از مجموعهٔ صحیح البخاری
· درس 85 از 113
خلاصه صحیح البخاری | قسمت (85) | ادامه کتاب اللقطه سپس کتاب مظالم و غصب
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
به نام الله رحمان و رحیم
0:03
مرکز افاده
0:06
برای پژوهشها و تحقیقات انسانی
0:09
تقدیم میکند
0:10
مختصر صحیح بخاری
0:17
باب
0:18
از براء بن عازب روایت است که گفت:
0:22
ابوبکر رضیاللهعنه به خانهٔ پدرم آمد
0:26
و از او یک رحل (زین شتر) خرید
0:28
پس به عازب گفت:
0:30
پسرت را بفرست تا آن را با من حمل کند
0:33
گفت:
0:34
پس من آن را همراه او بردم
0:36
و پدرم برای گرفتن بهای آن بیرون آمد
0:39
پس به او گفت:
0:41
ای ابوبکر!
0:42
برایم بگو که وقتی با رسول الله صلی الله علیه وسلم شبروی کردید، چه کردید؟
0:49
گفت:
0:50
بله
0:51
شب را تا صبح حرکت کردیم و فردای آن روز
0:54
تا آنکه خورشید در وسط آسمان ایستاد،
0:57
و راه خالی شد،
0:59
و کسی از آن نمیگذشت.
1:01
پس صخرهای بلند برای ما نمایان شد
1:04
که سایهای داشت که خورشید به آن نرسیده بود.
1:07
پس نزد آن فرود آمدیم.
1:09
و برای پیامبر صلی الله علیه وسلم
1:12
جایی را با دست خود صاف کردم تا بر آن بخوابد
1:15
و پوستینی بر آن گستردم
1:18
و گفتم:
1:19
ای رسول الله، بخواب،
1:21
من اطراف تو را برایت میپایم (بررسی میکنم).
1:24
پس خوابید.
1:25
و من بیرون رفتم تا اطراف او را بپایم،
1:27
ناگهان چوپانی را دیدم که گوسفندانش را به سوی آن صخره میآورد،
1:32
و او هم میخواست از آن سایه بهره ببرد، همانگونه که ما میخواستیم.
1:35
پس به او گفتم:
1:36
ای جوان، تو از آنِ کیستی؟
1:39
گفت:
1:40
از آنِ مردی از اهل مدینه یا مکه،
1:44
در روایتی آمده:
1:45
از آنِ مردی از قریش،
1:47
و نام او را برد و من او را شناختم.
1:50
گفتم:
1:51
آیا در گوسفندانت شیردهای هست؟
1:53
گفت: بله.
1:55
گفتم: آیا میدوشی؟
1:57
گفت: بله.
1:59
پس یک بز را گرفت.
2:00
گفتم:
2:01
پستان را از خاک و موی و آلودگی پاک کن.
2:05
گفت:
2:06
پس دیدم که براء دستهایش را به هم میزد تا پاک کند.
2:11
پس در ظرف چوبی کوچکی کمی شیر دوشید،
2:15
و همراه من مشکی بود که آن را برای پیامبر صلی الله علیه وسلم برده بودم تا از آن بنوشد و وضو بگیرد،
2:22
مینوشید و وضو میگرفت.
2:24
در روایتی آمده:
2:26
و برای رسول الله صلی الله علیه وسلم مشکی بود که دهانهاش با پارچهای بسته شده بود،
2:33
پس نزد پیامبر صلی الله علیه وسلم آمدم،
2:36
و خوش نداشتم که او را بیدار کنم،
2:38
پس زمانی که بیدار شد با او روبهرو شدم،
2:41
و بر شیر آب ریختم
2:44
تا آنکه قسمت پایینی آن خنک شد.
2:46
گفتم:
2:47
ای رسول الله، بنوش!
2:49
گفت:
2:50
پس نوشید تا آنکه من خشنود شدم.
2:53
سپس فرمود:
2:54
آیا وقت کوچ کردن نرسیده است؟
2:57
گفتم: چرا.
2:58
فرمود:
3:00
پس بعد از آنکه خورشید متمایل شد، کوچ کردیم،
3:03
و سراقه بن مالک ما را دنبال کرد.
3:06
گفتم:
3:07
ای رسول الله، او به ما رسید!
3:09
فرمود:
3:11
غم مخور،
3:12
الله با ماست.
3:14
پس پیامبر صلی الله علیه وسلم بر او نفرین کرد،
3:18
و اسبش تا شکمش در زمین فرو رفت،
3:22
و او بر زمین سخت (یا خاک) افتاد،
3:25
در روایتی آمده:
3:26
و اسبش در زمین فرو رفت.
3:29
گفت:
3:30
میبینم که شما دو تن بر من نفرین کردهاید،
3:34
پس برایم دعا کنید،
3:36
به الله سوگند که شما را از تعقیب باز میدارم.
3:40
پس پیامبر صلی الله علیه وسلم برای او دعا کرد
3:43
و نجات یافت.
3:45
پس به هیچکس برنمیخورد مگر آنکه میگفت:
3:48
من کار شما را در این سوی کفایت کردم،
3:51
پس به هیچکس نمیرسید مگر آنکه او را بازمیگرداند.
3:55
گفت:
3:56
و به وعدهاش برای ما وفا کرد.
3:59
توضیح حدیث
4:02
رحلاء:
4:04
آن چیزی است که بر پشت ستور گذاشته میشود،
4:06
و آن برای شتر مانند زین برای اسب است.
4:09
ینتقد ثمنه:
4:11
یعنی بهای آن را کامل میگیرد.
4:13
سرتُ
4:14
یعنی شبانه راه رفتم
4:16
قائم الظهیره
4:18
یعنی نیمروز
4:20
فرفعت لنا
4:21
یعنی برای چشمان ما نمایان شد
4:24
فروه
4:25
آن پوستی است که پوشیده میشود
4:27
برای تو آنچه را پیرامونت است میافشانم
4:29
یعنی از غبار و مانند آن
4:32
تا باد آن را بر او برنینگیزد
4:35
و گفته شده است
4:36
معنای نفض در اینجا نگهبانی است
4:39
از آن چیزی را میخواهد که ما خواستیم
4:42
یعنی از آسایش در سایه
4:45
قذا
4:46
آلودگیهایی را که در پستان (شیر) پیدا میشود به
4:49
خاشاکِ درون چشم تشبیه کرده است
4:51
در قعب
4:53
قعب
4:54
آن کاسهای چوبی است
4:56
کثبهای از شیر
4:58
یعنی پارهای از شیر به اندازهٔ پر کردن کاسه
5:01
و گفته شده است به اندازهٔ دوشیدن اندکی
5:05
اداوه
5:06
آن ظرفی است که از پوست ساخته میشود
5:08
که مسافر همراه خود میبرد
5:11
پس او را هنگامی که بیدار شد دریافتم
5:13
یعنی رسیدن من با وقت بیدار شدنش مصادف شد
5:17
تا خشنود شدم
5:18
یعنی دلم از زیادی نوشیدنش خوش شد
5:22
خورشید متمایل شد
5:23
یعنی زائل شد
5:25
پس اسبش به او برخورد کرد
5:27
یعنی سُمّهایش در آن زمین سخت فرو رفت
5:31
و داخل آن شد و گیر کرد
5:34
أری
5:34
یعنی گمان میکنم
5:36
در پوستی از زمین
5:38
آن زمین سخت و هموار است
5:41
پس نجات یافت
5:42
یعنی از برخورد و گیر کردن
5:44
شما را از آنچه اینجاست کفایت کردم
5:47
یعنی از آنچه اینجاست که میجویید
5:51
از فواید حدیث
5:54
از حدیث استفاده میشود
5:56
همراه داشتن اداوه در سفر
5:59
و خدمت تابع به متبوع
6:02
و در آن بیان فضیلت ابوبکر رضیاللهعنه است
6:06
و در آن جواز این است که انسان دوست و همراه خود را
6:10
به حمل بار و کالایش وادار کند
6:13
و در آن جواز بهرهگیری از کودکان در انجام نیازها است
6:17
و در آن این است که نشستن در سایه
6:20
بهتر از نشستن در آفتاب است
6:23
و در آن این است که نرم و آراسته کردن بستر مکروه نیست
6:27
و از فضیلت کسی که بر آن میخوابد نمیکاهد
6:31
و در آن این است که از حسن ادب
6:33
این است که پرسش بر حسب درجات باشد
6:36
و در آن مشروعیت پاکیزگی است
6:38
بهویژه برای مهمان انسان و برادر و دوست مؤمنش
6:43
و در آن مشروعیت آمیختن شیر با آب است
6:46
از نوشیدن تا فروش
6:49
و در آن ژرفای فقه ابوبکر رضیاللهعنه است
6:52
و کمال ادب او با پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
6:56
پس او را از خوابش بیدار نکرد
6:59
زیرا ممکن بود بر رسول الله صلیاللهعلیهوسلم وحی نازل شود
7:03
در حالی که او خوابیده بود
7:05
و در آن بیان شدت محبت ابوبکر رضیاللهعنه است
7:09
به پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
7:12
و در آن بیان معجزهای آشکار است
7:15
برای پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
7:18
و آن همان است که برای سراقه و اسبش رخ داد
7:21
و در آن بیان فضیلت یقین است
7:23
و کمال توکل بر الله عز وجل
7:27
و در آن راهنمایی به نیکویی وفای به عهدها است
7:34
کتاب مظالم و غصب
7:39
باب قصاص مظالم
7:42
از ابوسعید خدری رضیاللهعنه
7:45
از رسول الله صلیاللهعلیهوسلم روایت است که فرمود
7:50
هرگاه مؤمنان از آتش رها شوند
7:52
در پلی میان بهشت و دوزخ بازداشت میشوند
7:57
و ستمهایی را که در دنیا میانشان بود از یکدیگر تلافی میکنند
8:01
تا آنگاه که پاک و پالوده شوند
8:04
آنگاه به ورود به بهشت اجازه داده میشود
8:07
سوگند به آن که جان محمد در دست اوست
8:10
هر یک از آنان به جایگاهش در بهشت
8:12
داناتر است از جایگاهی که در دنیا داشت
8:16
شرح حدیث
8:20
هرگاه مؤمنان رها شوند
8:22
یعنی هرگاه سالم و نجات یافته از آتش باشند
8:25
بازداشت میشوند؛ یعنی منع و متوقف میگردند
8:29
در پل
8:30
قنطره هر چیزی است که بر چشمه یا دره نصب شود
8:35
تلافی میکنند
8:37
یعنی برخی از آنان از برخی دیگر بهسبب ستمهایی که میانشان رخ داده است مطالبه میکنند
8:42
پاک شوند
8:44
یعنی از ستمها پاکیزه شوند
8:46
و پالوده شوند
8:48
یعنی از گناهان رهایی یابند
8:50
آنگاه اجازه داده شد
8:52
یعنی به ایشان اجازه داد
8:54
من به خانهٔ او راهنمایی میکنم
8:56
یعنی من به راه خانهٔ او آگاهترم
8:59
از فواید این حدیث
9:03
در حدیث اشاره است به اینکه اهل توحید برای همیشه در دوزخ نمیمانند
9:08
و در آن آمده است که هیچکس از اهل بهشت حق ندارد به بهشت وارد شود
9:13
مگر آنکه پیش از آن، مظلمهای (حقی از دیگری) بر گردن او باشد
9:16
و در حدیث دلالت است بر اینکه «قنطره» پلی است میان بهشت و دوزخ
9:22
برخلاف «صراط» که پلی است بر متن دوزخ
9:27
و در آن مشروعیت سوگند خوردن بدون آنکه از کسی خواسته شده باشد، آمده است
9:31
و در حدیث اشاره است به وجوب حلالیتطلبی از مظالم مردم پیش از مرگ
9:37
و در آن آمده است که چون اهل بهشت وارد بهشت شوند
9:41
به ایشان گفته میشود: هر یک به منزلهای خود پراکنده شوید
9:45
زیرا ایشان به منزلهای خود از اهل جمعه (در دنیا) آشناترند، هنگامی که به سوی خانههای خود بازگردند
9:49
و گفته شده که این شناساندن به منازل، به دلیلی است
9:53
و آنها فرشتگاناند
9:57
باب: سخن خداوند متعال
10:00
آگاه باشید که لعنت الله بر ستمکاران باد.
10:04
از صفوان بن محرز مازنی روایت است که گفت:
10:07
در حالی که با ابن عمر رضیاللهعنهما راه میرفتم
10:12
دست او را گرفته بودم
10:14
که ناگهان مردی به ما برخورد کرد
10:15
و گفت:
10:17
از پیامبر (ﷺ) دربارهی نجوا چگونه شنیدی که میفرمود؟
10:22
گفت:
10:24
از رسول الله (ﷺ) شنیدم که میفرمود:
10:28
الله مؤمن را نزدیک میگرداند
10:31
و پردهی خود را بر او میافکند و او را میپوشاند
10:34
و میفرماید:
10:36
آیا گناه فلان را میشناسی؟
10:38
آیا گناه فلان را میشناسی؟
10:40
میگوید:
10:42
آری، ای پروردگارم
10:44
تا آنکه او را به گناهانش اقرار دهد
10:46
و او در دل خود گمان کند که هلاک شده است
10:49
میفرماید:
10:50
آنها را در دنیا بر تو پوشانده بودم
10:53
و امروز آنها را برایت میبخشم
10:56
آنگاه نامهٔ حسنات او به او داده میشود
10:59
و اما کافر و منافقان
11:02
پس گواهان میگویند:
11:04
در روایتی آمده است:
11:06
سپس صحیفهٔ حسنات او پیچیده میشود
11:09
و اما دیگران یا کافران
11:12
بر سر اشهاد (گواهان) ندا داده میشود:
11:15
اینان همان کسانیاند که بر پروردگارشان دروغ بستند.
11:19
آگاه باشید که لعنت الله بر ستمکاران باد.
11:24
شرح حدیث
11:27
دربارهی نجوا
11:28
یعنی آن رازگویی که میان الله متعال و بندهٔ مؤمنش در روز قیامت واقع میشود
11:34
«یدنی»
11:35
یعنی نزدیک میکند
11:37
«فیضع علیه کنفه»
11:39
یعنی پردهپوشی و گذشت او
11:41
و آنچه در آن هنگام از فضل خود به او عطا میکند
11:45
«الأشهاد»
11:46
یعنی کسانی که بر ایشان به افترا و دروغشان گواهی دادند
11:51
آگاه باشید که لعنت الله بر ستمکاران باد.
11:54
یعنی لعنتی که قطع نمیشود
11:56
زیرا ستم ایشان صفتی همیشگی برای آنان شده است
11:59
که تخفیفپذیر نیست
12:02
از فواید حدیث
12:06
از حدیث استفاده میشود
12:08
که اهل گناهان از مؤمنان با گناهان کافر نمیشوند
12:13
و در آن حرمت دروغبستن و افترا در دین خداوند متعال آمده است
12:20
باب
12:21
مسلمان بر مسلمان ستم نمیکند و او را تنها نمیگذارد
12:25
از عبدالله بن عمر رضیاللهعنهما
12:29
که رسول الله (ﷺ) فرمود:
12:33
مسلمان برادر مسلمان است
12:35
نه بر او ستم میکند و نه او را وامیگذارد
12:38
و هر که در نیاز برادرش باشد، الله در نیاز او خواهد بود
12:43
و هر که گرفتاری مسلمانی را برطرف کند
12:46
الله گرفتاریای از گرفتاریهای روز قیامت را از او برطرف میکند
12:51
و هر که عیب مسلمانی را بپوشاند، الله در روز قیامت عیب او را خواهد پوشاند
12:56
شرح حدیث
13:00
«لا یسلمه»
13:01
یعنی او را به هلاکت نمیاندازد
13:03
و او را با کسی که آزارش میدهد تنها نمیگذارد
13:06
«کان الله فی حاجته»
13:09
یعنی الله نیازش را برآورده میکند
13:11
«فرج» یعنی برطرف کرد و از دیگری اندوهزدایی نمود
13:16
«کربة» یعنی اندوهی که جان را فرا میگیرد
13:19
و آن سختی بزرگی است که صاحبش را در تنگنا میافکند
13:24
«ستر» یعنی عیبها و زشتیها را پنهان کرد و آنها را آشکار نساخت
13:30
از فواید حدیث
13:33
از حدیث استفاده میشود که پاداش از جنس عمل است
13:38
و در آن ترغیب به همکاری و حسن معاشرت و الفت آمده است
13:42
و در آن تشویق به پوشاندن عیب مؤمن و ترک رسوایی او آمده است
13:47
و در آن بیان فضیلت برادری است
13:49
و هر مسلمان برادر هر مسلمان است
13:53
و در آن حرمت ستم در تمام شکلهایش آمده است
13:57
و در آن بیان فضیلت یاری مسلمان به مسلمان در هر کار خیر است
14:02
و پیوند دادن او با نیکی
14:06
باب
14:07
برادرت را یاری کن، چه ستمکار باشد یا ستمدیده
14:11
از انس رضیاللهعنه روایت است که گفت:
14:15
رسول الله (ﷺ) فرمود:
14:18
برادرت را یاری کن، چه ستمکار باشد یا ستمدیده
14:22
مردی گفت:
14:24
یا رسول الله
14:26
او را یاری کن هنگامی که ستمدیده است.
14:29
دیدی اگر ستمگر باشد، چگونه او را یاری کنم؟
14:33
فرمود:
14:34
او را بازدار یا از ستم منع کن.
14:37
در روایتی آمده است:
14:39
دستش را بگیر.
14:41
پس این همان یاری اوست.
14:44
شرح حدیث
14:48
یعنی: کمک کن و یاری رسان.
14:51
یاری کن.
14:53
یعنی: کمک کن و یاری رسان.
14:55
او را بازدار یا از ستم منع کن.
14:58
یعنی: او را از ستم باز دار.
15:01
از فواید حدیث
15:05
از حدیث فهمیده میشود:
15:07
تشویق به همکاری و تعاون.
15:09
و در آن تأکید بر یاری رساندن به مسلمان است،
15:11
[یاری رساندن] در برابر شیطانی که او را گمراه کرده،
15:14
و نفسی که او را به بدی فرمان داده است.
15:19
باب
15:20
ستم، در روز قیامت تاریکیهاست.
15:24
از عبدالله بن عمر رضیاللهعنهما
15:28
از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
15:30
روایت است که فرمود:
15:31
ستم، در روز قیامت تاریکیهاست.
15:35
شرح حدیث
15:39
ستم، تاریکیهاست.
15:41
یعنی بر اهل آن [ستمکاران].
15:43
آنگاه که نور مؤمنان میشتابد،
15:45
پیش رو و از سمت راستشان،
15:48
و گفته شده که «تاریکیها»
15:49
به معنای سختیها و هراسهای [آن روز] است.
15:52
از فواید حدیث
15:56
از حدیث فهمیده میشود:
15:58
حرمت ستم.
16:00
و در آن آمده است که هر کس از ستم بر برادرش دست نکشد،
16:03
آن [ستم] برای او مانند تاریکی شب خواهد بود،
16:06
که از دنیایش به دنیای دیگر پیوسته میشود.
16:12
باب کسی که نزد او مظلمهای [حق ضایعشدهای] از دیگری باشد،
16:14
[درباره] مرد،
16:15
اگر او را حلال کند [ببخشد]،
16:16
آیا لازم است مظلمهاش را بیان کند؟
16:19
از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت:
16:23
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
16:27
هر کس نزد برادرش مظلمهای داشته باشد،
16:29
[مظلمهای] از آبرو یا چیز دیگری،
16:31
باید امروز از او حلالیت بطلبد،
16:34
پیش از آنکه نه دیناری باشد و نه درهمی.
16:38
اگر عمل صالحی داشته باشد،
16:41
به اندازه مظلمهاش از او گرفته میشود،
16:44
و اگر حسناتی نداشته باشد،
16:46
از گناهان همراهش گرفته میشود
16:48
و بر او نهاده میشود.
16:50
در روایتی آمده است:
16:52
و بر او افکنده میشود.
16:54
شرح حدیث
16:58
از آبرو [عرض]،
16:59
یعنی آبروی مرد،
17:01
یعنی جایگاه ستایش و نکوهش او،
17:04
یا چیزی [دیگر]،
17:05
مانند کمال [منزلت] یا زخمها و امثال آن.
17:08
باید از او حلالیت بطلبد،
17:10
مثلاً به او بگوید:
17:12
مرا از حق خود حلال کن [ببخش]،
17:15
امروز،
17:16
یعنی در دنیا.
17:18
و بر او نهاده میشود،
17:20
یعنی بر او افکنده میشود.
17:22
از فواید حدیث
17:26
از حدیث برمیآید:
17:28
در روز قیامت تهاتر [مقاصه] خواهد بود
17:30
با حسنات و سیئات،
17:33
به این صورت که ثواب حسنات به صاحب مظلمه داده میشود،
17:37
و کیفر سیئات بر ستمکار به جای حقش نهاده میشود.
17:41
و در آن راهنمایی به لزوم سبکبار شدن و حلالیت طلبیدن
17:45
از همه مظالم است.
17:49
باب اگر [صاحب حق] او را از ستمش حلال کرد،
17:52
دیگر بازگشتی در آن نیست.
17:55
از عایشه رضیاللهعنها [روایت است]
17:57
و اگر زنی از شوهرش بیم نافرمانی یا رویگردانی داشته باشد،
18:03
[عایشه] گفت:
18:04
آن زنی است که نزد مردی باشد
18:07
که از [معاشرت] با او زیاد نمیکند.
18:09
در روایتی:
18:11
آن مردی است که از همسرش چیزی را ناخوش میدارد،
18:14
از روی تکبر یا چیز دیگر،
18:17
پس میخواهد او را طلاق دهد و زن دیگری بگیرد،
18:20
آن زن به او میگوید:
18:22
مرا نگه دار و طلاقم مده،
18:24
سپس زن دیگری بگیر،
18:27
و تو از نفقهای که بر من است و از نوبت من آزادی.
18:32
در روایتی:
18:33
پس اگر با رضایت [طرفین] باشد، اشکالی ندارد.
18:36
و این است سخن خداوند متعال:
18:39
«پس بر آن دو گناهی نیست که میان خود صلحی برقرار کنند،
18:44
و صلح بهتر است.»
18:46
شرح حدیث
18:49
و اگر زنی از شوهرش بیم نافرمانی یا رویگردانی داشته باشد،
18:54
یعنی اگر زن بترسد که شوهرش او را رها کند.
18:58
و عدم رغبت او به آن و رویگردانیاش از آن
19:02
از آن زیاد برنمیدارد
19:04
یعنی از او چیزی نمیبیند که او را در دوام همنشینی با وی راغب کند
19:09
و میخواهد از او جدا شود
19:11
و تقسیم
19:12
یعنی شببیتوته (نزد هر یک)
19:14
پس بر آن دو گناهی نیست که میان خود صلحی برقرار کنند، و صلح بهتر است
19:20
یعنی هرگاه با هم توافق کنند
19:22
پس بر آن دو گناه و حرجی نیست
19:25
در این صورت برای شوهرش جایز است که با آن زن در همین حال بماند
19:29
و این بهتر از جدایی است
19:32
از فواید حدیث
19:36
از حدیث استفاده میشود
19:38
جواز بخشیدن روز برخی از همسران به برخی دیگر
19:43
و در آن مشروعیت گذشت زن از برخی حقوق لازمِ خود نسبت به شوهرش نهفته است
19:49
و در حدیث راهنمایی است بر این که صلح میان دو طرف نزاع
19:53
بهتر است از پیگیری هر یک از آن دو بر هر حقی
19:58
زیرا در آن اصلاح و بقای الفت است
20:01
و متصف شدن به صفت گذشت
20:04
و در آن آمده که صلح در همه چیز جایز است
20:08
مگر آنکه حرامی را حلال کند یا حلالی را حرام گرداند
20:12
که در این صورت صلح نخواهد بود
20:14
بلکه ستم خواهد بود
20:19
باب گناه کسی که چیزی از زمین را به ستم بگیرد
20:23
از سعید بن زید بن عمرو بن نفیل
20:26
که با او (زنی به نام) اروی به خصومت برخاست
20:28
در حقی که ادعا میکرد او آن را برای وی کاسته است، نزد مروان (به داوری)
20:33
پس سعید گفت:
20:35
من از حق او چیزی کم نکردهام
20:38
گواهی میدهم که از رسول الله صلی الله علیه وسلم شنیدم که میفرمود:
20:44
هر که یک وجب از زمین را به ستم بگیرد
20:47
در روایتی (آمده است):
20:48
هر که چیزی از زمین را به ستم بگیرد
20:51
بهراستی روز قیامت آن را از هفت زمین به گردنش حلقه میکنند
20:58
شرح حدیث
21:01
اروی دختر اویس است
21:04
ادعا کرد
21:05
یعنی مدعی شد
21:07
که او آن را برای وی کاسته است
21:09
یعنی چیزی از زمین او را گرفته است
21:12
یطوقه (به گردنش حلقه میکند)
21:14
یعنی آن را احاطهکننده بر او میسازند
21:15
یا مانند طوقی در گردنش خواهد بود
21:19
از فواید حدیث
21:22
از حدیث استفاده میشود
21:24
که غصب (زمین دیگران) از گناهان کبیره است
21:27
و در آن آمده که جزا از جنس عمل است
21:30
و در آن بیان فضیلت سعد رضیاللهعنه است
21:33
و توقف او نزد حدود الله تعالی
21:39
از ابوسلمه بن عبدالرحمن
21:42
و میان او و مردمی
21:44
در زمینی خصومتی بود
21:46
پس بر عایشه وارد شد
21:48
و آن ماجرا را برای او یادآوری کرد
21:50
پس (عایشه) گفت:
21:52
ای ابا سلمه
21:53
از زمین دوری کن
21:55
زیرا رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود:
21:59
هر که به اندازه یک وجب ستم کند
22:02
در روایتی (آمده است):
22:03
به اندازه یک وجب از زمین
22:06
آن را از هفت زمین به گردنش حلقه میکنند
22:10
شرح حدیث
22:13
خصومت
22:14
یعنی نزاع
22:16
از زمین دوری کن
22:17
یعنی از خصومت در زمین، از ترس ستم، دوری گزین
22:21
به اندازه یک وجب
22:23
یعنی به میزان یک وجب
22:24
و مقصود بزرگ داشتن موضوع است
22:27
هرچند مساحت زمین اندک و بیاهمیت باشد
22:31
از فواید حدیث
22:34
از حدیث استفاده میشود
22:37
که جزا از جنس عمل است
22:39
و در آن حرمت ستم و غصب حقوق آمده است
22:43
و در آن پند دادن به خصومتکنندگان است
22:45
و یادآوری ایشان به عواقب امور
22:51
از ابن عمر رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
22:54
پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود:
22:57
هر که چیزی از زمین را به ناحق بگیرد
23:01
روز قیامت به هفت زمین فرو برده میشود
23:06
شرح حدیث
23:10
هر که چیزی از زمین را به ناحق بگیرد
23:13
یعنی زمین را از صاحبانش غصب کند
23:16
خسف به (فرو برده میشود)
23:17
یعنی فرو رفته و در زمین ناپدید میشود
23:21
از فواید حدیث
23:24
از حدیث استفاده میشود
23:26
که جزا از جنس عمل است
23:29
و در آن حرمت ستم و غصب حقوق آمده است
23:35
باب اگر کسی به دیگری اجازه چیزی دهد، جایز است
23:40
از جبله روایت است که گفت:
23:42
ما در مدینه با برخی از اهل عراق بودیم
23:45
پس قحطی به ما رسید
23:47
و ابن زبیر خرما به ما روزی میداد
23:51
پس ابن عمر رضیاللهعنهما بر ما میگذشت و میگفت:
23:56
بهراستی رسول الله صلی الله علیه وسلم
23:59
از قِرَان (جمع کردن دو خرما در یک بار خوردن) نهی فرمود
24:01
در روایتی (آمده است):
24:03
که مرد میان دو خرمای با هم جمع کند
24:07
مگر آنکه مردی از شما از برادرش اجازه بخواهد.
24:11
شرح حدیث
24:15
در میان برخی از اهل عراق
24:17
مقصود از برانگیختن اهل عراق
24:20
«سنة» یعنی گرانی و خشکسالی.
24:23
ما را با خرما روزی دهد.
24:25
یعنی به ایشان عطا و بخشش کند.
24:28
اقران (جفتکردن خرما)
24:29
اینکه هر بار دو دانه خرما بخورد.
24:33
از فواید حدیث
24:36
در این حدیث اشارهای است به نهی از حرص و آز.
24:41
و در آن راهنمایی به خصلت ایثار هست.
24:46
باب سخن خداوند متعال
24:49
«و او سرسختترین ستیزهگر است.»
24:52
از عایشه رضیاللهعنها
24:55
از پیامبر (ﷺ) روایت است که فرمود:
24:59
«همانا مبغوضترین مردان نزد الله
25:02
«الألد» یعنی سرسختترین ستیزهگر.
25:04
شرح حدیث
25:08
«و او سرسختترین ستیزهگر است.»
25:10
یعنی هرگاه با او به ستیز برخیزی.
25:12
در او لجاجت و سختی و تعصب مییابی
25:15
و آنچه از این امور بر آن مترتب میشود.
25:18
«أبغض»
25:19
یعنی شدیدترین دشمنی و نفرت.
25:22
«الألد»
25:23
یعنی بسیار جدالکننده.
25:26
«الخصم»
25:27
یعنی کسی که به ستیزهجویی دلبسته و در آن ماهر است.
25:31
از فواید حدیث
25:35
از این حدیث استفاده میشود
25:37
نکوهش ستیزهجویی برای کسی که به ناحق و بدون علم ستیزه کند.
25:42
و در آن، ستیزه برای کسی که از حق خود دفاع میکند مباح است،
25:45
در حالی که او مظلوم است،
25:47
با شیوههای استدلال شرعی.
25:50
و در آن راهنمایی به گذشت و سهلگیری در پایان دادن به حقوق است.
25:56
باب گناه کسی که در باطل ستیزه میکند در حالی که میداند.
26:01
از ام سلمه رضیاللهعنها
26:03
همسر پیامبر (ﷺ)
26:07
از رسول الله (ﷺ)
26:10
که صدای ستیزهای را در درِ حجرهاش شنید
26:14
پس به سوی ایشان بیرون آمد و فرمود:
26:16
«جز این نیست که من بشری هستم،
26:19
و نزد من میآید دعویکنندهای،
26:21
در روایتی (آمده است):
26:23
«و شما نزد من داوری میآورید،
26:26
پس شاید برخی از شما در بیان حجت، رساتر از دیگری باشد،
26:30
در روایتی (آمده است):
26:31
و در استدلال زبانآورتر باشد،
26:33
پس گمان میبرم که او راست میگوید
26:36
و بر اساس آن برایش حکم میکنم.
26:38
پس هر کس را که به حق مسلمانی برایش حکم کنم
26:41
همانا آن پارهای از آتش است،
26:44
پس اگر خواست آن را بگیرد یا اگر خواست آن را رها کند.»
26:48
در روایتی (آمده است):
26:49
«پس آن را نگیرد.»
26:52
شرح حدیث
26:56
«حجرته»
26:57
یعنی اتاقش.
26:58
«أنا بشر»
27:00
یعنی غیب و باطن امور را نمیدانم.
27:03
«أبلغ»
27:04
یعنی در بیان حجتش رساتر و فصیحتر باشد.
27:07
«فأحسب»
27:08
یعنی گمانم بر این غالب میشود.
27:10
«فأقضی»
27:12
یعنی پس حکم میکنم.
27:13
«فلیأخذها أو فلیترکها»
27:16
این امر تهدید است نه تخییر.
27:20
از فواید حدیث
27:23
از حدیث استفاده میشود
27:25
که حکم بر اساس ظاهر است،
27:27
و سرایر را الله بر عهده دارد.
27:30
و در آن رفع گناه خطا هست.
27:31
درباره قاضی مجتهد
27:34
و در آن مشروعیت عمل
27:36
بر اساس گمان غالب است.
27:40
باب قصاص مظلوم
27:41
هرگاه مال ستمگرش را بیابد
27:45
از عقبه بن عامر رضیاللهعنه
27:47
که گفت:
27:49
گفتیم: ای رسول الله!
27:51
همانا تو ما را (به مأموریتی) میفرستی
27:53
پس بر قومی فرود میآییم
27:55
و از ما پذیرایی نمیکنند،
27:57
پس نظرت چیست؟
27:58
پس رسول الله (ﷺ) به ما فرمود:
28:02
«اگر بر قومی فرود آمدید
28:04
و برای شما آنچه را که شایسته مهمان است فراهم کردند، بپذیرید،
28:07
پس اگر چنین نکردند،
28:08
..................
28:10
پس حق مهمان را از ایشان بگیرید،
28:12
همان چیزی که برای آنان شایسته است.»
28:15
شرح حدیث
28:18
«فلا یقروننا»
28:20
یعنی حق مهمانی به ما نمیدهند.
28:23
«فما تری»
28:25
یعنی در این حالت چه باید کرد؟
28:28
«فأمروا لکم»
28:30
یعنی حق مهمانی خود را از آنان بگیرید.
28:33
از فواید حدیث
28:37
از حدیث بهرهبرده میشود
28:39
تأکید بر حق مهماننوازی
28:41
و ظاهر حدیث بر وجوب پذیرایی از مهمان دلالت دارد
28:45
و جمهور بر ایناند که آن سنت است