از مجموعهٔ صحیح البخاری
· درس 90 از 113
خلاصه صحیح البخاری | قسمت (90) | ادامه کتاب هدیه و فضیلت آن
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
مرکز افادهٔ
0:06
برای مطالعات و پژوهشهای انسانی
0:09
ارائه میدهد
0:12
مختصر صحیح بخاری
0:16
باب بخشش مرد به همسرش و زن به شوهرش
0:22
از ابن عباس رضیاللهعنه روایت است که گفت:
0:26
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
0:29
برای ما شایسته نیست که مانند بدترین (حالت)
0:32
کسی باشیم که در بخشش خود بازگردد
0:34
مانند سگی که به استفراغ خود بازمیگردد
0:37
در روایتی (آمده است):
0:39
کسی که در بخشش خود بازمیگردد، مانند کسی است که به استفراغ خود بازمیگردد
0:44
شرح حدیث:
0:47
«لیس لنا» (برای ما نیست)
0:48
یعنی: برای ما شایسته نیست
0:50
«مثل السوء» (مثل بد)
0:52
مراد از «مثل السوء»:
0:54
متصف شدن به صفتی ناپسند
0:57
که در آن، پستترین جانوران در پستترین حالاتشان شبیه (انسان) میشوند
1:02
«یعود»
1:03
یعنی: بازمیگردد
1:04
«قیئه»
1:05
«قیء» (استفراغ)
1:06
خوراکی که پیش از کامل هضم شدن، از معده بیرون آورده شود
1:11
از فواید حدیث:
1:15
از حدیث چنین استفاده میشود:
1:17
دوری جستن از شباهت به صفات ناپسند جانوران
1:22
و در آن است که مثال زدن، در بازداشتن و امر کردن، در جان اثرگذارتر است
1:29
باب بخشش زن به غیر همسرش و آزاد کردن او، در صورتی که زن شوهر داشته باشد
1:34
اگر سفیه نباشد، جایز است
1:39
از میمونهٔ بنت حارث رضیاللهعنها
1:43
که کنیزی را آزاد کرد و از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) اجازه نگرفت
1:49
پس وقتی نوبت (شب) او فرارسید که در آن نوبت بود،
1:53
گفت:
1:54
ای رسول خدا! آیا آگاه شدی که من کنیزم را آزاد کردم؟
1:59
فرمود:
2:00
آیا چنین کردی؟
2:01
گفت: آری
2:03
فرمود:
2:04
اما اگر آن را به داییهایت میبخشیدی،
2:07
در روایتی (آمده است):
2:09
اگر به برخی از داییهایت صله میدادی،
2:11
پاداشت بزرگتر بود
2:14
شرح حدیث:
2:17
«ولیدة» (کنیز)
2:19
یعنی: کنیز
2:20
و او کنیزی سیاهپوست داشت
2:23
«یومها»
2:24
یعنی: نوبت و سهم او
2:27
«أشعرت»
2:28
یعنی: آگاه کردی (آیا آگاه شدی؟)
2:30
«أعطیتها»
2:32
یعنی: آن را بخشیدی
2:33
«أخوالک»
2:35
داییهای او از بنی هلال بودند
2:38
«أعظم»
2:39
یعنی: بیشتر و برتر
2:42
از فواید حدیث:
2:46
در حدیث دلیلی است برای کسی که گفته است:
2:48
بخشش به خویشاوندان نزدیک، از آزاد کردن (برده) برتر است
2:52
و در آن راهنمایی زن به کارهای شایسته و امور والاست
2:57
و در آن جواز بخشش زن از مال خود بدون اجازهٔ شوهر است
3:04
از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت:
3:07
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
3:10
هرگاه قصد سفر میکرد،
3:12
میان همسرانش قرعه میانداخت،
3:15
و هر کدام که سهمش برمیآمد،
3:17
او را همراه خود میبرد
3:19
و برای هر زن از آنان، نوبت و شب او را (به عدالت) تقسیم میکرد
3:24
جز آنکه سوده بنت زمعه
3:27
نوبت و شب خود را به عایشه، همسر پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)، بخشید
3:33
و با این کار رضای پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را میجست
3:39
شرح حدیث:
3:42
«أقرع»
3:43
«القرع» (قرعهکشی)
3:44
تیرهایی است که بر آنها نامها نوشته میشود
3:47
پس هرکس که تیری به نامش درآید،
3:49
بهرهای را که بر آن نشان شده بود، به دست میآورد
3:52
«خرج بها»
3:54
یعنی: او را در سفرش همراه خود برد
3:58
«تبتغی»
3:59
یعنی: میجوید
4:01
از فواید حدیث:
4:04
از حدیث چنین استفاده میشود:
4:06
مشروعیت قرعهکشی در تقسیم میان شرکا
4:11
و در آن جواز چشمپوشی زن از برخی حقوق لازم خود نسبت به شوهرش است
4:18
باب
4:19
چگونگی قبض برده و کالا
4:23
از مسور بن مخرمه روایت است
4:25
که پدرش مخرمه به او گفت:
4:27
ای پسرم!
4:29
به من خبر رسیده که برای پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) قباهایی آوردهاند
4:34
و او آنها را تقسیم میکند،
4:36
پس ما را نزد او ببر
4:38
پس بردیم
4:39
و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را در خانهاش یافتیم
4:44
پس به من فرمود:
4:45
ای پسرم!
4:46
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را برای من صدا بزن
4:50
پس این را بزرگ شمردم.
4:52
پس گفتم:
4:53
برای تو از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) دعا میکنم
4:57
پس فرمود:
4:58
ای پسرم،
4:59
او سرکش و ستمگر نیست.
5:02
پس او را فراخواندم.
5:04
در روایتی آمده است:
5:05
پدرم کنار در ایستاد و سخن گفت.
5:08
پس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) صدایش را شناخت.
5:12
پس بیرون آمد، در حالی که قبایی از دیباج بر تن داشت که با طلا دوخته شده بود.
5:18
در روایتی آمده است:
5:19
و او آن (قبا) را به او نشان میداد، زیباییهایش را.
5:21
پس فرمود:
5:23
ای مخرمه،
5:24
این را برایت پنهان کردهایم.
5:27
در روایتی آمده است:
5:28
این را برای تو نگه داشتهام،
5:30
این را برای تو نگه داشتهام.
5:32
پس آن را به او بخشید.
5:35
در روایتی آمده است:
5:36
و در خلق او سختی بود.
5:39
و در روایتی آمده است:
5:40
پس فرمود:
5:41
ای مخرمه، خشنود شدی؟
5:44
شرح حدیث:
5:47
«اقبیه» (جمع قباء) یعنی لباسهای عجمی تنگ.
5:49
یعنی لباسهای عجمی تنگ.
5:52
پس این را بزرگ شمردم.
5:53
یعنی آن را بزرگ دانستم.
5:55
پس این سخن شایسته جایگاه نبوت نیست.
5:59
او سرکش و ستمگر نیست.
6:01
یعنی او پادشاه ستمگر نیست.
6:04
از دیباج:
6:06
لباسهایی که از ابریشم ساخته شده باشد.
6:10
«مزرّر» (دارای دکمه)
6:11
یعنی دارای دکمه است.
6:13
این را برایت نگه داشتهایم،
6:15
یعنی آن را به خاطر تو پنهان کردهایم.
6:18
از فواید حدیث:
6:21
از این حدیث استفاده میشود:
6:23
استحباب جلب دلها (تألیف قلوب).
6:26
و در آن است که قبض (تصرف) با صرف انتقال به هدیهگیرنده حاصل میشود.
6:33
باب: هدیهای که پوشیدن آن ناپسند است.
6:37
از ابن عمر رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
6:40
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به خانه فاطمه آمد،
6:44
پس بر او وارد نشد.
6:47
و علی آمد
6:48
پس آنچه را رخ داده بود، برای او بازگو کردم.
6:50
پس او آن را برای پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) یادآوری کرد.
6:54
فرمود:
6:55
من بر در خانه او پردهای نقشدار دیدم.
6:59
پس فرمود:
7:00
مرا با دنیا چه کار؟
7:03
پس علی نزد فاطمه آمد و آن را برایش بازگو کرد.
7:06
پس (فاطمه) گفت:
7:07
او درباره آن هر چه بخواهد به من دستور دهد.
7:10
(علی) گفت:
7:11
آن را نزد فلانی بفرست،
7:14
(زیرا او) خانوادهای است که نیازمندند.
7:17
شرح حدیث:
7:20
پس آنچه را رخ داده بود، برای او بازگو کردم.
7:22
یعنی فاطمه رضیاللهعنها آنچه را رخ داده بود، برای علی رضیاللهعنه بازگو کرد.
7:27
آمدن و بازگشتن پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم).
7:32
پرده نقشدار.
7:34
«موشّی» یعنی راهراه و به رنگهای گوناگون نقشدار.
7:38
آن را بفرست.
7:39
یعنی آن را بفرست و صدقه بده.
7:42
(خانواده) که نیازمندند،
7:44
یعنی تا از آن برای پوشش در برابر سرما بهرهمند شوند،
7:47
از فرش یا پتو یا لباس.
7:51
از فواید حدیث:
7:55
از این حدیث استفاده میشود:
7:57
کراهت ورود به خانهای که در آن چیز ناپسند باشد.
8:01
و در آن است ترک جایهای مخالف احکام شرعی.
8:05
و در آن است بیان فقه فاطمه رضیاللهعنها،
8:08
و خردمندی او.
8:10
پس برای از بین بردن پرده شتاب نکرد،
8:13
بلکه گفت: او درباره آن هر چه بخواهد به من دستور دهد.
8:17
و در آن است تأدیب مرد دختر متأهل خود را.
8:24
از علی رضیاللهعنه روایت است که گفت:
8:27
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به من «حله سیراء» هدیه داد،
8:32
پس آن را پوشیدم.
8:33
پس خشم را در چهرهاش دیدم.
8:36
پس آن را میان زنانم تقسیم کردم.
8:40
شرح حدیث:
8:43
«حله سیراء»
8:45
نوعی از برد است که با ابریشم آمیخته و مانند نوارهاست.
8:49
پس آن را شکافتم.
8:51
یعنی آن را تقسیم کردم.
8:53
از فواید حدیث:
8:57
از این حدیث استفاده میشود:
8:58
خشم به هنگام دیدن امر ناپسند.
9:01
و در آن است تحریم پوشیدن ابریشم برای مردان.
9:07
باب: پذیرفتن هدیه از مشرکان.
9:11
از انس رضیاللهعنه روایت است که گفت:
9:14
به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) جبّهای از سندس هدیه داده شد،
9:19
و او از ابریشم نهی میکرد،
9:21
پس مردم از آن در شگفت شدند،
9:23
پس (پیامبر) فرمود:
9:25
سوگند به آنکه جان محمد به دست اوست
9:27
اگر بالش سعد بن معاذ در بهشت است، از این بهتر است
9:33
شرح حدیث
9:37
برای پیامبر (ﷺ) جُبّهای هدیه داده شد
9:41
مهدی همان اکیدر دومة الجندل است
9:44
سُندُس
9:46
یعنی دیباج نازک
9:48
اگر بالش
9:50
دستمال
9:51
پارچهای که برای پاک کردن آلودگی به کار میرود
9:55
بهتر
9:56
یعنی برتر و والاتر
9:59
از فواید حدیث
10:03
در این حدیث منقبتی برای سعد بن معاذ رضیاللهعنه است
10:07
و در آن جواز هدیه دادن چیزی است که پوشیدنش ناپسند است
10:11
و در آن نهی از پوشیدن ابریشم برای مردان است
10:16
از انس بن مالک رضیاللهعنه
10:19
که زنی یهودی گوسفندی مسموم را نزد پیامبر (ﷺ) آورد
10:25
پس از آن خورد
10:27
آن را آوردند
10:29
گفته شد
10:30
آیا او را نکشیم؟
10:32
فرمود: نه
10:33
پس من همواره آن اثر را در کامهای رسول الله (ﷺ) میشناختم
10:40
شرح حدیث
10:43
یهودی
10:45
نامش زینب بود
10:46
در مسلمان شدنش اختلاف است
10:49
در «لَهَوات»
10:50
«ألها»
10:51
یعنی گوشتی که در بالای حنجره، از انتهای دهان است
10:56
از فواید حدیث
11:00
در حدیث دلیلی است بر خوردن غذای کسی که خوردن غذایش حلال است
11:05
بیآنکه درباره اصل آن پرسیده شود
11:07
و در آن آمده که اصل بر حمل امور بر سلامت است
11:11
تا زمانی که دلیلی بر خلاف آن قائم شود
11:14
همچنین است حکم آنچه در بازار مسلمانان فروخته میشود
11:17
بر سلامت حمل میشود تا خلاف آن آشکار گردد
11:24
باب هدیه دادن به مشرکان
11:27
از اسماء دختر ابوبکر رضیاللهعنها روایت است که گفت
11:32
مادرم که مشرک بود نزد من آمد
11:35
در دوران پیمان قریش، هنگامی که آنان با رسول الله (ﷺ) پیمان بستند
11:40
و مدت آن پیمان با پدرش بود
11:43
پس از رسول الله (ﷺ) فتوا خواست
11:47
و گفت
11:48
ای رسول الله
11:49
مادرم با علاقه نزد من آمده است
11:53
آیا با او صله رحم کنم؟
11:55
فرمود
11:56
آری
11:57
با او صله کن
11:59
شرح حدیث
12:02
مادر
12:03
نامش قتیله بود
12:05
در دوران پیمان قریش
12:07
یعنی میان حدیبیه و فتح
12:10
با علاقه
12:12
برخی گفتهاند
12:13
یعنی به اسلام علاقهمند
12:14
و برخی گفتهاند
12:16
یعنی به صله
12:18
از فواید حدیث
12:22
برخی به این حدیث استدلال کردهاند که نفقه پدر و مادر کافر بر فرزند مسلمان واجب است
12:29
و در آن مشروعیت مصالحه با اهل حرب و معامله با ایشان در زمان آتشبس است
12:35
و در آن جواز سفر برای دیدار خویشاوند است
12:38
و در آن بیان فضیلت اسماء رضیاللهعنها است
12:42
زیرا درباره امر دین خود جستوجو کرد
12:45
و در حدیث اشارهای است به وجوب احتیاط و جستوجوی دقیق
12:52
باب
12:54
از عبدالله بن عبیدالله بن ابی ملیکه روایت است
12:57
که بنی صهیب، غلام ابن جدعان
13:00
دو خانه و یک حجره را ادعا کردند
13:03
که رسول الله (ﷺ) آن را به صهیب داده بود
13:08
پس مروان گفت
13:10
چه کسی بر این امر برای شما شهادت میدهد؟
13:13
گفتند: ابن عمر
13:15
پس او را فراخواند و شهادت داد
13:17
که رسول الله (ﷺ) دو خانه و یک حجره را به صهیب داده بود
13:24
پس مروان با شهادت او به نفع ایشان حکم کرد
13:28
شرح حدیث
13:31
صهیب همان ابن سنان بن خالد موصلی، سپس رومی رضیاللهعنه است
13:38
مروان همان ابن حکم بن ابی العاص است
13:41
او در آن زمان امیر مدینه از جانب معاویه بن ابی سفیان رضیاللهعنه بود
13:48
«فقضی» یعنی حکم کرد
13:51
از فواید حدیث
13:54
در حدیث دلیلی است بر وجوب اقامه شهادت
13:59
و در آن بیان فضل ابن عمر رضیاللهعنهما است
14:03
و حدیث حجتی است برای کسانی که قائل به پذیرش شهادت فرد واحد مشهور به عدالتاند
14:11
باب آنچه درباره عُمری و رُقبی گفته شده است
14:15
از جابر رضیاللهعنه روایت است که گفت
14:18
پیامبر (ﷺ) حکم کرد که عمری از آنِ کسی است که به او بخشیده شده است
14:24
و از ابوهریره رضیاللهعنه
14:27
از پیامبر (ﷺ) روایت است که فرمود
14:31
عمری جایز است
14:33
شرح حدیث
14:37
باب آنچه درباره عُمری و رُقبی گفته شده است
14:40
رُقبی آن است که مردی به مرد دیگری بگوید
14:44
خانهام را به تو رُقبی دادم
14:46
اگر تو پیش از من بمیری، آن از تو است
14:49
و اگر من پیش از تو بمیرم، آن از من است
14:52
بالعمری
14:53
آنکه مردی به دیگری بگوید:
14:55
خانهام را به تو عُمری دادم
14:57
یعنی آن را برای او در مدت عمرم بخشیدم
15:01
«وهیبت» یعنی بخشیدم
15:04
جایزهای
15:05
یعنی جایزهای برای کسی که عمری به او داده شده
15:07
دیگر هیچ حقی در آن برای بخشنده پس از آن هرگز نیست
15:12
از فواید حدیث
15:16
از حدیث استفاده میشود
15:18
که عُمری بخششی جایزه و نافذ است
15:21
و در آن تشویق به صدقات است
15:24
و در حدیث اشارهای است به احتیاط در هدایا
15:30
باب درخواست عاریه کردن اسب و چارپا و غیر آن از مردم
15:36
از انس روایت است که گفت:
15:38
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) نیکوترین مردم
15:42
و بخشندهترین مردم و شجاعترین مردم بود
15:46
و یک شب اهل مدینه ترسیدند
15:49
پس مردم به سوی صدا شتافتند
15:52
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به استقبالشان آمد
15:55
در حالی که پیش از مردم به سوی صدا رفته بود
15:57
و میفرمود:
15:59
نترسید، نترسید
16:02
و او بر اسبی از ابوطلحه بود که زین نداشت
16:07
و شمشیری بر گردنش بود
16:09
در روایتی آمده است:
16:11
پس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) اسبی را از ابوطلحه عاریه گرفت
16:14
که به آن «مندوب» گفته میشد
16:18
و در روایتی آمده است:
16:20
«کان یقطف» یا «کان فیه قطاف» یعنی اسب تندرو بود
16:24
پس فرمود:
16:25
و در روایتی آمده است:
16:27
ما چیزی ندیدیم
16:29
و در روایتی آمده است:
16:30
ما ترسی ندیدیم
16:33
همانا آن را دریا یافتم
16:36
یا آنکه او واقعاً دریاست
16:38
و در روایتی آمده است:
16:39
پس پس از آن روز هیچکس [اسب] را پیش نیفتاد
16:43
توضیح حدیث
16:47
«احسن الناس» یعنی برترین ایشان
16:50
و «اجود الناس»
16:52
یعنی گرامیترین ایشان
16:54
«فزع» یعنی ترسید
16:55
یعنی ترسید
16:56
«فانطلق الناس قبل الصوت» یعنی مردم سوار شدند و پشت سر او میتاختند
16:59
یعنی سوار شدند و پشت سر او دویدند
17:02
«لن تراعوا» یعنی نترسید
17:04
یعنی نترسید
17:06
«لابی طلحه»
17:07
نام او زید بن سهل رضیاللهعنه است
17:11
«سرج» [زین]
17:12
آن چیزی است که بر چارپا گذاشته میشود تا سوار شوند
17:16
«وجدته بحرا» کنایه از تندی اسب است
17:17
کنایه از تندی اسب است
17:21
از فواید حدیث
17:24
از حدیث استفاده میشود
17:26
جواز عاریه گرفتن حیوان
17:29
و در آن است که عاریه به صاحبش بازگردانده میشود
17:33
و در آن بیان شجاعت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) است
17:38
و در آن راهنمایی به آرام کردن مردم و مدارا با ایشان است
17:42
هنگام رخ دادن حوادث سخت
17:46
باب عاریه گرفتن برای عروس هنگام بناء [زفاف]
17:50
از ابی منی روایت است که گفت:
17:52
بر عایشه رضیاللهعنها وارد شدم
17:56
در حالی که بر او پیراهنی از قطر بود که ارزش پنج درهم داشت
18:00
پس گفت:
18:02
نگاهت را به کنیزم بالا بیاور
18:04
به او بنگر
18:06
زیرا او از پوشیدن آن در خانه ابا دارد
18:10
و برای من از آنان پیراهنی در زمان رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بود
18:16
پس هیچ زنی در مدینه برای زفاف زینت نمیکرد
18:20
مگر آنکه نزد من میفرستاد تا آن را عاریه بگیرد
18:24
توضیح حدیث
18:28
«الدرع» یعنی پیراهن زن
18:31
«قطر» منسوب به جایی در بحرین است
18:35
و آن جامهای از پنبه ضخیم است
18:38
و گفته شده غیر از این
18:40
«تزهی»
18:41
یعنی تکبر میورزد یا ابا میکند
18:44
«تقین»
18:45
یعنی برای زفاف خود زینت میکند
18:49
از فواید حدیث
18:52
از حدیث استفاده میشود
18:54
مشروعیت عاریه دادن لباس برای عروس
18:58
و این از کارهای نیکی است که تابع عادت و عرف است
19:02
و در آن است که زن ممکن است در خانه خود لباس زیبایی بپوشد
19:07
و آنچه بعضی خدمتکاران میپوشند
19:10
و در آن بیان فروتنی عایشه رضیاللهعنها است
19:14
و پایبندی او به قناعت در حال توانگری
19:19
باب فضیلت منیحه
19:22
از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است
19:25
که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
19:29
چه نیکو صدقهای است
19:31
و در روایتی آمده است:
19:32
چه نیکو منیحهای است
19:34
شتر شیرده که شیرش [به دیگری] داده میشود
19:37
و گوسفند شیرده که شیرش [به دیگری] داده میشود
19:40
صبح با ظرفی [شیر] میدهد و شب با ظرفی دیگر
19:44
توضیح حدیث
19:48
«منیحه»
19:49
آن ناقه یا میشی است که مردی به دیگری میدهد تا آن را بدوشد و سپس بازگرداند.
19:55
«لِقْحه»
19:56
یعنی ناقه یا میشی که شیر دارد.
20:00
«صَفِی»
20:01
یعنی آنکه شیر فراوان دارد.
20:04
صبح با یک ظرف (از آن) میرود و عصر با ظرفی دیگر بازمیگردد.
20:07
یعنی صبحگاهان یک ظرف و شامگاهان ظرفی دیگر را از آن میدوشد.
20:11
از فواید حدیث
20:15
از حدیث استفاده میشود:
20:17
راهنمایی به برطرف کردن نیاز فقیر از راه صدقهی جاری.
20:23
و در آن آمده است که منیحه از صدقهی جاریه است،
20:26
زیرا صبح و شام روزی میآورد.
20:32
از ابن شهاب
20:34
از انس بن مالک رضیاللهعنه نقل شده که گفت:
20:38
هنگامی که مهاجرین از مکه به مدینه آمدند،
20:41
و چیزی در دست نداشتند،
20:45
انصار صاحبان زمین و باغ بودند.
20:49
پس انصار با آنان چنین قرار گذاشتند که هر سال میوهی اموال خود را به ایشان بدهند،
20:54
و کار و هزینهی (نگهداری) را بر عهدهی ایشان نگذارند.
20:57
مادر انس، ام سلیم، (از همین گروه) بود،
21:01
و او مادر عبدالله بن ابی طلحه نیز بود.
21:04
پس ام انس به رسول الله صلیاللهعلیهوسلم چند مجموعهی خرما (عذق) داده بود،
21:11
و پیامبر صلیاللهعلیهوسلم آنها را به ام ایمن، کنیزش و مادر اسامه بن زید، بخشید.
21:16
(در این روایت آمده است)
21:19
در روایتی دیگر:
21:20
مردی برای پیامبر صلیاللهعلیهوسلم چند درخت خرما اختصاص میداد،
21:26
تا آنکه قریظه و نضیر فتح شد.
21:29
و آنکه پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
21:32
چون از کشتن اهل خیبر فارغ شد
21:35
و به سوی مدینه بازگشت،
21:37
مهاجرین منیحههایی را که انصار از میوهی درختانشان به آنان داده بودند، پس دادند.
21:44
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم نیز مجموعههای خرمای آن (ام انس) را به او بازگرداند.
21:49
در روایتی دیگر:
21:51
خانوادهام مرا مأمور کردند که نزد پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بروم
21:56
و آنچه را که به او داده بودند، یا بخشی از آن را، درخواست کنم.
21:59
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم آن را به ام ایمن داده بود،
22:05
پس ام ایمن آمد و جامه را بر گردنم انداخت
22:09
و گفت:
22:10
«نه، سوگند به آنکه جز او خدایی نیست،
22:13
آن را به شما نخواهد داد، در حالی که آن را به من بخشیده است.»
22:17
و رسول الله صلیاللهعلیهوسلم به جای آنها، از باغ خود به ام ایمن داد،
22:24
در روایتی دیگر:
22:26
ده برابر آن را به او عطا کرد.
22:29
شرح حدیث
22:32
«پس انصار با آنان تقسیم کردند»
22:34
یعنی با هم توافق کردند.
22:36
«و کار و هزینه را بر عهدهی ایشان نگذاشتند»
22:39
این از باب مساقات است.
22:42
«عذاقاً» جمع «عِذْق» است،
22:44
و آن درخت خرماست.
22:46
و مقصود از «منحتها»، نخلات (درختان خرما) است.
22:49
«پس پیامبر صلیاللهعلیهوسلم به آنان داد»
22:53
یعنی آنها را بخشید.
22:55
«و چون پیامبر صلیاللهعلیهوسلم از کشتن اهل خیبر فارغ شد»
23:00
یعنی چون از آن کار پایان یافت.
23:03
«پس بازگشت»
23:04
یعنی برگشت.
23:06
«پس داد»
23:07
یعنی بازگرداند.
23:08
«منائحهم»
23:10
«منیحه»
23:11
آن ناقه و میشی است که داده میشود تا دوشیده شود و از شیرش بهره برده شود.
23:16
این معنای اصلی آن است.
23:18
سپس بر هر بخششی اطلاق شد
23:22
که آنان به ایشان داده بودند،
23:24
یعنی آنچه به آنان بخشیده بودند.
23:27
«مادرش»
23:28
یعنی مادر انس.
23:30
«به جای آنها»
23:31
یعنی به عنوان جبران برای او.
23:33
و به او ده برابر آن را عطا کرد
23:36
«از باغش»
23:38
یعنی از بوستانش.
23:40
«مردی برای پیامبر صلیاللهعلیهوسلم چند درخت خرما اختصاص میداد»
23:44
یعنی بخشش بازپسگرفتنی.
23:46
«پس جامه را بر گردنم انداخت»
23:49
کنایه از خشم اوست.
23:52
از فواید حدیث
23:56
از حدیث استفاده میشود:
23:58
راهنمایی به همدردی با برادران (دینی).
24:01
و در آن فضیلت انصار است،
24:03
و اخلاق نیکو و بزرگواری نفوس که داشتند،
24:07
و دوستی اسلام و اهل آن.
24:10
و در آن آمده است که منیحه از بخششهای منفعت است،
24:13
پس بازپسگرفتن آن در هر زمان درست است.
24:17
و در آن جواز سوگند خوردن بدون درخواست سوگند (از سوی دیگری) است.
24:20
و در حدیث اشارهای است به اینکه منیحه از درخت خرما صدقه نیست،
24:25
زیرا پیامبر صلیاللهعلیهوسلم آن را پذیرفت.
24:30
و در آن جواز بخشیدن منیحه به دیگری است،
24:33
پس از مالک شدن منفعت آن.
24:36
و در آن آمده است که منیحه، چون از آن بینیاز شوند،
24:39
به صاحبانش بازگردانده میشود.
24:41
و در آن آمده است که اگر مردی به فقیری منیحهای بدهد که نزد او باشد،
24:46
سپس بخواهد آن را به مالکش بازگرداند،
24:49
به سبب بینیازیاش از پذیرفتن منیحهها،
24:52
آن فقیر را از چیز دیگری جبران کند.
24:57
از عبدالله بن عمر رضیاللهعنهما نقل شده که گفت:
25:01
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمود:
25:05
«چهل خصلت (خیر است)...»
25:07
اعطای شیر بز (منیحة العنز) از بهترین کارهاست.
25:10
هیچکس نیست که یکی از این خصلتها را انجام دهد
25:13
به امید پاداش آن و با باور به وعدهی آن،
25:17
مگر اینکه الله بهسبب همان عمل او را به بهشت درمیآورد.
25:21
شرح حدیث
25:24
«خصلت» یعنی صفت و شعبهای (از شعب ایمان یا اعمال نیک).
25:28
منیحة العنز (عطای شیر بز).
25:30
«العنز» همان مادهبز است.
25:33
امید به پاداش آن،
25:35
یعنی تا اجر و ثواب آن حاصل شود.
25:38
و باور به وعدهی آن،
25:40
یعنی وعدهای که بهیقین از زبان پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بیان شده است.
25:46
از فوایدِ حدیث:
25:50
از این حدیث استفاده میشود که:
25:52
فضیلت عطای شیر بز بیان شده است،
25:54
و اینکه شیر، نیاز را برطرف میسازد.
25:57
در حدیث اشارهای است به اینکه اخلاص از شرایط پذیرش عمل است.
26:02
و در آن وجوب باور داشتن به پاداشی است که از زبان رسول صلیاللهعلیهوسلم وعده داده شده است.