متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
مرکز افاده
0:06
برای مطالعات و پژوهشهای انسانی
0:09
تقدیم میکند
0:11
مختصر صحیح بخاری
0:16
باب: روزهدار که در حالت جنابت صبح میکند
0:21
از ابوبکر بن عبدالرحمن بن حارث بن هشام
0:25
که پدرش عبدالرحمن
0:27
به مروان خبر داد
0:29
که عایشه و امسلمه خبر دادند
0:33
که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
0:36
هنگامی که فجر بر او میرسید و او از همسرانش جنب بود
0:40
سپس غسل میکرد و روزه میگرفت
0:43
و مروان به عبدالرحمن بن حارث گفت
0:46
به الله سوگند میخورم که حتماً آن را به پدرت (ابوهریره) بگویی
0:51
و مروان در آن روز والی مدینه بود
0:55
ابوبکر گفت
0:56
عبدالرحمن این کار را ناخوش داشت
0:59
سپس برای ما مقدر شد که در ذوالحلیفه گرد هم آییم
1:03
و ابوهریره را آنجا زمینی بود
1:06
عبدالرحمن به ابوهریره گفت
1:09
من مسئلهای را برای تو یادآور میشوم
1:12
و اگر مروان در آن بر من سوگند نمیداد
1:15
آن را برای تو یادآور نمیشدم
1:17
پس سخن عایشه و امسلمه را یادآور شد
1:20
ابوهریره گفت: همینگونه فضل بن عباس برای من حدیث گفت
1:24
و او داناتر است
1:27
توضیح حدیث
1:30
«یدرکه الفجر» یعنی در ماه رمضان
1:34
«و هو جنب من أهله» یعنی
1:36
از جماع، نه از احتلام
1:39
زیرا احتلام از شیطان است
1:41
و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
1:44
از آن معصوم است
1:46
«لتقرعن» یعنی
1:49
حتماً آن را صریحاً به او خبر دهی
1:53
ذوالحلیفه
1:54
میقات اهل مدینه است
1:57
فضل برای من حدیث گفت
1:59
ابوهریره رضیاللهعنه
2:01
بر اساس آنچه از فضل رضیاللهعنه شنیده بود فتوا میداد
2:04
بر همان حکم نخست
2:06
و از نسخ آگاه نبود
2:08
پس چون خبر عایشه رضیاللهعنها را شنید
2:12
و امسلمه رضیاللهعنها را
2:14
به آن (حکم) بازگشت
2:16
و او داناتر است
2:18
یعنی فضل نسبت به آنچه روایت کرده از من داناتر است
2:22
و مسئولیت آن بر عهده اوست نه بر عهده من
2:26
از فواید حدیث
2:29
از حدیث استفاده میشود
2:31
جواز تأخیر غسل تا پس از طلوع فجر
2:35
برای کسی که در شب رمضان همبستر شده است
2:38
و در آن ورود فقها بر سلطان است
2:40
و گفتگوی علمی آنان با او
2:43
و در آن بیان وضعیت مروان است
2:46
از پرداختن به علم و مسائل دین
2:49
با وجود دنیاطلبیاش
2:52
و در آن شناخت تابعین است
2:54
نسبت به جایگاه صحابه رضیاللهعنهم
2:57
و در آن تشویق به تثبت در مسائل علمی است
3:02
و در آن بازبینی عالم در فتوا است
3:05
هنگامی که برای پرسنده روشن شود که آن با نص مخالف است
3:09
و در آن اجتهاد در موردی است که نص وجود دارد
3:13
و در آن ارجاع مسئله اختلافی است
3:15
به کسی که گمان میرود دانشی درباره آن نزد او باشد
3:20
و در آن بیان جایگاه و فضیلت همسران پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
3:25
در علم و فتوا است
3:27
و در آن حجیت عمل به خبر واحد عادل است
3:31
و اینکه زن در این امر همانند مرد است
3:35
و در آن طلب دلیل و جستجوی حجت است
3:38
و پژوهش در علم تا آنکه وجه آن درست شود
3:42
و در آن نیکویی ادب با بزرگان است
3:45
و رعایت عذرخواهی پیش از ابلاغ آنچه گوینده گمان میبرد
3:49
که شنونده آن را ناخوش میدارد
3:53
باب: مباشرت برای روزهدار
3:57
از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت
4:01
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) میبوسید و تماس بدنی داشت
4:05
در حالی که روزهدار بود، و او از شما بیشتر بر نفس خود تسلط داشت
4:10
در روایتی آمده: خندید
4:13
توضیح حدیث
4:17
«یقبل» یعنی برخی از همسرانش را میبوسید
4:20
«ویباشر» یعنی تماس بدنی که منجر به جماع نمیشود
4:25
«أملککم لإربه» یعنی نسبت به نیاز خود
4:28
و آن شهوت جماع است
4:31
و مراد این است که او بیش از همه بر نفس خود مسلط بود
4:34
پس با این تماس از افتادن در امر حرام ایمن بود
4:39
از فواید حدیث
4:42
از حدیث استفاده میشود
4:45
اجازه بوسیدن برای روزهدار
4:47
به شرط تسلط بر نفس
4:49
و در آن جواز خبر دادن از آنچه میان زن و شوهر میگذرد
4:53
بهطور کلی و برای ضرورت است
4:58
باب: روزهداری که فراموشکارانه خورد یا نوشید
5:02
از ابوهریره رضیاللهعنه
5:05
از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) روایت است که فرمود
5:09
هرگاه کسی فراموش کند و بخورد یا بنوشد
5:12
روزهاش کامل است
5:14
زیرا الله به او خوراند و نوشاند
5:18
توضیح حدیث
5:21
«ثُلَّ» به معنای «کامل شد» است؛ یعنی کامل گردید
5:25
از فواید حدیث
5:29
از این حدیث استفاده میشود
5:31
که هر کس در روزهٔ واجب یا مستحب فراموش کند
5:34
روزهاش تمام است و چیزی بر او نیست
5:37
و در آن است که فراموشی مانع مؤاخذه و کیفر است
5:44
باب: هرگاه در رمضان همبستری کند
5:48
از عایشه روایت است که گفت
5:50
مردی نزد پیامبر (ﷺ) در مسجد آمد
5:54
گفت: سوختم
5:57
گفت: چه چیزی؟ (ممذاک = چه چیز تو را به این کار واداشت)
6:00
گفت: با همسرم در رمضان نزدیکی کردم
6:04
به او فرمود: صدقه بده
6:07
گفت: چیزی ندارم
6:10
پس نشست
6:11
و کسی آمد که الاغی را میراند
6:14
و با او غذایی برای پیامبر (ﷺ) بود
6:19
در روایتی آمده است
6:20
پس برای پیامبر (ﷺ) زنبیلی آوردند که «عَرَق» نامیده میشد
6:26
فرمود: آن سوخته کجاست؟
6:29
گفت: این منم
6:32
فرمود: این را بگیر و صدقه بده
6:36
گفت: آیا به کسی بدهم که از من نیازمندتر باشد؟ زیرا خانوادهٔ من غذایی ندارد
6:42
فرمود: پس آن را بخورید
6:45
شرح حدیث
6:48
«احترقت» (سوختم)
6:49
چون معتقد بود که مرتکب گناه با آتش عذاب میشود
6:53
بر خود اطلاق کرد که سوخته است
6:57
«ممذاک» یعنی: به چه چیز؟
7:00
«وقعت بامرأتی» کنایه از جماع است
7:05
«أین المحترق» (آن سوخته کجاست؟)
7:06
دلیل است بر اینکه او عمداً چنین کرده بود
7:10
«أحوج» یعنی نیازمندتر
7:14
از فواید حدیث
7:17
از این حدیث استفاده میشود
7:19
جواز دادن کفاره به اهل یک خانه
7:23
و در آن است مشروعیت نشستن مسلمان در مسجد برای به دست آوردن منافع دنیوی
7:29
و در آن است استحباب تلاش برای رفع نیاز مسلمان
7:33
و در آن است راهنمایی به جستن نیازمندترین افراد در پرداخت کفارهها و صدقات
7:41
باب: هرگاه در رمضان همبستری کند و چیزی نداشته باشد
7:46
پس به او صدقه داده شود تا کفاره دهد
7:50
از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت
7:53
در حالی که نزد پیامبر (ﷺ) نشسته بودیم
7:58
ناگهان مردی آمد و گفت
8:01
ای رسول الله، هلاک شدم
8:04
در روایتی آمده است
8:07
«ویحک، چه شده است؟»
8:10
گفت: با همسرم نزدیکی کردم در حالی که روزه بودم
8:14
پس رسول الله (ﷺ) فرمود
8:18
آیا بردهای مییابی که آزادش کنی؟
8:21
گفت: نه
8:23
فرمود: آیا میتوانی دو ماه پیاپی روزه بگیری؟
8:28
گفت: نه
8:30
فرمود: آیا مییابی که شصت مسکین را غذا دهی؟
8:35
گفت: نه
8:37
گفت: پس پیامبر (ﷺ) درنگ کرد
8:41
در حالی که ما در همین وضعیت بودیم
8:44
برای پیامبر (ﷺ) زنبیلی آوردند که در آن خرما بود
8:49
و «عِراق» همان زنبیل است
8:52
در روایتی آمده است
8:53
و آن همان «زُبیل» است
8:55
فرمود: آن پرسنده کجاست؟
8:58
گفت: من هستم
9:00
فرمود: این را بگیر و صدقه بده
9:04
آن مرد گفت: آیا به کسی که از من نیازمندتر است ای رسول الله؟
9:09
به خدا سوگند که میان دو سنگلاخ آن (مدینه) خانوادهای نیازمندتر از خانواده من نیست
9:12
در روایتی آمده است
9:13
میان دو طرف مدینه
9:16
مقصود دو سنگلاخ است
9:18
خانوادهای نیازمندتر از خانوادهٔ من
9:22
در روایتی آمده است
9:23
«أحوج» (نیازمندتر)
9:25
پس پیامبر (ﷺ) خندید تا آنجا که دندانهای نیشش آشکار شد
9:30
در روایتی آمده است
9:32
«نواجذه» (دندانهای آسیاب)
9:34
سپس فرمود
9:35
این را به خانوادهٔ خودت بخوران
9:37
در روایتی آمده است
9:39
پس شما حق دارید (آن را بخورید)
9:41
و در روایتی آمده است
9:42
آن را به افراد تحت تکفلت بخوران
9:45
شرح حدیث
9:48
مرد
9:50
گفته شده که او سلمة بن صخر بیاضی است
9:52
رضیاللهعنه
9:54
هلاک شدم
9:55
یعنی در کاری افتادم که به هلاکت میانجامد
9:59
«مالک»
10:00
یعنی: کارت چیست و چه بر تو گذشته است؟
10:03
با همسرم نزدیکی کردم
10:05
کنایه از جماع است
10:07
«رقبة تعتقها» (بردهای که آزادش کنی)
10:10
یعنی بردهای که او را آزاد کنی
10:12
«فمکث»
10:13
یعنی در جای خود ماند
10:15
«فبینا»
10:17
یعنی «فبینما» (در همان حال)
10:19
«والعرق المکتل»
10:20
و آن زنبیل بزرگ است
10:23
گفته شده که ظرفیت آن پانزده صاع است
10:26
از خودم فقیرتر
10:28
یعنی آن را به شخصی که از من فقیرتر است صدقه دهم
10:33
آنچه میان دو لابهاش قرار دارد
10:35
لابتان
10:36
عبارت است از دو سنگلاخ که شهر (مدینه) را دربرگرفتهاند
10:40
و الحَرّ
10:41
زمینی با سنگهای سیاه
10:44
بَدَت
10:45
یعنی ظاهر شد
10:47
أنیابه
10:48
یعنی دندانهای خندهاش
10:49
و آنها نواجذ هستند
10:51
خانوادهات را از آن اطعام کن
10:53
یعنی آن را میان آنان صدقه ده
10:56
از فواید حدیث
11:00
از این حدیث استفاده میشود
11:02
که هرکس عمداً در رمضان با همسر خود آمیزش کند،
11:05
روزهاش باطل میشود،
11:06
و بر او قضا و کفاره لازم است
11:09
و در آن کفاره با سه خصلت، به ترتیبی که در حدیث آمده، ثابت است
11:15
و در آن جواز مبالغه در خنده هنگام شگفتی وجود دارد
11:19
و جواز سوگند به الله و صفات او نیز ثابت میشود،
11:22
هرچند از او درخواست سوگند نشده باشد
11:24
و در آن مدارا با دانشآموز
11:27
و نرمی در تعلیم
11:29
و دلجویی برای پذیرش دین (آمده است)
11:33
باب حجامت و استفراغ برای روزهدار
11:37
از ثابت بُنانی روایت است که گفت:
11:40
از انس بن مالک رضیاللهعنه پرسیده شد:
11:43
آیا شما حجامت برای روزهدار را ناخوش میداشتید؟
11:47
گفت: نه،
11:48
مگر به سبب ناتوانی
11:51
توضیح حدیث
11:55
به سبب ناتوانی
11:56
یعنی حجامت برای روزهدار تنها از ترس ناتوانی ناپسند شمرده شده است
12:02
از فواید حدیث
12:05
از این حدیث استفاده میشود
12:07
مشروعیت درمان
12:09
و در آن توجه به حال درمانشونده و داروها (لحاظ شده است)
12:13
زیرا (یک دارو) در حالی مناسب است و در حالی دیگر نه
12:16
و در آن (بیان شده) که حجامت، محجوم را ناتوان میکند
12:19
و روزه، انسان را ضعیف میکند
12:22
پس حجامت برای روزهدار ناپسند است
12:25
تا آنکه دو عامل ضعفآور از دو جهت بر او جمع نشود
12:31
باب روزه در سفر و افطار
12:35
از عبدالله بن ابی اوفی روایت است که گفت:
12:38
ما در سفری همراه رسول الله صلیاللهعلیهوسلم بودیم
12:43
در روایتی: و آن حضرت روزهدار بود
12:46
پس چون خورشید غروب کرد،
12:48
به مردی فرمود:
12:50
فرود آی و برای من سویق را هم بزن (آماده کن)
12:52
او گفت:
12:53
ای رسول خدا!
12:55
کاش (صبر میکردی و) شب درمیآمد
12:57
سپس فرمود:
12:58
فرود آی و (سویق را) هم بزن
13:00
او گفت:
13:01
ای رسول خدا!
13:03
کاش شب درمیآمد
13:04
روز هنوز بر تو باقی است
13:07
سپس فرمود:
13:08
فرود آی و (سویق را) هم بزن
13:10
پس فرود آمد و در بار سوم برای او سویق را هم زد
13:13
آنگاه رسول الله صلیاللهعلیهوسلم نوشید
13:17
سپس با دست خود به سوی مشرق اشاره کرد و فرمود:
13:21
هرگاه دیدید شب از این سو روی آورد،
13:25
پس روزهدار افطار میکند
13:28
توضیح حدیث
13:32
ما در سفری همراه رسول الله صلیاللهعلیهوسلم بودیم
13:37
آن در جنگ فتح (مکه) بود
13:40
به مردی (فرمود)
13:41
او بلال رضیاللهعنه بود
13:44
فرود آی و (سویق را) هم بزن
13:46
جَدح
13:47
آن است که سویق و مانند آن را با آب هم بزنند تا یکدست شود
13:52
و مراد
13:53
آن است که برای آنان طعامی آماده کند
13:55
کاش شب درمیآمد
13:57
یعنی کاش آنقدر تأخیر میکردی تا شب فرا رسد
14:01
روز هنوز بر تو باقی است
14:03
مراد
14:04
آن است که هنوز روشنایی روز موجود است
14:08
سپس با دستش اشاره کرد
14:10
یعنی با دستش اشاره کرد
14:12
به سوی مشرق
14:13
یعنی از جهت طلوع خورشید
14:16
روی آورد
14:17
یعنی آمد و پدیدار شد
14:19
روزهدار افطار کرد
14:21
یعنی وقت افطار داخل شد
14:24
از فواید حدیث
14:27
از این حدیث استفاده میشود
14:30
بیان پایان وقت روزه
14:32
که تا غروب خورشید است
14:34
و در آن مشروعیت یادآوری عالِم به آنچه ترسیده میشود که فراموش کرده باشد (ثابت است)
14:40
و در آن (آمده) که فرمان شرعی رساتر از امر حسی است
14:44
و اینکه عقل بر شرع حکم نمیکند
14:49
از عایشه رضیاللهعنها، همسر پیامبر صلیاللهعلیهوسلم روایت است
14:55
که حمزه بن عمرو اسلمی به پیامبر صلیاللهعلیهوسلم گفت:
15:01
آیا در سفر روزه بگیرم؟
15:03
و بسیار روزه میگرفت.
15:06
در روایتی
15:07
ای رسول الله (ﷺ)
15:09
من روزه را بهصورت پیوسته و متوالی میگیرم
15:11
پس گفت
15:13
اگر خواستی، روزه بگیر
15:14
و اگر خواستی، افطار کن
15:17
تعلیق بر حدیث
15:21
روزه را شرح میدهم
15:22
یعنی آن را پشتسرهم و پیاپی انجام میدهم و بهجا میآورم
15:27
از فوایدِ حدیث
15:30
از این حدیث استفاده میشود
15:32
روزه گرفتن در سفر (بهصورت) اختیاری است
15:35
و اختلاف در اینکه کدامیک برتر است
15:38
در این حدیث، استحباب روزهی نفل مطلق بیان شده است.
15:42
در این حدیث، استحباب پایدار بودن بر کارهای شایسته (نیک) آمده است.
15:48
باب اگر (کسی) چند روز از رمضان را روزه بگیرد، سپس سفر کند
15:54
از ابن عباس رضیاللهعنهما روایت است که گفت
15:58
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بیرون آمد
16:01
از مدینه تا مکه
16:03
و روزه گرفت تا اینکه به عُسفان رسید.
16:07
در روایتی
16:08
به کدید رسید
16:10
آبی که میان قدید و عُسفان است
16:13
سپس به آنچه دعا کرد
16:15
پس آن را به دستانش بالا برد تا آن را به مردم نشان دهد
16:19
پس روزه را افطار کرد تا آنکه به مکه رسید.
16:22
و آن در ماه رمضان است
16:24
ابن عباس میگفت
16:27
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) روزه گرفت و افطار کرد.
16:32
پس هر که خواست روزه بگیرد و هر که خواست افطار کند.
16:36
تعلیق بر حدیث
16:40
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بیرون آمد
16:43
از مدینه تا مکه
16:45
در غزوهی فتح، در ماه رمضان
16:48
و همراه او ده هزار (نفر) بود.
16:51
و این در سرِ هشت سال و نیم پس از ورودِ ایشان به مدینه بود.
16:56
بلغ یعنی رسید
16:59
عسفان قریهای است که میان مکه و مدینه قرار دارد.
17:04
دعا یعنی درخواست
17:06
او را به دستهای خود بلند کرد
17:09
آب را تا جایی بالا میبرد که دستهایش به آنجا میرسد
17:13
از فواید حدیث
17:16
از این حدیث استفاده میشود
17:18
جواز افطار در سفر
17:21
و برای مسافر روزهدار، افطار کردن پس از گذشت بخشی از روز نیز جایز است.
17:28
از ابوالدرداء رضیاللهعنه روایت است که گفت
17:32
با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بیرون رفتیم
17:35
در برخی از سفرهای (پیامبر ﷺ) در روزی گرم
17:38
تا جایی که مرد از شدت گرما دستش را بر سرش میگذارد
17:43
هیچیک از ما روزهدار نبود.
17:45
مگر آنچه از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) روایت شده است
17:49
و ابن رواحه
17:52
تعلیق بر حدیث
17:55
در برخی از سفرهایش
17:57
ممکن است این سفر، سفر بدر باشد.
18:01
و ابن رواحه
18:02
او عبدالله بن رواحه رضیاللهعنه است
18:07
از فواید حدیث
18:10
از این حدیث استفاده میشود
18:12
اباحت افطار در سفر
18:15
در این حدیث اشارهای به برتری روزه وجود دارد.
18:19
تا زمانی که مشقت آشکاری در کار نباشد
18:24
باب قول پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
18:27
برای کسی که سایه بر او افکنده شود، در حالی که گرما شدت گرفته باشد.
18:30
از نیکی نیست روزه گرفتن در سفر
18:35
از جابر بن عبدالله رضیاللهعنهما روایت کرده که گفت
18:39
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در سفری بود.
18:43
او ازدحامی دید و مردی که بر او سایه افکنده شده بود.
18:48
فرمود: این چیست؟
18:51
گفتند: روزهدار است.
18:53
فرمود: روزه گرفتن در سفر از نیکی نیست.
18:59
تعلیق بر حدیث
19:02
در سفری، یعنی در غزوه فتح
19:05
و مردی گفته شد که او ابو اسرائیل است
19:09
سایهای بر او افکنده میشود؛ یعنی پناهی از گرمای خورشید.
19:14
این چیست
19:15
این مرد را چه شده است؟
19:18
روزه گرفتن در سفر از نیکی نیست
19:21
یعنی از طاعت و عبادت نیست
19:23
روزه گرفتن در حالت سفر
19:26
فوایدِ حدیث
19:30
از این حدیث استفاده میشود
19:32
دشواری آسانی را به همراه میآورد.
19:35
و در این حدیث اشارهای است به برتری افطار در سفر.
19:39
در حال زیان و مشقت آشکار
19:43
و در این حدیث استحباب مدارا و نرمی با نفس (خود) وجود دارد.
19:46
و در این حدیث اشارهای است به جواز افطار مسافر پس از آنکه نیت روزه کرده باشد.
19:54
باب
19:55
اصحاب پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در روزه گرفتن و روزه نگرفتن، یکدیگر را سرزنش نمیکردند.
20:03
از انس بن مالک نقل است که گفت
20:06
با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) سفر میکردیم
20:10
روزهدار بر کسی که روزهخوار است خرده نگرفت.
20:13
و برای روزهخوار (افطارکننده) نیز برای کسی که روزهدار است [همان پاداش است].
20:16
تعلیق بر حدیث
20:20
پس عیب نگرفت، یعنی انکار نکرد
20:23
از فواید حدیث
20:27
از این حدیث استفاده میشود
20:29
عدم انکار در مسائل اختلاف تنوع
20:33
و در این حدیث دلیلی است بر اتفاق صحابه بر جواز افطار و روزهگرفتن برای مسافر
20:40
در این حدیث اشارهای است به برگزیدن همنشین صالح در سفر.
20:45
باب «و بر کسانی که توان روزه گرفتن آن را دارند، فدیهای است»
20:51
از ابن عمر رضیاللهعنهما روایت است که [آیه را] خواند:
20:55
«فدیه، طعام دادن به مسکین است».
20:58
گفت: این [حکم] منسوخ است.
21:02
شرح حدیث
21:05
این [حکم] منسوخ است.
21:07
یعنی انسان را روا بود که با وجود توانایی بر روزه، بهجای روزه گرفتن در ماه رمضان، طعام دهد.
21:13
پس با این سخن خداوند تعالی نسخ شد:
21:16
پس هر کس از شما این ماه را دریابد، باید روزه بگیرد.
21:20
از فواید حدیث
21:24
از این حدیث استفاده میشود:
21:26
وقوع نسخ در احکام.
21:29
گروهی از سلف بر آن رفتهاند که این آیه رخصتی است برای پیرمرد و بیمار
21:35
که توان روزه گرفتن ندارند.
21:38
و در آن [حدیث] است که صحابه رضیاللهعنهم داناترین مردم به ناسخ و منسوخ بودهاند.
21:46
باب
21:48
قضای روزههای رمضان کی ادا میشود؟
21:52
از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت:
21:55
روزهای از رمضان بر گردن من بود
21:59
و نمیتوانستم آن را جز در شعبان قضا کنم.
22:04
شرح حدیث
22:07
«کان یکون» [یعنی]
22:09
معنای آن:
22:10
یعنی وضع چنین بود که چنان میشد،
22:12
و مراد از آن:
22:14
استمرار و تکرار فعل است.
22:17
«أن أقضی» [یعنی]
22:18
یعنی آنچه از رمضان فوت شده بود.
22:22
از فواید حدیث
22:25
از این حدیث استفاده میشود:
22:27
که قضای آنچه از رمضان فوت شده، وقتاش موسّع است،
22:31
و در شعبان تنگوقت میشود.
22:34
و در آن [حدیث] است که حق همسر از معاشرت و خدمت
22:38
بر سایر حقوق مقدّم است،
22:40
تا وقتی که [آن حق] واجبی باشد که وقتش محدود است.
22:46
باب کسی که بمیرد و روزه بر عهدهاش باشد
22:50
از عایشه رضیاللهعنها روایت است
22:53
که رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمود:
22:57
«هر که بمیرد و روزه بر عهدهاش باشد،
23:00
ولیاش از جانب او روزه بگیرد».
23:03
شرح حدیث
23:06
«هر که بمیرد»
23:07
یعنی از مکلفان.
23:10
«ولیاش»
23:11
گفتهاند: هر خویشاوند نزدیک است،
23:13
و گفتهاند: تنها وارث است،
23:15
و گفتهاند: خویشان عصبهاش.
23:18
از فواید حدیث
23:22
از این حدیث استفاده میشود:
23:24
جواز روزه گرفتن از جانب میت.
23:26
و در آن [حدیث] است که در عبادات نیابت جز با نص روا نیست.
23:34
از ابن عباس رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
23:38
مردی نزد پیامبر صلیاللهعلیهوسلم آمد و گفت:
23:43
ای رسول الله!
23:45
مادرم درگذشته است.
23:47
در روایتی [آمده است]:
23:49
زنی به پیامبر صلیاللهعلیهوسلم گفت:
23:53
خواهرم درگذشته است
23:55
و بر عهدهاش روزه یک ماه است.
23:58
در روایتی [آمده است]:
23:59
زنی به پیامبر صلیاللهعلیهوسلم گفت:
24:04
مادرم درگذشته و بر عهدهاش روزه نذر است،
24:08
و در روایتی [آمده است]:
24:09
و بر عهدهاش روزه پانزده روز است.
24:13
آیا از جانب او قضا کنم؟
24:15
فرمود: آری.
24:17
فرمود: «پس دین خداوند سزاوارتر است که ادا شود».
24:21
شرح حدیث
24:25
«آیا از جانب او قضا کنم؟»
24:27
یعنی آیا از جانب او روزه بگیرم؟
24:29
«پس دین خداوند سزاوارتر است که ادا شود»
24:32
یعنی حق بنده ادا شود،
24:35
پس حق خداوند به ادا شدن سزاوارتر است.
24:39
از فواید حدیث
24:43
از این حدیث استفاده میشود:
24:45
جواز روزه گرفتن از جانب میت خویشاوند نزدیک.
24:48
و در آن [حدیث] است صحت قیاس.
24:50
و در آن است مشروعیت ادای دین از جانب میت،
24:54
و امّت بر آن اجماع کردهاند.
24:57
و در آن است بهرهمند شدن میت از عمل زنده،
25:00
چنانکه نصوص بر آن دلالت دارد.
25:05
باب
25:06
چه وقت افطار روزهدار حلال میشود؟
25:09
از عمر بن خطاب رضیاللهعنه روایت است که گفت:
25:13
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمود:
25:16
«چون شب از این سو روی آورد،
25:19
و روز از این سو پشت کند،
25:22
و خورشید غروب کند،
25:24
روزهدار افطار کرده است».
25:26
شرح حدیث
25:30
«چون شب از این سو روی آورد»
25:34
یعنی از جانب مشرق.
25:36
«و روز از این سو پشت کند»
25:39
یعنی از جانب مغرب.
25:41
«روزهدار افطار کرده است»
25:43
یعنی وقت افطار داخل شد.
25:46
از فواید حدیث
25:49
از این حدیث استفاده میشود:
25:51
بیان پایان وقت روزه.
25:53
تا غروب خورشید (ادامه دارد)
25:55
و این امری است که مورد اتفاق است
25:58
و در آن آمده است که امر شرعی رساتر از امر حسی است
26:02
و اینکه عقل بر شرع حکم نمیکند
26:05
باب شتاب در افطار
26:11
از سهل بن سعد
26:13
که رسول الله (ﷺ) فرمود
26:17
مردم همواره در خیر خواهند بود تا زمانی که در افطار شتاب کنند
26:21
شرح حدیث
26:25
مردم همواره در خیرند
26:27
یعنی در دین و دنیای خود
26:30
تا زمانی که در افطار شتاب کنند
26:32
یعنی هنگامی که غروب خورشید محقق شد، به افطار مبادرت ورزند
26:37
از فواید حدیث
26:40
از حدیث استفاده میشود
26:43
استحباب شتاب در افطار برای روزهدار
26:47
و در آن آمده است که کار امت همواره منظم است
26:50
و آنان در خیرند
26:51
تا زمانی که بر این سنت محافظت کنند
26:55
و اگر افطار را به تأخیر اندازند
26:57
این نشانهی فسادی است که در آن میافتند
27:01
باب اگر در رمضان افطار کرد
27:06
سپس خورشید طلوع کرد
27:08
از اسماء دختر ابوبکر صدیق رضیاللهعنهما روایت است که گفت
27:13
در زمان پیامبر (ﷺ) در روزی ابری افطار کردیم
27:17
روزی ابری
27:19
سپس خورشید طلوع کرد
27:21
شرح حدیث
27:25
غیم یعنی ابر
27:27
خورشید طلوع کرد
27:29
یعنی آشکار شد که وقت افطار داخل نشده بود
27:33
از فواید حدیث
27:37
از حدیث استفاده میشود
27:40
کسی که افطار کند در حالی که گمان میکند خورشید غروب کرده است
27:44
سپس معلوم شود که غروب نکرده است
27:46
باید بقیهی روز را خودداری کند
27:48
و بر او قضا لازم است
27:50
و کفاره بر او نیست
27:52
و در آن آمده است که یقین با شک زایل نمیشود
27:55
و در حدیث دلیلی است بر استصحاب اصل تا زمانی که خلاف آن آشکار شود
28:01
باب روزه گرفتن کودکان
28:05
از ربیع دختر معوذ روایت است که گفت
28:09
پیامبر (ﷺ) فرستاد
28:12
صبحگاه روز عاشورا به روستاهای انصار
28:16
هر که صبح کرد و روزهخوار بود، باید بقیهی روزش را کامل کند
28:20
و هر که صبح کرد و روزهدار بود، باید روزه بگیرد
28:24
گفت
28:25
پس ما بعد از آن آن را روزه میگرفتیم
28:27
و کودکانمان را هم روزه میگرفتاندیم
28:30
و برای آنان اسباببازی از پشم میساختیم
28:33
و هرگاه یکی از ایشان بر سر غذا گریه میکرد، آن را به او میدادیم
28:37
تا هنگام افطار شود
28:40
شرح حدیث
28:44
صبحگاه روز عاشورا
28:47
یعنی اول روز دهم محرم
28:50
روستاهای انصار
28:52
یعنی روستاهایی که پیرامون مدینه بودند
28:54
باید بقیهی روزش را کامل کند
28:57
یعنی باید از مفطرات تا غروب خودداری کند
29:01
و هر که صبح کرد و روزهدار بود، باید روزه بگیرد
29:04
یعنی باید بر روزهاش ادامه دهد
29:07
پس ما روزه میگرفتیم
29:09
یعنی عاشورا را روزه میگرفتیم
29:11
العهن
29:12
یعنی پشم
29:14
آن را به او میدادیم
29:16
یعنی آن اسباببازی را
29:18
از فواید حدیث
29:22
از حدیث استفاده میشود
29:24
که روزهی عاشورا پیش از فرض شدن رمضان واجب بود
29:29
و در آن درستی نیت روزهی نافله در روز آمده است
29:33
و در آن تأخیر بیان از وقت نیاز جایز نیست
29:37
و در حدیث اشارهای است به استحباب روزههای نافله
29:42
و در آن مشروعیت تمرین کودکان بر عبادت آمده است
29:46
و در آن آمده است که صحابیه اگر بگوید در زمان پیامبر (ﷺ) چنین کردیم
29:53
این سخن حکم حدیث مرفوع را دارد