از مجموعهٔ صحیح البخاری · درس 94 از 113

خلاصه صحیح البخاری | قسمت (94) | کتاب شرایط - 1

◉ 268 بازدید ⏱ 39:54 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 به نام الله بخشنده مهربان
0:03 مرکز افاده
0:06 برای پژوهش‌ها و تحقیقات انسانی
0:09 تقدیم می‌کند
0:10 مختصر صحیح بخاری
0:15 کتاب الشروط
0:19 باب آنچه از شروط در اسلام، احکام و معاملات جایز است
0:26 از زهری روایت شده که گفت
0:29 عروة بن زبیر برایم خبر داد
0:31 از مسور بن مخرمه و مروان
0:34 که هر یک حدیث دیگری را تصدیق می‌کرد
0:38 در روایتی
0:40 که این دو از اصحاب رسول الله صلی الله علیه وسلم برایم نقل کردند
0:45 گفت
0:46 رسول الله صلی الله علیه وسلم در زمان حدیبیه بیرون آمد
0:51 تا آنگاه که برخی از راه را پیمودند
0:54 پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود
0:57 خالد بن ولید با سواران قریش در غمیم، پیشتازان ایشان است
1:03 پس از سمت راست راه بروید
1:05 به خدا سوگند خالد از حضور آنان آگاه نشد
1:08 تا آنکه ناگهان با غبار لشکر روبه‌رو شد
1:11 پس شتابان رفت تا قریش را هشدار دهد
1:14 و پیامبر صلی الله علیه وسلم به راه ادامه داد
1:17 تا آنکه به گردنه‌ای رسید که از آن به سوی ایشان فرود می‌آیند
1:22 شترش زانو زد
1:24 مردم گفتند
1:26 حل، حل
1:28 اما شتر پافشاری کرد
1:29 گفتند
1:30 قصواء از راه رفتن بازایستاد، قصواء بازایستاد
1:32 قصواء بازایستاد
1:34 پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود
1:38 قصواء بازنایستاده است
1:40 این کار از عادت او نیست
1:42 بلکه همان که فیل را بازداشت، او را بازداشته است
1:45 سپس فرمود
1:47 سوگند به آنکه جانم در دست اوست
1:49 از من درخواستی نمی‌کنند
1:51 که در آن حرمت‌های الله را بزرگ دارند
1:53 مگر آنکه آن را به ایشان می‌دهم
1:56 آنگاه شتر را راند و او برخاست
1:59 گفت
2:00 پس از ایشان روی برتافت تا در انتهای حدیبیه فرود آمد
2:03 کنار چاه کم‌آبی
2:06 که مردم اندک‌اندک از آن آب برمی‌داشتند
2:09 و مردم آن را به‌زودی تمام کردند تا آنکه خشک شد
2:12 و تشنگی به رسول الله صلی الله علیه وسلم شکایت شد
2:17 پس او تیری از ترکش خود بیرون آورد
2:20 سپس فرمان داد که آن را در چاه بیندازند
2:23 به خدا سوگند که آب برای ایشان فراوان جوشید
2:26 تا آنکه از آنجا کوچ کردند
2:29 در حالی که چنین بودند
2:31 ناگهان ابو دیل بن ورقاء خزاعی آمد
2:34 همراه گروهی از قوم خود از خزاعه
2:37 و ایشان از خیرخواهان رسول الله صلی الله علیه وسلم بودند
2:41 از اهل تهامه
2:43 گفت
2:44 کعب بن لؤی و عامر بن لؤی را ترک کردم
2:48 که در کنار آب‌های حدیبیه فرود آمده‌اند
2:51 و همراه ایشان شتران شیرده و بچه‌دار است
2:54 و آنان با تو خواهند جنگید و تو را از خانه (کعبه) باز خواهند داشت
2:58 رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود
3:01 ما برای جنگ با کسی نیامده‌ایم
3:04 بلکه برای عمره آمده‌ایم
3:07 و قریش را جنگ فرسوده و زیان‌رسان کرده است
3:12 پس اگر بخواهند، با ایشان مدتی آتش‌بس می‌کنم
3:15 و میان من و مردم را رها کنند
3:18 پس اگر من پیروز شدم
3:20 اگر بخواهند در آنچه مردم در آن داخل شده‌اند داخل شوند، چنین کنند
3:24 وگرنه، پس ایشان گرد آمده‌اند
3:27 و آنان امتناع ورزیدند
3:28 سوگند به آنکه جانم در دست اوست
3:30 قطعاً با ایشان بر سر این امرم خواهم جنگید
3:33 تا آنکه گردنم جدا شود
3:36 و قطعاً الله امر خود را به انجام خواهد رساند
3:39 بدیل گفت
3:41 آنچه را می‌گویی به ایشان خواهم رساند
3:43 گفت
3:44 پس رفت تا نزد قریش آمد
3:47 گفت
3:48 ما از نزد این مرد نزد شما آمده‌ایم
3:51 و او را سخنی گفتن شنیدیم
3:54 اگر خواستید، آن را بر شما عرضه می‌کنیم
3:58 پس بی‌خردان ایشان گفتند
4:00 ما نیازی نداریم که از او چیزی برای ما نقل کنی
4:04 و صاحب‌رایی از ایشان گفت
4:07 آنچه را شنیده‌ای بگو
4:09 گفت
4:10 شنیدم که چنین و چنان می‌گفت
4:13 پس آنچه را پیامبر صلی الله علیه وسلم گفته بود برای ایشان بازگفت
4:18 آنگاه عروة بن مسعود برخاست و گفت
4:21 ای قوم
4:23 آیا من پدر نیستم؟
4:25 گفتند آری
4:26 گفت
4:27 آیا من فرزند نیستم؟
4:29 گفتند آری
4:31 گفت
4:32 پس آیا به من بدگمان هستید؟
4:34 گفتند نه
4:36 گفت:
4:37 آیا نمی‌دانید که من اهل عکاظ را به جنگ فراخواندم،
4:41 اما چون از من روی گرداندند،
4:43 با خانواده و فرزندانم و کسانی که از من پیروی کردند نزد شما آمدم؟
4:47 گفتند: آری.
4:48 گفت:
4:49 اکنون این پیشنهادی درست و خیرخواهانه به شما عرضه شده است،
4:52 آن را بپذیرید و مرا رها کنید تا نزد او بروم.
4:55 گفتند: نزدش برو.
4:57 پس نزد او رفت
4:58 و با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به گفتگو پرداخت.
5:02 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) سخنی همانند آنچه که بدیل گفته بود فرمود.
5:08 در این هنگام عروه گفت:
5:10 ای محمد،
5:12 آیا می‌بینی اگر ریشه قوم خود را برکنی،
5:15 آیا شنیده‌ای که کسی از عرب پیش از تو اهل خود را نابود کرده باشد؟
5:19 و اگر وضع برعکس شود،
5:21 به خدا سوگند که من چهره‌هایی می‌بینم
5:24 و گروهی از مردم فرومایه می‌بینم
5:27 که سزاوارند بگریزند و تو را رها کنند.
5:30 در این هنگام ابوبکر صدیق به او گفت:
5:33 آلت تناسلی لات را بمکّ!
5:35 آیا ما از او بگریزیم و رهایش کنیم؟
5:38 عروه گفت:
5:39 این کیست؟
5:41 گفتند:
5:42 ابوبکر است.
5:43 عروه گفت:
5:44 سوگند به آن که جانم در دست اوست،
5:46 اگر نعمتی که از تو بر من است نمی‌بود،
5:50 پاسخت را می‌دادم.
5:52 گفت:
5:53 و او همچنان با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) سخن می‌گفت
5:57 و هر بار که سخن می‌گفت، ریش پیامبر را می‌گرفت.
6:00 و مغیره بن شعبه بالای سر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) ایستاده بود،
6:06 با شمشیر و کلاه‌خود بر سر.
6:09 هرگاه عروه دستش را به سوی ریش پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) دراز می‌کرد،
6:15 مغیره با دستهٔ شمشیر به دست او می‌زد
6:17 و به او می‌گفت:
6:19 دستت را از ریش رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) دور کن.
6:24 عروه سرش را بلند کرد و گفت:
6:27 این کیست؟
6:29 گفتند:
6:30 مغیره بن شعبه است.
6:32 گفت:
6:33 ای بی‌وفا!
6:34 آیا من در پی رفع بی‌وفایی تو نبودم؟
6:37 مغیره در دوران جاهلیت با گروهی همراه شده بود
6:41 و آنان را کشته و اموالشان را گرفته بود،
6:44 سپس آمد و اسلام آورد.
6:46 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
6:49 اما اسلام را می‌پذیریم،
6:52 و اما مال (غنیمت‌های پیشین)،
6:53 من هیچ‌گونه مسئولیتی در آن ندارم.
6:55 سپس عروه با چشمانش به یاران پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) نگاه می‌کرد.
7:01 گفت:
7:02 به خدا سوگند که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آب دهان نیفکند
7:07 مگر آنکه در کف دست مردی از ایشان افتاد،
7:10 و آن را بر چهره و پوست خود مالید.
7:13 و چون به ایشان فرمان می‌داد، برای اجرای فرمانش شتاب می‌کردند،
7:16 و چون وضو می‌گرفت،
7:18 نزدیک بود بر سر آب وضویش با یکدیگر بجنگند.
7:21 و چون سخن می‌گفت،
7:23 صدایشان را نزد او پایین می‌آوردند
7:25 و از روی بزرگداشت او چشم به او نمی‌دوختند.
7:29 عروه نزد یارانش بازگشت
7:31 و گفت: ای قوم،
7:34 به خدا سوگند من نزد پادشاهان نمایندگی کرده‌ام،
7:37 و نزد قیصر و کسری و نجاشی نمایندگی داشته‌ام.
7:41 به خدا سوگند ندیده‌ام پادشاهی را
7:43 که یارانش او را آن‌گونه بزرگ دارند که یاران محمد (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) محمد را بزرگ می‌دارند.
7:50 به خدا سوگند اگر آب دهانی بیفکند،
7:53 جز آنکه در کف دست مردی از ایشان می‌افتد،
7:56 و آن را بر چهره و پوست خود می‌مالد.
7:59 و چون به ایشان فرمان دهد، برای اجرای فرمانش شتاب می‌کنند،
8:01 و چون وضو بگیرد،
8:03 نزدیک است بر سر آب وضویش با یکدیگر بجنگند.
8:05 و چون سخن بگوید،
8:07 صدایشان را نزد او پایین می‌آورند
8:09 و از روی بزرگداشت او چشم به او نمی‌دوزند.
8:13 و همانا پیشنهاد درست و خیرخواهانه‌ای به شما عرضه شده است،
8:16 پس آن را بپذیرید.
8:18 مردی از بنی کنانه گفت:
8:20 مرا رها کنید تا نزد او بروم.
8:22 گفتند: نزدش برو.
8:24 چون بر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) و یارانش مشرف شد،
8:28 (نزدیک شد)
8:30 رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
8:33 این فلانی است،
8:35 و او از قومی است که شترهای قربانی را بزرگ می‌دارند،
8:38 پس شترهای قربانی را برای او برانگیزید.
8:40 و شترها برای او برانگیخته شد،
8:42 و مردم برای استقبال از او لبیک‌گویان به پیشواز آمدند.
8:44 چون این را دید گفت:
8:46 منزه است خدا!
8:48 شایسته نیست که اینان
8:50 از خانهٔ (الله) باز داشته شوند.
8:52 چون نزد یارانش بازگشت،
8:54 گفت:
8:56 شترهای قربانی علامت‌گذاری و نشان‌دار شده‌اند.
8:59 و من نمی‌بینم که آنان را از خانه‌ی کعبه بازدارند.
9:02 آنگاه مردی از ایشان که به او مکرز بن حفص گفته می‌شد برخاست.
9:06 و گفت:
9:07 مرا رها کنید تا بروم.
9:09 گفت: او را برو.
9:11 چون بر ایشان مشرف شد،
9:13 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
9:16 این مکرز است.
9:18 و او مردی فاجر است.
9:20 پس شروع کرد با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) سخن گفتن،
9:24 در حالی که او با ایشان سخن می‌گفت،
9:26 که ناگاه سهیل بن عمرو آمد.
9:28 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
9:32 قطعاً کار شما برای شما آسان شد.
9:34 پس سهیل بن عمرو آمد
9:36 و گفت:
9:38 بیا میان ما و شما نوشته‌ای بنویسیم.
9:41 پس پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) کاتب را فراخواند.
9:45 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
9:48 بسم الله الرحمن الرحیم
9:51 سهیل گفت:
9:53 به خدا سوگند نمی‌دانم که این چیست،
9:56 بلکه بنویس: «باسمک اللهم»
9:59 همان‌گونه که پیش از این می‌نوشتی.
10:01 مسلمانان گفتند:
10:03 به خدا سوگند آن را نمی‌نویسیم
10:05 جز «بسم الله الرحمن الرحیم».
10:08 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
10:11 بنویس: «باسمک اللهم».
10:14 سپس فرمود:
10:15 این است آنچه محمد رسول الله بر آن صلح کرد.
10:19 سهیل گفت:
10:21 به خدا سوگند اگر می‌دانستیم که تو رسول خدایی،
10:24 تو را از خانه‌ی کعبه باز نمی‌داشتیم و با تو نمی‌جنگیدیم،
10:28 بلکه بنویس: «محمد بن عبدالله».
10:32 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
10:35 به خدا سوگند من رسول خدایم،
10:38 هرچند شما مرا تکذیب کنید،
10:40 بنویس: «محمد بن عبدالله».
10:43 زهری گفت:
10:45 و این به سبب سخن ایشان بود که فرمود:
10:47 «از من درخواستی نمی‌کنند
10:48 که در آن حرمت‌های خدا را بزرگ دارند
10:51 مگر آنکه آن را به ایشان می‌دهم.»
10:54 پس [سهیل] به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) گفت:
10:59 بر این شرط که میان ما و خانه‌ی کعبه را واگذاری
11:02 تا دور آن طواف کنیم.
11:03 سهیل گفت:
11:05 به خدا سوگند عرب نخواهد گفت
11:07 که ما از روی ناتوانی گرفته شدیم،
11:10 بلکه این در سال آینده خواهد بود.
11:13 پس نوشته شد.
11:14 سهیل گفت:
11:16 و بر این شرط که هیچ مردی از ما به نزد تو نیاید
11:19 هرچند بر دین تو باشد،
11:21 مگر آنکه او را به سوی ما بازگردانی.
11:24 مسلمانان گفتند:
11:25 سبحان الله!
11:27 چگونه به سوی مشرکان بازگردانده شود،
11:29 در حالی که مسلمان آمده است؟
11:31 در همان حال که آنان چنین بودند،
11:33 ناگاه ابوجندل بن سهیل بن عمرو وارد شد
11:36 در حالی که در زنجیرهای خود می‌لغزید،
11:38 و از پایین مکه بیرون آمده بود،
11:40 تا آنکه خود را
11:42 میان مسلمانان انداخت.
11:44 سهیل گفت:
11:46 ای محمد، این است
11:47 نخستین چیزی که بر آن با تو صلح می‌کنم:
11:49 آنکه او را به من بازگردانی.
11:51 در روایتی [آمده است]:
11:53 هیچ‌کس از ما به نزد تو نیاید
11:55 هرچند بر دین تو باشد،
11:57 مگر آنکه او را به سوی ما بازگردانی
11:59 و میان ما و او را واگذاری.
12:01 سهیل امتناع کرد
12:03 که با رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) صلح کند
12:06 جز بر این شرط.
12:08 مؤمنان این را ناخوش داشتند
12:10 و اندوهگین شدند،
12:11 پس درباره‌ی آن سخن گفتند.
12:13 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
12:16 ما هنوز نوشته را تمام نکرده‌ایم.
12:19 [سهیل] گفت:
12:20 به خدا سوگند اگر من هرگز با تو بر چیزی صلح نکنم.
12:25 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
12:28 پس او را برای من اجازه ده.
12:30 [سهیل] گفت:
12:31 من تو را به این اجازه نمی‌دهم.
12:33 [پیامبر] گفت:
12:34 چرا، پس [سهیل] چنین کرد.
12:36 [سهیل] گفت:
12:37 من این کار را نخواهم کرد.
12:39 مکرز گفت:
12:41 بلکه ما آن را برای تو اجازه دادیم.
12:43 ابوجندل گفت:
12:45 ای گروه مسلمانان،
12:47 آیا به سوی مشرکان بازگردانده می‌شوم
12:49 در حالی که مسلمان آمده‌ام؟
12:51 آیا نمی‌بینید آنچه را که به من رسیده است؟
12:53 و او را سخت شکنجه کرده بود،
12:55 شکنجه‌ای شدید در راه الله.
12:57 گفت:
12:59 عمر بن خطاب گفت:
13:01 نزد پیامبر الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آمدم
13:04 و گفتم:
13:06 آیا تو پیامبر خدا به حق نیستی؟
13:08 فرمود: آری.
13:10 گفتم:
13:11 آیا ما بر حق نیستیم و دشمنانمان بر باطل؟
13:15 فرمود: آری.
13:16 گفتم:
13:17 پس چرا در دینمان خواری را بپذیریم؟
13:21 فرمود:
13:22 من فرستاده الله هستم،
13:24 و هرگز نافرمانی او را نمی‌کنم،
13:25 و او یاور من است.
13:27 گفتم:
13:28 آیا تو به ما نمی‌گفتی
13:30 که ما به خانه (کعبه) خواهیم آمد و گرد آن طواف خواهیم کرد؟
13:33 فرمود: آری.
13:34 آیا تو را خبر ندادم که ما امسال به آن خواهیم آمد؟
13:37 گفت:
13:38 گفت:
13:39 گفتم: نه.
13:40 فرمود:
13:41 پس تو به آن خواهی آمد و گرد آن طواف خواهی کرد.
13:45 گفت:
13:46 سپس نزد ابوبکر رفتم و گفتم:
13:49 ای ابوبکر!
13:50 آیا این پیامبر الله به حق نیست؟
13:53 گفت: آری.
13:55 گفتم:
13:56 آیا ما بر حق نیستیم و دشمنانمان بر باطل؟
13:59 گفت: آری.
14:01 گفتم:
14:02 پس چرا در دینمان خواری را بپذیریم؟
14:05 گفت:
14:06 ای مرد!
14:08 او به راستی فرستاده پیامبر الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) است،
14:11 و پروردگارش را نافرمانی نمی‌کند،
14:13 و او یاورش است.
14:15 پس به رکاب او چنگ بزن،
14:17 به خدا سوگند که او بر حق است.
14:20 گفتم:
14:21 آیا او به ما نمی‌گفت که به خانه خواهیم آمد و گرد آن طواف خواهیم کرد؟
14:26 گفت: آری.
14:27 آیا تو را خبر دادم که امسال به آن خواهی آمد؟
14:30 گفتم: نه.
14:32 گفت:
14:33 پس تو به آن خواهی آمد و گرد آن طواف خواهی کرد.
14:36 زُهری گفت:
14:38 عمر گفت:
14:39 من به خاطر آن کارهایی انجام دادم.
14:42 گفت:
14:43 هنگامی که از قضیه نوشته‌ی صلح فارغ شد،
14:46 رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به یارانش فرمود:
14:50 برخیزید، قربانی کنید، سپس سر بتراشید.
14:53 گفت:
14:54 به خدا سوگند هیچ‌یک از آنان برنخاست،
14:57 تا آنکه این سخن را سه بار گفت.
15:00 وقتی هیچ‌یک از آنان برنخاست،
15:03 بر ام‌سلمه وارد شد
15:05 و آنچه را از مردم دیده بود برای او بازگفت.
15:08 ام‌سلمه گفت:
15:10 ای پیامبر الله! آیا این را دوست داری؟
15:13 بیرون رو و با هیچ‌یک از آنان سخنی مگو،
15:17 تا قربانی خود را ذبح کنی
15:19 و سلمانی‌ات را بخوانی تا سرت را بتراشد.
15:22 پس بیرون رفت و با هیچ‌کس از آنان سخن نگفت، تا آنکه چنین کرد:
15:27 قربانی‌اش را ذبح کرد
15:29 و سلمانی‌اش را خواند و او سرش را تراشید.
15:32 چون آنان این را دیدند، برخاستند و قربانی کردند،
15:35 و برخی از آنان سر برخی دیگر را می‌تراشیدند،
15:38 تا آنجا که نزدیک بود برخی از آنان از شدت اندوه یکدیگر را بکشند.
15:42 سپس زنان مؤمنه نزد او آمدند،
15:45 و الله تعالی نازل فرمود:
15:48 «ای کسانی که ایمان آورده‌اید»
15:50 «هنگامی که زنان مؤمن مهاجرت‌کنان به سوی شما آمدند»
15:54 آنان را بیازمایید»
15:56 تا آنجا که فرمود:
15:57 «به عِصَم کافران»
15:59 در روایتی آمده است:
16:01 و ام‌کلثوم
16:03 دختر عقبه بن ابی معیط
16:05 از کسانی بود که در آن روز به سوی رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بیرون آمد
16:09 در آن روز،
16:10 و او دختری نوبالغ بود.
16:12 اولیای او نزد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آمدند و درخواست کردند
16:16 که او را به ایشان بازگرداند،
16:18 اما او را به ایشان بازنگرداند،
16:20 زیرا الله درباره‌ی آنان نازل فرموده بود.
16:23 پس عمر در آن روز همسران خود را طلاق داد،
16:27 که آن دو در حال شرک بودند.
16:29 سپس یکی از آن دو را معاویه بن ابی سفیان به همسری گرفت،
16:33 و دیگری را صفوان بن امیه.
16:36 سپس پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به مدینه بازگشت،
16:40 و ابوبصیر نزد او آمد،
16:42 مردی از قریش،
16:44 در حالی که مسلمان بود.
16:46 و در پی او دو مرد فرستادند.
16:48 گفتند:
16:49 «پیمانی که برای ما قرار دادی،»
16:52 پس او را به آن دو مرد سپرد.
16:54 پس آن دو با او بیرون رفتند.
16:56 تا آنکه به ذوالحُلَیفه رسیدند.
16:58 پس فرود آمدند و از خرمایی که با خود داشتند می‌خوردند.
17:01 پس ابو بصیر به یکی از آن دو مرد گفت:
17:04 «به خدا سوگند، من شمشیرت را، ای فلانی، نیکو می‌بینم.»
17:09 پس آن دیگری آن را از نیام کشید و گفت:
17:12 «آری، به خدا سوگند، واقعاً نیکوست.
17:15 با آن آزموده‌ام، سپس بار دیگر آزمودم.»
17:18 پس ابو بصیر گفت:
17:20 «آن را به من نشان ده تا نگاهش کنم.»
17:22 پس او شمشیر را به دست وی داد.
17:24 پس با آن چنان او را زد که سرد شد.
17:26 و آن دیگری گریخت تا به مدینه رسید.
17:29 پس شتابان به مسجد درآمد.
17:32 پس رسول الله (ﷺ) فرمود
17:35 هنگامی که او را دید:
17:36 «این مرد ترسی را دیده است.»
17:39 چون نزد پیامبر (ﷺ) رسید،
17:43 گفت:
17:44 «به خدا سوگند، همراهم کشته شد،
17:46 و من نیز کشته خواهم شد.»
17:48 پس ابو بصیر آمد
17:50 و گفت:
17:51 «ای پیامبر خدا،
17:53 به خدا سوگند، الله پیمان تو را وفا کرد؛
17:56 تو مرا به ایشان بازگرداندی،
17:58 سپس الله مرا از دست ایشان نجات داد.»
18:01 پیامبر (ﷺ) فرمود:
18:04 «وای بر مادرش! آتش‌افروز جنگ است،
18:06 کاش یاوری داشت.»
18:09 چون او این را شنید،
18:10 دانست که او را به ایشان بازخواهد گرداند.
18:13 پس بیرون رفت تا به ساحل دریا رسید.
18:17 گفته شد:
18:18 و ابو جندل بن سهیل از ایشان گریخت
18:21 و به ابو بصیر پیوست.
18:23 پس از قریش هیچ مردی که مسلمان شده بود بیرون نمی‌آمد
18:27 مگر آنکه به ابو بصیر می‌پیوست،
18:29 تا آنکه گروهی از ایشان گرد آمدند.
18:32 به خدا سوگند، هیچ کاروانی از قریش را که به سوی شام می‌رفت نمی‌شنیدند
18:34 مگر آنکه بر سر راهش کمین می‌کردند،
18:37 پس ایشان را می‌کشتند و اموالشان را می‌گرفتند.
18:41 پس قریش نزد پیامبر (ﷺ) کس فرستاد
18:45 و او را به الله و به پیوند خویشاوندی سوگند می‌داد
18:47 که (ابو بصیر و یارانش را) بفرستد، و هر کس نزد او آید در امان است.
18:51 پس پیامبر (ﷺ) نزد ایشان فرستاد،
18:56 و الله تعالی نازل فرمود:
18:58 «و اوست که دست‌های ایشان را از شما و دست‌های شما را از ایشان در دل مکه بازداشت»
19:04 «پس از آنکه شما را بر ایشان پیروز گردانید»
19:07 تا آنجا که فرمود:
19:09 «تعصّبِ جاهلیت،»
19:12 و تعصّب ایشان این بود
19:14 که به اینکه او پیامبر الله است اقرار نکنند،
19:17 و به «بسم الله الرحمن الرحیم» اقرار نکنند،
19:21 و میان ایشان و خانه (کعبه) حائل شوند.
19:25 شرح حدیث
19:29 «بالغمیم»:
19:30 دره‌ای است که میان آن و مکه دو مرحله فاصله است.
19:34 «طلیعه»:
19:35 یعنی پیشتاز لشکر.
19:37 «فخذوا ذات الیمین»:
19:39 راهی است که از نزد «ثنیة المرار» شما را بیرون می‌برد
19:43 و در پایین مکه به حدیبیه فرود می‌آید.
19:47 «بقترة»:
19:48 «قترة»:
19:49 غبار سیاه.
19:51 «بالثنیة»:
19:52 یعنی ثنیة المرار،
19:54 و آن راهی در کوه است.
19:57 «حِل»:
19:58 نهیبی است به شتر برای برانگیختن آن به راه رفتن.
20:02 «فألحت»:
20:03 یعنی در جای خود ماند و برنخاست.
20:07 «خلأت»:
20:08 یعنی سرکش شد و از رفتن سرباز زد.
20:11 «القصوی»:
20:12 نام شتر پیامبر (ﷺ) است.
20:16 «و ما ذاک لها بخُلُق»:
20:18 یعنی این کار عادت او نیست.
20:21 «حبسها حابس الفیل»:
20:23 یعنی الله عز و جل او را از ورود به مکه بازداشت،
20:27 چنان‌که فیل را از ورود به آن بازداشت.
20:30 «خُطّة»:
20:31 یعنی خصلت و کاری.
20:33 «أعطیتهم إیاها»:
20:35 یعنی من به آن پاسخ مثبت دادم.
20:38 «فوثبت»:
20:39 یعنی برخاست.
20:41 «فعدل»:
20:42 یعنی بازگشت.
20:44 «ثمد»:
20:45 حفره‌ای است که در آن آب اندکی است.
20:48 «یتبرّض»:
20:49 یعنی اندک‌اندک از آن برمی‌دارند.
20:53 «فلم یلبث»:
20:55 یعنی نگذاشتند که (آب) بماند.
20:58 گودال‌های آب را خالی کردند
20:59 یعنی دیگر هیچ آبی در آن باقی نماند
21:02 کنانه‌اش
21:03 یعنی تیردان و جعبهٔ تیرها
21:05 به جوش می‌آید
21:06 یعنی می‌جوشد و غلیان می‌کند
21:08 سیراب
21:09 یعنی با آبی که آن‌ها را سیراب می‌کند
21:12 بازگشتند
21:13 یعنی کوچ کردند
21:15 صندوقچهٔ خیرخواهی
21:16 یعنی جایگاه راز و امانت و محل خیرخواهی او
21:21 تهامه
21:22 یعنی مکه و شهرهای اطراف آن
21:25 شمار آب‌های حدیبیه
21:28 مقصود
21:29 بسیاری شمارشان
21:31 شتران مادر و مطافیل
21:33 عوذ
21:34 شترهایی که بچه‌هایشان همراهشان است
21:37 و مطافیل
21:38 مادرانی که کودکانشان همراهشان است
21:41 و تو را بازداشتند
21:43 یعنی و مانع تو شدند
21:45 آن‌ها را خسته کردند
21:46 یعنی آنان را به تعب انداختند
21:48 مدت‌دار کردم
21:49 یعنی با آنان مدتی برای صلح قرارداد بستم
21:52 و رها کنند
21:54 یعنی و بگذارند
21:56 اگر غلبه یابد
21:57 یعنی اگر پیروز شود
21:59 آرامش یافتند
22:00 یعنی از رنج جنگ آسوده شدند
22:03 سر باز زدند
22:04 یعنی خودداری کردند و نپذیرفتند
22:06 بر این کار من
22:08 یعنی بر توحید خداوند عزّوجلّ
22:11 گردنم جدا شود
22:13 یعنی بخش جلوی گردنم از تنم جدا گردد
22:16 و مراد
22:17 تا آنکه کشته شوم
22:19 و قطعاً الله فرمانش را نافذ می‌گرداند
22:21 یعنی الله فرمان خود را در یاری دینش جاری خواهد ساخت
22:25 و آن را آشکار می‌کند هرچند ناخوش دارند
22:27 سفیهانشان
22:29 سفاهت
22:30 کمی خرد
22:32 صاحب رأی
22:33 یعنی خردمندان
22:35 آیا به‌جای پدر نیستی
22:37 یعنی در مهربانی و محبت
22:39 آیا به‌جای فرزند نیستی
22:41 یعنی در خیرخواهی
22:43 تو را فراخواندم
22:44 یعنی تو را به یاری‌تان دعوت کردم
22:47 اهل عکاظ
22:48 نام بازاری است در حوالی مکه
22:51 بلکه درماندند
22:52 یعنی ناتوان شدند و بازایستادند
22:55 خصلت رشد
22:56 یعنی خصلت نیکی و صلاح و انصاف
23:00 ریشه‌کن شدند
23:01 ریشه‌کن شدند
23:02 یعنی آنان را کاملاً هلاک و نابود کردند
23:06 یکسره از میان برد
23:07 یعنی ریشه‌کن کرد
23:09 بزرگان
23:10 یعنی اعیان و سرشناسان مردم
23:12 یا اراذل
23:14 مقصود عناصر ناهمگون و مختلط مردم است
23:16 سزاوار
23:17 یعنی شایسته و سزاوار
23:19 می‌گریزد
23:20 یعنی فرار می‌کند
23:22 تو را رها می‌کنند
23:23 تو را واگذارند
23:25 ببَضر
23:26 قطعه‌ای است که پس از ختنه در فرج زن باقی می‌ماند
23:30 لات
23:31 نام بتی و طاغوتی معروف است
23:34 اگر نعمتی نبود
23:36 یعنی نعمت و منّتی
23:38 آن را به تو پاداش نداده‌ام
23:40 یعنی به تو جبران نکرده‌ام
23:42 مِغفَر
23:43 آن است که از فضل زره آهنین بر سر قرار گیرد
23:47 مانند کلاه
23:49 فرود آورد
23:50 یعنی دست برد
23:51 به دستهٔ شمشیر
23:53 یعنی آنچه زیر غلاف است، از نقره یا غیر آن
23:57 یعنی خیانت
23:59 یعنی ای خائن
24:01 از خیانت
24:02 آیا در پی جبران خیانتت نیستم
24:05 یعنی آیا با پرداخت مال و مانند آن در دفع شرّ جنایتت نمی‌کوشم
24:10 پس من در آن چیزی ندارم
24:12 یعنی متعرّض آن نمی‌شوم
24:14 به سبب آنکه آن را از راه خیانت گرفته است
24:17 یرمقه (با نگاه تیزی) می‌نگرد
24:18 یعنی: با دقت و چشم‌دوخته می‌نگرد
24:20 خلط سینه (آب دهان غلیظ)
24:21 خلطی که از ته حلق بیرون می‌آید
24:25 در کف (دست)
24:26 یعنی: در دست
24:28 پس آن را مالید
24:29 یعنی: پس آن را به چهره کشید
24:30 برای فرمانش شتاب کردند
24:32 یعنی: در اجرای دستورش به سرعت پیش دویدند
24:35 وضوی او را
24:36 یعنی: باقی‌ماندهٔ آب وضوی او را
24:38 و نگاه تیز و خیره می‌کردند
24:40 «إحداد» یعنی نگاه با شدت و دقت
24:43 قیصر
24:44 او پادشاه روم است
24:46 و کسری
24:47 او پادشاه فارس است
24:49 و نجاشی
24:50 او پادشاه حبشه است
24:52 مردی از بنی کنانه
24:54 او حُلَیس بن علقمهٔ حارثی است
24:57 سرور احابیش
24:59 از قومی که شتران قربانی را بزرگ می‌دارند
25:02 یعنی: از کسانی نیست که آن را حلال بشمارند
25:04 و بُدن
25:05 شتری است که به حرم اهدا می‌شود
25:08 پس آنها را برانگیزید
25:10 یعنی: آنها را در حالی که ایستاده‌اند رها کنید تا ببینند
25:13 تلبیه می‌گویند
25:15 یعنی: صدای خود را با تلبیه بلند می‌کنند
25:18 که بازداشته شوند
25:19 یعنی: که مانع شوند
25:21 قلاده بسته شده
25:22 قلاده‌بستن قربانی
25:24 آویختن کفش یا پوست یا چیزی شبیه آن
25:27 که نشانه‌ای باشد بر اینکه قربانی است
25:30 و علامت‌گذاری شد
25:32 علامت‌گذاری قربانی
25:33 جاری ساختن خون از سمت راست
25:36 از کوهان قربانی
25:38 پس چون بر آنان مشرف شد
25:40 یعنی: چون به سوی آنان روی آورد
25:43 مرد فاجری
25:45 که به نیرنگ‌بازی مشهور بود
25:47 پس آغاز کرد
25:48 یعنی: پس شروع کرد و به سخن پرداخت
25:51 سهیل
25:52 یعنی: آسان‌گیر شد
25:54 بیاور
25:55 یعنی: به من بده
25:57 کاتب
25:58 او علی بن ابی‌طالب رضی‌الله‌عنه است
26:01 نمی‌دانم آن چیست
26:03 یعنی: آن را نمی‌شناسم
26:05 و سهیل بسم‌الله را انکار کرد
26:07 زیرا آنان در جاهلیت چنین می‌نوشتند
26:10 به نام تو ای الله
26:12 و پیامبر (ﷺ)
26:15 در آغاز اسلام نیز چنین می‌نوشت
26:18 با او صلح کرد
26:20 یعنی: با او پیمان صلح بست
26:22 اگر ما می‌دانستیم
26:24 یعنی: اگر ما به آن اقرار و اعتراف می‌کردیم
26:27 تو را بازنمی‌داشتیم
26:29 یعنی: تو را منع نمی‌کردیم
26:31 از ما چیزی نمی‌خواهند
26:33 که در آن حرمت‌های الله بزرگ داشته شود
26:35 مگر آنکه آن را به ایشان می‌دادم
26:38 یعنی: امری یا خصلتی را طلب نمی‌کنند
26:40 که در آن تعظیم حرم باشد
26:42 مگر آنکه به آن پاسخ مثبت می‌دادم
26:45 عرب سخن نگوید
26:47 یعنی: میان آنان شایع و منتشر نشود
26:50 که ما را با زور گرفتند
26:52 یعنی: با قهر و اجبار
26:55 از سال آینده
26:57 یعنی: از سال آینده
26:59 مگر آنکه او را به ما بازگردانی
27:01 یعنی: مگر آنکه او را به سوی ما بازگردانی
27:04 در همان حال که آنان چنین بودند
27:06 یعنی: در حالی که نوشتن صحیفهٔ صلح در جریان بود
27:10 با زنجیرهایش به آرامی راه می‌رفت
27:12 یعنی: با گام‌های آهسته راه می‌رفت
27:14 به سبب زنجیر
27:16 تا آنکه خود را انداخت
27:18 میان مسلمانان
27:20 یعنی: تا آنکه به مسلمانان رسید
27:22 و به آنان پناه برد
27:24 با تو بر سر آن داوری می‌کنم
27:26 یعنی: بر سرِ آن با تو مخاصمه یا محاجّه می‌کنم
27:28 به مفاد بندهای صلح
27:30 و می‌خواهد او را به مشرکان بازگرداند
27:33 ما هنوز نوشتن پیمان را تمام نکرده‌ایم
27:36 یعنی: هنوز نوشتن آن را به پایان نرسانده‌ایم
27:39 پس آن را برای من اجازه ده
27:41 یعنی: کار مرا در آن بپذیر و اجرا کن
27:43 از بازنگرداندن او به شما
27:45 و خشمگین شدند
27:46 یعنی: ناراحت و برآشفته شدند
27:48 معنای آن این است
27:49 خشمگین شدند و این کار بر ایشان گران آمد
27:52 آنچه را که من دیدم
27:54 یعنی از عذاب و خواری
27:56 به دست مشرکان
27:58 دنیا
28:00 یعنی نقص و خصلت پست
28:03 و من او را نافرمانی نمی‌کنم
28:05 مقصود این است
28:06 من تنها این کار را می‌کنم
28:08 به خاطر آنچه الله مرا از آن آگاه ساخته است
28:10 از بازداشتن شتر ماده
28:11 و من این کار را به رأی خود انجام نمی‌دهم
28:14 بلکه آن وحی است
28:16 و به گرد آن طواف داده‌شده
28:18 یعنی به زودی بیت‌الله را طواف خواهی کرد
28:20 پس به رکاب او چنگ بزن
28:22 «غرز» برای شتران است
28:24 به منزلهٔ رکاب برای زین است
28:26 و مقصود این است
28:28 که همراه او باش و هرگز در هیچ چیز با او مخالفت مکن
28:32 پس به خاطر آن کارهایی انجام دادم
28:34 یعنی همواره صدقه می‌دادم و روزه می‌گرفتم
28:37 و نماز می‌خواندم و آزاد می‌کردم
28:39 و کارهای شایسته انجام می‌دادم
28:42 از ترس سخنی که گفته بودم
28:45 پس به همین سبب رضی‌الله‌عنه
28:47 برای کفاره‌ی موضع خود
28:49 چون فارغ شد
28:51 یعنی چون به پایان رسید
28:53 از ماجرای نوشتن قرارداد
28:55 یعنی از امر نوشتن صلح‌نامه و مفادش
28:58 برخیزید
29:00 یعنی آنچه را به شما فرمان می‌دهم انجام دهید
29:02 پس قربانی کنید
29:04 یعنی هر که همراه او قربانی (هدی) دارد
29:06 پس قربانی کند
29:07 سپس سر بتراشید
29:08 یعنی سرهای خود را
29:10 و مقصود این است که از عمره احرام بیرون آیید
29:13 هیچ‌یک از آنان برنخاست
29:15 این کار مخالفتی با فرمان او صلی‌الله‌علیه‌وسلم نبود
29:20 بلکه آنان انتظار داشتند که الله تعالی برای پیامبرش صلی‌الله‌علیه‌وسلم خلاف آن را پدید آورد
29:28 تا آیین عبادتشان کامل شود
29:31 آیا این را دوست داری؟
29:33 یعنی آیا دوست داری که این قوم به فرمان تو درآیند؟
29:36 قربانی شتر
29:39 «بدن»
29:40 آنچه از شتران برای حرم هدیه می‌شود
29:42 گفته شده است
29:43 آنها هفتاد شتر بودند
29:45 و در میان آنها شتری از آن ابوجهل بود
29:48 که بر سرش مهاری از نقره بود
29:52 و سرتراش را فراخواند و او سرش را تراشید
29:55 گفته شده است
29:56 کسی که در آن روز سر او را تراشید
29:59 خراش بن امیه بن فضل خزاعی رضی‌الله‌عنه بود
30:04 اندوه
30:05 یعنی ازدحام
30:07 سپس زنان مؤمنه‌ای نزد او آمدند
30:10 یعنی پس از آن نزد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم آمدند
30:13 و این در مدت صلح بود
30:16 پس آنان را بیازمایید
30:18 یعنی آنان را امتحان کنید
30:20 «به پیوندهای کافران»
30:22 مقصود این است
30:23 آنان را طلاق دهید
30:25 دو مرد
30:26 آن دو خنیس بن جابر
30:28 و غلامی از او که کوثر نام داشت
30:31 و گفته‌اند غیر از این است
30:33 «آن پیمانی که برای ما قرار دادی»
30:36 یعنی آنچه در صلح آمده بود از بازگرداندن کسانی که از آنان مسلمان شده می‌آمدند
30:41 پس او را تسلیم کرد
30:42 یعنی به او داد
30:44 «بلغا»
30:45 یعنی رسیدند
30:47 پس شمشیر کشید
30:48 یعنی صاحب شمشیر شمشیرش را از غلافش بیرون آورد
30:52 با آن آزموده شدم
30:54 یعنی در جنگ و نبرد آزموده بود
30:57 پس او را بر خود مسلط ساخت
30:59 یعنی در دست ابوبصیر رضی‌الله‌عنه قرار گرفت
31:02 «برد»
31:03 یعنی مرد
31:05 «ذعرا»
31:06 یعنی ترس و بیم
31:08 «عاتق»
31:09 آن دختر جوانی است که تازه به بلوغ رسیده باشد
31:13 یا «فالله ذمتک»
31:15 یعنی بر تو هیچ ملامتی از ایشان نیست در آنچه من کردم
31:20 «ویل أمه»
31:22 «ویل» در اینجا
31:23 برای شگفتی از دلیری او در جنگ است
31:26 و برافروختن آتش آن و شتاب در برخاستن برای آن
31:30 «مسعر حرب»
31:31 «مسعر»
31:32 چوبی است که با آن آتش را برمی‌انگیزند
31:35 اگر کسی را داشت
31:37 یعنی اگر کسی را می‌یافت که او را یاری و پشتیبانی کند
31:41 سیف البحر
31:42 یعنی ساحل
31:44 از دست آنان رها شود
31:46 یعنی از ایشان نجات یابد
31:48 دسته‌ای
31:49 یعنی گروهی
31:51 شتر
31:52 یعنی با کاروان
31:53 از او درخواست می‌کند
31:55 یعنی از او می‌پرسد
31:56 «پس از آنکه شما را بر ایشان پیروز گردانید»
31:59 یعنی پس از آنکه بر ایشان توانا شدید
32:02 «الحمیة حمیة الجاهلیة»
32:05 زیرا از پذیرش حق سر باز زدند
32:08 به سبب امور جاهلیت
32:11 اقرار نکردند
32:12 یعنی اعتراف نکردند و ایمان نیاوردند
32:15 از فواید حدیث
32:18 از این حدیث استفاده می‌شود
32:21 جواز صلح با اهل حرب برای مدتی معین
32:26 و در آن مشروعیت نوشتن شرایط صلح نیز هست
32:29 که میان مسلمانان و مشرکان منعقد می‌شود و گواه گرفتن بر آن
32:34 تا این امر گواهی باشد بر کسی که بخواهد آن را نقض کند و از آن بازگردد
32:40 و در آن پنهان ماندن از پیشتازان مشرکان و غافلگیر کردن ایشان با لشکر هست
32:45 و جستجوی فرصت (غفلت) ایشان، هنگامی که دعوت به آنان رسیده باشد
32:49 و در آن جواز انحراف از راه با لشکرها هست
32:52 هرچند در آن مشقتی باشد
32:55 و در آن ثبوت برکت یُمن (راست‌گرایی و خوش‌یمنی) در همه امور هست
32:59 و در آن استحباب تأمل در حوادث خارق عادت هست
33:04 و نظر کردن در سنت‌های (الهی) در امت‌های گذشته
33:07 و در آن بزرگداشت حرمت‌های الله عزوجل هست
33:11 و در حدیث بیان نام شتر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم هست
33:16 و حدیث از بالاترین (نشانه‌های) نبوت است
33:19 و در آن معجزه جوشش آب هست
33:22 و در آن برکت سلاحی که در راه الله عزوجل حمل شود هست
33:27 و در آن است که بر صاحبان قدرت واجب است که به فرمان او توجه کنند و او را یاری دهند
33:33 و در آن است که هرکس با سخن، با کسی صلح یا پیمانی بر چیزی ببندد
33:37 سپس به آن وفا نکند، برای او حق فسخ پیمان هست
33:41 و در آن جواز مخالفت علمی (بحث و مناظره) هست تا معانی روشن شود
33:46 و در آن جواز توصیف کسی که پس از روشن شدن حق آن را نمی‌پذیرد به سفاهت هست
33:52 و در آن است که سخن بر عموم حمل می‌شود
33:55 تا آنگه که دلیلی بر خصوص آن اقامه شود
33:58 پس کسی که بر انجام کاری سوگند یاد کند و زمانی برای آن تعیین نکند
34:02 زمان آن تا پایان عمرش است
34:05 و در آن مشروعیت مشورت با زنان صاحب فضل و رأی هست
34:10 و در آن است که کسی که به شهری غیر از شهر امام بیاید
34:14 امام را نرسد که او را بازگرداند
34:17 و در آن مشروعیت ایستادن مردم در پیشگاه امام با شمشیر از ترس دشمن هست
34:23 و اینکه اگر امام مورد جفای کسی قرار گیرد
34:26 بر آن ایستاده لازم است آن را با هر وسیله‌ای که بتواند تغییر دهد
34:30 و در آن بیان فضیلت ابوبکر رضی‌الله‌عنه بر عمر رضی‌الله‌عنه هست
34:36 در مطابقت پاسخ او با پاسخ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم
34:41 و در آن جواز سفر کردن فرد به تنهایی برای حاجت هست
34:45 و در آن جواز داوری درباره چیزی بر اساس آنچه از عادت او شناخته شده هست
34:50 و در آن جواز تصرف در مال غیر به مصلحت بدون اجازه صریح او هست
34:56 هنگامی که از او پیش‌تر چیزی صادر شده باشد که بر رضایت به آن دلالت کند
35:00 و در آن مشروعیت تأکید سخن با سوگند هست
35:04 تا این امر به پذیرفته شدن نزدیک‌تر باشد
35:07 و در آن جواز خواستن نصیحت از برخی معاهدان و اهل ذمّه هست
35:12 آنگاه که قرائن بر خیرخواهی ایشان دلالت کند
35:15 و تجربه گواهی دهد که ایشان اهل اسلام را بر دیگران ترجیح می‌دهند
35:19 هرچند از اهل دین خودشان باشند
35:22 و برخی به این حدیث بر طهارت خلط سینه و موی جداشده استدلال کرده‌اند
35:28 و در آن جواز خواستن نصیحت از برخی پادشاهان دشمن هست
35:32 برای کمک گرفتن بر دیگران
35:34 و این از دوستی با کافران به شمار نمی‌آید
35:37 و از دوستی با دشمنان خدای تعالی نیست
35:40 بلکه از باب بهره‌گیری از ایشان و کاستن شوکت جمعشان و انکار برخی به وسیله برخی دیگر است
35:47 و از این لازم نمی‌آید که کمک گرفتن از مشرکان به طور مطلق جایز باشد
35:52 و در آن است که اگر فرد حربی مال حربی دیگری را تلف کند، ضمان آن بر او نیست
35:58 و در آن جواز تبرک جستن به آثار پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم هست
36:03 و در آن مشروعیت آغاز کردن نامه‌ها و اسناد با بسم‌الله هست
36:09 و در آن جواز فریب‌کاری در جنگ هست
36:12 و نشان دادن خواستن چیزی در حالی که مقصود دیگری است
36:16 و در حدیث است که بسیاری از مشرکان حرمت‌های احرام و حرم را بزرگ می‌داشتند
36:22 و کسی را که از آن بازدارد، انکار می‌کردند
36:25 به سبب تمسک ایشان به بقایایی از دین ابراهیم علیه‌السلام
36:30 و در آن مشروعیت تفأل زدن با شنیدن نام نیکو هست
36:34 و در آن بیان فضیلت ام سلمه رضی‌الله‌عنها و خِرد و عقل برتر او هست
36:40 و در آن بیان این است که اگر فعل به گفتار افزوده شود، رساتر از گفتار صرف است
36:47 و در آن نیست که فعل مطلقاً رساتر از گفتار است
36:51 و در آن بیان فضیلت مشورت هست
36:54 و در آن اطلاق فجور بر کسی که عادتش پیمان‌شکنی است هست
36:58 و در آن برای مسلمانی که در زمان صلح (هدنه) از دارالحرب بیاید
37:03 کشتن کسی که برای بازگرداندن او آمده‌اند، اگر برای ایشان چنین شرط شده باشد
37:07 زیرا پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم بر ابوبصیر رضی‌الله‌عنه که عامری را کشت، انکار نکرد
37:15 و در آن دستور به قصاص یا دیه داده نشده است
37:18 و در آن است که حاجی می‌تواند با دشمن و راهزن و مانند ایشان که او را از خانه (کعبه) بازدارند، بجنگد
37:25 و اینکه حج بر او واجب نیست اگر بخواهد آن را انجام ندهد
37:29 و چون از رسیدن به نیت خود بازداشته شود و آهنگ آن کند، معذور است
37:34 و در آن جواز صلح با مشرکان با برخی از آنچه بر مسلمانان ستم است، هست
37:40 برای مصلحت راجح و دفع آنچه شرّش بیشتر است
37:44 پس در آن دفع بزرگ‌ترین دو مفسده با پذیرش کوچک‌ترین آن دو هست
37:49 و در آن راهنمایی به به کار بستن مدارا در همه امور هست
37:53 و مدارا با مردم در آنچه به دین مسلمان ضرری نمی‌رساند
37:58 و با این مدارا، حقی از حقوق الهی سبحانه و تعالی باطل نمی‌شود
38:04 و در آن مشروعیت نوشتن در آغاز اسناد هست
38:08 و نوشتن سندهای تملیک، مهریه، آزادی بنده، وقف، وصیت و مانند آن
38:14 این است آنچه فلانی خریده، یا این است آنچه مهریه قرار داده
38:18 یا وقف کرده یا آزاد کرده و مانند آن
38:22 در اسناد و وثایق کافی است که همان صورت مشهور (نام‌ها) نوشته شود، بدون افزودن چیزی.
38:28 و در این حدیث بیان شدت احترام و بزرگداشت صحابه رضی‌الله‌عنهم نسبت به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) است.
38:35 و نیکویی ادب آنان با او.
38:37 و در آن آگاه ساختن امام و عالم، بزرگان یارانش را است
38:41 از آنچه از امور مهم برای او پیش می‌آید،
38:44 و فرستادن نزد آنان برای آگاه کردنشان از آن.
38:47 و در حدیث، راهنمایی به وفای به عهدها و پیمان‌ها است.
38:52 و در آن مشروع بودن نشان‌گذاری (اِشعار) و قلاده‌انداختن بر قربانی (هدی) است.
38:56 و در حدیث اشاره‌ای به استغفار و عذرخواهی است.
39:00 و در حدیث، حکم کردن بر غائب (غیرحاضر) است.
39:03 و مجازات به مانند آنچه با انسان در امانت، در مال و غیر آن رفتار شود.
39:08 و در آن جواز صلح با مشرکان و آشتی با آنان است، بی‌آنکه مالی از ایشان گرفته شود،
39:14 هرگاه امام برای آن مصلحتی ببیند.
39:17 و این حدیث دلیلی است برای کسی که گفته است که [در] مقاضات صلح
39:21 [که] هرکس [پیمان] بر مردان بسته شود نه بر زنان.
39:25 و در آن [آمده] که معاهدات بین‌المللی
39:28 و امور سیاست شرعی، به امام واگذار شده است.
39:32 و در آن [آمده] که صلح حدیبیه از بزرگ‌ترین فتوحات اسلامی است.
39:37 و در آن جواز تبدیل یا لغو یکی از شروط صلح است
39:42 با رضایت دو طرف، برای مصلحت.
39:45 و در آن نهی از تعصب جاهلی است.