوی ادا هنگام معامله به دین
7:09 و در آن ترغیب است و نیکو کردن نیت
7:12 زیرا اعمال به نیت‌هاست
7:14 و در آن جواز قرض برای کسی است که نیت ادای آن را دارد
7:20 باب ادای دین
7:23 از ابوهریره رضی‌الله‌عنه
7:26 از پیامبر (ﷺ) روایت است که فرمود
7:30 اگر طلا به اندازه کوه احد نزد من می‌بود
7:33 دوست می‌داشتم که سه روز بر من نگذرد و نزد من از آن یک دینار باقی باشد
7:38 چیزی نیست که آن را برای ادای دین خود نگه دارم
7:42 مگر آنکه کسی را بیابم که آن را بپذیرد
7:45 شرح حدیث
7:48 «ثلاث» یعنی سه شب
7:51 «أرصده» یعنی آن را برای ادای دین آماده کنم
7:55 از فواید حدیث
7:58 در حدیث آمده که دنیا در دست پیامبر (ﷺ) بود، نه در دلش
8:03 نه در قلبش
8:05 و در آن است که مال برای کسی که حقوق متعلق به آن را ادا کند نعمت است
8:11 و در حدیث اشاره‌ای است به زهد و کم‌گرفتن از دنیا
8:15 و در آن بیان فضیلت صدقه در راه الله تعالی است
8:22 باب
8:23 اگر مالش را نزد ورشکسته در خرید و فروش و قرض و امانت بیابد
8:28 او سزاوارتر به آن است
8:31 از ابوهریره رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت
8:34 از رسول الله (ﷺ) شنیدم که می‌فرمود
8:39 هرکس مالش را به عینه نزد مردی یا انسانی که ورشکسته شده بیابد
8:44 او نسبت به دیگر طلبکاران سزاوارتر به آن است
8:48 شرح حدیث
8:52 «أدرک» یعنی یافت و دست یافت
8:55 «بعینه» یعنی همان ذات مال
8:58 «أحق» یعنی سزاوارتر
9:01 از فواید حدیث
9:04 از حدیث استفاده می‌شود
9:06 اگر مردی ورشکسته شود و کالایی را که خریده و همچنان به عینه باقی است نزدش باشد
9:12 صاحب آن نسبت به دیگر طلبکاران سزاوارتر است
9:17 و در آن اصل این است که هرگاه اعیان و ذمم در برابر هم قرار گیرند
9:21 اعیان بر ذمم مقدم‌اند
9:28 کتاب خصومات
9:33 باب آنچه درباره احضار و دشمنی میان مسلمان و یهودیان ذکر می‌شود
9:39 از ابن مسعود رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت
9:43 مردی را شنیدم که آیه‌ای را تلاوت می‌کرد
9:46 و از پیامبر (ﷺ) شنیدم که آن را به خلاف آن می‌خواند
9:51 پس او را نزد پیامبر (ﷺ) آوردم و موضوع را به ایشان خبر دادم
9:56 در چهره‌اش ناخوشایندی را دریافتم
9:58 و فرمود
10:00 «هر دوی شما نیکوکارید و اختلاف نکنید»
10:04 زیرا کسانی که پیش از شما بودند اختلاف کردند و هلاک شدند
10:08 شرح حدیث
10:12 «الإشخاص» یعنی احضار
10:15 «یقرأ خلافها» یعنی به خلاف آن می‌خواند
10:16 یعنی به خلاف قرائت آن مرد از همان آیه
10:20 «کلاکما محسن» یعنی در قرائت
10:24 «ولا تختلفوا»
10:26 یعنی در قرآن اختلاف نکنید
10:29 «من کان قبلکم»
10:31 یعنی امت‌های پیشین
10:33 از فواید حدیث
10:37 از حدیث استفاده می‌شود
10:39 هر کس به روایتی که از رسول الله (ﷺ) مشهور است قرائت کند
10:45 که ایشان آن را از احرف هفت‌گانه تلاوت فرموده‌اند
10:48 انکار و رد آن جایز نیست
10:52 بلکه پذیرفتن و ایمان به آن واجب است
10:55 و در آن است که در اختلاف تنوع، انکاری نیست
10:59 و در آن جواز خشم در موعظه است
11:02 و در آن است که اختلاف مایه هلاکت است
11:08 از ابوهریره رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت
11:12 در حالی که یک یهودی کالایی را عرضه می‌کرد،
11:15 به او چیزی داد که برایش ناخوشایند بود.
11:19 در روایتی (آمده است):
11:20 دو مرد با یکدیگر دشنام‌گویی کردند؛
11:22 یکی از مسلمانان و دیگری از یهودیان.
11:26 مسلمان گفت:
11:27 «قسم به آن که محمد را بر جهانیان برگزید»؛
11:31 یهودی گفت: نه،
11:33 «قسم به آن که موسی را بر بشر برگزید.»
11:36 مردی از انصار این سخن را شنید،
11:39 برخاست و به صورت آن یهودی سیلی زد
11:41 و گفت: آیا می‌گویی: «قسم به آن که موسی را بر بشر برگزید»، در حالی که پیامبر (ﷺ) میان ما حضور دارد؟
11:46 (این را گفت) و پیامبر (ﷺ) میان ما بود.
11:50 آن یهودی نزد (پیامبر) رفت و گفت:
11:53 ای ابوالقاسم! من ذمّه و پیمان دارم؛
11:57 پس چرا فلانی به صورت من سیلی زده است؟
12:00 پیامبر (ﷺ) فرمود: چرا به صورت او سیلی زدی؟
12:03 (یهودی) ماجرا را بازگو کرد.
12:05 پیامبر (ﷺ) خشمگین شد
12:08 به گونه‌ای که خشم در چهره‌اش دیده شد.
12:10 سپس فرمود: میان پیامبران الله برتری قائل نشوید،
12:15 در روایتی (آمده): مرا بر موسی برتری ندهید،
12:20 زیرا در روز قیامت در صور دمیده می‌شود،
12:22 پس هر که در آسمان‌ها و هر که در زمین است بیهوش می‌شود،
12:26 «مگر کسی که الله بخواهد.»
12:28 سپس بار دیگر در آن دمیده می‌شود،
12:31 و من نخستین کسی هستم که برانگیخته می‌شوم.
12:34 ناگاه موسی را می‌بینم که به عرش چنگ زده است،
12:37 نمی‌دانم آیا او در برابر بیهوشی روز طور به‌حساب آمده است،
12:41 یا پیش از من برانگیخته شده است.
12:43 در روایتی (آمده است):
12:45 ناگاه موسی را می‌بینم که به کناره عرش چنگ زده است،
12:48 نمی‌دانم آیا او از کسانی بود که بیهوش شدند و پیش از من به هوش آمد،
12:53 یا از کسانی بود که الله استثنا کرد.
12:56 و در روایتی (آمده است):
12:58 ناگاه موسی را می‌بینم که به عرش چنگ زده است،
13:01 و نمی‌گویم هیچ‌کس از یونس بن متی برتر است.
13:06 شرح حدیث:
13:10 «یعرض سلعة» یعنی کالای خود را برای مردم آشکار می‌کند تا به خرید آن رغبت کنند.
13:12 یعنی کالای خود را به مردم عرضه می‌کند تا در خریدن آن رغبت یابند.
13:16 «أعطی بها شیئا کره»: یعنی به او چیزی داده شد که ناخوشایند بود.
13:20 یعنی برای کالای او بهای ناچیزی پیشنهاد شد و (او) خشمگین شد.
13:24 «اصطفی» یعنی برگزید.
13:27 «فلطم وجهه»: یعنی او را زد و بر صورتش سیلی زد.
13:29 یعنی او را زد و بر صورتش سیلی نواخت.
13:32 «بین أظهرنا»: یعنی زنده و موجود میان ما.
13:34 یعنی (پیامبر) زنده و در میان ما حاضر است.
13:37 «أبا القاسم»:
13:38 این کنیه پیامبر (ﷺ) است.
13:42 «ذمة وعهدا»:
13:44 یعنی با مسلمانان (در پیمان و امان هستم).
13:46 پس چرا (او) به سیلی زدن بر من تعدی کرده است؟
13:49 «فما بال»:
13:50 یعنی «فما شأن» (چه شده است؟).
13:52 «لا تفضلوا بین أنبیاء الله»:
13:55 یعنی نگویید که یکی از آنان از دیگری برتر است.
13:59 «استب رجلان»:
14:01 یعنی هر یک دیگری را دشنام می‌داد.
14:04 «الصور»:
14:05 آن شاخی است که در آن دمیده می‌شود.
14:07 «فیصعق»:
14:09 «الصعق»:
14:10 یعنی بر اثر صدای بسیار سهمگینی که شنیده شود، انسان بیهوش شود.
14:14 و گاه از آن می‌میرد.
14:16 «آخذ»:
14:17 یعنی گیرنده و نگه‌دارنده.
14:19 «أحوسب بصعقته یوم الطور»:
14:22 و این در سخن الله تعالی است:
14:24 «چون پروردگارش بر کوه تجلی کرد،»
14:27 «آن را ریزه‌ریزه کرد و موسی بیهوش‌افتان بر زمین افتاد.»
14:32 «باطش»:
14:33 یعنی گیرنده با قدرت و شدت.
14:37 از فواید حدیث:
14:40 از این حدیث استفاده می‌شود:
14:42 که میان مسلمان و ذمّی قصاص نیست،
14:46 زیرا پیامبر (ﷺ)
14:48 یهودی را به‌خاطر سیلی‌ای که از مسلمان خورده بود قصاص نکرد.
14:52 و در حدیث دلیلی است بر این‌که محنت‌ها و غم‌ها و دردهای دنیا
14:57 امید می‌رود که الله به‌واسطه آن‌ها در روز قیامت بسیاری از بار اهلشان را سبک کند.
15:03 و در آن اثبات عرش است.
15:05 و در آن است که جایز نیست برتری نهادن میان پیامبران، علیهم السلام، به‌گونه‌ای که موجب تنقیص (کاستن از شأن) باشد.
15:15 از ابوسعید خدری رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت:
15:19 مردی از یهودیان نزد پیامبر (ﷺ) آمد، در حالی که صورتش سیلی خورده بود،
15:26 و گفت:
15:27 ای محمد! مردی از یاران تو از انصار به صورت من سیلی زد.
15:33 (پیامبر) فرمود:
15:34 او را بخوانید.
15:36 پس او را خواندند.
15:37 (پیامبر) فرمود:
15:38 چرا به صورت او سیلی زدی؟
15:40 (آن مرد) گفت:
15:42 ای رسول الله!
15:44 من از کنار یهودیان گذشتم
15:46 و شنیدم که می‌گوید:
15:48 «قسم به آن که موسی را بر بشر برگزید»،
15:51 من گفتم: و بر محمد؟
15:54 و خشمی مرا فرا گرفت و به او سیلی زدم.
15:57 (پیامبر) فرمود:
15:58 مرا میان پیامبران برتری ندهید،
16:02 زیرا مردم در روز قیامت بیهوش می‌شوند.
16:05 پس من نخستین کسی خواهم بود که به هوش می‌آید
16:08 در روایتی
16:10 که زمین از او شکافته می‌شود
16:12 ناگاه موسی را می‌بینم که یکی از پایه‌های عرش را گرفته است
16:17 نمی‌دانم که آیا او پیش از من به هوش آمده
16:20 یا آنکه در برابر بیهوشیِ کوه طور، پاداش داده شده است
16:23 در روایتی
16:24 آیا او از کسانی بوده که بیهوش شدند
16:26 یا آنکه به‌جای آن بیهوشیِ نخست، حساب او رسیده است
16:29 شرح حدیث
16:33 «لطم وجهه» یعنی به صورتش زد
16:35 یعنی بر چهره‌اش ضربه و سیلی زد
16:38 «اصطفی» یعنی برگزید
16:39 یعنی انتخاب کرد
16:41 «وأخذتنی غضبة فلطمته» یعنی خشم و غیرت مرا فرا گرفت و او را زدم
16:44 یعنی از روی غیرت و خشم برای حرمت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم او را زدم
16:50 «لا تخیرونی» یعنی مرا بر دیگران برتری ندهید
16:52 یعنی مرا برتر نشمارید
16:54 به‌گونه‌ای که موجب کاستی یا کدورت نسبت به دیگران شود
16:58 یا به دشمنی و نزاع منجر شود
17:00 یا آنکه این سخن را پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم از روی فروتنی فرمود
17:04 و گفته شده معنایی غیر از این دارد
17:06 «یصعقون» یعنی بیهوش می‌شوند
17:08 یعنی بی‌هوش می‌گردند
17:10 و گفته شده مقصود، بیهوشیِ مرگ است
17:13 «من یفیق» یعنی چه کسی به هوش می‌آید
17:14 یعنی پس از آن بیهوشی
17:16 و مقصود نخستین کسی است که زمین از او شکافته می‌شود
17:20 «آخذ» یعنی گیرنده و نگه‌دارنده
17:21 یعنی در دست گیرنده
17:23 از فوایدِ حدیث
17:27 از این حدیث استفاده می‌شود
17:29 میان مسلمان و ذمی قصاص نیست
17:32 زیرا پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم به قصاص سیلی فرمان نداد
17:37 و در آن اثبات پایه‌های عرش است
17:40 از انس بن مالک روایت است که گفت
17:45 در زمان رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم مردی یهودی به دختری یورش برد
17:51 و زیورهای نقره‌ای را که بر او بود گرفت
17:54 و سرش را با سنگ کوبید
17:56 سپس خانواده‌اش او را نزد رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم آوردند
18:01 در حالی که در آخرین نفس‌های خود بود و زبانش بند آمده بود
18:05 پس رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم به او فرمود
18:09 چه کسی تو را کشته است؟
18:11 فلان کس، غیر از آن کسی که او را کشته بود (نام برده شد)
18:14 پس با سر اشاره کرد که نه
18:17 فرمود
18:19 سپس به مرد دیگری، غیر از آن که او را کشته بود، اشاره کرد
18:22 پس اشاره کرد که نه
18:25 فرمود
18:26 آیا فلان کس قاتل اوست؟
18:29 پس اشاره کرد که آری
18:32 در روایتی
18:34 پس آن مرد را آوردند
18:35 و پیوسته بازجویی شد تا اعتراف کرد
18:38 پس رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم دستور داد
18:42 و سر او را میان دو سنگ کوبیدند
18:45 در روایتی
18:47 سر او را خرد کردند
18:50 شرح حدیث
18:54 «عدا» یعنی تجاوز کرد و «اوضاحا» یعنی زیورها
18:58 زیوری است که از نقره ساخته می‌شود
19:01 از این رو به آن نام اوضاح داده شده که سفید است
19:04 «ورضخ رأسها» یعنی با سنگ‌ها سر او را زد و کوفت
19:09 «فأتی» یعنی آمد
19:12 «أهلها» یعنی خانواده آن دختر
19:15 «فی آخر رمق»
19:17 «رمق» یعنی باقی‌مانده جان
19:19 و مقصود آن است که او در سکرات مرگ بود
19:23 «أصمتت» یعنی زبانش بسته شد و خاموش گشت
19:27 «فرضّ»
19:29 یعنی سرش را کوفت و با سنگ شکست
19:32 همان‌گونه که با آن دختر کرده بود
19:34 از فوایدِ حدیث
19:38 از این حدیث استفاده می‌شود
19:40 جواز پوشیدن زیور برای زنان
19:43 و در حدیث اشاره‌ای است به صفت خیانت و نیرنگ که ویژگی یهودیان است
19:48 و در آن مشروعیت عمل به اشاره‌ای که مفهوم‌رسان باشد وجود دارد
19:52 و در آن دلیلی است برای کسی که گفته
19:55 قاتل با همان وسیله‌ای که کشته کشته می‌شود
19:58 و در آن آمده که کیفر از جنس عمل است
20:01 و در حدیث بیان شده که مرد در برابر زن کشته می‌شود
20:05 و در آن رعایت برابری در قصاص معتبر است
20:09 باب سخن گفتن دشمنان درباره یکدیگر
20:15 از عمر بن خطاب روایت است که گفت
20:18 شنیدم که هشام بن حکیم بن حزام
20:21 سوره فرقان را در زمان حیات رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم می‌خواند
20:27 پس به قرائت او گوش دادم
20:30 ناگاه دیدم که او بر حروف بسیاری می‌خواند
20:33 که رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم آن را به من نیاموخته بود
20:37 پس خواستم در نماز به او یورش برم
20:40 پس صبر کردم تا سلام داد
20:43 پس ردای او را گرفتم و کشیدم
20:46 گفتم: چه کسی این سوره را که شنیدم می‌خوانی به تو آموخته است؟
20:51 گفت: رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم آن را به من آموخت
20:56 گفتم: دروغ گفتی
20:59 زیرا رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم
21:02 آن را به من به غیر آنچه تو خواندی آموخته است
21:06 پس او را کشان‌کشان نزد رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم بردم
21:11 گفتم
21:13 من شنیدم که این مرد سوره فرقان را به قرائتی دیگر می‌خواند
21:16 بر حروفی که مرا با آن‌ها نخواندی
21:20 پس رسول الله (ﷺ) فرمود
21:23 او را رها کن
21:25 ای هشام بخوان
21:27 پس او را همان‌گونه خواند که شنیده بودم او می‌خواند
21:31 آنگاه رسول الله (ﷺ) فرمود
21:35 این‌گونه نازل شده است
21:37 سپس فرمود
21:39 ای عمر بخوان
21:41 پس من همان قرائتی را خواندم که به من آموخته بود
21:44 آنگاه رسول الله (ﷺ) فرمود
21:48 این‌گونه نازل شده است
21:50 این قرآن بر هفت حرف نازل شده است
21:54 پس از آن هرچه برای‌شان آسان بود خواندند
21:57 شرح حدیث
22:01 بر حروف بسیار
22:03 مراد این است که قرائتی مخالف آنچه من حفظ کرده‌ام
22:08 (فکت) یعنی
22:09 یعنی نزدیک بود که او را به‌سوی خود بکشم و بگیرم
22:12 اما این کار را نکردم
22:15 (اساوره) یعنی
22:16 یعنی بر او می‌جهیدم
22:18 تا آن‌که
22:19 یعنی از نمازش فارغ شد
22:21 (فلببته) یعنی
22:22 یعنی لباس او را نزدیک گردنش جمع کردم
22:26 تا از دستم نگریزد
22:28 با ردای خود
22:29 یعنی با جامه‌اش
22:31 بر خلاف آنچه من خوانده بودم
22:33 یعنی مخالف آنچه من خوانده بودم
22:36 پس او را با خود بردم
22:37 یعنی او را بردم
22:39 او را می‌کشیدم
22:40 یعنی او را می‌بردم
22:42 این‌گونه نازل شده است
22:44 یعنی همان‌گونه که من خواندم
22:46 پیامبر (ﷺ) این را فرمود
22:49 درباره قرائت هر دو
22:51 و هیچ‌کس کیفیت اختلافی را که میان آن دو پیش آمد بیان نکرده است
22:56 این قرآن بر هفت حرف نازل شده است
23:00 گفته شده است
23:01 مراد از «احرف» این است
23:03 یک معنا با الفاظ گوناگون ادا شود
23:07 و گفته‌اند غیر از این
23:09 از فواید حدیث
23:13 از حدیث استفاده می‌شود
23:16 مشروعیت خواندن قرآن به هر آنچه برای قاری آسان است بدون تکلّف
23:22 و در حدیث اشاره‌ای است به شرف قرآن
23:26 و فراوانی وجوه (قرائت)
23:28 و در آن آمده که اصل در قرائات، سماع متصل است
23:32 و در آن وجوب تثبت و یقین آمده است
23:35 و بازگرداندن مسائل هنگام اختلاف به اهل علم
23:39 کسانی که آن را از کتاب و سنت استنباط می‌کنند
23:43 کتاب لقطه
23:49 لقطه مالی است یافته‌شده که صاحبش شناخته نشود
23:54 باب: چون صاحب لقطه نشانه‌ها را بیان کند، آن را به او بدهد
24:01 از سوید بن غفله روایت است که گفت
24:05 با سلمان بن ربیعه و زید بن صوحان در یک غزوه بودم
24:10 تازیانه‌ای یافتم
24:12 پس او به من گفت آن را رها کن
24:15 گفتم نه
24:16 بلکه اگر صاحبش را پیدا کنم (به او می‌دهم) وگرنه از آن بهره می‌برم
24:21 چون بازگشتیم حج گزاردیم
24:24 پس از مدینه گذشتم
24:26 از ابی بن کعب رضی‌الله‌عنه پرسیدم
24:30 گفت در زمان پیامبر (ﷺ) کیسه‌ای یافتم
24:36 در آن صد دینار بود
24:38 آن را نزد پیامبر (ﷺ) آوردم
24:42 فرمود یک سال آن را بشناسان
24:45 پس یک سال آن را شناساندم
24:48 سپس نزد آن حضرت آمدم
24:50 فرمود یک سال آن را بشناسان
24:53 پس یک سال آن را شناساندم
24:55 سپس چهارمین بار نزد آن حضرت آمدم
24:57 پس فرمود
24:58 شمار آن و بند آن و ظرف آن را بشناس
25:00 و بند آن و ظرف آن را
25:03 پس اگر صاحبش آمد (به او بده)
25:05 وگرنه از آن بهره ببر
25:08 شرح حدیث
25:11 شناساندن (عرفها)
25:12 تعریف (شناساندن) این است
25:14 که در همان مکانی که آن را یافته است اعلان کند
25:17 پس فرمود
25:18 یک سال آن را بشناسان
25:22 پس یک سال آن را شناساندم
25:24 در همان مکانی که آن را یافته است
25:27 و بگوید هرکس چیزی گم کرده، نزد من بجوید
25:31 حولاً یعنی
25:32 یعنی یک سال
25:34 عدتها یعنی
25:35 یعنی شمار آن
25:37 وکاءها
25:38 آن است که سر کیسه یا کیسه‌پول یا غیر آن با آن بسته می‌شود
25:43 وعاءها
25:45 آن است که نفقه در آن قرار می‌گیرد
25:48 صاحبها
25:49 یعنی صاحب لقطه
25:51 استمتع بها
25:53 یعنی او حق دارد در آن تصرف کند.
25:55 پس اگر بخواهد، می‌خورد.
25:57 و اگر بخواهد، می‌فروشد.
25:59 و اگر بخواهد، صدقه می‌دهد.
26:01 به شرط آن‌که اگر روزی صاحبش آمد، عوض آن را به او بپردازد.
26:06 از فوایدِ حدیث:
26:11 از حدیث استفاده می‌شود:
26:13 دستور به نگهداری سه چیز در لقطه (مال گمشده).
26:17 و آن‌ها عبارت‌اند از: ظرف،
26:18 و شمار (تعداد)،
26:19 و بند.
26:21 و نگهداری این چیزها تنها به‌خاطر مصلحت‌هایی است.
26:26 و در آن جواز بهره‌برداری از لقطه پس از معرفی کردنش هست،
26:30 در صورتی که صاحبش نیاید.
26:33 و در حدیث آمده که لقطه،
26:35 اگر از چیزهایی باشد که در مدت یک سال، بدون فساد باقی می‌ماند،
26:39 با گذشت زمان طولانی به آن ملحق می‌شود (یعنی حکمش همان است)؛
26:41 پس یک سال شناسانده می‌شود.
26:44 و در آن آمده که ثروتمند و فقیر در جواز بهره‌برداری از آن یکسان‌اند،
26:49 زیرا ابی بن کعب رضی‌الله‌عنه از ثروتمندان اهل مدینه بود.
26:54 باب: اگر خرمایی در راه یافت شود.
27:00 از ابوهریره رضی‌الله‌عنه،
27:03 از پیامبر (ﷺ) روایت است که فرمود:
27:06 من هنگامی که به سوی خانواده‌ام بازمی‌گردم،
27:09 خرمایی افتاده بر بستر خود می‌یابم،
27:13 آن را برمی‌دارم تا بخورم،
27:15 سپس می‌ترسم که مبادا صدقه باشد،
27:18 پس آن را می‌اندازم.
27:20 توضیح حدیث:
27:24 «لأنقلب» یعنی بازمی‌گردم و برمی‌گردم.
27:28 «ساقطة علی فراشی» یعنی افتاده بر بسترم.
27:32 «أخشی» یعنی می‌ترسم.
27:35 «فألقیها» یعنی آن را دور می‌اندازم.
27:39 از فوایدِ حدیث:
27:43 از حدیث استفاده می‌شود:
27:45 مشروعیت برداشتن آنچه از چیزهای ناچیز که در راه‌ها افتاده یافت می‌شود.
27:50 و در آن حرام بودن صدقه بر پیامبر (ﷺ) و خاندانش هست.
27:56 و در آن ترغیب به پرهیز از شبهات،
27:59 و به‌کار بستن ورع (پارسایی) هست.
28:01 و در آن است که وقتی سبب مجوِّز و سبب بازدارنده با هم جمع شوند،
28:05 جانب بازدارنده (احتیاط) غالب می‌شود.
28:08 و در آن ساقط شدن غرامت از خوردن غذای یافت‌شده هست،
28:12 و در ضامن بودن آن اختلاف است.
28:15 باب: شیر دام کسی را بدون اجازه‌اش ندوشند.
28:21 از عبدالله بن عمر رضی‌الله‌عنهما،
28:26 که رسول الله (ﷺ) فرمود:
28:30 هیچ‌کس نباید شیر دام کسی را بدون اجازه‌اش بدوشد.
28:35 آیا یکی از شما دوست دارد که انبار غذایش را بشکنند
28:39 و خوراکش را ببرند؟
28:42 پس همانا پستان‌های دام‌هایشان، خوراکشان را برای آنان ذخیره می‌کند؛
28:47 پس هیچ‌کس نباید دام کسی را جز با اجازه‌اش بدوشد.
28:52 توضیح حدیث:
28:56 «لا تحتلب» یعنی دوشیده نشود.
28:59 «مشربته» یعنی انبار خوراک و نوشیدنی،
29:03 و مانند اتاقک است.
29:05 «خزانته» یعنی جایی که چیزی که خواسته می‌شود نگه داشته شود در آن ذخیره می‌گردد.
29:12 «فینتقل»
29:14 انتقال یعنی جابه‌جایی از جایی به جای دیگر.
29:18 «أطعماتهم» یعنی خوراکشان.
29:21 و مراد در اینجا شیر است.
29:24 از فوایدِ حدیث:
29:28 از حدیث استفاده می‌شود:
29:30 مشروعیت به‌کار بردن قیاس چیزها بر همانندها و مشابه‌هایشان.
29:36 و در آن اباحه ذخیره کردن خوراک و اندوختن هست.
29:40 و در حدیث، نامیدن شیر «طعام» آمده است.
29:43 و در آن زدن مثال‌ها برای نزدیک کردن فهم‌ها هست،
29:47 و تمثیل زدن آنچه پنهان است به آنچه از آن روشن است.
29:51 و در آن است که مال هیچ مسلمانی حلال نیست مگر با رضایت خاطر او.