از مجموعهٔ صحیح البخاری
· درس 55 از 113
خلاصه صحیح البخاری | قسمت (55) | کتاب تشییع جنازه - 7
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
به نام الله بخشنده مهربان
0:03
مرکز افاده
0:06
برای پژوهشها و تحقیقات انسانی
0:09
تقدیم میکند
0:10
مختصر صحیح البخاری
0:15
باب آنچه درباره قبر پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) و ابوبکر و عمر رضیاللهعنهما آمده است
0:22
و ابوبکر و عمر رضیاللهعنهما
0:25
از عایشه روایت است که به عبدالله بن زبیر گفت
0:30
مرا با همسرانم دفن کنید
0:33
و مرا با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در خانه دفن نکنید
0:38
زیرا من خوش ندارم که پاکدامن شمرده شوم
0:41
شرح حدیث
0:45
مرا با همسرانم دفن کنید
0:47
یعنی در بقیع
0:49
خوش ندارم که پاکدامن شمرده شوم
0:51
یعنی تا به سبب آن بر من ستایش نشود
0:55
از فواید حدیث
0:58
در این حدیث
1:00
بیان فضیلت امالمؤمنین عایشه رضیاللهعنها است
1:05
و در آن بیان فضیلت فروتنی است
1:10
از عمر بن میمون روایت است که گفت
1:13
عمر بن خطاب رضیاللهعنه را دیدم
1:16
چند روز پیش از آنکه در مدینه زخمی شود
1:19
بر حذیفة بن یمان
1:22
و عثمان بن حنیف ایستاد
1:24
گفت: چگونه عمل کردید؟
1:27
آیا میترسید که زمین را بیش از توان آن بار کرده باشید؟
1:32
گفتند:
1:34
آن را کاری بار کردیم که توان آن را دارد
1:37
در آن زیادیای نیست
1:40
گفت:
1:41
بنگرید که زمین را بیش از توانش بار نکرده باشید
1:45
گفتند:
1:46
نه
1:48
آنگاه عمر گفت:
1:50
اگر الله مرا سالم بدارد
1:52
بیوهزنان اهل عراق را رها خواهم کرد
1:54
که هرگز پس از این به مردی نیازمند نشوند
1:58
گفت:
1:59
پس از آن جز چهار روز نگذشت
2:01
تا آنکه زخمی شد
2:03
گفت:
2:04
من ایستاده بودم و میان من و او
2:07
جز عبدالله بن عباس کسی نبود
2:10
او فردا به (آن) مصیبت گرفتار شد
2:12
و چون میان صفها میگذشت
2:15
میگفت:
2:15
صفوف را راست کنید
2:17
تا آنکه در آنها هیچ کجیای نمیدید
2:20
پیش میرفت و تکبیر میگفت
2:22
و گاه سوره یوسف یا نحل یا مانند آن را
2:26
در رکعت اول میخواند
2:28
تا آنکه مردم گرد آیند
2:30
همین که تکبیر گفت
2:32
شنیدم که میگفت:
2:34
مرا کشت یا سگ مرا خورد
2:37
هنگامی که او را زد
2:39
آن کافر با خنجری دو سر پرید
2:42
بر هیچ کس از راست و چپ نمیگذشت مگر آنکه او را میزد
2:47
تا آنکه سیزده مرد را زد
2:50
هفت نفر از آنان مردند
2:52
چون مردی از مسلمانان این را دید
2:56
بُرنسی بر او انداخت
2:58
چون کافر گمان کرد که گرفتار شده است
3:01
خویشتن را کشت
3:03
عمر دست عبدالرحمن بن عوف را گرفت و او را به پیش کشید
3:07
کسی که پهلوی عمر است، آنچه را من دیدم دیده است
3:11
اما اطراف مسجد
3:13
آنان (از ماجرا) آگاه نبودند
3:15
جز آنکه صدای عمر را گم کرده بودند
3:18
و میگفتند:
3:20
سبحان الله، سبحان الله
3:23
پس عبدالرحمن نمازی مختصر با آنان خواند
3:27
چون (مردم) بازگشتند
3:28
گفت: ای پسر عباس
3:30
بنگر چه کسی مرا کشت
3:32
ساعتی گشت
3:34
سپس آمد و گفت:
3:36
غلام مغیره
3:38
گفت:
3:39
همان صنعتگر؟
3:40
گفت: آری
3:42
گفت:
3:43
الله او را بکشد
3:45
من به او نیکی کرده بودم
3:47
ستایش از آنِ الله که مرگ مرا به دست مردی که ادعای اسلام میکند قرار نداد
3:50
به دست مردی که ادعای اسلام میکند
3:53
تو و پدرت دوست داشتید که در مدینه کافران بسیار شوند
3:58
و عباس از همهی آنان کمترین گرایش (به اسلام) را داشت
4:02
گفت:
4:03
اگر بخواهی، (آن کار را) میکنیم
4:05
یعنی اگر بخواهی، ما را خواهد کشت
4:08
گفت: دروغ گفتی
4:09
پس از آنکه به زبان شما سخن گفتند
4:12
و به قبله شما نماز گزاردند
4:14
و حج شما را به جا آوردند
4:16
او را به خانهاش بردند
4:18
ما با او رفتیم
4:20
گویی مردم پیش از آن روز هیچ مصیبتی ندیده بودند
4:24
پس گویندهای میگفت:
4:26
مشکلی نیست
4:28
و کسی میگوید:
4:29
میترسم بر او (از آن) باشد
4:31
پس نبیذ آوردند و او نوشید
4:34
پس (آن) از درونش بیرون آمد
4:36
سپس شیر آوردند و او نوشید
4:39
پس (آن) از زخمش بیرون آمد
4:41
پس دانستند که او مرده است
4:43
پس بر او وارد شدیم
4:45
و مردم آمدند و شروع کردند به ستایش او
4:48
و مردی جوان آمد
4:51
پس گفت:
4:52
مژده باد تو را ای امیرالمؤمنین، به مژدهای از سوی الله
4:56
از همراهی با رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
5:00
و آنچه در اسلام پیش فرستادی که خود میدانی
5:03
سپس زمامدار شدی و عدالت ورزیدی
5:05
سپس شهادت (یافتی)
5:07
(عمر) گفت:
5:08
دوست داشتم که آن (کار) برابر باشد؛ نه به زیان من و نه به سودم
5:13
پس چون (آن مرد) پشت کرد
5:14
ناگهان ازارش زمین را میسایید
5:17
(عمر) گفت:
5:18
آن پسر را نزد من بازگردانید
5:21
(عمر) گفت:
5:22
ای برادرزاده
5:23
دامنت را بالا بزن
5:25
زیرا آن برای جامهات پایدارتر و برای پروردگارت پرهیزگارانهتر است
5:29
ای عبدالله بن عمر
5:31
بنگر که چه قدر وامی بر گردن من است
5:34
پس حساب کردند
5:35
آن را شصت و شش هزار یا نزدیک به آن یافتند
5:40
(عمر) گفت:
5:41
اگر خاندان عمر را مال کفاف دهد
5:43
پس آن را از اموالشان بپرداز
5:46
وگرنه در میان بنی عدی بن کعب بپرس
5:49
و اگر اموالشان (هم) کفاف نداد
5:52
پس در میان قریش بپرس
5:54
(عمر) گفت: آنان را به غیر ایشان وامگذار
5:56
و این مال را از جانب من ادا کن
5:59
نزد عایشه امالمؤمنین برو
6:02
و بگو: عمر به تو سلام میرساند
6:05
و مگو امیرالمؤمنین
6:08
زیرا من امروز امیر مؤمنان نیستم
6:12
و بگو:
6:13
عمر بن الخطاب اجازه میخواهد که با یارم (دو همراهم) دفن شود
6:18
پس سلام کن و اجازه بخواه
6:20
سپس (وی) بر او وارد شد
6:22
او را نشسته و گریان یافت
6:25
پس (وی) گفت:
6:26
عمر بن الخطاب به تو سلام میرساند
6:30
و اجازه میخواهد که با یارم دفن شود
6:33
(عایشه) گفت:
6:34
من آن (جایگاه) را برای خود میخواستم
6:37
اما امروز آن را بر خویش ترجیح میدهم
6:40
پس چون (عبدالله) بازگشت
6:42
گفته شد: این عبدالله بن عمر است که آمده است
6:46
(عمر) گفت:
6:47
مرا بلند کنید
6:48
مردی او را تکیه داد
6:51
(عمر) گفت:
6:52
چه داری؟
6:53
(عبدالله) گفت:
6:54
آنچه دوست داری ای امیرالمؤمنین
6:58
اجازه داد
6:59
(عمر) گفت:
7:00
ستایش الله را
7:02
هیچ چیز نزد من مهمتر از این نبود
7:06
پس چون جان دادم
7:08
مرا (بر دوش) بردارید
7:09
سپس سلام کن
7:11
و بگو:
7:12
عمر بن الخطاب اجازه میخواهد
7:15
اگر اجازه داد، مرا وارد کنید
7:17
و اگر (اجازه) بازگرداند
7:19
مرا به گورستان مسلمانان بازگردانید
7:23
و امالمؤمنین حفصه با زنان همراه او میآمدند
7:28
چون او را دیدیم برخاستیم
7:31
پس (حفصه) بر او وارد شد
7:32
و نزد او ساعتی گریست
7:35
و مردان اجازه خواستند
7:37
پس (حفصه) به درون رفت و برای ایشان (اجازه را) گرفت
7:39
پس گریه او را از درون شنیدیم
7:43
(مردم) گفتند:
7:44
ای امیرالمؤمنین، وصیت کن
7:46
جانشین تعیین کن
7:48
(عمر) گفت:
7:49
کسی را شایستهتر به این امر از این گروه نمییابم
7:53
یا این گروهی که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) در حالی که از ایشان خشنود بود، از دنیا رفت
7:58
(و او) از ایشان خشنود بود
8:00
پس علی و عثمان و زبیر را شنید
8:03
و طلحه و سعد و عبدالرحمن (را)
8:07
و گفت:
8:08
عبدالله بن عمر شما را شاهد میگیرد
8:11
و او را از این امر چیزی نیست
8:13
تنها بهعنوان تسلیت (برای او)
8:16
اگر امارت به سعد رسید، پس همان (است)
8:20
وگرنه هر یک از شما که (امیر) شد، از او یاری بجوید
8:24
زیرا من او را نه از ناتوانی و نه از خیانت برکنار نکردم
8:28
و گفت:
8:30
جانشین پس از من را به مهاجران نخستین سفارش میکنم
8:34
اینکه حق ایشان را بشناسد
8:36
و حرمت ایشان را حفظ میکند
8:39
و او را به انصار سفارش میکنم که به آنان نیکی کند.
8:41
و کسانی که سرای (مدینه) و ایمان را پیش از آنان (مهاجران) جای گرفته بودند
8:45
که از نیکوکارانشان پذیرفته شود
8:48
و اینکه از بدکار آنان درگذشته شود
8:50
و او را به نیکی با اهل شهرها سفارش میکنم.
8:53
آنان پشتیبان اسلاماند
8:55
وجبات المال
8:57
و خشم دشمن
8:59
و اینکه از ایشان جز مازاد (زکات) بر ایشان گرفته نشود، آنچه از رضایت ایشان فزون باشد
9:04
و او را به نیکی با اعراب (بادیهنشینان) سفارش میکنم.
9:06
آنان ریشه و اصل عرباند.
9:08
و مادهی اسلام
9:10
اینکه از حاشیههای اموال ایشان گرفته شود
9:13
و بر فقیرانشان بازگردانده میشود
9:16
و او را به ذمّهٔ الله و ذمّهٔ رسولش (صلیاللهعلیهوسلم) سفارش میکنم.
9:21
اینکه به عهدشان وفا شود
9:24
و اینکه پشت سر آنان بجنگد
9:27
و جز به اندازهٔ توانشان به ایشان تکلیف نمیشود
9:31
هنگامی که [پیامبر (ﷺ)] رحلت کرد
9:32
ما آن را بیرون آوردیم
9:33
پس راه افتادیم و رفتیم
9:35
عبدالله بن عمر سلام کرد
9:38
گفت
9:39
عمر بن خطاب اجازه میخواهد
9:42
گفت
9:43
او را داخل کنید
9:44
پس (او را) داخل (بهشت) کن
9:46
پس او آنجا همراه با دو یارش نهاد.
9:49
پس از آنکه از دفن او فارغ شد
9:51
این گروهها گرد آمدند
9:54
عبدالرحمن گفت
9:56
کار خود را به سه نفر از میان خودتان واگذار کنید.
10:00
زبیر گفت
10:01
کارم را به علی واگذار کردهام
10:04
طلحه گفت
10:06
کارم را به عثمان واگذاشتم
10:09
و سعد گفت
10:11
کار خود را به عبدالرحمن بن عوف واگذار کردم
10:15
عبدالرحمن گفت
10:17
کدامیک از شما از این کار بیزاری جست؟
10:20
پس آن را به سوی او قرار میدهیم
10:21
و الله علیه و الاسلام
10:24
تا برترین ایشان در خویشتن خود بنگرد
10:27
شیخان ساکت شدند
10:29
عبدالرحمن گفت
10:31
آیا او را شریک قرار میدهید برای من؟
10:34
به الله سوگند که بر من است که از بهترین شما دست برندارم
10:38
گفت: بله
10:40
دستِ یکی از آن دو را گرفت.
10:41
گفت: تو با رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) خویشاوندی داری.
10:47
و قدم (سابقه) در اسلام آنچه میدانی
10:51
پس الله بر تو (باد)
10:52
زیرا تو را امر کردم تا عدالت ورزی
10:55
و اگر دستور داده بودم به عثمان
10:56
تا ما را بشنوید و فرمان ببرید
10:59
و سپس [او] با آخرین [نفر] تنها ماند
11:01
به او همینگونه گفت.
11:03
هنگامی که پیمان گرفته شد
11:06
گفت
11:07
دستت را بالا ببر ای عثمان
11:09
پس با او بیعت کرد
11:11
پس برای او با او بیعت کرد علی
11:13
اهل خانه وارد شدند و با او بیعت کردند.
11:17
تعلیق بر حدیث
11:21
چگونه انجام دادید؟
11:22
در سرزمین سواد عراق
11:25
آنرا که مسح آن را بر عهده گرفتید
11:27
آنچه را که توان آن را نداری
11:29
یعنی توانِ حمل آن را ندارد
11:31
و این به آن سبب بود که او آن دو را فرستاده بود تا خراج را بر آن (زمینها) تعیین کنند.
11:36
و جزیه بر اهل آن (واجب است).
11:38
در آن (کار/عمل) فضل بزرگی نیست.
11:40
هر افزایشی
11:42
فقط آن را اندکی از بار (تکلیف) حمل کردیم
11:45
هرآینه بیوهزنان اهل عراق را چنان رها خواهم کرد که به هیچکس نیازمند نباشند.
11:49
خواست کفایت ایشان را (فراهم کند)
11:52
تا اینکه آسیب دید
11:53
حتی با چاقو ضربه زد
11:56
استوا
11:57
صفهای خود را منظم کنید
12:00
تا آنگاه که در آنها هیچ خللی ندید.
12:03
خلل
12:04
فاصله میان دو چیز
12:06
افطار العلج
12:08
ابو لؤلؤه
12:10
و نامش فیروز
12:12
بر او طرح شد: برنسا
12:14
«البرنس» (کلاهِ بلند) — سرش را با آن میپوشاند؛ *(نه: در حال ترجمهٔ متن دشوار)*
12:16
چسبیده به
12:18
خودکشی کرد
12:20
هر کس خودش را بکشد
12:22
او را پیش انداخت
12:23
هر کسی را امام قرار دهد تا با مردم نماز بخواند
12:26
اما نواحی مسجد
12:28
زیرا آنان نمیدانند
12:29
از دورشان
12:31
با این حال، آنان صدای عمر را از دست دادند
12:34
یعنی آنان قرائت او را نشنیدند
12:36
و آنان میگویند
12:38
سبحان الله
12:39
گمانبردهاند که عمر رضیاللهعنه در نمازش دچار سهو شده است
12:44
پس ساعتی سرگردان ماند
12:46
«جال» (سرگشتن و گشتن)
12:47
یعنی رفت و آمد کرد
12:49
«الصنع» (ساختن)
12:50
یعنی سازنده
12:52
«قاتله الله»
12:53
یعنی خداوند او را بکشد و نابود کند
12:56
«لم یجعل میتتی»
12:58
یعنی مرگ مرا به این شیوه قرار نداد
13:01
مدعی اسلام است
13:02
یعنی در ظاهر
13:04
«العلوج»
13:06
«العلج» یعنی مردی از کفار
13:08
«أکثرهم رقیقا»
13:10
یعنی بیشترشان بردگان بودند
13:12
«کذبت»
13:13
اهل حجاز در موضع خطا «کذبت» میگویند
13:17
پس [آن را] برداشت
13:19
یعنی رضیاللهعنه آن را حمل کرد
13:21
پس با او رفتیم
13:23
یعنی رضیاللهعنه با او رفتیم
13:26
«لا بأس»
13:28
مراد این است که از این زخم بیمی بر او نیست
13:32
پس نبیذ آوردند
13:34
مراد
13:35
مراد
13:36
خرماهایی که برای گوارا کردن آب در آن خیسانده میکردند
13:40
بدون اینکه تند یا مستکننده باشد
13:44
پس [نبیذ] از درونش بیرون آمد
13:46
یعنی از زخمش
13:48
او را ستایش میکردند
13:49
یعنی به نیکی
13:51
و در اسلام پیشگام بود
13:53
یعنی برتری و سبقت داشت
13:55
سپس تو حکومت کردی و عدالت ورزیدی
13:57
یعنی در ولایت تو
13:59
سپس شهادت
14:01
یعنی در راه الله عزوجل
14:03
دوست داشت
14:05
یعنی دوست داشتم یا آرزو کردم
14:07
که آن [حالت] برابر باشد، نه به سود من و نه به زیان من
14:11
یعنی برابر با برابر راضی شدم
14:14
بهگونهای که شر از من دور باشد
14:16
نه عقابش بر من باشد و نه ثوابش برای من
14:20
پس چون پشت کرد
14:22
یعنی رفت
14:24
ناگاه ازارش زمین را میسایید
14:26
یعنی ازارش را فرو افکنده بود
14:28
جامهات را بالا بکش
14:30
یعنی بالاتر از دو برآمدگی قدم
14:32
این برای جامهات پایدارتر است
14:34
پس پاره و تباه نمیشود
14:36
و برای پروردگارت پرهیزگارانهتر است
14:38
زیرا تو را از تکبر دور میدارد، ای
14:40
و «وفاله»
14:42
یعنی کفایت کرد
14:44
که با یارم دفن شوم
14:46
یعنی با پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
14:48
و با ابوبکر رضیاللهعنه
14:50
آن [جایگاه] را برای خودم میخواستم
14:52
یعنی محل دفن را
14:54
و آن را ترجیح میدادم
14:56
یعنی آن را اختصاص میدادم یا مقدم میداشتم
14:58
بر خودم
15:00
به سبب آنچه درباره دفن از او خواسته شده بود
15:02
و نزد پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
15:04
مرا بلند کنید
15:06
یعنی از زمین
15:08
گویا او تکیهزده بود
15:10
پس به آنان دستور داد که او را بنشانند
15:12
پس مردی او را تکیه داد
15:14
به او
15:16
گفته شده آن مرد ابن عباس رضیاللهعنهما است
15:18
و گفته شده غیر او است
15:20
اجازه دادی
15:22
یعنی عایشه رضیاللهعنها
15:24
که با دو یارت دفن شوی
15:26
نزد من مهمتر است
15:28
یعنی دلم و فکرم را بسیار مشغول میکند
15:30
بمیری
15:32
یعنی بمیری
15:34
پس اگر به من اجازه دادی، مرا [در آنجا] دفن کنید
15:36
این درخواست اجازه پس از اجازه [قبلی] است
15:38
به احتمال اینکه
15:40
اجازه در درخواست نخست [داده شده] بود
15:42
در حیات او از روی حیا از او
15:44
و اینکه پس از مرگش از آن بازگردد
15:46
پس عمر رضیاللهعنه خواست
15:48
که او را در این امر ناخوشایند نیاید
15:50
پس بر من وارد شد
15:52
یعنی بر عمر رضیاللهعنه داخل شد
15:54
پس داخل شد
15:56
برای آنان
15:58
یعنی حفصه رضیاللهعنها داخل شد
16:00
ورودی
16:02
که برای خانوادهاش بود
16:04
جانشین شد
16:06
من وصیت میکنم دربارهی خلافت
16:09
شما را گواه میگیرد
16:11
یعنی حاضر میکند شما را
16:13
پس باید از او یاری بجوید
16:15
یعنی از سعد بن ابی وقاص رضیاللهعنه
16:17
او را برکنار نکردم
16:19
یعنی سعد را برکنار نکردم
16:21
رضیاللهعنه
16:23
از روی ناتوانی
16:25
یعنی از ادارهی امور
16:27
در امور مالی
16:29
به مهاجرین نخستین
16:31
گفته شده: ایشان کسانیاند که بیعت رضوان را درک کردند
16:33
و گفته شده
16:35
کسانیاند که به هر دو قبله نماز گزاردند
16:37
و حرمت ایشان را نگه میدارد
16:39
مراد این است
16:41
که به ایشان با گفتار و کردار بدی نکنند
16:43
با گفتار و کردار
16:45
کسانی که خانه را جای گرفتند
16:47
یعنی سرای هجرت
16:49
که انصار پیش از مهاجرین در آن فرود آمدند
16:51
و مسجدها را ساختند
16:53
پیش از هجرت
16:55
با اهل ایمان
16:57
یعنی و ایمان را بر دیگر چیزها برگزیدند
16:59
با اهل شهرها
17:01
یعنی شهرها
17:03
پشتیبان اسلاماند
17:05
یعنی یاور اسلاماند که از آن دفاع میکند
17:07
هزینههای مالی را
17:09
یعنی آنها را گرد میآورند
17:11
و دشمن را به خشم میآورند
17:13
یعنی با فراوانی و نیرومندی خود دشمن را به خشم میآورند
17:15
و توان خود
17:17
جز زیادی ایشان
17:19
یعنی جز آنچه از ایشان زیاد آمد
17:21
و از نیاز ایشان فزونی یافت
17:23
و پشتوانهی اسلاماند
17:25
یعنی کسانی که ایشان را یاری میدهند
17:27
و کمکشان میکنند
17:29
و لشکرهایشان را بسیار میکنند
17:31
هرگاه آنان را به جهاد فرا خوانند
17:33
اموال حاشیهای ایشان را
17:35
یعنی آنچه نه برگزیده است و نه گرامی
17:37
به پیمان خدا
17:39
و پیمان پیامبرش
17:41
صلیاللهعلیهوسلم
17:43
مراد از آن اهل ذمّه است
17:45
و گفته شده: عموم مؤمنان
17:47
و اینکه بجنگند
17:49
از پشت سر ایشان
17:51
مسلمانان از اهل ذمّه دفاع کنند
17:53
هرگاه دشمنی به آنان روی آورد
17:55
و به ایشان تکلیفی جز این داده نشود که
17:57
توان ایشان است
17:59
یعنی از جزیه
18:01
پس چون درگذشت
18:03
یعنی مرد
18:05
از برترین شما کوتاهی نمیکنم
18:07
یعنی از برترین شما کوتاهی نمیکنم
18:09
و پیشگامی در اسلام
18:11
یعنی پیشی و فضیلت
18:13
زیرا تو را فرمان دادم تا دادگری کنی
18:15
یعنی به عدالت حکم کنی
18:17
با دیگری خلوت کرد
18:19
او عثمان رضیاللهعنه است
18:21
پیمان گرفت
18:23
یعنی عهد گرفت بر آنچه
18:25
به ایشان گفت
18:27
و اهل آن خانه داخل شدند
18:29
یعنی برای بیعت وارد شدند
18:32
از فواید حدیث
18:34
در حدیث بیان شده است
18:36
فضل عمر رضیاللهعنه
18:38
و شدت اهتمام او
18:40
به رعیت و ترسش
18:42
از ایستادن در برابر الرحمن
18:44
و در آن است که شایسته است
18:46
بر حاکم که پیگیری کند
18:48
و از ایشان بازخواست کند دربارهی آنچه مربوط است
18:50
به امور رعیت
18:52
و در آن ترغیب به مدارا
18:54
و نرمی در معامله با مردم است
18:56
و نیاوردن سختی
18:58
بر مردم
19:00
و در آن ترغیب به یاری
19:02
نیازمندان از فقیران و بیوهزنان است
19:04
و در آن امر است
19:06
به برابر کردن صفها در نماز
19:08
و در آن مشروعیت طولانی کردن
19:10
قرائت در نماز صبح است
19:12
و در آن استحباب است
19:14
طولانی کردن در رکعت نخست
19:16
و در آن استحباب کوتاه کردن نماز است
19:18
به سبب امری که در نماز پیش آید
19:20
و در آن جواز جانشین گماشتن
19:22
در نماز است
19:24
و در حدیث اشارهای است
19:26
به اینکه مستحب است که متصدی شود
19:28
امام، از اهل فقه و علم
19:30
و در حدیث
19:32
مأموم میگوید
19:34
سبحان الله
19:36
اگر امام در نمازش آسانگیری کند
19:38
و در این [حدیث] جواز انجام کارهای بسیار [در نماز] وجود دارد.
19:40
قطع نماز برای ضرورت
19:42
دفع صائل (دفع متجاوز)
19:44
کشتن عقرب و مانند آن
19:46
و در حدیث اهتمامی (وجود دارد)
19:48
عمر رضیاللهعنه
19:50
به امور دین
19:52
بیشتر از توجهش
19:54
به فرمان خودش
19:56
و در آن امر به تثبت (وارسی و اطمینان یافتن) آمده است.
19:58
در همهی امور
20:00
و در این حدیث بیانِ جایگاه و منزلتِ
20:02
ابن عباس رضیاللهعنهما
20:04
نزد عمر رضیاللهعنه
20:06
و تکلیفکردن او به کارهای بزرگ
20:08
و در آن جواز دعا [است].
20:10
بر منافق و کافر
20:12
در این (حدیث) استحباب ستایش الله سبحانه و تعالی (حمد الله) آمده است.
20:14
به هر حال
20:16
و در حدیث است: «مؤمن شادمان میشود»
20:18
به مصیبت
20:20
و شادیاش که با ستایش آمیخته است
20:22
اینکه آن (ابزار/وسیله) به دست مسلمانی نبوده است.
20:24
ودل الحدیث
20:26
بر مشروعیت کار
20:28
مآلات و سدّ ذرائع
20:30
و از همین رو بود که عمر رضیاللهعنه
20:32
ورود ممنوع است
20:34
علوج رقیقی
20:36
برای مدینه
20:38
و در آن راهنمایی است بر این که
20:40
اسلام به مصلحت عمومی وابسته است
20:42
در حدیث آمده است که
20:44
اسلام خونها را محفوظ میدارد.
20:46
در این حدیث جواز نوشیدن نبیذ بیان شده است.
20:48
آنکه به کمال نرسیده است
20:50
و مست نشد
20:52
و آنان خرما را شبانه در ظرفها (آب) میانداختند تا نبیذ شود.
20:54
آن را در روز مینوشند.
20:56
اگر روزهایش طولانی شد
20:58
آن را بریزید، از ترس آنکه مستکننده شود.
21:00
در این (حکم) مشروعیت (آن) وجود دارد.
21:02
اخذ به قول پزشکان
21:04
ثقات
21:06
و در حدیث آمده است که شهادت
21:08
مرده پذیرفتهشده است
21:10
و در آن آمده است که مسلمان، هرگاه بکشد
21:12
برای کسی که عمداً (گناه میکند) امید (آمرزش) میرود
21:14
مغفرت
21:17
و در آن راهنمایی است به سوی وصیت برای کسی که محتضر است.
21:19
بوفاء الدین
21:21
و (گفته شد) دین بهتفصیل ذکر شده است
21:23
در این (حدیث) جواز (آن) وجود دارد.
21:25
آرزوی بیرون رفتن از این دنیا
21:27
کَفافاً؛ یعنی بهاندازهٔ نیاز و بسنده
21:29
پس انسان بابت آنچه کسب کرده (از مال) حساب داده نمیشود.
21:31
وقترف
21:33
و در آن وجوب امر به معروف است.
21:35
نهی از منکر در هر
21:37
و اگر این امر در بیماری مرگ باشد
21:39
و در حدیث
21:41
نهی از فروهشتن ازار
21:43
و در آن آمده است که حکمت
21:45
هرکس اسبال را ترک کند
21:47
حفظ لباس از آزار
21:49
و تلف
21:51
نگهداری دل از تکبر و بیماری
21:53
در این (حدیث) جواز برکناری (از ولایت یا امارت) وجود دارد.
21:55
حاکم خودش (از) امارت (کنارهگیری کرد)
21:57
در حدیث آمده است که
21:59
بیماری مرگ همان سبب است
22:01
در باب برکنار شدن از امارت
22:03
و در آن بیانِ فروتنی عمر است.
22:05
رضیاللهعنه
22:07
و در آن راهنمایی است به اهتمام ورزیدن به تدفین (کفن و دفن میت).
22:09
نزد اهل خیر
22:11
و در آن بیانِ شدّتِ [آن] است.
22:13
محبت عمر رضیاللهعنه
22:15
برای پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
22:17
تا آنکه دوست بدارم
22:19
اینکه (او) در کنار او دفن شود
22:21
و در آن بیانِ شدّتِ (آن) است
22:23
محبت عمر رضیاللهعنه
22:25
برای ابوبکر رضیاللهعنه
22:27
زیرا دوست داشت که با او دفن شود
22:29
و در حدیث
22:31
شناخت مادران مؤمنان
22:33
رضیاللهعنهن
22:35
فضل عمر رضیاللهعنه
22:37
و منزلتش
22:39
و در آن وجوب اجازهخواستن (استئذان) است.
22:41
صاحب حق
22:43
در کاری که آن کار برای اوست
22:45
و در این حدیث اشارهای است به اینکه
22:47
عایشه رضیاللهعنها
22:49
آن خانهای بود که
22:51
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در آن دفن شد
22:53
و ابوبکر رضیاللهعنه
22:55
و در آن جواز گریستن
22:57
بر میت
22:59
بدون نوحهسرایی و
23:01
و در آن آمده که برای حاکم حق
23:03
عزل والیان بدون سوءظن (و تهمت) است
23:05
و در حدیث، سفارش
23:07
به کارگزاران و والیان
23:09
و در حدیث اشارهای است
23:11
به وجوب عزل والیان
23:13
هنگامی که از ادای
23:15
وظایف خود ناتوان شوند
23:17
و وجوب عزل والیان
23:19
هنگامی که خیانتشان ثابت شود
23:21
در انجام وظیفهشان،
23:23
مانند خوردن مال مردم به ناحق
23:25
و در آن آمده که برای خلیفه
23:27
تعیین مجلس شورا (جایز است)
23:29
همانگونه که عمر رضیاللهعنه انجام داد
23:31
و در آن مشروعیت اندوه
23:33
و مشغول شدن دل و اندیشه
23:35
به امور بزرگ (آمده است)
23:37
و در حدیث بیان
23:39
زیرکی عمر رضیاللهعنه (آمده است)
23:41
که پسرش عبدالله را
23:43
فرزند عمر، رضیاللهعنهما،
23:45
در شمار اهل شورا قرار نداد
23:47
از ترس بر او
23:49
و در حدیث بیان فضیلت هجرت
23:51
و فضیلت مهاجرین نخستین است
23:53
و در آن بیان
23:55
جایگاه انصار رضیاللهعنهم است
23:57
که ایمان در دلهایشان داخل شد
23:59
پیش از هجرت
24:01
و در آن ترغیب به گذشت است
24:03
از نیکوکاری که از او
24:05
لغزش یا خطایی سر زند
24:07
و در حدیث سفارش
24:09
به اهل ذمه و نیکی
24:11
در رفتار با آنان
24:13
و وفای به پیمانشان
24:15
و در آن آمده که بر اهل
24:17
ذمه و کارگزاران، بیش از
24:19
توانشان تکلیف نشود
24:21
و در آن آمده که برای اهل ذمه
24:23
حق دفاع از ایشان (ثابت) است
24:25
و (نیز) در صورت تعدی به حقوقشان
24:27
و در حدیث سفارش
24:29
به اهل شهرها و بادیهنشینان است
24:31
که هر یک فضیلت و جایگاه خود را دارد
24:33
و در آن آمده که عمر رضیاللهعنه
24:35
در وصیت خود
24:37
همه گروهها را (در نظر) گرفت
24:39
زیرا مردم یا مسلماناند
24:41
یا کافر
24:43
کافر یا حربی است
24:45
که به او سفارش نمیشود
24:47
یا ذمی است
24:49
و (عمر) آن را یادآور شده است
24:51
و مسلمان یا مهاجر است
24:53
یا غیر ایشان
24:55
و همگی یا بادیهنشیناند
24:57
یا شهرنشین
24:59
و (عمر) همه را بیان کرده است
25:01
و در آن بیان خشنودی عایشه
25:03
رضیاللهعنها از عمر
25:05
رضیاللهعنه (آمده است)
25:07
که او را بر خود برگزیده است
25:09
و در آن ترغیب به ایثار (آمده) است
25:11
که آن خویی پسندیده است
25:13
که شارع حکیم به آن فرمان داده
25:15
و بهترین کسانی که به آن عمل کردند صحابه بودند
25:17
رضیاللهعنهم
25:19
و در آن جواز وکیل قرار دادن
25:21
در مشورت (آمده است)
25:23
و در حدیث (آمده) که مشورت در امور
25:25
امانتی بزرگ است
25:27
و در آن (آمده) که برتری از آن کسی است که پیشی گرفت
25:29
و در حدیث (آمده) که
25:31
خلافت عثمان رضیاللهعنه
25:33
با شورا بود
25:35
باب آنچه از
25:39
دشنام دادن به مردگان نهی شده
25:42
از عایشه رضیاللهعنها
25:44
روایت است که گفت:
25:46
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
25:48
مردگان را دشنام مدهید
25:50
زیرا آنان
25:52
به آنچه پیش فرستادهاند رسیدهاند
25:54
شرح
25:56
حدیث
25:59
مردگان را دشنام مدهید
26:01
یعنی آنان را دشنام ندهید و به بدی یاد نکنید
26:03
(زیرا)
26:05
به آنچه پیش فرستادهاند رسیدهاند
26:07
یعنی به پاداش اعمالشان رسیدهاند
26:09
از فوایدِ
26:11
حدیث
26:14
از حدیث استفاده میشود
26:16
دشنام دادن به مردگان همانگونه است که
26:18
غیبت
26:20
و در حدیث آمده که دشنام و ناسزا
26:22
اخلاق مسلمان
26:24
باب یاد کردن از بدترین مردگان
26:27
از ابن عباس
26:30
رضیاللهعنهما
26:32
گفت:
26:34
هنگامی که نازل شد
26:36
«و خویشاوندان نزدیکت را هشدار ده»
26:38
در روایتی
26:40
«و کسانی از ایشان را که بندگان مخلصاند»
26:42
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بر صفا بالا رفت
26:44
بر صفا
26:46
در روایتی
26:48
فریاد زد
26:50
«ای وای صباحا!»
26:52
پس شروع کرد به صدا زدن
26:54
«ای فرزندان فِهر!»
26:56
«ای فرزندان عَدِی!»
26:58
خطاب به طوایف قریش
27:00
تا آنکه گرد آمدند
27:02
و هرکس که نمیتوانست خودش بیرون آید
27:04
کسی را فرستاد
27:06
تا ببیند موضوع چیست
27:08
پس ابولهب و قریش آمدند
27:10
پس فرمود:
27:12
«به من بگویید اگر به شما خبر دهم
27:14
که سوارهای در درّه است
27:16
و میخواهد بر شما هجوم آورد،
27:18
در روایتی
27:20
آیا اگر به شما خبر دهم
27:22
که دشمن صبحگاه یا شامگاه
27:24
بر شما میتازد
27:27
آیا مرا تصدیق میکنید؟»
27:29
گفتند: آری
27:31
«ما از تو جز راستی تجربه نکردهایم»
27:33
جز راستی
27:35
فرمود: «پس من برای شما هشداردهندهام
27:37
برای شما در برابر (روز) عذابی (در پیش) است.
27:39
سخت»
27:41
پس ابولهب گفت:
27:43
«نابود باد تو در تمام این روز!
27:45
آیا برای این ما را گرد آوردی؟»
27:47
پس نازل شد:
27:49
«نابود باد دو دست ابولهب و خود او نابود باد»
27:51
«مالش به کارش نیامد
27:53
و آنچه به دست آورد»
27:55
شرح
27:57
بر حدیث
28:00
«و خویشاوندان نزدیکت را هشدار ده»
28:02
«خویشاوندان نزدیک»
28:04
یعنی کسانی که از همه مردم به تو نزدیکترند
28:06
و به احسان تو سزاوارترند
28:08
از نظر دینی و دنیوی
28:10
«ای فرزندان فِهر»
28:12
از طوایف قریش
28:14
«ای فرزندان عَدِی»
28:16
آنان خاندان عمر بن خطاب رضیاللهعنهاند
28:18
«آیا به من بگویید؟»
28:20
یعنی: به من خبر دهید
28:22
«ما از تو جز راستی تجربه نکردهایم»
28:24
یعنی: ما از تو جز
28:26
راستی نشناختهایم
28:28
«نابود باد دو دست ابولهب»
28:30
«و نابود باد»
28:32
یعنی: دو دستش زیان کرد و تیرهبخت شد
28:34
پس سود نبرد
28:37
مالش از او بینیاز نکرد.
28:39
یعنی آنچه نزدش بود و او را سرکش کرد
28:41
«و آنچه به دست آورد»
28:43
یعنی و نه آنچه به دست آورده بود
28:45
پس چیزی از عذاب الله را از او دفع نکرد
28:47
هنگامی که بر او نازل شد
28:49
از فواید حدیث
28:54
در حدیث از فقه این است:
28:56
پایانیافتن رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
28:58
به نهایت در تبلیغ
29:00
و در آن از حکمت است
29:02
آغاز کردن در این کار
29:04
با خویشاوندان نزدیک
29:06
از آن رو که ایشان اهل دانشاند
29:08
به درونیات انسان و رازهای او
29:10
و ایشان کسانیاند که آگاهند
29:12
بر احوال پنهان او
29:14
پس او نمیتواند
29:16
بر خویشاوندان نزدیک خود
29:18
به چیزی که مخالف ایشان است به دیگری امر کند
29:20
سپس پس از ایشان به مردم ابلاغ کند
29:22
و در آن مشروعیت است
29:24
انتساب هر قبیله
29:26
به پدرانشان
29:28
و در حدیث آمده که
29:30
قریش پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را
29:32
به «صادق امین» میشناخت
29:34
و در آن بیان است
29:36
که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
29:38
هشداردهنده قوم خود است
29:40
و برای همه مردم
29:42
و در حدیث آمده که
29:44
در آن آمده است که نسب (خویشاوندی) خالد در آتش دوزخ است.
29:46
و در آن آمده که هرکس عملش او را کند سازد،
29:48
نسبش او را شتاب نمیبخشد.
29:50
و در آن بیان شده که
29:52
انتساب به آل بیت
29:54
بدون ایمان سودی نمیبخشد.