متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
به نام الله بخشنده مهربان
0:03
مرکز افاده
0:06
برای پژوهشها و تحقیقات انسانی
0:09
تقدیم میکند
0:10
مختصر صحیح بخاری
0:16
باب قول پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
0:21
چه بسا ابلاغکنندهای که از شنوندهای آگاهتر است
0:25
از ابوبکره رضیاللهعنه
0:29
از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) روایت است که فرمود
0:33
زمان به همان هیئتی بازگشته که در روزی که الله آسمانها و زمین را آفرید داشت
0:40
سال دوازده ماه است
0:44
از آنها چهار ماه حرام است
0:46
سه ماه پیاپی
0:49
ذوالقعده
0:50
و ذوالحجه
0:52
و محرم
0:54
و رجب مضر
0:55
که میان جمادی و شعبان است
1:00
این کدام ماه است
1:02
گفتیم
1:04
الله و رسولش داناترند
1:07
پس سکوت کرد
1:08
تا آنجا که گمان کردیم نامش را به غیر از نام خودش خواهد نامید
1:13
فرمود
1:14
آیا این ذوالحجه نیست؟
1:17
گفتیم آری
1:19
فرمود
1:20
این کدام شهر است؟
1:23
گفتیم
1:24
الله و رسولش داناترند
1:27
پس سکوت کرد
1:29
تا آنجا که گمان کردیم نامش را به غیر از نام خودش خواهد نامید
1:34
فرمود
1:35
آیا این شهر (بلده) نیست؟
1:37
گفتیم آری
1:39
فرمود
1:41
پس این کدام روز است؟
1:43
گفتیم
1:45
الله و رسولش داناترند
1:48
پس سکوت کرد
1:50
تا آنجا که گمان کردیم نامش را به غیر از نام خودش خواهد نامید
1:55
فرمود
1:57
آیا این روز قربان نیست؟
1:59
گفتیم آری
2:01
فرمود
2:03
پس خونها و اموال و آبروی شما بر شما حرام است
2:09
همانند حرمت این روزتان
2:11
در این شهرتان
2:14
در این ماهتان
2:16
و به زودی پروردگارتان را ملاقات خواهید کرد
2:19
پس از اعمالتان از شما خواهد پرسید
2:22
آگاه باشید، پس از من به گمراهی بازنگردید
2:26
که بعضی از شما گردن بعضی دیگر را بزنید
2:29
آگاه باشید، باید حاضر به غایب برساند
2:33
چه بسا کسی که به او ابلاغ میشود
2:36
از کسی که شنیده، آگاهتر باشد
2:40
سپس فرمود
2:42
آیا رساندم؟
2:44
آیا رساندم؟
2:47
دو بار
2:49
شرح حدیث
2:53
باب قول پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
2:57
چه بسا ابلاغکنندهای که از شنوندهای آگاهتر است
3:00
این باب برای تنبیه بر جواز تحمل حدیث از غیرفقیه است
3:05
هنگامی که آنچه را روایت میکند ضبط کرده باشد
3:08
زمان به همان هیئتی بازگشته که در روزی که الله آسمانها و زمین را آفرید داشت
3:14
عرب محرم را به صفر به تأخیر میانداخت
3:18
تا در آن بجنگند
3:20
و این کار را هر سال انجام میدادند
3:22
پس محرم از ماهی به ماه دیگر منتقل میشد
3:26
تا آنکه آن را در تمام ماههای سال قرار دادند
3:29
پس وقتی آن سالی شد که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در آن حج گزارد
3:35
ماه محرم به جایگاه اصلی خود بازگشت، همان روزی که الله آسمانها و زمین را آفرید
3:43
پس پس از من به گمراهی بازنگردید
3:46
یعنی از راه حق منحرف نشوید
3:49
که بعضی از شما گردن بعضی دیگر را بزنید
3:52
یعنی با یکدیگر جنگجو نشوید که بعضی گردن بعضی دیگر را بدون حق بزند
3:58
چه بسا کسی که به او ابلاغ میشود از کسی که شنیده، آگاهتر باشد
4:05
یعنی چه بسا کسی که از جانب من به او ابلاغ شده است
4:08
از شنوندهای که مستقیماً از من شنیده، فهمتر و ضبطکنندهتر باشد
4:16
اول
4:18
وجوب ابلاغ و تبیین علم
4:21
و هنگامی که الله از کسانی که کتاب به ایشان داده شده پیمان گرفت که آن را برای مردم آشکار کنید و آن را پنهان نکنید
4:29
دوم
4:31
تأکید بر حرمت و تغلیظ آن در خطبه و موعظه با بلیغترین بیان، یک بار و دو بار و سه بار
4:40
سوم
4:43
حرمت اوقات و مکانها توقیفی است
4:47
چهارم
4:49
تأکید بر حرمت اموال و خونها و آبروها و هشدار از تعدی به آنها
4:57
باب آنچه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) با موعظه و دانش به آنان (یاران) توجه میکرد
5:05
تا دلزده نشوند
5:07
از ابن مسعود روایت است که گفت
5:11
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در روزها ما را با موعظه مورد توجه قرار میداد، از ترس ملالت ما
5:21
شرح حدیث
5:25
«یتخولنا بالموعظة» یعنی ما را پیگیری میکرد و در موعظهاش اوقات را رعایت میکرد و آن زمانهایی را که احتمال پذیرش بیشتر است، برمیگزید
5:27
که ما را سرپرستی کند و در پنددادن ما اوقات را رعایت کند و از میان آنها آنچه را که احتمال پذیرفتهشدن دارد برگزیند
5:36
کراهت ملالت
5:39
یعنی از ترس خستگی و دلزدگی
5:41
از فواید حدیث
5:44
اول
5:46
بیان مهربانی پیامبر (ﷺ) با امتش
5:52
ثانیاً
5:53
ترک مداومت در موعظه از ترس ملالآوری
5:58
ثالثاً
5:59
توجه به مردم با موعظه در اوقات نشاط
6:06
از انس بن مالک
6:08
از پیامبر (ﷺ) روایت است که فرمود:
6:12
آسانگیری کنید و سختگیری نکنید.
6:15
و بشارت دهید و نفرت ایجاد نکنید.
6:18
شرح حدیث
6:22
آسانگیری کنید و سختگیری نکنید.
6:24
برای تأکید بر آسانگیری در همه احوال
6:28
و بشارت دهید؛ بشارت، خبر دادن به خیر است.
6:34
و نفرت ایجاد نکنید،
6:36
یعنی مردم را از پذیرش حق بازندارید.
6:40
از فواید حدیث
6:42
نخست
6:44
امر به آسانگیری
6:46
و بشارت دادن به فضل الله و گستردگی رحمت او
6:50
دوم
6:51
نهی از سختی و ایجاد نفرت
6:55
سوم
6:56
بازداشتن از گناهان باید با مدارا باشد تا پذیرفته شود
7:02
چهارم
7:04
راهنمایی به تدریج در آموزش علم
7:08
تا فراگیرنده دلزده نشود
7:11
باب
7:13
باب
7:14
هر کس را خداوند خیر بخواهد، در دین فقیه میسازد.
7:20
از معاویه روایت است که گفت:
7:22
رسول الله (ﷺ) فرمود:
7:26
هر کس را خداوند خیر بخواهد،
7:29
در دین فقیه میگرداند.
7:32
و الله بخشنده است و من تقسیمکنندهام.
7:36
و این امت همواره بر مخالفانش پیروز خواهد بود،
7:41
تا آنکه فرمان الله فرا رسد و آنان همچنان پیروز باشند.
7:46
شرح حدیث
7:50
یفقّه
7:52
یعنی بفهمد.
7:54
و الله بخشنده است و من تقسیمکنندهام.
7:57
پس مال و بندگان از آنِ الله است،
8:00
و پیامبر (ﷺ) به فرمان او مال را میان مردم تقسیم میکرد.
8:06
فرمان الله فرا رسد؛
8:08
یعنی همان بادی که میآید و روح هر مؤمن را میگیرد.
8:13
از فواید حدیث
8:17
نخست
8:19
برتری دانشمندان بر سایر مردم،
8:22
و برتری فقه بر سایر علوم.
8:26
دوم
8:27
اسلام خوار نمیشود،
8:29
هرچند مخالفانش بسیار باشند.
8:32
باب غبطه در علم و حکمت
8:38
از عبد الله بن مسعود روایت است که گفت:
8:42
پیامبر (ﷺ) فرمود:
8:46
حسد جز در دو مورد روا نیست:
8:49
مردی که الله به او مال داده،
8:52
و او را بر هلاک کردن آن در راه حق مسلط ساخته،
8:56
و مردی که الله به او حکمت داده،
9:00
پس با آن داوری میکند و آن را آموزش میدهد.
9:05
شرح حدیث
9:08
«لا حسد»
9:09
حسد، آرزوی زوال نعمت است
9:12
از کسی که نعمت به او داده شده،
9:14
و مقصود در اینجا «غبطه» است،
9:17
که آرزوی داشتن مانند آنچه دیگری دارد میباشد،
9:21
بیآنکه نعمت از او زایل شود.
9:23
«در دو مورد»
9:26
یعنی در دو خصلت.
9:28
«فسلّط»
9:30
دلالت دارد بر مقهور ساختن نفسی که به بخل سرشته شده،
9:34
«بر هلاک کردن در راه حق»،
9:37
یعنی انفاق آن در طاعات.
9:40
«حکمت»
9:42
یعنی قرآن.
9:44
و گفته شده:
9:45
مقصود از حکمت هر چیزی است که از جهل بازدارد،
9:49
و از زشتی باز دارد.
9:52
از فواید حدیث
9:56
نخست
9:57
حسد حرام و نکوهیده است.
10:00
اما امر مباح، که همان غبطه است،
10:03
پسندیده است.
10:04
دوم
10:06
توانگری که شرایط مال را رعایت کند
10:09
و در آن کاری کند که الله را خشنود سازد،
10:12
از فقیر برتر است.
10:14
سوم
10:16
جواز آرزوی طاعات.
10:20
چهارم
10:22
ترغیب و تشویق به فراگیری علم و صدقه دادن مال.
10:27
پنجم
10:29
کسی که حکمت به او داده شده و با آن داوری کرده و آن را آموزش داده،
10:33
بهیقین از توفیق بهرهمند شده است،
10:36
و از آنچه الله از فضلش به او داده، بخل نمیورزد.
10:42
باب آنچه درباره رفتن موسی (علیهالسلام) در دریا نزد خضر ذکر شده است
10:47
از سعید بن جبیر روایت است که گفت:
10:50
به ابن عباس گفتم:
10:52
نوف بکالی گمان میکند که موسی، همراه خضر،
10:57
موسای بنیاسرائیل نیست،
11:02
ابن عباس پاسخ داد:
11:04
«کذب عدو الله» — دشمن خدا دروغ گفت.
11:06
حدیث داد مرا ابی بن کعب.
11:08
که او شنید که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) میفرمود:
11:13
«همانا موسی در میان بنیاسرائیل به پا خاست و خطبه خواند،
11:18
پس از او پرسیده شد
11:19
که کدامیک از مردم داناترند؟
11:21
پس فرمود:
11:23
«من.»
11:24
پس الله بر او عتاب کرد، از آنرو که علم را به او بازنگرداند.
11:29
پس الله به او وحی فرستاد
11:31
که: «بندهای از بندگان من در مجمعالبحرین است،
11:34
او از تو داناتر است.»
11:36
موسی گفت:
11:38
«ای پروردگار من! پس چگونه به او دست یابم؟»
11:41
فرمود:
11:42
«ماهیای با خود برگیر،
11:44
آن را در زنبیلی قرار ده،
11:47
پس هر جا که ماهی را گم کردی،
11:50
همانجاست.»
11:51
پس ماهیای برگرفت،
11:54
آن را در زنبیلی نهاد،
11:56
سپس روانه شد،
11:58
و جوانش، یوشع بن نون، را همراه خود برد،
12:02
تا آنکه به صخرهای رسیدند،
12:05
سر خود را نهادند و خوابیدند.
12:08
ماهی در زنبیل میجنبید،
12:11
پس از آن بیرون جَست و در دریا افتاد،
12:14
پس راه خود را در دریا بهصورت نفقی گرفت
12:18
و الله جریان آب را از ماهی بازداشت،
12:22
تا آنکه بر آن همچون طاقی قرار گرفت.
12:25
چون بیدار شد،
12:27
همراهش فراموش کرد که ماجرای ماهی را به او خبر دهد.
12:31
پس بقیه روز و
12:34
شبشان را روان شدند،
12:36
تا آنکه فردا شد،
12:39
موسی به جوانش گفت:
12:41
«غذایمان را بیاور،
12:44
بهراستی از سفرمان رنج بسیار دیدیم
12:46
این رنجی است.»
12:49
گفت:
12:50
و موسی خستگی را احساس نکرده بود،
12:52
تا آنکه از مکانی که الله به آن امر کرده بود گذشت.
12:57
پس جوانش به او گفت:
12:59
گفت: آیا دیدی آنگاه که به آن صخره پناه بردیم
13:02
من ماهی را فراموش کردم،
13:05
و جز شیطان کسی مرا از یادکردنش غافل نکرد
13:10
و راه خود را در دریا بهشگفتی گرفت
13:14
گفت:
13:16
پس برای ماهی نهری بود
13:19
و برای موسی و جوانش شگفتی.
13:22
موسی گفت:
13:24
آن است آنچه ما میجستیم
13:27
پس بازگشتند و بر ردپای خود رفتند.
13:31
گفت:
13:32
«بازگشتند و ردپای خود را دنبال کردند،
13:35
تا به صخره رسیدند،
13:38
ناگاه مردی را دیدند که جامهای بر خود پیچیده بود،
13:41
موسی بر او سلام کرد.
13:44
خضر گفت:
13:46
«و در سرزمین تو سلام باد!»
13:49
گفت:
13:50
«من موسی هستم.»
13:52
گفت:
13:53
«موسای بنیاسرائیل؟»
13:56
گفت: «آری.»
13:58
«آمدهام تا از آنچه به من آموختهای رشد را به من بیاموزی.»
14:02
گفت:
14:04
بهراستی تو هرگز نمیتوانی با من شکیبایی کنی
14:08
و در روایتی آمده است:
14:10
«آیا تورات در دست تو نیست، تو را بس نیست؟»
14:13
و وحی به تو میرسد،
14:16
ای موسی!
14:18
«من بر دانشی از دانش الله هستم که الله آن را به من آموخته و تو آن را نمیدانی،
14:24
و تو بر دانشی از دانش الله هستی که الله آن را به تو آموخته و من آن را نمیدانم.»
14:30
موسی گفت:
14:32
بهزودی اگر الله بخواهد مرا شکیبا خواهی یافت و هیچ فرمانی از تو سرپیچی نخواهم کرد
14:39
خضر به او گفت:
14:42
پس اگر مرا پیروی کردی، از من درباره هیچ چیز نپرس تا خود از آن برایت یاد کنم
14:49
پس با هم روان شدند و بر ساحل دریا قدم میزدند.
14:53
کشتیای گذشت،
14:55
با آنان سخن گفتند که ایشان را ببرند،
14:58
پس خضر را شناختند،
15:00
و بیکرایه ایشان را سوار کردند.
15:03
چون در کشتی سوار شدند،
15:05
ناگهان
15:07
خضر تختهای از تختههای کشتی را با تبر کند،
15:13
پس موسی به او گفت:
15:15
«این مردمیاند که بیکرایه ما را سوار کردند،
15:19
تو عمداً کشتی ایشان را سوراخ کردی تا اهلش را غرق کنی؟
15:24
بهراستی کار بسیار ناپسندی آوردی
15:27
گفت: آیا نگفتم که تو هرگز نمیتوانی با من شکیبایی کنی؟
15:33
گفت: مرا به آنچه فراموش کردهام مؤاخذه مکن و در کارم بر من سخت مگیر
15:41
گفت:
15:42
و رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
15:46
«و نخستین [اعتراض] موسی از روی فراموشی بود.»
15:50
گفت:
15:51
«و گنجشکی آمد و بر لبه کشتی نشست،
15:55
و یک نوک در دریا زد،
15:58
پس خضر به او گفت:
16:00
«علم من و علم تو در برابر علم الله چیزی جز آنچه گنجشک از دریا برمیدارد نیست.»
16:04
جز بهاندازهای که این گنجشک از این دریا کم میکند
16:09
سپس از کشتی بیرون آمدند
16:12
در حالی که آن دو در کنار ساحل راه میرفتند
16:15
خضر، هنگامی که نوجوانی را دید که با کودکان دیگر بازی میکرد،
16:20
خضر سرِ او را با دستش گرفت
16:23
او را با دستش از جا کند و کشت.
16:26
موسی به او گفت
16:28
آیا انسانی بیگناه را بدون آنکه کسی را کشته باشد کشتی؟
16:33
بهراستی کار بسیار ناشایستی آوردی
16:36
گفت: آیا به تو نگفتم که تو هرگز نمیتوانی با من شکیبایی کنی؟
16:42
گفت
16:44
و این از اولی سختتر است
16:48
گفت: اگر از تو پس از این درباره چیزی پرسیدم، دیگر با من همراهی مکن
16:54
بهراستی از جانب من عذری به کمال رسیده است
16:58
پس رفتند تا آنکه به اهل قریهای رسیدند و از اهل آن طعام خواستند
17:04
امتناع کردند از اینکه آن دو را میهمان کنند.
17:08
در آنجا دیواری یافتند که میخواست فرو افتد
17:14
گفت: مائل
17:16
خضر برخاست و آن (دیوار) را با دستش برپا داشت.
17:20
موسی گفت
17:22
قومی که نزدشان آمدیم، به ما غذا ندادند و از ما پذیرایی نکردند.
17:27
اگر میخواستی، میتوانستی بر آن مزدی بگیری
17:31
گفت: این جدایی میان من و تو است
17:35
تا آنجا که فرموده است: «این است تأویل آنچه نتوانستی بر آن صبر کنی».
17:41
فرمود رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
17:45
ای کاش موسی صبر میکرد
17:48
تا آنکه الله (سبحانه و تعالی) خبر آن دو را برای ما بازگو کند.
17:54
تعلیق بر حدیث
17:58
خضر را از آن رو خضر نامیدند که بر روی زمین نشست.
18:04
و (زمین) رویاند و اطرافش سبز شد
18:07
خداوند بر او خشم گرفت، زیرا علم را به او باز نگردانده بود.
18:11
یعنی الله میفرماید: «الله اعلم»
18:16
به مجمع البحرین
18:18
گفته شده این دو، دریای اردن و دریای قلزماند.
18:23
و گفته شده: دریای مغرب و دریای زقاق.
18:27
و گفته شده است جز این.
18:29
در «مِکتَل» یعنی ظرف، و آن همان زنبیل و قفّه است.
18:34
تا پانزده صاع (گنجایش آن)
18:37
طرب یعنی تحرّک (جنبش و بههیجانآمدن).
18:40
یعنی مذهب و مسلکی
18:44
جریه الماء یعنی جریان آب
18:48
طاقی که قصد زندانی کردنش در حلقهای خالی میشود
18:54
آب شروع کرد به هم نیامدن (جای خود را پر نکردن)، تا آنکه مانند سوراخی در خانه شد.
18:59
نصب یعنی خستگی
19:02
و گفته شده که گرسنگی به او رسید
19:05
تا برای ناهار درخواست کند؛ آنگاه به یاد او میافتد که ماهی را فراموش کرده است
19:10
عجیب بود، این از شگفتیها بود.
19:14
امرِ ماهی (حوت) را
19:16
میخواهیم، یعنی طلب میکنیم
19:20
قصصاً؛ یعنی از همان راهی که رفته بودند بازگشت.
19:24
یقصّان الأثر
19:26
مسجّی یعنی پوشیده (پوشاندهشده)
19:29
و من در سرزمین تو [هستم]، سلام بر تو.
19:32
از کجا سلام؟
19:34
گویی آنجا سرزمین کفر بود
19:37
یا تحیت ایشان جز سلام بود؟
19:40
رشدا
19:42
یعنی اگر (انسان) به حقیقت کار و راه (درست) برسد، پس هدایت یافته است.
19:46
بهزودی اگر الله بخواهد مرا شکیبا خواهی یافت و هیچ فرمانی از تو سرپیچی نخواهم کرد
19:53
این تصمیمِ قاطعِ او پیش از آزمون بود.
19:56
و عزم چیزی است
19:58
و وجود صبر چیز دیگری است
20:01
پس اگر مرا پیروی کردی، از من درباره هیچ چیز نپرس
20:05
تا خود از آن برایت یاد کنم
20:08
با من آغاز مکن با پرسشی از جانب خودت و انکاری.
20:12
تا خودم بتوانم حال او را به تو خبر دهم.
20:15
در همان زمانی که شایسته است آن را به تو اطلاع دهم
20:19
پس [پیامبر (ﷺ)] او را از پرسیدنش بازداشت
20:21
و وعده داد که او را بر حقیقت امر آگاه گرداند
20:26
بدون نول
20:28
یعنی بدون اجر
20:30
ناگهان نیامد
20:32
یعنی فرمان (عذاب) ناگهان و بیآنکه انتظارش برود، به سراغ او آمد.
20:36
با قدوم
20:38
با تبر
20:40
عمدت
20:41
یعنی قصد
20:42
آن را پاره کرد
20:44
«پس در آن شکافهایی پدید آوردیم»
20:47
شیئاً أمراً
20:49
هر آنچه بزرگ و بسیار سخت است
20:52
و در کارم بر من سخت مگیر
20:55
یعنی ناراحتی و تنگنا را بر من فرود میاور و همراهیات را از من دریغ مدار
20:59
و او (آدم) اولینبار فراموش کرد.
21:02
و میانی (شرط آن است)
21:04
و سومی: عمداً
21:06
حرف السفینه
21:08
یعنی کنارهاش
21:10
در دریا نوکی زد (یکبار نوک زد)
21:12
به اندازهای که گنجشک نوک خود را فرو میبرد
21:16
تا بنوشد یا بخورد
21:18
ابصر
21:19
یعنی دید
21:22
غلامی
21:23
کودک هنگامی که از شیر گرفته شود
21:25
تا هفت سالگی او را «غلام» مینامند.
21:28
و گفته شده است
21:29
او کوچک است، تا جایی که به حدّ... (ترجمهٔ این بخش از ضبط ناقص است)
21:32
نفسی زکیّه
21:34
هر پاکدامنی که هرگز گناه نکرده باشد
21:37
بهراستی کار بسیار ناشایستی آوردی
21:40
یعنی کار زشت و ناپسندی انجام دادی
21:43
اگر از تو درباره چیزی پرسیدم
21:46
یعنی پس از این بار
21:48
پس با من همراهی نکن
21:50
یعنی تو در جدا شدن از همراهیام معذوری
21:54
بهراستی از جانب من عذری به کمال رسیده است
21:57
یعنی مرا معذور داشتی و کوتاهی نکردی
22:01
از اهل آنجا طعام خواستند
22:03
یعنی از ایشان میهمانی خواستند
22:05
پس آن دو را میهمان نکردند
22:08
یعنی شکسته شود
22:11
یعنی میخواهد فرو بریزد
22:13
پس آن را برپا داشت
22:15
یعنی خضر آن را بنا کرد و دوباره نو ساخت
22:19
این جدایی میان من و تو است
22:22
بهراستی تو آن را برای خودت (موجب) دوری کردی
22:26
پس اکنون هیچ عذری باقی نمانده است
22:28
و جایی برای همراهی نیست
22:31
از فواید حدیث
22:36
نخست
22:37
ترغیب به تحمل مشقت در طلب علم
22:41
زیرا آنچه که انسان بدان شادمان میشود
22:43
تحمل مشقت در آن است
22:45
دوم
22:47
سفر و رحلت در طلب علم، در خشکی و دریا
22:51
سوم
22:53
برداشتن توشه و آماده کردن آن در سفر
22:56
با توکل منافات ندارد
22:58
چهارم
23:01
افزایش علم و قصد کردن طلب آن
23:04
و شناخت حق کسی که نزد او علم بیشتری است
23:08
پنجم
23:10
جواز مناظره (تماری) در علم
23:12
هنگامی که هر یک (از طرفین) حقیقت را بجوید و لجاجت نورزد
23:17
ششم
23:19
رجوع به اهل علم هنگام نزاع
23:22
هفتم
23:24
لزوم فروتنی در علم و در همه احوال
23:28
هشتم
23:30
لزوم ادب با عالم
23:32
و ترک پرسش از او اگر به سببی که اقتضا کند او را نهی کرد
23:37
و پذیرفتن عفو او و توقف در حد خود
23:41
نهم
23:43
برای عالم و فاضل مانعی ندارد که مفضول به او خدمت کند
23:47
و نیازش را برآورده سازد
23:49
این از گرفتن عوض بر آموزش علم و آداب شمرده نمیشود
23:54
بلکه از جوانمردی یاران و حسن معاشرت است
23:58
و دلیل آن آوردن غذای آن دو توسط جوان ایشان است
24:02
دهم
24:04
در حدیث پذیرفتن خبر واحد صادق است
24:09
یازدهم
24:11
و در آن این است که عالم ممکن است گرامی داشته شود
24:14
به اینکه نیازی برایش برآورده شود
24:16
یا چیزی به او بخشیده شود
24:18
و پذیرفتن آن برای او جایز است
24:21
زیرا خضر بیمزد (کار) حمل کرد
24:24
و این در صورتی است که (عالم) خود را برای آن (چیزی) نطلبیده باشد
24:27
دوازدهم
24:29
برای عالم و مرد صالح جایز است
24:32
که عیب چیزی را برای دیگری بگوید، هرگاه بداند که برای صاحبش در آن مصلحتی است
24:38
سیزدهم
24:40
در حدیث جواز طلب طعام و درخواست در هنگام نیاز است
24:45
و اجاره کردن برای ساختن (بنا)
24:47
و خوردن مانند آن
24:49
چهاردهم
24:51
و در آن حکم کردن به ظاهر در امور است
24:54
تا آنکه خلاف آن آشکار شود
24:57
پانزدهم
24:59
مشروعیت انکار منکر آشکار و سختگیری در آن
25:03
و خشونت بر انجامدهندهاش
25:05
به دلیل گفتهاش
25:07
بهراستی کار بسیار ناشایستی آوردی
25:10
شانزدهم
25:12
زشت شمردن بدیکردن به نیکوکار
25:15
به دلیل گفتهاش درباره یاران کشتی آنگاه که آن را شکافت
25:19
ما را بیکرایه حمل کردند
25:23
هفدهم
25:25
انکار پاداش دادن مسلمانان به نیکی در بعضی امور
25:30
بهویژه هنگام نیاز
25:32
و اینکه نیکی تنها باید بهاندازه علت (نیاز) داده شود
25:37
به دلیل گفتهاش
25:38
به قومی رسیدیم که ما را میهمان نکردند
25:42
اگر میخواستی، میتوانستی بر آن مزدی بگیری
25:45
هجدهم
25:47
در حدیث دلیلی است بر قاعده اینکه مسلمانان پایبند شرایط خود هستند
25:55
باب: گفتار پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
25:59
خدایا او را کتاب بیاموز
26:02
از ابن عباس روایت است که گفت
26:06
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) مرا در آغوش گرفت و فرمود
26:11
خدایا او را کتاب بیاموز
26:15
و در روایتی
26:16
او را حکمت بیاموز
26:18
توضیح حدیث
26:22
کتاب یعنی قرآن
26:25
و مراد از حکمت نیز قرآن است
26:28
و مراد از آن سنت نیز هست
26:31
همانگونه که در گفته الله تعالی است
26:33
«و کتاب و حکمت را به ایشان میآموزد»
26:37
از فواید حدیث
26:41
اول
26:43
بیان فضل ابن عباس رضیاللهعنهما
26:47
و برکت دعای پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) برای او
26:52
دوم
26:53
تربیت فرزندان بر آموختن قرآن، هم تلاوت و هم تفسیر آن
26:59
باب
27:02
اینکه شنیدن سخن کودک کی درست است
27:05
از عبدالله بن عباس نقل شده که گفت:
27:10
سوار بر الاغی مادهخر آمدم
27:14
و در آن روز به سن احتلام نزدیک شده بودم
27:18
و رسول الله (ﷺ) بیدیوار، در منا نماز میگزارد
27:25
پس از برابر برخی از صفها گذشتم
27:29
و الاغ را رها کردم تا بچرد
27:32
و در صف داخل شدم
27:34
و کسی این کار را بر من عیب نگرفت
27:37
شرح حدیث
27:42
اینکه شنیدن سخن کودک کی درست است
27:45
کودک کسی است که به بلوغ نرسیده باشد
27:48
«اتان»
27:49
یعنی مادهخر
27:51
«ناهزت» یعنی نزدیک و همانند شده بودم
27:55
«احتلام» یعنی بلوغ
27:58
«ترتع» یعنی بچرد
28:01
از فواید حدیث
28:05
اول: درستی نماز کودک
28:09
دوم
28:11
عدم انکار، دلیل جواز است
28:14
به شرط نبود موانع انکار
28:18
و آگاهی از کار انجامشده
28:21
از محمود بن ربیع نقل شده
28:26
از پیامبر (ﷺ) چیزی را به خاطر سپردم
28:30
آبی که بر چهرهام پاشید
28:33
و من پنج ساله بودم
28:36
از دلوی
28:37
و در روایتی آمده است
28:39
از چاهی که در خانهشان بود
28:42
شرح حدیث
28:46
«عقلت» یعنی حفظ کردم
28:49
«مجة مجها» یعنی آبی که پاشید
28:51
«مج» یعنی فرستادن آب از دهان همراه با دمیدن
28:56
و گفته شده:
28:57
مج تحقق نمییابد مگر آنکه آب با فاصله پاشیده شود
29:01
و من پنج ساله بودم
29:05
یعنی عمرم پنج سال بود
29:07
و سن را دقیق ضبط کرده است
29:09
زیرا این مقصود باب است
29:12
از فواید حدیث
29:16
اول
29:17
مدارای پیامبر (ﷺ) با کودکان
29:21
دوم
29:23
جواز حاضر کردن کودکان در مجالس علم
29:26
سوم
29:28
تعیین سن شنیدن به پنج سالگی
29:31
در صورتی که بفهمد