از مجموعهٔ صحیح البخاری
· درس 94 از 113
خلاصه صحیح البخاری | قسمت (94) | کتاب شرایط - 1
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
به نام الله بخشنده مهربان
0:03
مرکز افاده
0:06
برای پژوهشها و تحقیقات انسانی
0:09
تقدیم میکند
0:10
مختصر صحیح بخاری
0:15
کتاب الشروط
0:19
باب آنچه از شروط در اسلام، احکام و معاملات جایز است
0:26
از زهری روایت شده که گفت
0:29
عروة بن زبیر برایم خبر داد
0:31
از مسور بن مخرمه و مروان
0:34
که هر یک حدیث دیگری را تصدیق میکرد
0:38
در روایتی
0:40
که این دو از اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم برایم نقل کردند
0:45
گفت
0:46
رسول الله صلی الله علیه وسلم در زمان حدیبیه بیرون آمد
0:51
تا آنگاه که برخی از راه را پیمودند
0:54
پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود
0:57
خالد بن ولید با سواران قریش در غمیم، پیشتازان ایشان است
1:03
پس از سمت راست راه بروید
1:05
به خدا سوگند خالد از حضور آنان آگاه نشد
1:08
تا آنکه ناگهان با غبار لشکر روبهرو شد
1:11
پس شتابان رفت تا قریش را هشدار دهد
1:14
و پیامبر صلی الله علیه وسلم به راه ادامه داد
1:17
تا آنکه به گردنهای رسید که از آن به سوی ایشان فرود میآیند
1:22
شترش زانو زد
1:24
مردم گفتند
1:26
حل، حل
1:28
اما شتر پافشاری کرد
1:29
گفتند
1:30
قصواء از راه رفتن بازایستاد، قصواء بازایستاد
1:32
قصواء بازایستاد
1:34
پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود
1:38
قصواء بازنایستاده است
1:40
این کار از عادت او نیست
1:42
بلکه همان که فیل را بازداشت، او را بازداشته است
1:45
سپس فرمود
1:47
سوگند به آنکه جانم در دست اوست
1:49
از من درخواستی نمیکنند
1:51
که در آن حرمتهای الله را بزرگ دارند
1:53
مگر آنکه آن را به ایشان میدهم
1:56
آنگاه شتر را راند و او برخاست
1:59
گفت
2:00
پس از ایشان روی برتافت تا در انتهای حدیبیه فرود آمد
2:03
کنار چاه کمآبی
2:06
که مردم اندکاندک از آن آب برمیداشتند
2:09
و مردم آن را بهزودی تمام کردند تا آنکه خشک شد
2:12
و تشنگی به رسول الله صلی الله علیه وسلم شکایت شد
2:17
پس او تیری از ترکش خود بیرون آورد
2:20
سپس فرمان داد که آن را در چاه بیندازند
2:23
به خدا سوگند که آب برای ایشان فراوان جوشید
2:26
تا آنکه از آنجا کوچ کردند
2:29
در حالی که چنین بودند
2:31
ناگهان ابو دیل بن ورقاء خزاعی آمد
2:34
همراه گروهی از قوم خود از خزاعه
2:37
و ایشان از خیرخواهان رسول الله صلی الله علیه وسلم بودند
2:41
از اهل تهامه
2:43
گفت
2:44
کعب بن لؤی و عامر بن لؤی را ترک کردم
2:48
که در کنار آبهای حدیبیه فرود آمدهاند
2:51
و همراه ایشان شتران شیرده و بچهدار است
2:54
و آنان با تو خواهند جنگید و تو را از خانه (کعبه) باز خواهند داشت
2:58
رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود
3:01
ما برای جنگ با کسی نیامدهایم
3:04
بلکه برای عمره آمدهایم
3:07
و قریش را جنگ فرسوده و زیانرسان کرده است
3:12
پس اگر بخواهند، با ایشان مدتی آتشبس میکنم
3:15
و میان من و مردم را رها کنند
3:18
پس اگر من پیروز شدم
3:20
اگر بخواهند در آنچه مردم در آن داخل شدهاند داخل شوند، چنین کنند
3:24
وگرنه، پس ایشان گرد آمدهاند
3:27
و آنان امتناع ورزیدند
3:28
سوگند به آنکه جانم در دست اوست
3:30
قطعاً با ایشان بر سر این امرم خواهم جنگید
3:33
تا آنکه گردنم جدا شود
3:36
و قطعاً الله امر خود را به انجام خواهد رساند
3:39
بدیل گفت
3:41
آنچه را میگویی به ایشان خواهم رساند
3:43
گفت
3:44
پس رفت تا نزد قریش آمد
3:47
گفت
3:48
ما از نزد این مرد نزد شما آمدهایم
3:51
و او را سخنی گفتن شنیدیم
3:54
اگر خواستید، آن را بر شما عرضه میکنیم
3:58
پس بیخردان ایشان گفتند
4:00
ما نیازی نداریم که از او چیزی برای ما نقل کنی
4:04
و صاحبرایی از ایشان گفت
4:07
آنچه را شنیدهای بگو
4:09
گفت
4:10
شنیدم که چنین و چنان میگفت
4:13
پس آنچه را پیامبر صلی الله علیه وسلم گفته بود برای ایشان بازگفت
4:18
آنگاه عروة بن مسعود برخاست و گفت
4:21
ای قوم
4:23
آیا من پدر نیستم؟
4:25
گفتند آری
4:26
گفت
4:27
آیا من فرزند نیستم؟
4:29
گفتند آری
4:31
گفت
4:32
پس آیا به من بدگمان هستید؟
4:34
گفتند نه
4:36
گفت:
4:37
آیا نمیدانید که من اهل عکاظ را به جنگ فراخواندم،
4:41
اما چون از من روی گرداندند،
4:43
با خانواده و فرزندانم و کسانی که از من پیروی کردند نزد شما آمدم؟
4:47
گفتند: آری.
4:48
گفت:
4:49
اکنون این پیشنهادی درست و خیرخواهانه به شما عرضه شده است،
4:52
آن را بپذیرید و مرا رها کنید تا نزد او بروم.
4:55
گفتند: نزدش برو.
4:57
پس نزد او رفت
4:58
و با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به گفتگو پرداخت.
5:02
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) سخنی همانند آنچه که بدیل گفته بود فرمود.
5:08
در این هنگام عروه گفت:
5:10
ای محمد،
5:12
آیا میبینی اگر ریشه قوم خود را برکنی،
5:15
آیا شنیدهای که کسی از عرب پیش از تو اهل خود را نابود کرده باشد؟
5:19
و اگر وضع برعکس شود،
5:21
به خدا سوگند که من چهرههایی میبینم
5:24
و گروهی از مردم فرومایه میبینم
5:27
که سزاوارند بگریزند و تو را رها کنند.
5:30
در این هنگام ابوبکر صدیق به او گفت:
5:33
آلت تناسلی لات را بمکّ!
5:35
آیا ما از او بگریزیم و رهایش کنیم؟
5:38
عروه گفت:
5:39
این کیست؟
5:41
گفتند:
5:42
ابوبکر است.
5:43
عروه گفت:
5:44
سوگند به آن که جانم در دست اوست،
5:46
اگر نعمتی که از تو بر من است نمیبود،
5:50
پاسخت را میدادم.
5:52
گفت:
5:53
و او همچنان با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) سخن میگفت
5:57
و هر بار که سخن میگفت، ریش پیامبر را میگرفت.
6:00
و مغیره بن شعبه بالای سر پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) ایستاده بود،
6:06
با شمشیر و کلاهخود بر سر.
6:09
هرگاه عروه دستش را به سوی ریش پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) دراز میکرد،
6:15
مغیره با دستهٔ شمشیر به دست او میزد
6:17
و به او میگفت:
6:19
دستت را از ریش رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) دور کن.
6:24
عروه سرش را بلند کرد و گفت:
6:27
این کیست؟
6:29
گفتند:
6:30
مغیره بن شعبه است.
6:32
گفت:
6:33
ای بیوفا!
6:34
آیا من در پی رفع بیوفایی تو نبودم؟
6:37
مغیره در دوران جاهلیت با گروهی همراه شده بود
6:41
و آنان را کشته و اموالشان را گرفته بود،
6:44
سپس آمد و اسلام آورد.
6:46
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
6:49
اما اسلام را میپذیریم،
6:52
و اما مال (غنیمتهای پیشین)،
6:53
من هیچگونه مسئولیتی در آن ندارم.
6:55
سپس عروه با چشمانش به یاران پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) نگاه میکرد.
7:01
گفت:
7:02
به خدا سوگند که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آب دهان نیفکند
7:07
مگر آنکه در کف دست مردی از ایشان افتاد،
7:10
و آن را بر چهره و پوست خود مالید.
7:13
و چون به ایشان فرمان میداد، برای اجرای فرمانش شتاب میکردند،
7:16
و چون وضو میگرفت،
7:18
نزدیک بود بر سر آب وضویش با یکدیگر بجنگند.
7:21
و چون سخن میگفت،
7:23
صدایشان را نزد او پایین میآوردند
7:25
و از روی بزرگداشت او چشم به او نمیدوختند.
7:29
عروه نزد یارانش بازگشت
7:31
و گفت: ای قوم،
7:34
به خدا سوگند من نزد پادشاهان نمایندگی کردهام،
7:37
و نزد قیصر و کسری و نجاشی نمایندگی داشتهام.
7:41
به خدا سوگند ندیدهام پادشاهی را
7:43
که یارانش او را آنگونه بزرگ دارند که یاران محمد (صلیاللهعلیهوسلم) محمد را بزرگ میدارند.
7:50
به خدا سوگند اگر آب دهانی بیفکند،
7:53
جز آنکه در کف دست مردی از ایشان میافتد،
7:56
و آن را بر چهره و پوست خود میمالد.
7:59
و چون به ایشان فرمان دهد، برای اجرای فرمانش شتاب میکنند،
8:01
و چون وضو بگیرد،
8:03
نزدیک است بر سر آب وضویش با یکدیگر بجنگند.
8:05
و چون سخن بگوید،
8:07
صدایشان را نزد او پایین میآورند
8:09
و از روی بزرگداشت او چشم به او نمیدوزند.
8:13
و همانا پیشنهاد درست و خیرخواهانهای به شما عرضه شده است،
8:16
پس آن را بپذیرید.
8:18
مردی از بنی کنانه گفت:
8:20
مرا رها کنید تا نزد او بروم.
8:22
گفتند: نزدش برو.
8:24
چون بر پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) و یارانش مشرف شد،
8:28
(نزدیک شد)
8:30
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
8:33
این فلانی است،
8:35
و او از قومی است که شترهای قربانی را بزرگ میدارند،
8:38
پس شترهای قربانی را برای او برانگیزید.
8:40
و شترها برای او برانگیخته شد،
8:42
و مردم برای استقبال از او لبیکگویان به پیشواز آمدند.
8:44
چون این را دید گفت:
8:46
منزه است خدا!
8:48
شایسته نیست که اینان
8:50
از خانهٔ (الله) باز داشته شوند.
8:52
چون نزد یارانش بازگشت،
8:54
گفت:
8:56
شترهای قربانی علامتگذاری و نشاندار شدهاند.
8:59
و من نمیبینم که آنان را از خانهی کعبه بازدارند.
9:02
آنگاه مردی از ایشان که به او مکرز بن حفص گفته میشد برخاست.
9:06
و گفت:
9:07
مرا رها کنید تا بروم.
9:09
گفت: او را برو.
9:11
چون بر ایشان مشرف شد،
9:13
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
9:16
این مکرز است.
9:18
و او مردی فاجر است.
9:20
پس شروع کرد با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) سخن گفتن،
9:24
در حالی که او با ایشان سخن میگفت،
9:26
که ناگاه سهیل بن عمرو آمد.
9:28
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
9:32
قطعاً کار شما برای شما آسان شد.
9:34
پس سهیل بن عمرو آمد
9:36
و گفت:
9:38
بیا میان ما و شما نوشتهای بنویسیم.
9:41
پس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) کاتب را فراخواند.
9:45
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
9:48
بسم الله الرحمن الرحیم
9:51
سهیل گفت:
9:53
به خدا سوگند نمیدانم که این چیست،
9:56
بلکه بنویس: «باسمک اللهم»
9:59
همانگونه که پیش از این مینوشتی.
10:01
مسلمانان گفتند:
10:03
به خدا سوگند آن را نمینویسیم
10:05
جز «بسم الله الرحمن الرحیم».
10:08
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
10:11
بنویس: «باسمک اللهم».
10:14
سپس فرمود:
10:15
این است آنچه محمد رسول الله بر آن صلح کرد.
10:19
سهیل گفت:
10:21
به خدا سوگند اگر میدانستیم که تو رسول خدایی،
10:24
تو را از خانهی کعبه باز نمیداشتیم و با تو نمیجنگیدیم،
10:28
بلکه بنویس: «محمد بن عبدالله».
10:32
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
10:35
به خدا سوگند من رسول خدایم،
10:38
هرچند شما مرا تکذیب کنید،
10:40
بنویس: «محمد بن عبدالله».
10:43
زهری گفت:
10:45
و این به سبب سخن ایشان بود که فرمود:
10:47
«از من درخواستی نمیکنند
10:48
که در آن حرمتهای خدا را بزرگ دارند
10:51
مگر آنکه آن را به ایشان میدهم.»
10:54
پس [سهیل] به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) گفت:
10:59
بر این شرط که میان ما و خانهی کعبه را واگذاری
11:02
تا دور آن طواف کنیم.
11:03
سهیل گفت:
11:05
به خدا سوگند عرب نخواهد گفت
11:07
که ما از روی ناتوانی گرفته شدیم،
11:10
بلکه این در سال آینده خواهد بود.
11:13
پس نوشته شد.
11:14
سهیل گفت:
11:16
و بر این شرط که هیچ مردی از ما به نزد تو نیاید
11:19
هرچند بر دین تو باشد،
11:21
مگر آنکه او را به سوی ما بازگردانی.
11:24
مسلمانان گفتند:
11:25
سبحان الله!
11:27
چگونه به سوی مشرکان بازگردانده شود،
11:29
در حالی که مسلمان آمده است؟
11:31
در همان حال که آنان چنین بودند،
11:33
ناگاه ابوجندل بن سهیل بن عمرو وارد شد
11:36
در حالی که در زنجیرهای خود میلغزید،
11:38
و از پایین مکه بیرون آمده بود،
11:40
تا آنکه خود را
11:42
میان مسلمانان انداخت.
11:44
سهیل گفت:
11:46
ای محمد، این است
11:47
نخستین چیزی که بر آن با تو صلح میکنم:
11:49
آنکه او را به من بازگردانی.
11:51
در روایتی [آمده است]:
11:53
هیچکس از ما به نزد تو نیاید
11:55
هرچند بر دین تو باشد،
11:57
مگر آنکه او را به سوی ما بازگردانی
11:59
و میان ما و او را واگذاری.
12:01
سهیل امتناع کرد
12:03
که با رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) صلح کند
12:06
جز بر این شرط.
12:08
مؤمنان این را ناخوش داشتند
12:10
و اندوهگین شدند،
12:11
پس دربارهی آن سخن گفتند.
12:13
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
12:16
ما هنوز نوشته را تمام نکردهایم.
12:19
[سهیل] گفت:
12:20
به خدا سوگند اگر من هرگز با تو بر چیزی صلح نکنم.
12:25
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
12:28
پس او را برای من اجازه ده.
12:30
[سهیل] گفت:
12:31
من تو را به این اجازه نمیدهم.
12:33
[پیامبر] گفت:
12:34
چرا، پس [سهیل] چنین کرد.
12:36
[سهیل] گفت:
12:37
من این کار را نخواهم کرد.
12:39
مکرز گفت:
12:41
بلکه ما آن را برای تو اجازه دادیم.
12:43
ابوجندل گفت:
12:45
ای گروه مسلمانان،
12:47
آیا به سوی مشرکان بازگردانده میشوم
12:49
در حالی که مسلمان آمدهام؟
12:51
آیا نمیبینید آنچه را که به من رسیده است؟
12:53
و او را سخت شکنجه کرده بود،
12:55
شکنجهای شدید در راه الله.
12:57
گفت:
12:59
عمر بن خطاب گفت:
13:01
نزد پیامبر الله (صلیاللهعلیهوسلم) آمدم
13:04
و گفتم:
13:06
آیا تو پیامبر خدا به حق نیستی؟
13:08
فرمود: آری.
13:10
گفتم:
13:11
آیا ما بر حق نیستیم و دشمنانمان بر باطل؟
13:15
فرمود: آری.
13:16
گفتم:
13:17
پس چرا در دینمان خواری را بپذیریم؟
13:21
فرمود:
13:22
من فرستاده الله هستم،
13:24
و هرگز نافرمانی او را نمیکنم،
13:25
و او یاور من است.
13:27
گفتم:
13:28
آیا تو به ما نمیگفتی
13:30
که ما به خانه (کعبه) خواهیم آمد و گرد آن طواف خواهیم کرد؟
13:33
فرمود: آری.
13:34
آیا تو را خبر ندادم که ما امسال به آن خواهیم آمد؟
13:37
گفت:
13:38
گفت:
13:39
گفتم: نه.
13:40
فرمود:
13:41
پس تو به آن خواهی آمد و گرد آن طواف خواهی کرد.
13:45
گفت:
13:46
سپس نزد ابوبکر رفتم و گفتم:
13:49
ای ابوبکر!
13:50
آیا این پیامبر الله به حق نیست؟
13:53
گفت: آری.
13:55
گفتم:
13:56
آیا ما بر حق نیستیم و دشمنانمان بر باطل؟
13:59
گفت: آری.
14:01
گفتم:
14:02
پس چرا در دینمان خواری را بپذیریم؟
14:05
گفت:
14:06
ای مرد!
14:08
او به راستی فرستاده پیامبر الله (صلیاللهعلیهوسلم) است،
14:11
و پروردگارش را نافرمانی نمیکند،
14:13
و او یاورش است.
14:15
پس به رکاب او چنگ بزن،
14:17
به خدا سوگند که او بر حق است.
14:20
گفتم:
14:21
آیا او به ما نمیگفت که به خانه خواهیم آمد و گرد آن طواف خواهیم کرد؟
14:26
گفت: آری.
14:27
آیا تو را خبر دادم که امسال به آن خواهی آمد؟
14:30
گفتم: نه.
14:32
گفت:
14:33
پس تو به آن خواهی آمد و گرد آن طواف خواهی کرد.
14:36
زُهری گفت:
14:38
عمر گفت:
14:39
من به خاطر آن کارهایی انجام دادم.
14:42
گفت:
14:43
هنگامی که از قضیه نوشتهی صلح فارغ شد،
14:46
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) به یارانش فرمود:
14:50
برخیزید، قربانی کنید، سپس سر بتراشید.
14:53
گفت:
14:54
به خدا سوگند هیچیک از آنان برنخاست،
14:57
تا آنکه این سخن را سه بار گفت.
15:00
وقتی هیچیک از آنان برنخاست،
15:03
بر امسلمه وارد شد
15:05
و آنچه را از مردم دیده بود برای او بازگفت.
15:08
امسلمه گفت:
15:10
ای پیامبر الله! آیا این را دوست داری؟
15:13
بیرون رو و با هیچیک از آنان سخنی مگو،
15:17
تا قربانی خود را ذبح کنی
15:19
و سلمانیات را بخوانی تا سرت را بتراشد.
15:22
پس بیرون رفت و با هیچکس از آنان سخن نگفت، تا آنکه چنین کرد:
15:27
قربانیاش را ذبح کرد
15:29
و سلمانیاش را خواند و او سرش را تراشید.
15:32
چون آنان این را دیدند، برخاستند و قربانی کردند،
15:35
و برخی از آنان سر برخی دیگر را میتراشیدند،
15:38
تا آنجا که نزدیک بود برخی از آنان از شدت اندوه یکدیگر را بکشند.
15:42
سپس زنان مؤمنه نزد او آمدند،
15:45
و الله تعالی نازل فرمود:
15:48
«ای کسانی که ایمان آوردهاید»
15:50
«هنگامی که زنان مؤمن مهاجرتکنان به سوی شما آمدند»
15:54
آنان را بیازمایید»
15:56
تا آنجا که فرمود:
15:57
«به عِصَم کافران»
15:59
در روایتی آمده است:
16:01
و امکلثوم
16:03
دختر عقبه بن ابی معیط
16:05
از کسانی بود که در آن روز به سوی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بیرون آمد
16:09
در آن روز،
16:10
و او دختری نوبالغ بود.
16:12
اولیای او نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمدند و درخواست کردند
16:16
که او را به ایشان بازگرداند،
16:18
اما او را به ایشان بازنگرداند،
16:20
زیرا الله دربارهی آنان نازل فرموده بود.
16:23
پس عمر در آن روز همسران خود را طلاق داد،
16:27
که آن دو در حال شرک بودند.
16:29
سپس یکی از آن دو را معاویه بن ابی سفیان به همسری گرفت،
16:33
و دیگری را صفوان بن امیه.
16:36
سپس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به مدینه بازگشت،
16:40
و ابوبصیر نزد او آمد،
16:42
مردی از قریش،
16:44
در حالی که مسلمان بود.
16:46
و در پی او دو مرد فرستادند.
16:48
گفتند:
16:49
«پیمانی که برای ما قرار دادی،»
16:52
پس او را به آن دو مرد سپرد.
16:54
پس آن دو با او بیرون رفتند.
16:56
تا آنکه به ذوالحُلَیفه رسیدند.
16:58
پس فرود آمدند و از خرمایی که با خود داشتند میخوردند.
17:01
پس ابو بصیر به یکی از آن دو مرد گفت:
17:04
«به خدا سوگند، من شمشیرت را، ای فلانی، نیکو میبینم.»
17:09
پس آن دیگری آن را از نیام کشید و گفت:
17:12
«آری، به خدا سوگند، واقعاً نیکوست.
17:15
با آن آزمودهام، سپس بار دیگر آزمودم.»
17:18
پس ابو بصیر گفت:
17:20
«آن را به من نشان ده تا نگاهش کنم.»
17:22
پس او شمشیر را به دست وی داد.
17:24
پس با آن چنان او را زد که سرد شد.
17:26
و آن دیگری گریخت تا به مدینه رسید.
17:29
پس شتابان به مسجد درآمد.
17:32
پس رسول الله (ﷺ) فرمود
17:35
هنگامی که او را دید:
17:36
«این مرد ترسی را دیده است.»
17:39
چون نزد پیامبر (ﷺ) رسید،
17:43
گفت:
17:44
«به خدا سوگند، همراهم کشته شد،
17:46
و من نیز کشته خواهم شد.»
17:48
پس ابو بصیر آمد
17:50
و گفت:
17:51
«ای پیامبر خدا،
17:53
به خدا سوگند، الله پیمان تو را وفا کرد؛
17:56
تو مرا به ایشان بازگرداندی،
17:58
سپس الله مرا از دست ایشان نجات داد.»
18:01
پیامبر (ﷺ) فرمود:
18:04
«وای بر مادرش! آتشافروز جنگ است،
18:06
کاش یاوری داشت.»
18:09
چون او این را شنید،
18:10
دانست که او را به ایشان بازخواهد گرداند.
18:13
پس بیرون رفت تا به ساحل دریا رسید.
18:17
گفته شد:
18:18
و ابو جندل بن سهیل از ایشان گریخت
18:21
و به ابو بصیر پیوست.
18:23
پس از قریش هیچ مردی که مسلمان شده بود بیرون نمیآمد
18:27
مگر آنکه به ابو بصیر میپیوست،
18:29
تا آنکه گروهی از ایشان گرد آمدند.
18:32
به خدا سوگند، هیچ کاروانی از قریش را که به سوی شام میرفت نمیشنیدند
18:34
مگر آنکه بر سر راهش کمین میکردند،
18:37
پس ایشان را میکشتند و اموالشان را میگرفتند.
18:41
پس قریش نزد پیامبر (ﷺ) کس فرستاد
18:45
و او را به الله و به پیوند خویشاوندی سوگند میداد
18:47
که (ابو بصیر و یارانش را) بفرستد، و هر کس نزد او آید در امان است.
18:51
پس پیامبر (ﷺ) نزد ایشان فرستاد،
18:56
و الله تعالی نازل فرمود:
18:58
«و اوست که دستهای ایشان را از شما و دستهای شما را از ایشان در دل مکه بازداشت»
19:04
«پس از آنکه شما را بر ایشان پیروز گردانید»
19:07
تا آنجا که فرمود:
19:09
«تعصّبِ جاهلیت،»
19:12
و تعصّب ایشان این بود
19:14
که به اینکه او پیامبر الله است اقرار نکنند،
19:17
و به «بسم الله الرحمن الرحیم» اقرار نکنند،
19:21
و میان ایشان و خانه (کعبه) حائل شوند.
19:25
شرح حدیث
19:29
«بالغمیم»:
19:30
درهای است که میان آن و مکه دو مرحله فاصله است.
19:34
«طلیعه»:
19:35
یعنی پیشتاز لشکر.
19:37
«فخذوا ذات الیمین»:
19:39
راهی است که از نزد «ثنیة المرار» شما را بیرون میبرد
19:43
و در پایین مکه به حدیبیه فرود میآید.
19:47
«بقترة»:
19:48
«قترة»:
19:49
غبار سیاه.
19:51
«بالثنیة»:
19:52
یعنی ثنیة المرار،
19:54
و آن راهی در کوه است.
19:57
«حِل»:
19:58
نهیبی است به شتر برای برانگیختن آن به راه رفتن.
20:02
«فألحت»:
20:03
یعنی در جای خود ماند و برنخاست.
20:07
«خلأت»:
20:08
یعنی سرکش شد و از رفتن سرباز زد.
20:11
«القصوی»:
20:12
نام شتر پیامبر (ﷺ) است.
20:16
«و ما ذاک لها بخُلُق»:
20:18
یعنی این کار عادت او نیست.
20:21
«حبسها حابس الفیل»:
20:23
یعنی الله عز و جل او را از ورود به مکه بازداشت،
20:27
چنانکه فیل را از ورود به آن بازداشت.
20:30
«خُطّة»:
20:31
یعنی خصلت و کاری.
20:33
«أعطیتهم إیاها»:
20:35
یعنی من به آن پاسخ مثبت دادم.
20:38
«فوثبت»:
20:39
یعنی برخاست.
20:41
«فعدل»:
20:42
یعنی بازگشت.
20:44
«ثمد»:
20:45
حفرهای است که در آن آب اندکی است.
20:48
«یتبرّض»:
20:49
یعنی اندکاندک از آن برمیدارند.
20:53
«فلم یلبث»:
20:55
یعنی نگذاشتند که (آب) بماند.
20:58
گودالهای آب را خالی کردند
20:59
یعنی دیگر هیچ آبی در آن باقی نماند
21:02
کنانهاش
21:03
یعنی تیردان و جعبهٔ تیرها
21:05
به جوش میآید
21:06
یعنی میجوشد و غلیان میکند
21:08
سیراب
21:09
یعنی با آبی که آنها را سیراب میکند
21:12
بازگشتند
21:13
یعنی کوچ کردند
21:15
صندوقچهٔ خیرخواهی
21:16
یعنی جایگاه راز و امانت و محل خیرخواهی او
21:21
تهامه
21:22
یعنی مکه و شهرهای اطراف آن
21:25
شمار آبهای حدیبیه
21:28
مقصود
21:29
بسیاری شمارشان
21:31
شتران مادر و مطافیل
21:33
عوذ
21:34
شترهایی که بچههایشان همراهشان است
21:37
و مطافیل
21:38
مادرانی که کودکانشان همراهشان است
21:41
و تو را بازداشتند
21:43
یعنی و مانع تو شدند
21:45
آنها را خسته کردند
21:46
یعنی آنان را به تعب انداختند
21:48
مدتدار کردم
21:49
یعنی با آنان مدتی برای صلح قرارداد بستم
21:52
و رها کنند
21:54
یعنی و بگذارند
21:56
اگر غلبه یابد
21:57
یعنی اگر پیروز شود
21:59
آرامش یافتند
22:00
یعنی از رنج جنگ آسوده شدند
22:03
سر باز زدند
22:04
یعنی خودداری کردند و نپذیرفتند
22:06
بر این کار من
22:08
یعنی بر توحید خداوند عزّوجلّ
22:11
گردنم جدا شود
22:13
یعنی بخش جلوی گردنم از تنم جدا گردد
22:16
و مراد
22:17
تا آنکه کشته شوم
22:19
و قطعاً الله فرمانش را نافذ میگرداند
22:21
یعنی الله فرمان خود را در یاری دینش جاری خواهد ساخت
22:25
و آن را آشکار میکند هرچند ناخوش دارند
22:27
سفیهانشان
22:29
سفاهت
22:30
کمی خرد
22:32
صاحب رأی
22:33
یعنی خردمندان
22:35
آیا بهجای پدر نیستی
22:37
یعنی در مهربانی و محبت
22:39
آیا بهجای فرزند نیستی
22:41
یعنی در خیرخواهی
22:43
تو را فراخواندم
22:44
یعنی تو را به یاریتان دعوت کردم
22:47
اهل عکاظ
22:48
نام بازاری است در حوالی مکه
22:51
بلکه درماندند
22:52
یعنی ناتوان شدند و بازایستادند
22:55
خصلت رشد
22:56
یعنی خصلت نیکی و صلاح و انصاف
23:00
ریشهکن شدند
23:01
ریشهکن شدند
23:02
یعنی آنان را کاملاً هلاک و نابود کردند
23:06
یکسره از میان برد
23:07
یعنی ریشهکن کرد
23:09
بزرگان
23:10
یعنی اعیان و سرشناسان مردم
23:12
یا اراذل
23:14
مقصود عناصر ناهمگون و مختلط مردم است
23:16
سزاوار
23:17
یعنی شایسته و سزاوار
23:19
میگریزد
23:20
یعنی فرار میکند
23:22
تو را رها میکنند
23:23
تو را واگذارند
23:25
ببَضر
23:26
قطعهای است که پس از ختنه در فرج زن باقی میماند
23:30
لات
23:31
نام بتی و طاغوتی معروف است
23:34
اگر نعمتی نبود
23:36
یعنی نعمت و منّتی
23:38
آن را به تو پاداش ندادهام
23:40
یعنی به تو جبران نکردهام
23:42
مِغفَر
23:43
آن است که از فضل زره آهنین بر سر قرار گیرد
23:47
مانند کلاه
23:49
فرود آورد
23:50
یعنی دست برد
23:51
به دستهٔ شمشیر
23:53
یعنی آنچه زیر غلاف است، از نقره یا غیر آن
23:57
یعنی خیانت
23:59
یعنی ای خائن
24:01
از خیانت
24:02
آیا در پی جبران خیانتت نیستم
24:05
یعنی آیا با پرداخت مال و مانند آن در دفع شرّ جنایتت نمیکوشم
24:10
پس من در آن چیزی ندارم
24:12
یعنی متعرّض آن نمیشوم
24:14
به سبب آنکه آن را از راه خیانت گرفته است
24:17
یرمقه (با نگاه تیزی) مینگرد
24:18
یعنی: با دقت و چشمدوخته مینگرد
24:20
خلط سینه (آب دهان غلیظ)
24:21
خلطی که از ته حلق بیرون میآید
24:25
در کف (دست)
24:26
یعنی: در دست
24:28
پس آن را مالید
24:29
یعنی: پس آن را به چهره کشید
24:30
برای فرمانش شتاب کردند
24:32
یعنی: در اجرای دستورش به سرعت پیش دویدند
24:35
وضوی او را
24:36
یعنی: باقیماندهٔ آب وضوی او را
24:38
و نگاه تیز و خیره میکردند
24:40
«إحداد» یعنی نگاه با شدت و دقت
24:43
قیصر
24:44
او پادشاه روم است
24:46
و کسری
24:47
او پادشاه فارس است
24:49
و نجاشی
24:50
او پادشاه حبشه است
24:52
مردی از بنی کنانه
24:54
او حُلَیس بن علقمهٔ حارثی است
24:57
سرور احابیش
24:59
از قومی که شتران قربانی را بزرگ میدارند
25:02
یعنی: از کسانی نیست که آن را حلال بشمارند
25:04
و بُدن
25:05
شتری است که به حرم اهدا میشود
25:08
پس آنها را برانگیزید
25:10
یعنی: آنها را در حالی که ایستادهاند رها کنید تا ببینند
25:13
تلبیه میگویند
25:15
یعنی: صدای خود را با تلبیه بلند میکنند
25:18
که بازداشته شوند
25:19
یعنی: که مانع شوند
25:21
قلاده بسته شده
25:22
قلادهبستن قربانی
25:24
آویختن کفش یا پوست یا چیزی شبیه آن
25:27
که نشانهای باشد بر اینکه قربانی است
25:30
و علامتگذاری شد
25:32
علامتگذاری قربانی
25:33
جاری ساختن خون از سمت راست
25:36
از کوهان قربانی
25:38
پس چون بر آنان مشرف شد
25:40
یعنی: چون به سوی آنان روی آورد
25:43
مرد فاجری
25:45
که به نیرنگبازی مشهور بود
25:47
پس آغاز کرد
25:48
یعنی: پس شروع کرد و به سخن پرداخت
25:51
سهیل
25:52
یعنی: آسانگیر شد
25:54
بیاور
25:55
یعنی: به من بده
25:57
کاتب
25:58
او علی بن ابیطالب رضیاللهعنه است
26:01
نمیدانم آن چیست
26:03
یعنی: آن را نمیشناسم
26:05
و سهیل بسمالله را انکار کرد
26:07
زیرا آنان در جاهلیت چنین مینوشتند
26:10
به نام تو ای الله
26:12
و پیامبر (ﷺ)
26:15
در آغاز اسلام نیز چنین مینوشت
26:18
با او صلح کرد
26:20
یعنی: با او پیمان صلح بست
26:22
اگر ما میدانستیم
26:24
یعنی: اگر ما به آن اقرار و اعتراف میکردیم
26:27
تو را بازنمیداشتیم
26:29
یعنی: تو را منع نمیکردیم
26:31
از ما چیزی نمیخواهند
26:33
که در آن حرمتهای الله بزرگ داشته شود
26:35
مگر آنکه آن را به ایشان میدادم
26:38
یعنی: امری یا خصلتی را طلب نمیکنند
26:40
که در آن تعظیم حرم باشد
26:42
مگر آنکه به آن پاسخ مثبت میدادم
26:45
عرب سخن نگوید
26:47
یعنی: میان آنان شایع و منتشر نشود
26:50
که ما را با زور گرفتند
26:52
یعنی: با قهر و اجبار
26:55
از سال آینده
26:57
یعنی: از سال آینده
26:59
مگر آنکه او را به ما بازگردانی
27:01
یعنی: مگر آنکه او را به سوی ما بازگردانی
27:04
در همان حال که آنان چنین بودند
27:06
یعنی: در حالی که نوشتن صحیفهٔ صلح در جریان بود
27:10
با زنجیرهایش به آرامی راه میرفت
27:12
یعنی: با گامهای آهسته راه میرفت
27:14
به سبب زنجیر
27:16
تا آنکه خود را انداخت
27:18
میان مسلمانان
27:20
یعنی: تا آنکه به مسلمانان رسید
27:22
و به آنان پناه برد
27:24
با تو بر سر آن داوری میکنم
27:26
یعنی: بر سرِ آن با تو مخاصمه یا محاجّه میکنم
27:28
به مفاد بندهای صلح
27:30
و میخواهد او را به مشرکان بازگرداند
27:33
ما هنوز نوشتن پیمان را تمام نکردهایم
27:36
یعنی: هنوز نوشتن آن را به پایان نرساندهایم
27:39
پس آن را برای من اجازه ده
27:41
یعنی: کار مرا در آن بپذیر و اجرا کن
27:43
از بازنگرداندن او به شما
27:45
و خشمگین شدند
27:46
یعنی: ناراحت و برآشفته شدند
27:48
معنای آن این است
27:49
خشمگین شدند و این کار بر ایشان گران آمد
27:52
آنچه را که من دیدم
27:54
یعنی از عذاب و خواری
27:56
به دست مشرکان
27:58
دنیا
28:00
یعنی نقص و خصلت پست
28:03
و من او را نافرمانی نمیکنم
28:05
مقصود این است
28:06
من تنها این کار را میکنم
28:08
به خاطر آنچه الله مرا از آن آگاه ساخته است
28:10
از بازداشتن شتر ماده
28:11
و من این کار را به رأی خود انجام نمیدهم
28:14
بلکه آن وحی است
28:16
و به گرد آن طواف دادهشده
28:18
یعنی به زودی بیتالله را طواف خواهی کرد
28:20
پس به رکاب او چنگ بزن
28:22
«غرز» برای شتران است
28:24
به منزلهٔ رکاب برای زین است
28:26
و مقصود این است
28:28
که همراه او باش و هرگز در هیچ چیز با او مخالفت مکن
28:32
پس به خاطر آن کارهایی انجام دادم
28:34
یعنی همواره صدقه میدادم و روزه میگرفتم
28:37
و نماز میخواندم و آزاد میکردم
28:39
و کارهای شایسته انجام میدادم
28:42
از ترس سخنی که گفته بودم
28:45
پس به همین سبب رضیاللهعنه
28:47
برای کفارهی موضع خود
28:49
چون فارغ شد
28:51
یعنی چون به پایان رسید
28:53
از ماجرای نوشتن قرارداد
28:55
یعنی از امر نوشتن صلحنامه و مفادش
28:58
برخیزید
29:00
یعنی آنچه را به شما فرمان میدهم انجام دهید
29:02
پس قربانی کنید
29:04
یعنی هر که همراه او قربانی (هدی) دارد
29:06
پس قربانی کند
29:07
سپس سر بتراشید
29:08
یعنی سرهای خود را
29:10
و مقصود این است که از عمره احرام بیرون آیید
29:13
هیچیک از آنان برنخاست
29:15
این کار مخالفتی با فرمان او صلیاللهعلیهوسلم نبود
29:20
بلکه آنان انتظار داشتند که الله تعالی برای پیامبرش صلیاللهعلیهوسلم خلاف آن را پدید آورد
29:28
تا آیین عبادتشان کامل شود
29:31
آیا این را دوست داری؟
29:33
یعنی آیا دوست داری که این قوم به فرمان تو درآیند؟
29:36
قربانی شتر
29:39
«بدن»
29:40
آنچه از شتران برای حرم هدیه میشود
29:42
گفته شده است
29:43
آنها هفتاد شتر بودند
29:45
و در میان آنها شتری از آن ابوجهل بود
29:48
که بر سرش مهاری از نقره بود
29:52
و سرتراش را فراخواند و او سرش را تراشید
29:55
گفته شده است
29:56
کسی که در آن روز سر او را تراشید
29:59
خراش بن امیه بن فضل خزاعی رضیاللهعنه بود
30:04
اندوه
30:05
یعنی ازدحام
30:07
سپس زنان مؤمنهای نزد او آمدند
30:10
یعنی پس از آن نزد پیامبر صلیاللهعلیهوسلم آمدند
30:13
و این در مدت صلح بود
30:16
پس آنان را بیازمایید
30:18
یعنی آنان را امتحان کنید
30:20
«به پیوندهای کافران»
30:22
مقصود این است
30:23
آنان را طلاق دهید
30:25
دو مرد
30:26
آن دو خنیس بن جابر
30:28
و غلامی از او که کوثر نام داشت
30:31
و گفتهاند غیر از این است
30:33
«آن پیمانی که برای ما قرار دادی»
30:36
یعنی آنچه در صلح آمده بود از بازگرداندن کسانی که از آنان مسلمان شده میآمدند
30:41
پس او را تسلیم کرد
30:42
یعنی به او داد
30:44
«بلغا»
30:45
یعنی رسیدند
30:47
پس شمشیر کشید
30:48
یعنی صاحب شمشیر شمشیرش را از غلافش بیرون آورد
30:52
با آن آزموده شدم
30:54
یعنی در جنگ و نبرد آزموده بود
30:57
پس او را بر خود مسلط ساخت
30:59
یعنی در دست ابوبصیر رضیاللهعنه قرار گرفت
31:02
«برد»
31:03
یعنی مرد
31:05
«ذعرا»
31:06
یعنی ترس و بیم
31:08
«عاتق»
31:09
آن دختر جوانی است که تازه به بلوغ رسیده باشد
31:13
یا «فالله ذمتک»
31:15
یعنی بر تو هیچ ملامتی از ایشان نیست در آنچه من کردم
31:20
«ویل أمه»
31:22
«ویل» در اینجا
31:23
برای شگفتی از دلیری او در جنگ است
31:26
و برافروختن آتش آن و شتاب در برخاستن برای آن
31:30
«مسعر حرب»
31:31
«مسعر»
31:32
چوبی است که با آن آتش را برمیانگیزند
31:35
اگر کسی را داشت
31:37
یعنی اگر کسی را مییافت که او را یاری و پشتیبانی کند
31:41
سیف البحر
31:42
یعنی ساحل
31:44
از دست آنان رها شود
31:46
یعنی از ایشان نجات یابد
31:48
دستهای
31:49
یعنی گروهی
31:51
شتر
31:52
یعنی با کاروان
31:53
از او درخواست میکند
31:55
یعنی از او میپرسد
31:56
«پس از آنکه شما را بر ایشان پیروز گردانید»
31:59
یعنی پس از آنکه بر ایشان توانا شدید
32:02
«الحمیة حمیة الجاهلیة»
32:05
زیرا از پذیرش حق سر باز زدند
32:08
به سبب امور جاهلیت
32:11
اقرار نکردند
32:12
یعنی اعتراف نکردند و ایمان نیاوردند
32:15
از فواید حدیث
32:18
از این حدیث استفاده میشود
32:21
جواز صلح با اهل حرب برای مدتی معین
32:26
و در آن مشروعیت نوشتن شرایط صلح نیز هست
32:29
که میان مسلمانان و مشرکان منعقد میشود و گواه گرفتن بر آن
32:34
تا این امر گواهی باشد بر کسی که بخواهد آن را نقض کند و از آن بازگردد
32:40
و در آن پنهان ماندن از پیشتازان مشرکان و غافلگیر کردن ایشان با لشکر هست
32:45
و جستجوی فرصت (غفلت) ایشان، هنگامی که دعوت به آنان رسیده باشد
32:49
و در آن جواز انحراف از راه با لشکرها هست
32:52
هرچند در آن مشقتی باشد
32:55
و در آن ثبوت برکت یُمن (راستگرایی و خوشیمنی) در همه امور هست
32:59
و در آن استحباب تأمل در حوادث خارق عادت هست
33:04
و نظر کردن در سنتهای (الهی) در امتهای گذشته
33:07
و در آن بزرگداشت حرمتهای الله عزوجل هست
33:11
و در حدیث بیان نام شتر پیامبر صلیاللهعلیهوسلم هست
33:16
و حدیث از بالاترین (نشانههای) نبوت است
33:19
و در آن معجزه جوشش آب هست
33:22
و در آن برکت سلاحی که در راه الله عزوجل حمل شود هست
33:27
و در آن است که بر صاحبان قدرت واجب است که به فرمان او توجه کنند و او را یاری دهند
33:33
و در آن است که هرکس با سخن، با کسی صلح یا پیمانی بر چیزی ببندد
33:37
سپس به آن وفا نکند، برای او حق فسخ پیمان هست
33:41
و در آن جواز مخالفت علمی (بحث و مناظره) هست تا معانی روشن شود
33:46
و در آن جواز توصیف کسی که پس از روشن شدن حق آن را نمیپذیرد به سفاهت هست
33:52
و در آن است که سخن بر عموم حمل میشود
33:55
تا آنگه که دلیلی بر خصوص آن اقامه شود
33:58
پس کسی که بر انجام کاری سوگند یاد کند و زمانی برای آن تعیین نکند
34:02
زمان آن تا پایان عمرش است
34:05
و در آن مشروعیت مشورت با زنان صاحب فضل و رأی هست
34:10
و در آن است که کسی که به شهری غیر از شهر امام بیاید
34:14
امام را نرسد که او را بازگرداند
34:17
و در آن مشروعیت ایستادن مردم در پیشگاه امام با شمشیر از ترس دشمن هست
34:23
و اینکه اگر امام مورد جفای کسی قرار گیرد
34:26
بر آن ایستاده لازم است آن را با هر وسیلهای که بتواند تغییر دهد
34:30
و در آن بیان فضیلت ابوبکر رضیاللهعنه بر عمر رضیاللهعنه هست
34:36
در مطابقت پاسخ او با پاسخ پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
34:41
و در آن جواز سفر کردن فرد به تنهایی برای حاجت هست
34:45
و در آن جواز داوری درباره چیزی بر اساس آنچه از عادت او شناخته شده هست
34:50
و در آن جواز تصرف در مال غیر به مصلحت بدون اجازه صریح او هست
34:56
هنگامی که از او پیشتر چیزی صادر شده باشد که بر رضایت به آن دلالت کند
35:00
و در آن مشروعیت تأکید سخن با سوگند هست
35:04
تا این امر به پذیرفته شدن نزدیکتر باشد
35:07
و در آن جواز خواستن نصیحت از برخی معاهدان و اهل ذمّه هست
35:12
آنگاه که قرائن بر خیرخواهی ایشان دلالت کند
35:15
و تجربه گواهی دهد که ایشان اهل اسلام را بر دیگران ترجیح میدهند
35:19
هرچند از اهل دین خودشان باشند
35:22
و برخی به این حدیث بر طهارت خلط سینه و موی جداشده استدلال کردهاند
35:28
و در آن جواز خواستن نصیحت از برخی پادشاهان دشمن هست
35:32
برای کمک گرفتن بر دیگران
35:34
و این از دوستی با کافران به شمار نمیآید
35:37
و از دوستی با دشمنان خدای تعالی نیست
35:40
بلکه از باب بهرهگیری از ایشان و کاستن شوکت جمعشان و انکار برخی به وسیله برخی دیگر است
35:47
و از این لازم نمیآید که کمک گرفتن از مشرکان به طور مطلق جایز باشد
35:52
و در آن است که اگر فرد حربی مال حربی دیگری را تلف کند، ضمان آن بر او نیست
35:58
و در آن جواز تبرک جستن به آثار پیامبر صلیاللهعلیهوسلم هست
36:03
و در آن مشروعیت آغاز کردن نامهها و اسناد با بسمالله هست
36:09
و در آن جواز فریبکاری در جنگ هست
36:12
و نشان دادن خواستن چیزی در حالی که مقصود دیگری است
36:16
و در حدیث است که بسیاری از مشرکان حرمتهای احرام و حرم را بزرگ میداشتند
36:22
و کسی را که از آن بازدارد، انکار میکردند
36:25
به سبب تمسک ایشان به بقایایی از دین ابراهیم علیهالسلام
36:30
و در آن مشروعیت تفأل زدن با شنیدن نام نیکو هست
36:34
و در آن بیان فضیلت ام سلمه رضیاللهعنها و خِرد و عقل برتر او هست
36:40
و در آن بیان این است که اگر فعل به گفتار افزوده شود، رساتر از گفتار صرف است
36:47
و در آن نیست که فعل مطلقاً رساتر از گفتار است
36:51
و در آن بیان فضیلت مشورت هست
36:54
و در آن اطلاق فجور بر کسی که عادتش پیمانشکنی است هست
36:58
و در آن برای مسلمانی که در زمان صلح (هدنه) از دارالحرب بیاید
37:03
کشتن کسی که برای بازگرداندن او آمدهاند، اگر برای ایشان چنین شرط شده باشد
37:07
زیرا پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بر ابوبصیر رضیاللهعنه که عامری را کشت، انکار نکرد
37:15
و در آن دستور به قصاص یا دیه داده نشده است
37:18
و در آن است که حاجی میتواند با دشمن و راهزن و مانند ایشان که او را از خانه (کعبه) بازدارند، بجنگد
37:25
و اینکه حج بر او واجب نیست اگر بخواهد آن را انجام ندهد
37:29
و چون از رسیدن به نیت خود بازداشته شود و آهنگ آن کند، معذور است
37:34
و در آن جواز صلح با مشرکان با برخی از آنچه بر مسلمانان ستم است، هست
37:40
برای مصلحت راجح و دفع آنچه شرّش بیشتر است
37:44
پس در آن دفع بزرگترین دو مفسده با پذیرش کوچکترین آن دو هست
37:49
و در آن راهنمایی به به کار بستن مدارا در همه امور هست
37:53
و مدارا با مردم در آنچه به دین مسلمان ضرری نمیرساند
37:58
و با این مدارا، حقی از حقوق الهی سبحانه و تعالی باطل نمیشود
38:04
و در آن مشروعیت نوشتن در آغاز اسناد هست
38:08
و نوشتن سندهای تملیک، مهریه، آزادی بنده، وقف، وصیت و مانند آن
38:14
این است آنچه فلانی خریده، یا این است آنچه مهریه قرار داده
38:18
یا وقف کرده یا آزاد کرده و مانند آن
38:22
در اسناد و وثایق کافی است که همان صورت مشهور (نامها) نوشته شود، بدون افزودن چیزی.
38:28
و در این حدیث بیان شدت احترام و بزرگداشت صحابه رضیاللهعنهم نسبت به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) است.
38:35
و نیکویی ادب آنان با او.
38:37
و در آن آگاه ساختن امام و عالم، بزرگان یارانش را است
38:41
از آنچه از امور مهم برای او پیش میآید،
38:44
و فرستادن نزد آنان برای آگاه کردنشان از آن.
38:47
و در حدیث، راهنمایی به وفای به عهدها و پیمانها است.
38:52
و در آن مشروع بودن نشانگذاری (اِشعار) و قلادهانداختن بر قربانی (هدی) است.
38:56
و در حدیث اشارهای به استغفار و عذرخواهی است.
39:00
و در حدیث، حکم کردن بر غائب (غیرحاضر) است.
39:03
و مجازات به مانند آنچه با انسان در امانت، در مال و غیر آن رفتار شود.
39:08
و در آن جواز صلح با مشرکان و آشتی با آنان است، بیآنکه مالی از ایشان گرفته شود،
39:14
هرگاه امام برای آن مصلحتی ببیند.
39:17
و این حدیث دلیلی است برای کسی که گفته است که [در] مقاضات صلح
39:21
[که] هرکس [پیمان] بر مردان بسته شود نه بر زنان.
39:25
و در آن [آمده] که معاهدات بینالمللی
39:28
و امور سیاست شرعی، به امام واگذار شده است.
39:32
و در آن [آمده] که صلح حدیبیه از بزرگترین فتوحات اسلامی است.
39:37
و در آن جواز تبدیل یا لغو یکی از شروط صلح است
39:42
با رضایت دو طرف، برای مصلحت.
39:45
و در آن نهی از تعصب جاهلی است.