از مجموعهٔ صحیح البخاری · درس 71 از 113

خلاصه صحیح البخاری | قسمت (71) | کتاب روزه - 2

◉ 71 بازدید ⏱ 30:00 صدای ترجمه‌شده — فارسی
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 مرکز افاده
0:06 برای مطالعات و پژوهش‌های انسانی
0:09 تقدیم می‌کند
0:11 مختصر صحیح بخاری
0:16 باب: روزه‌دار که در حالت جنابت صبح می‌کند
0:21 از ابوبکر بن عبدالرحمن بن حارث بن هشام
0:25 که پدرش عبدالرحمن
0:27 به مروان خبر داد
0:29 که عایشه و ام‌سلمه خبر دادند
0:33 که رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
0:36 هنگامی که فجر بر او می‌رسید و او از همسرانش جنب بود
0:40 سپس غسل می‌کرد و روزه می‌گرفت
0:43 و مروان به عبدالرحمن بن حارث گفت
0:46 به الله سوگند می‌خورم که حتماً آن را به پدرت (ابوهریره) بگویی
0:51 و مروان در آن روز والی مدینه بود
0:55 ابوبکر گفت
0:56 عبدالرحمن این کار را ناخوش داشت
0:59 سپس برای ما مقدر شد که در ذوالحلیفه گرد هم آییم
1:03 و ابوهریره را آنجا زمینی بود
1:06 عبدالرحمن به ابوهریره گفت
1:09 من مسئله‌ای را برای تو یادآور می‌شوم
1:12 و اگر مروان در آن بر من سوگند نمی‌داد
1:15 آن را برای تو یادآور نمی‌شدم
1:17 پس سخن عایشه و ام‌سلمه را یادآور شد
1:20 ابوهریره گفت: همین‌گونه فضل بن عباس برای من حدیث گفت
1:24 و او داناتر است
1:27 توضیح حدیث
1:30 «یدرکه الفجر» یعنی در ماه رمضان
1:34 «و هو جنب من أهله» یعنی
1:36 از جماع، نه از احتلام
1:39 زیرا احتلام از شیطان است
1:41 و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
1:44 از آن معصوم است
1:46 «لتقرعن» یعنی
1:49 حتماً آن را صریحاً به او خبر دهی
1:53 ذوالحلیفه
1:54 میقات اهل مدینه است
1:57 فضل برای من حدیث گفت
1:59 ابوهریره رضی‌الله‌عنه
2:01 بر اساس آنچه از فضل رضی‌الله‌عنه شنیده بود فتوا می‌داد
2:04 بر همان حکم نخست
2:06 و از نسخ آگاه نبود
2:08 پس چون خبر عایشه رضی‌الله‌عنها را شنید
2:12 و ام‌سلمه رضی‌الله‌عنها را
2:14 به آن (حکم) بازگشت
2:16 و او داناتر است
2:18 یعنی فضل نسبت به آنچه روایت کرده از من داناتر است
2:22 و مسئولیت آن بر عهده اوست نه بر عهده من
2:26 از فواید حدیث
2:29 از حدیث استفاده می‌شود
2:31 جواز تأخیر غسل تا پس از طلوع فجر
2:35 برای کسی که در شب رمضان همبستر شده است
2:38 و در آن ورود فقها بر سلطان است
2:40 و گفتگوی علمی آنان با او
2:43 و در آن بیان وضعیت مروان است
2:46 از پرداختن به علم و مسائل دین
2:49 با وجود دنیاطلبی‌اش
2:52 و در آن شناخت تابعین است
2:54 نسبت به جایگاه صحابه رضی‌الله‌عنهم
2:57 و در آن تشویق به تثبت در مسائل علمی است
3:02 و در آن بازبینی عالم در فتوا است
3:05 هنگامی که برای پرسنده روشن شود که آن با نص مخالف است
3:09 و در آن اجتهاد در موردی است که نص وجود دارد
3:13 و در آن ارجاع مسئله اختلافی است
3:15 به کسی که گمان می‌رود دانشی درباره آن نزد او باشد
3:20 و در آن بیان جایگاه و فضیلت همسران پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
3:25 در علم و فتوا است
3:27 و در آن حجیت عمل به خبر واحد عادل است
3:31 و اینکه زن در این امر همانند مرد است
3:35 و در آن طلب دلیل و جستجوی حجت است
3:38 و پژوهش در علم تا آنکه وجه آن درست شود
3:42 و در آن نیکویی ادب با بزرگان است
3:45 و رعایت عذرخواهی پیش از ابلاغ آنچه گوینده گمان می‌برد
3:49 که شنونده آن را ناخوش می‌دارد
3:53 باب: مباشرت برای روزه‌دار
3:57 از عایشه رضی‌الله‌عنها روایت است که گفت
4:01 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) می‌بوسید و تماس بدنی داشت
4:05 در حالی که روزه‌دار بود، و او از شما بیشتر بر نفس خود تسلط داشت
4:10 در روایتی آمده: خندید
4:13 توضیح حدیث
4:17 «یقبل» یعنی برخی از همسرانش را می‌بوسید
4:20 «ویباشر» یعنی تماس بدنی که منجر به جماع نمی‌شود
4:25 «أملککم لإربه» یعنی نسبت به نیاز خود
4:28 و آن شهوت جماع است
4:31 و مراد این است که او بیش از همه بر نفس خود مسلط بود
4:34 پس با این تماس از افتادن در امر حرام ایمن بود
4:39 از فواید حدیث
4:42 از حدیث استفاده می‌شود
4:45 اجازه بوسیدن برای روزه‌دار
4:47 به شرط تسلط بر نفس
4:49 و در آن جواز خبر دادن از آنچه میان زن و شوهر می‌گذرد
4:53 به‌طور کلی و برای ضرورت است
4:58 باب: روزه‌داری که فراموشکارانه خورد یا نوشید
5:02 از ابوهریره رضی‌الله‌عنه
5:05 از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) روایت است که فرمود
5:09 هرگاه کسی فراموش کند و بخورد یا بنوشد
5:12 روزه‌اش کامل است
5:14 زیرا الله به او خوراند و نوشاند
5:18 توضیح حدیث
5:21 «ثُلَّ» به معنای «کامل شد» است؛ یعنی کامل گردید
5:25 از فواید حدیث
5:29 از این حدیث استفاده می‌شود
5:31 که هر کس در روزهٔ واجب یا مستحب فراموش کند
5:34 روزه‌اش تمام است و چیزی بر او نیست
5:37 و در آن است که فراموشی مانع مؤاخذه و کیفر است
5:44 باب: هرگاه در رمضان همبستری کند
5:48 از عایشه روایت است که گفت
5:50 مردی نزد پیامبر (ﷺ) در مسجد آمد
5:54 گفت: سوختم
5:57 گفت: چه چیزی؟ (ممذاک = چه چیز تو را به این کار واداشت)
6:00 گفت: با همسرم در رمضان نزدیکی کردم
6:04 به او فرمود: صدقه بده
6:07 گفت: چیزی ندارم
6:10 پس نشست
6:11 و کسی آمد که الاغی را می‌راند
6:14 و با او غذایی برای پیامبر (ﷺ) بود
6:19 در روایتی آمده است
6:20 پس برای پیامبر (ﷺ) زنبیلی آوردند که «عَرَق» نامیده می‌شد
6:26 فرمود: آن سوخته کجاست؟
6:29 گفت: این منم
6:32 فرمود: این را بگیر و صدقه بده
6:36 گفت: آیا به کسی بدهم که از من نیازمندتر باشد؟ زیرا خانوادهٔ من غذایی ندارد
6:42 فرمود: پس آن را بخورید
6:45 شرح حدیث
6:48 «احترقت» (سوختم)
6:49 چون معتقد بود که مرتکب گناه با آتش عذاب می‌شود
6:53 بر خود اطلاق کرد که سوخته است
6:57 «ممذاک» یعنی: به چه چیز؟
7:00 «وقعت بامرأتی» کنایه از جماع است
7:05 «أین المحترق» (آن سوخته کجاست؟)
7:06 دلیل است بر این‌که او عمداً چنین کرده بود
7:10 «أحوج» یعنی نیازمندتر
7:14 از فواید حدیث
7:17 از این حدیث استفاده می‌شود
7:19 جواز دادن کفاره به اهل یک خانه
7:23 و در آن است مشروعیت نشستن مسلمان در مسجد برای به دست آوردن منافع دنیوی
7:29 و در آن است استحباب تلاش برای رفع نیاز مسلمان
7:33 و در آن است راهنمایی به جستن نیازمندترین افراد در پرداخت کفاره‌ها و صدقات
7:41 باب: هرگاه در رمضان همبستری کند و چیزی نداشته باشد
7:46 پس به او صدقه داده شود تا کفاره دهد
7:50 از ابوهریره رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت
7:53 در حالی که نزد پیامبر (ﷺ) نشسته بودیم
7:58 ناگهان مردی آمد و گفت
8:01 ای رسول الله، هلاک شدم
8:04 در روایتی آمده است
8:07 «ویحک، چه شده است؟»
8:10 گفت: با همسرم نزدیکی کردم در حالی که روزه بودم
8:14 پس رسول الله (ﷺ) فرمود
8:18 آیا برده‌ای می‌یابی که آزادش کنی؟
8:21 گفت: نه
8:23 فرمود: آیا می‌توانی دو ماه پیاپی روزه بگیری؟
8:28 گفت: نه
8:30 فرمود: آیا می‌یابی که شصت مسکین را غذا دهی؟
8:35 گفت: نه
8:37 گفت: پس پیامبر (ﷺ) درنگ کرد
8:41 در حالی که ما در همین وضعیت بودیم
8:44 برای پیامبر (ﷺ) زنبیلی آوردند که در آن خرما بود
8:49 و «عِراق» همان زنبیل است
8:52 در روایتی آمده است
8:53 و آن همان «زُبیل» است
8:55 فرمود: آن پرسنده کجاست؟
8:58 گفت: من هستم
9:00 فرمود: این را بگیر و صدقه بده
9:04 آن مرد گفت: آیا به کسی که از من نیازمندتر است ای رسول الله؟
9:09 به خدا سوگند که میان دو سنگلاخ آن (مدینه) خانواده‌ای نیازمندتر از خانواده من نیست
9:12 در روایتی آمده است
9:13 میان دو طرف مدینه
9:16 مقصود دو سنگلاخ است
9:18 خانواده‌ای نیازمندتر از خانوادهٔ من
9:22 در روایتی آمده است
9:23 «أحوج» (نیازمندتر)
9:25 پس پیامبر (ﷺ) خندید تا آن‌جا که دندان‌های نیشش آشکار شد
9:30 در روایتی آمده است
9:32 «نواجذه» (دندان‌های آسیاب)
9:34 سپس فرمود
9:35 این را به خانوادهٔ خودت بخوران
9:37 در روایتی آمده است
9:39 پس شما حق دارید (آن را بخورید)
9:41 و در روایتی آمده است
9:42 آن را به افراد تحت تکفلت بخوران
9:45 شرح حدیث
9:48 مرد
9:50 گفته شده که او سلمة بن صخر بیاضی است
9:52 رضی‌الله‌عنه
9:54 هلاک شدم
9:55 یعنی در کاری افتادم که به هلاکت می‌انجامد
9:59 «مالک»
10:00 یعنی: کارت چیست و چه بر تو گذشته است؟
10:03 با همسرم نزدیکی کردم
10:05 کنایه از جماع است
10:07 «رقبة تعتقها» (برده‌ای که آزادش کنی)
10:10 یعنی برده‌ای که او را آزاد کنی
10:12 «فمکث»
10:13 یعنی در جای خود ماند
10:15 «فبینا»
10:17 یعنی «فبینما» (در همان حال)
10:19 «والعرق المکتل»
10:20 و آن زنبیل بزرگ است
10:23 گفته شده که ظرفیت آن پانزده صاع است
10:26 از خودم فقیرتر
10:28 یعنی آن را به شخصی که از من فقیرتر است صدقه دهم
10:33 آنچه میان دو لابه‌اش قرار دارد
10:35 لابتان
10:36 عبارت است از دو سنگلاخ که شهر (مدینه) را دربرگرفته‌اند
10:40 و الحَرّ
10:41 زمینی با سنگ‌های سیاه
10:44 بَدَت
10:45 یعنی ظاهر شد
10:47 أنیابه
10:48 یعنی دندان‌های خنده‌اش
10:49 و آن‌ها نواجذ هستند
10:51 خانواده‌ات را از آن اطعام کن
10:53 یعنی آن را میان آنان صدقه ده
10:56 از فواید حدیث
11:00 از این حدیث استفاده می‌شود
11:02 که هرکس عمداً در رمضان با همسر خود آمیزش کند،
11:05 روزه‌اش باطل می‌شود،
11:06 و بر او قضا و کفاره لازم است
11:09 و در آن کفاره با سه خصلت، به ترتیبی که در حدیث آمده، ثابت است
11:15 و در آن جواز مبالغه در خنده هنگام شگفتی وجود دارد
11:19 و جواز سوگند به الله و صفات او نیز ثابت می‌شود،
11:22 هرچند از او درخواست سوگند نشده باشد
11:24 و در آن مدارا با دانش‌آموز
11:27 و نرمی در تعلیم
11:29 و دل‌جویی برای پذیرش دین (آمده است)
11:33 باب حجامت و استفراغ برای روزه‌دار
11:37 از ثابت بُنانی روایت است که گفت:
11:40 از انس بن مالک رضی‌الله‌عنه پرسیده شد:
11:43 آیا شما حجامت برای روزه‌دار را ناخوش می‌داشتید؟
11:47 گفت: نه،
11:48 مگر به سبب ناتوانی
11:51 توضیح حدیث
11:55 به سبب ناتوانی
11:56 یعنی حجامت برای روزه‌دار تنها از ترس ناتوانی ناپسند شمرده شده است
12:02 از فواید حدیث
12:05 از این حدیث استفاده می‌شود
12:07 مشروعیت درمان
12:09 و در آن توجه به حال درمان‌شونده و داروها (لحاظ شده است)
12:13 زیرا (یک دارو) در حالی مناسب است و در حالی دیگر نه
12:16 و در آن (بیان شده) که حجامت، محجوم را ناتوان می‌کند
12:19 و روزه، انسان را ضعیف می‌کند
12:22 پس حجامت برای روزه‌دار ناپسند است
12:25 تا آنکه دو عامل ضعف‌آور از دو جهت بر او جمع نشود
12:31 باب روزه در سفر و افطار
12:35 از عبدالله بن ابی اوفی روایت است که گفت:
12:38 ما در سفری همراه رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم بودیم
12:43 در روایتی: و آن حضرت روزه‌دار بود
12:46 پس چون خورشید غروب کرد،
12:48 به مردی فرمود:
12:50 فرود آی و برای من سویق را هم بزن (آماده کن)
12:52 او گفت:
12:53 ای رسول خدا!
12:55 کاش (صبر می‌کردی و) شب درمی‌آمد
12:57 سپس فرمود:
12:58 فرود آی و (سویق را) هم بزن
13:00 او گفت:
13:01 ای رسول خدا!
13:03 کاش شب درمی‌آمد
13:04 روز هنوز بر تو باقی است
13:07 سپس فرمود:
13:08 فرود آی و (سویق را) هم بزن
13:10 پس فرود آمد و در بار سوم برای او سویق را هم زد
13:13 آنگاه رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم نوشید
13:17 سپس با دست خود به سوی مشرق اشاره کرد و فرمود:
13:21 هرگاه دیدید شب از این سو روی آورد،
13:25 پس روزه‌دار افطار می‌کند
13:28 توضیح حدیث
13:32 ما در سفری همراه رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم بودیم
13:37 آن در جنگ فتح (مکه) بود
13:40 به مردی (فرمود)
13:41 او بلال رضی‌الله‌عنه بود
13:44 فرود آی و (سویق را) هم بزن
13:46 جَدح
13:47 آن است که سویق و مانند آن را با آب هم بزنند تا یکدست شود
13:52 و مراد
13:53 آن است که برای آنان طعامی آماده کند
13:55 کاش شب درمی‌آمد
13:57 یعنی کاش آنقدر تأخیر می‌کردی تا شب فرا رسد
14:01 روز هنوز بر تو باقی است
14:03 مراد
14:04 آن است که هنوز روشنایی روز موجود است
14:08 سپس با دستش اشاره کرد
14:10 یعنی با دستش اشاره کرد
14:12 به سوی مشرق
14:13 یعنی از جهت طلوع خورشید
14:16 روی آورد
14:17 یعنی آمد و پدیدار شد
14:19 روزه‌دار افطار کرد
14:21 یعنی وقت افطار داخل شد
14:24 از فواید حدیث
14:27 از این حدیث استفاده می‌شود
14:30 بیان پایان وقت روزه
14:32 که تا غروب خورشید است
14:34 و در آن مشروعیت یادآوری عالِم به آنچه ترسیده می‌شود که فراموش کرده باشد (ثابت است)
14:40 و در آن (آمده) که فرمان شرعی رساتر از امر حسی است
14:44 و اینکه عقل بر شرع حکم نمی‌کند
14:49 از عایشه رضی‌الله‌عنها، همسر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم روایت است
14:55 که حمزه بن عمرو اسلمی به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم گفت:
15:01 آیا در سفر روزه بگیرم؟
15:03 و بسیار روزه می‌گرفت.
15:06 در روایتی
15:07 ای رسول الله (ﷺ)
15:09 من روزه را به‌صورت پیوسته و متوالی می‌گیرم
15:11 پس گفت
15:13 اگر خواستی، روزه بگیر
15:14 و اگر خواستی، افطار کن
15:17 تعلیق بر حدیث
15:21 روزه را شرح می‌دهم
15:22 یعنی آن را پشت‌سرهم و پیاپی انجام می‌دهم و به‌جا می‌آورم
15:27 از فوایدِ حدیث
15:30 از این حدیث استفاده می‌شود
15:32 روزه گرفتن در سفر (به‌صورت) اختیاری است
15:35 و اختلاف در این‌که کدام‌یک برتر است
15:38 در این حدیث، استحباب روزه‌ی نفل مطلق بیان شده است.
15:42 در این حدیث، استحباب پایدار بودن بر کارهای شایسته (نیک) آمده است.
15:48 باب اگر (کسی) چند روز از رمضان را روزه بگیرد، سپس سفر کند
15:54 از ابن عباس رضی‌الله‌عنهما روایت است که گفت
15:58 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بیرون آمد
16:01 از مدینه تا مکه
16:03 و روزه گرفت تا اینکه به عُسفان رسید.
16:07 در روایتی
16:08 به کدید رسید
16:10 آبی که میان قدید و عُسفان است
16:13 سپس به آنچه دعا کرد
16:15 پس آن را به دستانش بالا برد تا آن را به مردم نشان دهد
16:19 پس روزه را افطار کرد تا آنکه به مکه رسید.
16:22 و آن در ماه رمضان است
16:24 ابن عباس می‌گفت
16:27 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) روزه گرفت و افطار کرد.
16:32 پس هر که خواست روزه بگیرد و هر که خواست افطار کند.
16:36 تعلیق بر حدیث
16:40 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بیرون آمد
16:43 از مدینه تا مکه
16:45 در غزوه‌ی فتح، در ماه رمضان
16:48 و همراه او ده هزار (نفر) بود.
16:51 و این در سرِ هشت سال و نیم پس از ورودِ ایشان به مدینه بود.
16:56 بلغ یعنی رسید
16:59 عسفان قریه‌ای است که میان مکه و مدینه قرار دارد.
17:04 دعا یعنی درخواست
17:06 او را به دست‌های خود بلند کرد
17:09 آب را تا جایی بالا می‌برد که دست‌هایش به آن‌جا می‌رسد
17:13 از فواید حدیث
17:16 از این حدیث استفاده می‌شود
17:18 جواز افطار در سفر
17:21 و برای مسافر روزه‌دار، افطار کردن پس از گذشت بخشی از روز نیز جایز است.
17:28 از ابوالدرداء رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت
17:32 با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بیرون رفتیم
17:35 در برخی از سفرهای (پیامبر ﷺ) در روزی گرم
17:38 تا جایی که مرد از شدت گرما دستش را بر سرش می‌گذارد
17:43 هیچ‌یک از ما روزه‌دار نبود.
17:45 مگر آنچه از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) روایت شده است
17:49 و ابن رواحه
17:52 تعلیق بر حدیث
17:55 در برخی از سفرهایش
17:57 ممکن است این سفر، سفر بدر باشد.
18:01 و ابن رواحه
18:02 او عبدالله بن رواحه رضی‌الله‌عنه است
18:07 از فواید حدیث
18:10 از این حدیث استفاده می‌شود
18:12 اباحت افطار در سفر
18:15 در این حدیث اشاره‌ای به برتری روزه وجود دارد.
18:19 تا زمانی که مشقت آشکاری در کار نباشد
18:24 باب قول پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
18:27 برای کسی که سایه بر او افکنده شود، در حالی که گرما شدت گرفته باشد.
18:30 از نیکی نیست روزه گرفتن در سفر
18:35 از جابر بن عبدالله رضی‌الله‌عنهما روایت کرده که گفت
18:39 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) در سفری بود.
18:43 او ازدحامی دید و مردی که بر او سایه افکنده شده بود.
18:48 فرمود: این چیست؟
18:51 گفتند: روزه‌دار است.
18:53 فرمود: روزه گرفتن در سفر از نیکی نیست.
18:59 تعلیق بر حدیث
19:02 در سفری، یعنی در غزوه فتح
19:05 و مردی گفته شد که او ابو اسرائیل است
19:09 سایه‌ای بر او افکنده می‌شود؛ یعنی پناهی از گرمای خورشید.
19:14 این چیست
19:15 این مرد را چه شده است؟
19:18 روزه گرفتن در سفر از نیکی نیست
19:21 یعنی از طاعت و عبادت نیست
19:23 روزه گرفتن در حالت سفر
19:26 فوایدِ حدیث
19:30 از این حدیث استفاده می‌شود
19:32 دشواری آسانی را به همراه می‌آورد.
19:35 و در این حدیث اشاره‌ای است به برتری افطار در سفر.
19:39 در حال زیان و مشقت آشکار
19:43 و در این حدیث استحباب مدارا و نرمی با نفس (خود) وجود دارد.
19:46 و در این حدیث اشاره‌ای است به جواز افطار مسافر پس از آن‌که نیت روزه کرده باشد.
19:54 باب
19:55 اصحاب پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) در روزه گرفتن و روزه نگرفتن، یکدیگر را سرزنش نمی‌کردند.
20:03 از انس بن مالک نقل است که گفت
20:06 با پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) سفر می‌کردیم
20:10 روزه‌دار بر کسی که روزه‌خوار است خرده نگرفت.
20:13 و برای روزه‌خوار (افطارکننده) نیز برای کسی که روزه‌دار است [همان پاداش است].
20:16 تعلیق بر حدیث
20:20 پس عیب نگرفت، یعنی انکار نکرد
20:23 از فواید حدیث
20:27 از این حدیث استفاده می‌شود
20:29 عدم انکار در مسائل اختلاف تنوع
20:33 و در این حدیث دلیلی است بر اتفاق صحابه بر جواز افطار و روزه‌گرفتن برای مسافر
20:40 در این حدیث اشاره‌ای است به برگزیدن همنشین صالح در سفر.
20:45 باب «و بر کسانی که توان روزه گرفتن آن را دارند، فدیه‌ای است»
20:51 از ابن عمر رضی‌الله‌عنهما روایت است که [آیه را] خواند:
20:55 «فدیه، طعام دادن به مسکین است».
20:58 گفت: این [حکم] منسوخ است.
21:02 شرح حدیث
21:05 این [حکم] منسوخ است.
21:07 یعنی انسان را روا بود که با وجود توانایی بر روزه، به‌جای روزه گرفتن در ماه رمضان، طعام دهد.
21:13 پس با این سخن خداوند تعالی نسخ شد:
21:16 پس هر کس از شما این ماه را دریابد، باید روزه بگیرد.
21:20 از فواید حدیث
21:24 از این حدیث استفاده می‌شود:
21:26 وقوع نسخ در احکام.
21:29 گروهی از سلف بر آن رفته‌اند که این آیه رخصتی است برای پیرمرد و بیمار
21:35 که توان روزه گرفتن ندارند.
21:38 و در آن [حدیث] است که صحابه رضی‌الله‌عنهم داناترین مردم به ناسخ و منسوخ بوده‌اند.
21:46 باب
21:48 قضای روزه‌های رمضان کی ادا می‌شود؟
21:52 از عایشه رضی‌الله‌عنها روایت است که گفت:
21:55 روزه‌ای از رمضان بر گردن من بود
21:59 و نمی‌توانستم آن را جز در شعبان قضا کنم.
22:04 شرح حدیث
22:07 «کان یکون» [یعنی]
22:09 معنای آن:
22:10 یعنی وضع چنین بود که چنان می‌شد،
22:12 و مراد از آن:
22:14 استمرار و تکرار فعل است.
22:17 «أن أقضی» [یعنی]
22:18 یعنی آنچه از رمضان فوت شده بود.
22:22 از فواید حدیث
22:25 از این حدیث استفاده می‌شود:
22:27 که قضای آنچه از رمضان فوت شده، وقت‌اش موسّع است،
22:31 و در شعبان تنگ‌وقت می‌شود.
22:34 و در آن [حدیث] است که حق همسر از معاشرت و خدمت
22:38 بر سایر حقوق مقدّم است،
22:40 تا وقتی که [آن حق] واجبی باشد که وقتش محدود است.
22:46 باب کسی که بمیرد و روزه بر عهده‌اش باشد
22:50 از عایشه رضی‌الله‌عنها روایت است
22:53 که رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرمود:
22:57 «هر که بمیرد و روزه بر عهده‌اش باشد،
23:00 ولی‌اش از جانب او روزه بگیرد».
23:03 شرح حدیث
23:06 «هر که بمیرد»
23:07 یعنی از مکلفان.
23:10 «ولی‌اش»
23:11 گفته‌اند: هر خویشاوند نزدیک است،
23:13 و گفته‌اند: تنها وارث است،
23:15 و گفته‌اند: خویشان عصبه‌اش.
23:18 از فواید حدیث
23:22 از این حدیث استفاده می‌شود:
23:24 جواز روزه گرفتن از جانب میت.
23:26 و در آن [حدیث] است که در عبادات نیابت جز با نص روا نیست.
23:34 از ابن عباس رضی‌الله‌عنهما روایت است که گفت:
23:38 مردی نزد پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم آمد و گفت:
23:43 ای رسول الله!
23:45 مادرم درگذشته است.
23:47 در روایتی [آمده است]:
23:49 زنی به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم گفت:
23:53 خواهرم درگذشته است
23:55 و بر عهده‌اش روزه یک ماه است.
23:58 در روایتی [آمده است]:
23:59 زنی به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم گفت:
24:04 مادرم درگذشته و بر عهده‌اش روزه نذر است،
24:08 و در روایتی [آمده است]:
24:09 و بر عهده‌اش روزه پانزده روز است.
24:13 آیا از جانب او قضا کنم؟
24:15 فرمود: آری.
24:17 فرمود: «پس دین خداوند سزاوارتر است که ادا شود».
24:21 شرح حدیث
24:25 «آیا از جانب او قضا کنم؟»
24:27 یعنی آیا از جانب او روزه بگیرم؟
24:29 «پس دین خداوند سزاوارتر است که ادا شود»
24:32 یعنی حق بنده ادا شود،
24:35 پس حق خداوند به ادا شدن سزاوارتر است.
24:39 از فواید حدیث
24:43 از این حدیث استفاده می‌شود:
24:45 جواز روزه گرفتن از جانب میت خویشاوند نزدیک.
24:48 و در آن [حدیث] است صحت قیاس.
24:50 و در آن است مشروعیت ادای دین از جانب میت،
24:54 و امّت بر آن اجماع کرده‌اند.
24:57 و در آن است بهره‌مند شدن میت از عمل زنده،
25:00 چنان‌که نصوص بر آن دلالت دارد.
25:05 باب
25:06 چه وقت افطار روزه‌دار حلال می‌شود؟
25:09 از عمر بن خطاب رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت:
25:13 رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم فرمود:
25:16 «چون شب از این سو روی آورد،
25:19 و روز از این سو پشت کند،
25:22 و خورشید غروب کند،
25:24 روزه‌دار افطار کرده است».
25:26 شرح حدیث
25:30 «چون شب از این سو روی آورد»
25:34 یعنی از جانب مشرق.
25:36 «و روز از این سو پشت کند»
25:39 یعنی از جانب مغرب.
25:41 «روزه‌دار افطار کرده است»
25:43 یعنی وقت افطار داخل شد.
25:46 از فواید حدیث
25:49 از این حدیث استفاده می‌شود:
25:51 بیان پایان وقت روزه.
25:53 تا غروب خورشید (ادامه دارد)
25:55 و این امری است که مورد اتفاق است
25:58 و در آن آمده است که امر شرعی رساتر از امر حسی است
26:02 و اینکه عقل بر شرع حکم نمی‌کند
26:05 باب شتاب در افطار
26:11 از سهل بن سعد
26:13 که رسول الله (ﷺ) فرمود
26:17 مردم همواره در خیر خواهند بود تا زمانی که در افطار شتاب کنند
26:21 شرح حدیث
26:25 مردم همواره در خیرند
26:27 یعنی در دین و دنیای خود
26:30 تا زمانی که در افطار شتاب کنند
26:32 یعنی هنگامی که غروب خورشید محقق شد، به افطار مبادرت ورزند
26:37 از فواید حدیث
26:40 از حدیث استفاده می‌شود
26:43 استحباب شتاب در افطار برای روزه‌دار
26:47 و در آن آمده است که کار امت همواره منظم است
26:50 و آنان در خیرند
26:51 تا زمانی که بر این سنت محافظت کنند
26:55 و اگر افطار را به تأخیر اندازند
26:57 این نشانه‌ی فسادی است که در آن می‌افتند
27:01 باب اگر در رمضان افطار کرد
27:06 سپس خورشید طلوع کرد
27:08 از اسماء دختر ابوبکر صدیق رضی‌الله‌عنهما روایت است که گفت
27:13 در زمان پیامبر (ﷺ) در روزی ابری افطار کردیم
27:17 روزی ابری
27:19 سپس خورشید طلوع کرد
27:21 شرح حدیث
27:25 غیم یعنی ابر
27:27 خورشید طلوع کرد
27:29 یعنی آشکار شد که وقت افطار داخل نشده بود
27:33 از فواید حدیث
27:37 از حدیث استفاده می‌شود
27:40 کسی که افطار کند در حالی که گمان می‌کند خورشید غروب کرده است
27:44 سپس معلوم شود که غروب نکرده است
27:46 باید بقیه‌ی روز را خودداری کند
27:48 و بر او قضا لازم است
27:50 و کفاره بر او نیست
27:52 و در آن آمده است که یقین با شک زایل نمی‌شود
27:55 و در حدیث دلیلی است بر استصحاب اصل تا زمانی که خلاف آن آشکار شود
28:01 باب روزه گرفتن کودکان
28:05 از ربیع دختر معوذ روایت است که گفت
28:09 پیامبر (ﷺ) فرستاد
28:12 صبحگاه روز عاشورا به روستاهای انصار
28:16 هر که صبح کرد و روزه‌خوار بود، باید بقیه‌ی روزش را کامل کند
28:20 و هر که صبح کرد و روزه‌دار بود، باید روزه بگیرد
28:24 گفت
28:25 پس ما بعد از آن آن را روزه می‌گرفتیم
28:27 و کودکانمان را هم روزه می‌گرفتاندیم
28:30 و برای آنان اسباب‌بازی از پشم می‌ساختیم
28:33 و هرگاه یکی از ایشان بر سر غذا گریه می‌کرد، آن را به او می‌دادیم
28:37 تا هنگام افطار شود
28:40 شرح حدیث
28:44 صبحگاه روز عاشورا
28:47 یعنی اول روز دهم محرم
28:50 روستاهای انصار
28:52 یعنی روستاهایی که پیرامون مدینه بودند
28:54 باید بقیه‌ی روزش را کامل کند
28:57 یعنی باید از مفطرات تا غروب خودداری کند
29:01 و هر که صبح کرد و روزه‌دار بود، باید روزه بگیرد
29:04 یعنی باید بر روزه‌اش ادامه دهد
29:07 پس ما روزه می‌گرفتیم
29:09 یعنی عاشورا را روزه می‌گرفتیم
29:11 العهن
29:12 یعنی پشم
29:14 آن را به او می‌دادیم
29:16 یعنی آن اسباب‌بازی را
29:18 از فواید حدیث
29:22 از حدیث استفاده می‌شود
29:24 که روزه‌ی عاشورا پیش از فرض شدن رمضان واجب بود
29:29 و در آن درستی نیت روزه‌ی نافله در روز آمده است
29:33 و در آن تأخیر بیان از وقت نیاز جایز نیست
29:37 و در حدیث اشاره‌ای است به استحباب روزه‌های نافله
29:42 و در آن مشروعیت تمرین کودکان بر عبادت آمده است
29:46 و در آن آمده است که صحابیه اگر بگوید در زمان پیامبر (ﷺ) چنین کردیم
29:53 این سخن حکم حدیث مرفوع را دارد