از مجموعهٔ صحیح البخاری · درس 8 از 113

خلاصه صحیح البخاری | قسمت (8) | کتاب علوم-2

◉ 96 بازدید ⏱ 29:38 صدای ترجمه‌شده — فارسی
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 به نام الله بخشنده مهربان
0:03 مرکز افاده
0:06 برای پژوهش‌ها و تحقیقات انسانی
0:09 تقدیم می‌کند
0:10 مختصر صحیح بخاری
0:16 باب قول پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
0:21 چه بسا ابلاغ‌کننده‌ای که از شنونده‌ای آگاه‌تر است
0:25 از ابوبکره رضی‌الله‌عنه
0:29 از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) روایت است که فرمود
0:33 زمان به همان هیئتی بازگشته که در روزی که الله آسمان‌ها و زمین را آفرید داشت
0:40 سال دوازده ماه است
0:44 از آن‌ها چهار ماه حرام است
0:46 سه ماه پیاپی
0:49 ذوالقعده
0:50 و ذوالحجه
0:52 و محرم
0:54 و رجب مضر
0:55 که میان جمادی و شعبان است
1:00 این کدام ماه است
1:02 گفتیم
1:04 الله و رسولش داناترند
1:07 پس سکوت کرد
1:08 تا آنجا که گمان کردیم نامش را به غیر از نام خودش خواهد نامید
1:13 فرمود
1:14 آیا این ذوالحجه نیست؟
1:17 گفتیم آری
1:19 فرمود
1:20 این کدام شهر است؟
1:23 گفتیم
1:24 الله و رسولش داناترند
1:27 پس سکوت کرد
1:29 تا آنجا که گمان کردیم نامش را به غیر از نام خودش خواهد نامید
1:34 فرمود
1:35 آیا این شهر (بلده) نیست؟
1:37 گفتیم آری
1:39 فرمود
1:41 پس این کدام روز است؟
1:43 گفتیم
1:45 الله و رسولش داناترند
1:48 پس سکوت کرد
1:50 تا آنجا که گمان کردیم نامش را به غیر از نام خودش خواهد نامید
1:55 فرمود
1:57 آیا این روز قربان نیست؟
1:59 گفتیم آری
2:01 فرمود
2:03 پس خون‌ها و اموال و آبروی شما بر شما حرام است
2:09 همانند حرمت این روزتان
2:11 در این شهرتان
2:14 در این ماهتان
2:16 و به زودی پروردگارتان را ملاقات خواهید کرد
2:19 پس از اعمالتان از شما خواهد پرسید
2:22 آگاه باشید، پس از من به گمراهی بازنگردید
2:26 که بعضی از شما گردن بعضی دیگر را بزنید
2:29 آگاه باشید، باید حاضر به غایب برساند
2:33 چه بسا کسی که به او ابلاغ می‌شود
2:36 از کسی که شنیده، آگاه‌تر باشد
2:40 سپس فرمود
2:42 آیا رساندم؟
2:44 آیا رساندم؟
2:47 دو بار
2:49 شرح حدیث
2:53 باب قول پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
2:57 چه بسا ابلاغ‌کننده‌ای که از شنونده‌ای آگاه‌تر است
3:00 این باب برای تنبیه بر جواز تحمل حدیث از غیرفقیه است
3:05 هنگامی که آنچه را روایت می‌کند ضبط کرده باشد
3:08 زمان به همان هیئتی بازگشته که در روزی که الله آسمان‌ها و زمین را آفرید داشت
3:14 عرب محرم را به صفر به تأخیر می‌انداخت
3:18 تا در آن بجنگند
3:20 و این کار را هر سال انجام می‌دادند
3:22 پس محرم از ماهی به ماه دیگر منتقل می‌شد
3:26 تا آنکه آن را در تمام ماه‌های سال قرار دادند
3:29 پس وقتی آن سالی شد که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) در آن حج گزارد
3:35 ماه محرم به جایگاه اصلی خود بازگشت، همان روزی که الله آسمان‌ها و زمین را آفرید
3:43 پس پس از من به گمراهی بازنگردید
3:46 یعنی از راه حق منحرف نشوید
3:49 که بعضی از شما گردن بعضی دیگر را بزنید
3:52 یعنی با یکدیگر جنگجو نشوید که بعضی گردن بعضی دیگر را بدون حق بزند
3:58 چه بسا کسی که به او ابلاغ می‌شود از کسی که شنیده، آگاه‌تر باشد
4:05 یعنی چه بسا کسی که از جانب من به او ابلاغ شده است
4:08 از شنونده‌ای که مستقیماً از من شنیده، فهم‌تر و ضبط‌کننده‌تر باشد
4:16 اول
4:18 وجوب ابلاغ و تبیین علم
4:21 و هنگامی که الله از کسانی که کتاب به ایشان داده شده پیمان گرفت که آن را برای مردم آشکار کنید و آن را پنهان نکنید
4:29 دوم
4:31 تأکید بر حرمت و تغلیظ آن در خطبه و موعظه با بلیغ‌ترین بیان، یک بار و دو بار و سه بار
4:40 سوم
4:43 حرمت اوقات و مکان‌ها توقیفی است
4:47 چهارم
4:49 تأکید بر حرمت اموال و خون‌ها و آبروها و هشدار از تعدی به آن‌ها
4:57 باب آنچه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) با موعظه و دانش به آنان (یاران) توجه می‌کرد
5:05 تا دلزده نشوند
5:07 از ابن مسعود روایت است که گفت
5:11 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) در روزها ما را با موعظه مورد توجه قرار می‌داد، از ترس ملالت ما
5:21 شرح حدیث
5:25 «یتخولنا بالموعظة» یعنی ما را پیگیری می‌کرد و در موعظه‌اش اوقات را رعایت می‌کرد و آن زمان‌هایی را که احتمال پذیرش بیشتر است، برمی‌گزید
5:27 که ما را سرپرستی کند و در پنددادن ما اوقات را رعایت کند و از میان آنها آنچه را که احتمال پذیرفته‌شدن دارد برگزیند
5:36 کراهت ملالت
5:39 یعنی از ترس خستگی و دلزدگی
5:41 از فواید حدیث
5:44 اول
5:46 بیان مهربانی پیامبر (ﷺ) با امتش
5:52 ثانیاً
5:53 ترک مداومت در موعظه از ترس ملال‌آوری
5:58 ثالثاً
5:59 توجه به مردم با موعظه در اوقات نشاط
6:06 از انس بن مالک
6:08 از پیامبر (ﷺ) روایت است که فرمود:
6:12 آسان‌گیری کنید و سخت‌گیری نکنید.
6:15 و بشارت دهید و نفرت ایجاد نکنید.
6:18 شرح حدیث
6:22 آسان‌گیری کنید و سخت‌گیری نکنید.
6:24 برای تأکید بر آسان‌گیری در همه احوال
6:28 و بشارت دهید؛ بشارت، خبر دادن به خیر است.
6:34 و نفرت ایجاد نکنید،
6:36 یعنی مردم را از پذیرش حق بازندارید.
6:40 از فواید حدیث
6:42 نخست
6:44 امر به آسان‌گیری
6:46 و بشارت دادن به فضل الله و گستردگی رحمت او
6:50 دوم
6:51 نهی از سختی و ایجاد نفرت
6:55 سوم
6:56 بازداشتن از گناهان باید با مدارا باشد تا پذیرفته شود
7:02 چهارم
7:04 راهنمایی به تدریج در آموزش علم
7:08 تا فراگیرنده دلزده نشود
7:11 باب
7:13 باب
7:14 هر کس را خداوند خیر بخواهد، در دین فقیه می‌سازد.
7:20 از معاویه روایت است که گفت:
7:22 رسول الله (ﷺ) فرمود:
7:26 هر کس را خداوند خیر بخواهد،
7:29 در دین فقیه می‌گرداند.
7:32 و الله بخشنده است و من تقسیم‌کننده‌ام.
7:36 و این امت همواره بر مخالفانش پیروز خواهد بود،
7:41 تا آنکه فرمان الله فرا رسد و آنان همچنان پیروز باشند.
7:46 شرح حدیث
7:50 یفقّه
7:52 یعنی بفهمد.
7:54 و الله بخشنده است و من تقسیم‌کننده‌ام.
7:57 پس مال و بندگان از آنِ الله است،
8:00 و پیامبر (ﷺ) به فرمان او مال را میان مردم تقسیم می‌کرد.
8:06 فرمان الله فرا رسد؛
8:08 یعنی همان بادی که می‌آید و روح هر مؤمن را می‌گیرد.
8:13 از فواید حدیث
8:17 نخست
8:19 برتری دانشمندان بر سایر مردم،
8:22 و برتری فقه بر سایر علوم.
8:26 دوم
8:27 اسلام خوار نمی‌شود،
8:29 هرچند مخالفانش بسیار باشند.
8:32 باب غبطه در علم و حکمت
8:38 از عبد الله بن مسعود روایت است که گفت:
8:42 پیامبر (ﷺ) فرمود:
8:46 حسد جز در دو مورد روا نیست:
8:49 مردی که الله به او مال داده،
8:52 و او را بر هلاک کردن آن در راه حق مسلط ساخته،
8:56 و مردی که الله به او حکمت داده،
9:00 پس با آن داوری می‌کند و آن را آموزش می‌دهد.
9:05 شرح حدیث
9:08 «لا حسد»
9:09 حسد، آرزوی زوال نعمت است
9:12 از کسی که نعمت به او داده شده،
9:14 و مقصود در اینجا «غبطه» است،
9:17 که آرزوی داشتن مانند آنچه دیگری دارد می‌باشد،
9:21 بی‌آنکه نعمت از او زایل شود.
9:23 «در دو مورد»
9:26 یعنی در دو خصلت.
9:28 «فسلّط»
9:30 دلالت دارد بر مقهور ساختن نفسی که به بخل سرشته شده،
9:34 «بر هلاک کردن در راه حق»،
9:37 یعنی انفاق آن در طاعات.
9:40 «حکمت»
9:42 یعنی قرآن.
9:44 و گفته شده:
9:45 مقصود از حکمت هر چیزی است که از جهل بازدارد،
9:49 و از زشتی باز دارد.
9:52 از فواید حدیث
9:56 نخست
9:57 حسد حرام و نکوهیده است.
10:00 اما امر مباح، که همان غبطه است،
10:03 پسندیده است.
10:04 دوم
10:06 توانگری که شرایط مال را رعایت کند
10:09 و در آن کاری کند که الله را خشنود سازد،
10:12 از فقیر برتر است.
10:14 سوم
10:16 جواز آرزوی طاعات.
10:20 چهارم
10:22 ترغیب و تشویق به فراگیری علم و صدقه دادن مال.
10:27 پنجم
10:29 کسی که حکمت به او داده شده و با آن داوری کرده و آن را آموزش داده،
10:33 به‌یقین از توفیق بهره‌مند شده است،
10:36 و از آنچه الله از فضلش به او داده، بخل نمی‌ورزد.
10:42 باب آنچه درباره رفتن موسی (علیه‌السلام) در دریا نزد خضر ذکر شده است
10:47 از سعید بن جبیر روایت است که گفت:
10:50 به ابن عباس گفتم:
10:52 نوف بکالی گمان می‌کند که موسی، همراه خضر،
10:57 موسای بنی‌اسرائیل نیست،
11:02 ابن عباس پاسخ داد:
11:04 «کذب عدو الله» — دشمن خدا دروغ گفت.
11:06 حدیث داد مرا ابی بن کعب.
11:08 که او شنید که رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) می‌فرمود:
11:13 «همانا موسی در میان بنی‌اسرائیل به پا خاست و خطبه خواند،
11:18 پس از او پرسیده شد
11:19 که کدام‌یک از مردم داناترند؟
11:21 پس فرمود:
11:23 «من.»
11:24 پس الله بر او عتاب کرد، از آن‌رو که علم را به او بازنگرداند.
11:29 پس الله به او وحی فرستاد
11:31 که: «بنده‌ای از بندگان من در مجمع‌البحرین است،
11:34 او از تو داناتر است.»
11:36 موسی گفت:
11:38 «ای پروردگار من! پس چگونه به او دست یابم؟»
11:41 فرمود:
11:42 «ماهی‌ای با خود برگیر،
11:44 آن را در زنبیلی قرار ده،
11:47 پس هر جا که ماهی را گم کردی،
11:50 همان‌جاست.»
11:51 پس ماهی‌ای برگرفت،
11:54 آن را در زنبیلی نهاد،
11:56 سپس روانه شد،
11:58 و جوانش، یوشع بن نون، را همراه خود برد،
12:02 تا آن‌که به صخره‌ای رسیدند،
12:05 سر خود را نهادند و خوابیدند.
12:08 ماهی در زنبیل می‌جنبید،
12:11 پس از آن بیرون جَست و در دریا افتاد،
12:14 پس راه خود را در دریا به‌صورت نفقی گرفت
12:18 و الله جریان آب را از ماهی بازداشت،
12:22 تا آن‌که بر آن‌ همچون طاقی قرار گرفت.
12:25 چون بیدار شد،
12:27 همراهش فراموش کرد که ماجرای ماهی را به او خبر دهد.
12:31 پس بقیه روز و
12:34 شبشان را روان شدند،
12:36 تا آن‌که فردا شد،
12:39 موسی به جوانش گفت:
12:41 «غذایمان را بیاور،
12:44 به‌راستی از سفرمان رنج بسیار دیدیم
12:46 این رنجی است.»
12:49 گفت:
12:50 و موسی خستگی را احساس نکرده بود،
12:52 تا آن‌که از مکانی که الله به آن امر کرده بود گذشت.
12:57 پس جوانش به او گفت:
12:59 گفت: آیا دیدی آن‌گاه که به آن صخره پناه بردیم
13:02 من ماهی را فراموش کردم،
13:05 و جز شیطان کسی مرا از یادکردنش غافل نکرد
13:10 و راه خود را در دریا به‌شگفتی گرفت
13:14 گفت:
13:16 پس برای ماهی نهری بود
13:19 و برای موسی و جوانش شگفتی.
13:22 موسی گفت:
13:24 آن است آنچه ما می‌جستیم
13:27 پس بازگشتند و بر ردپای خود رفتند.
13:31 گفت:
13:32 «بازگشتند و ردپای خود را دنبال کردند،
13:35 تا به صخره رسیدند،
13:38 ناگاه مردی را دیدند که جامه‌ای بر خود پیچیده بود،
13:41 موسی بر او سلام کرد.
13:44 خضر گفت:
13:46 «و در سرزمین تو سلام باد!»
13:49 گفت:
13:50 «من موسی هستم.»
13:52 گفت:
13:53 «موسای بنی‌اسرائیل؟»
13:56 گفت: «آری.»
13:58 «آمده‌ام تا از آنچه به من آموخته‌ای رشد را به من بیاموزی.»
14:02 گفت:
14:04 به‌راستی تو هرگز نمی‌توانی با من شکیبایی کنی
14:08 و در روایتی آمده است:
14:10 «آیا تورات در دست تو نیست، تو را بس نیست؟»
14:13 و وحی به تو می‌رسد،
14:16 ای موسی!
14:18 «من بر دانشی از دانش الله هستم که الله آن را به من آموخته و تو آن را نمی‌دانی،
14:24 و تو بر دانشی از دانش الله هستی که الله آن را به تو آموخته و من آن را نمی‌دانم.»
14:30 موسی گفت:
14:32 به‌زودی اگر الله بخواهد مرا شکیبا خواهی یافت و هیچ فرمانی از تو سرپیچی نخواهم کرد
14:39 خضر به او گفت:
14:42 پس اگر مرا پیروی کردی، از من درباره هیچ چیز نپرس تا خود از آن برایت یاد کنم
14:49 پس با هم روان شدند و بر ساحل دریا قدم می‌زدند.
14:53 کشتی‌ای گذشت،
14:55 با آنان سخن گفتند که ایشان را ببرند،
14:58 پس خضر را شناختند،
15:00 و بی‌کرایه ایشان را سوار کردند.
15:03 چون در کشتی سوار شدند،
15:05 ناگهان
15:07 خضر تخته‌ای از تخته‌های کشتی را با تبر کند،
15:13 پس موسی به او گفت:
15:15 «این مردمی‌اند که بی‌کرایه ما را سوار کردند،
15:19 تو عمداً کشتی ایشان را سوراخ کردی تا اهلش را غرق کنی؟
15:24 به‌راستی کار بسیار ناپسندی آوردی
15:27 گفت: آیا نگفتم که تو هرگز نمی‌توانی با من شکیبایی کنی؟
15:33 گفت: مرا به آنچه فراموش کرده‌ام مؤاخذه مکن و در کارم بر من سخت مگیر
15:41 گفت:
15:42 و رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
15:46 «و نخستین [اعتراض] موسی از روی فراموشی بود.»
15:50 گفت:
15:51 «و گنجشکی آمد و بر لبه کشتی نشست،
15:55 و یک نوک در دریا زد،
15:58 پس خضر به او گفت:
16:00 «علم من و علم تو در برابر علم الله چیزی جز آنچه گنجشک از دریا برمی‌دارد نیست.»
16:04 جز به‌اندازه‌ای که این گنجشک از این دریا کم می‌کند
16:09 سپس از کشتی بیرون آمدند
16:12 در حالی که آن دو در کنار ساحل راه می‌رفتند
16:15 خضر، هنگامی که نوجوانی را دید که با کودکان دیگر بازی می‌کرد،
16:20 خضر سرِ او را با دستش گرفت
16:23 او را با دستش از جا کند و کشت.
16:26 موسی به او گفت
16:28 آیا انسانی بی‌گناه را بدون آن‌که کسی را کشته باشد کشتی؟
16:33 به‌راستی کار بسیار ناشایستی آوردی
16:36 گفت: آیا به تو نگفتم که تو هرگز نمی‌توانی با من شکیبایی کنی؟
16:42 گفت
16:44 و این از اولی سخت‌تر است
16:48 گفت: اگر از تو پس از این درباره چیزی پرسیدم، دیگر با من همراهی مکن
16:54 به‌راستی از جانب من عذری به کمال رسیده است
16:58 پس رفتند تا آن‌که به اهل قریه‌ای رسیدند و از اهل آن طعام خواستند
17:04 امتناع کردند از اینکه آن دو را میهمان کنند.
17:08 در آن‌جا دیواری یافتند که می‌خواست فرو افتد
17:14 گفت: مائل
17:16 خضر برخاست و آن (دیوار) را با دستش برپا داشت.
17:20 موسی گفت
17:22 قومی که نزدشان آمدیم، به ما غذا ندادند و از ما پذیرایی نکردند.
17:27 اگر می‌خواستی، می‌توانستی بر آن مزدی بگیری
17:31 گفت: این جدایی میان من و تو است
17:35 تا آنجا که فرموده است: «این است تأویل آنچه نتوانستی بر آن صبر کنی».
17:41 فرمود رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
17:45 ای کاش موسی صبر می‌کرد
17:48 تا آنکه الله (سبحانه و تعالی) خبر آن دو را برای ما بازگو کند.
17:54 تعلیق بر حدیث
17:58 خضر را از آن رو خضر نامیدند که بر روی زمین نشست.
18:04 و (زمین) رویاند و اطرافش سبز شد
18:07 خداوند بر او خشم گرفت، زیرا علم را به او باز نگردانده بود.
18:11 یعنی الله می‌فرماید: «الله اعلم»
18:16 به مجمع البحرین
18:18 گفته شده این دو، دریای اردن و دریای قلزم‌اند.
18:23 و گفته شده: دریای مغرب و دریای زقاق.
18:27 و گفته شده است جز این.
18:29 در «مِکتَل» یعنی ظرف، و آن همان زنبیل و قفّه است.
18:34 تا پانزده صاع (گنجایش آن)
18:37 طرب یعنی تحرّک (جنبش و به‌هیجان‌آمدن).
18:40 یعنی مذهب و مسلکی
18:44 جریه الماء یعنی جریان آب
18:48 طاقی که قصد زندانی کردنش در حلقه‌ای خالی می‌شود
18:54 آب شروع کرد به هم نیامدن (جای خود را پر نکردن)، تا آنکه مانند سوراخی در خانه شد.
18:59 نصب یعنی خستگی
19:02 و گفته شده که گرسنگی به او رسید
19:05 تا برای ناهار درخواست کند؛ آنگاه به یاد او می‌افتد که ماهی را فراموش کرده است
19:10 عجیب بود، این از شگفتی‌ها بود.
19:14 امرِ ماهی (حوت) را
19:16 می‌خواهیم، یعنی طلب می‌کنیم
19:20 قصصاً؛ یعنی از همان راهی که رفته بودند بازگشت.
19:24 یقصّان الأثر
19:26 مسجّی یعنی پوشیده (پوشانده‌شده)
19:29 و من در سرزمین تو [هستم]، سلام بر تو.
19:32 از کجا سلام؟
19:34 گویی آن‌جا سرزمین کفر بود
19:37 یا تحیت ایشان جز سلام بود؟
19:40 رشدا
19:42 یعنی اگر (انسان) به حقیقت کار و راه (درست) برسد، پس هدایت یافته است.
19:46 به‌زودی اگر الله بخواهد مرا شکیبا خواهی یافت و هیچ فرمانی از تو سرپیچی نخواهم کرد
19:53 این تصمیمِ قاطعِ او پیش از آزمون بود.
19:56 و عزم چیزی است
19:58 و وجود صبر چیز دیگری است
20:01 پس اگر مرا پیروی کردی، از من درباره هیچ چیز نپرس
20:05 تا خود از آن برایت یاد کنم
20:08 با من آغاز مکن با پرسشی از جانب خودت و انکاری.
20:12 تا خودم بتوانم حال او را به تو خبر دهم.
20:15 در همان زمانی که شایسته است آن را به تو اطلاع دهم
20:19 پس [پیامبر (ﷺ)] او را از پرسیدنش بازداشت
20:21 و وعده داد که او را بر حقیقت امر آگاه گرداند
20:26 بدون نول
20:28 یعنی بدون اجر
20:30 ناگهان نیامد
20:32 یعنی فرمان (عذاب) ناگهان و بی‌آنکه انتظارش برود، به سراغ او آمد.
20:36 با قدوم
20:38 با تبر
20:40 عمدت
20:41 یعنی قصد
20:42 آن را پاره کرد
20:44 «پس در آن شکاف‌هایی پدید آوردیم»
20:47 شیئاً أمراً
20:49 هر آن‌چه بزرگ و بسیار سخت است
20:52 و در کارم بر من سخت مگیر
20:55 یعنی ناراحتی و تنگنا را بر من فرود میاور و همراهی‌ات را از من دریغ مدار
20:59 و او (آدم) اولین‌بار فراموش کرد.
21:02 و میانی (شرط آن است)
21:04 و سومی: عمداً
21:06 حرف السفینه
21:08 یعنی کناره‌اش
21:10 در دریا نوکی زد (یک‌بار نوک زد)
21:12 به اندازه‌ای که گنجشک نوک خود را فرو می‌برد
21:16 تا بنوشد یا بخورد
21:18 ابصر
21:19 یعنی دید
21:22 غلامی
21:23 کودک هنگامی که از شیر گرفته شود
21:25 تا هفت سالگی او را «غلام» می‌نامند.
21:28 و گفته شده است
21:29 او کوچک است، تا جایی که به حدّ... (ترجمهٔ این بخش از ضبط ناقص است)
21:32 نفسی زکیّه
21:34 هر پاکدامنی که هرگز گناه نکرده باشد
21:37 به‌راستی کار بسیار ناشایستی آوردی
21:40 یعنی کار زشت و ناپسندی انجام دادی
21:43 اگر از تو درباره چیزی پرسیدم
21:46 یعنی پس از این بار
21:48 پس با من همراهی نکن
21:50 یعنی تو در جدا شدن از همراهی‌ام معذوری
21:54 به‌راستی از جانب من عذری به کمال رسیده است
21:57 یعنی مرا معذور داشتی و کوتاهی نکردی
22:01 از اهل آن‌جا طعام خواستند
22:03 یعنی از ایشان میهمانی خواستند
22:05 پس آن دو را میهمان نکردند
22:08 یعنی شکسته شود
22:11 یعنی می‌خواهد فرو بریزد
22:13 پس آن را برپا داشت
22:15 یعنی خضر آن را بنا کرد و دوباره نو ساخت
22:19 این جدایی میان من و تو است
22:22 به‌راستی تو آن را برای خودت (موجب) دوری کردی
22:26 پس اکنون هیچ عذری باقی نمانده است
22:28 و جایی برای همراهی نیست
22:31 از فواید حدیث
22:36 نخست
22:37 ترغیب به تحمل مشقت در طلب علم
22:41 زیرا آنچه که انسان بدان شادمان می‌شود
22:43 تحمل مشقت در آن است
22:45 دوم
22:47 سفر و رحلت در طلب علم، در خشکی و دریا
22:51 سوم
22:53 برداشتن توشه و آماده کردن آن در سفر
22:56 با توکل منافات ندارد
22:58 چهارم
23:01 افزایش علم و قصد کردن طلب آن
23:04 و شناخت حق کسی که نزد او علم بیشتری است
23:08 پنجم
23:10 جواز مناظره (تماری) در علم
23:12 هنگامی که هر یک (از طرفین) حقیقت را بجوید و لجاجت نورزد
23:17 ششم
23:19 رجوع به اهل علم هنگام نزاع
23:22 هفتم
23:24 لزوم فروتنی در علم و در همه احوال
23:28 هشتم
23:30 لزوم ادب با عالم
23:32 و ترک پرسش از او اگر به سببی که اقتضا کند او را نهی کرد
23:37 و پذیرفتن عفو او و توقف در حد خود
23:41 نهم
23:43 برای عالم و فاضل مانعی ندارد که مفضول به او خدمت کند
23:47 و نیازش را برآورده سازد
23:49 این از گرفتن عوض بر آموزش علم و آداب شمرده نمی‌شود
23:54 بلکه از جوانمردی یاران و حسن معاشرت است
23:58 و دلیل آن آوردن غذای آن دو توسط جوان ایشان است
24:02 دهم
24:04 در حدیث پذیرفتن خبر واحد صادق است
24:09 یازدهم
24:11 و در آن این است که عالم ممکن است گرامی داشته شود
24:14 به این‌که نیازی برایش برآورده شود
24:16 یا چیزی به او بخشیده شود
24:18 و پذیرفتن آن برای او جایز است
24:21 زیرا خضر بی‌مزد (کار) حمل کرد
24:24 و این در صورتی است که (عالم) خود را برای آن (چیزی) نطلبیده باشد
24:27 دوازدهم
24:29 برای عالم و مرد صالح جایز است
24:32 که عیب چیزی را برای دیگری بگوید، هرگاه بداند که برای صاحبش در آن مصلحتی است
24:38 سیزدهم
24:40 در حدیث جواز طلب طعام و درخواست در هنگام نیاز است
24:45 و اجاره کردن برای ساختن (بنا)
24:47 و خوردن مانند آن
24:49 چهاردهم
24:51 و در آن حکم کردن به ظاهر در امور است
24:54 تا آنکه خلاف آن آشکار شود
24:57 پانزدهم
24:59 مشروعیت انکار منکر آشکار و سخت‌گیری در آن
25:03 و خشونت بر انجام‌دهنده‌اش
25:05 به دلیل گفته‌اش
25:07 به‌راستی کار بسیار ناشایستی آوردی
25:10 شانزدهم
25:12 زشت شمردن بدی‌کردن به نیکوکار
25:15 به دلیل گفته‌اش درباره یاران کشتی آنگاه که آن را شکافت
25:19 ما را بی‌کرایه حمل کردند
25:23 هفدهم
25:25 انکار پاداش دادن مسلمانان به نیکی در بعضی امور
25:30 به‌ویژه هنگام نیاز
25:32 و این‌که نیکی تنها باید به‌اندازه علت (نیاز) داده شود
25:37 به دلیل گفته‌اش
25:38 به قومی رسیدیم که ما را میهمان نکردند
25:42 اگر می‌خواستی، می‌توانستی بر آن مزدی بگیری
25:45 هجدهم
25:47 در حدیث دلیلی است بر قاعده این‌که مسلمانان پایبند شرایط خود هستند
25:55 باب: گفتار پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
25:59 خدایا او را کتاب بیاموز
26:02 از ابن عباس روایت است که گفت
26:06 رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) مرا در آغوش گرفت و فرمود
26:11 خدایا او را کتاب بیاموز
26:15 و در روایتی
26:16 او را حکمت بیاموز
26:18 توضیح حدیث
26:22 کتاب یعنی قرآن
26:25 و مراد از حکمت نیز قرآن است
26:28 و مراد از آن سنت نیز هست
26:31 همان‌گونه که در گفته الله تعالی است
26:33 «و کتاب و حکمت را به ایشان می‌آموزد»
26:37 از فواید حدیث
26:41 اول
26:43 بیان فضل ابن عباس رضی‌الله‌عنهما
26:47 و برکت دعای پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) برای او
26:52 دوم
26:53 تربیت فرزندان بر آموختن قرآن، هم تلاوت و هم تفسیر آن
26:59 باب
27:02 اینکه شنیدن سخن کودک کی درست است
27:05 از عبدالله بن عباس نقل شده که گفت:
27:10 سوار بر الاغی ماده‌خر آمدم
27:14 و در آن روز به سن احتلام نزدیک شده بودم
27:18 و رسول الله (ﷺ) بی‌دیوار، در منا نماز می‌گزارد
27:25 پس از برابر برخی از صف‌ها گذشتم
27:29 و الاغ را رها کردم تا بچرد
27:32 و در صف داخل شدم
27:34 و کسی این کار را بر من عیب نگرفت
27:37 شرح حدیث
27:42 اینکه شنیدن سخن کودک کی درست است
27:45 کودک کسی است که به بلوغ نرسیده باشد
27:48 «اتان»
27:49 یعنی ماده‌خر
27:51 «ناهزت» یعنی نزدیک و همانند شده بودم
27:55 «احتلام» یعنی بلوغ
27:58 «ترتع» یعنی بچرد
28:01 از فواید حدیث
28:05 اول: درستی نماز کودک
28:09 دوم
28:11 عدم انکار، دلیل جواز است
28:14 به شرط نبود موانع انکار
28:18 و آگاهی از کار انجام‌شده
28:21 از محمود بن ربیع نقل شده
28:26 از پیامبر (ﷺ) چیزی را به خاطر سپردم
28:30 آبی که بر چهره‌ام پاشید
28:33 و من پنج ساله بودم
28:36 از دلوی
28:37 و در روایتی آمده است
28:39 از چاهی که در خانه‌شان بود
28:42 شرح حدیث
28:46 «عقلت» یعنی حفظ کردم
28:49 «مجة مجها» یعنی آبی که پاشید
28:51 «مج» یعنی فرستادن آب از دهان همراه با دمیدن
28:56 و گفته شده:
28:57 مج تحقق نمی‌یابد مگر آنکه آب با فاصله پاشیده شود
29:01 و من پنج ساله بودم
29:05 یعنی عمرم پنج سال بود
29:07 و سن را دقیق ضبط کرده است
29:09 زیرا این مقصود باب است
29:12 از فواید حدیث
29:16 اول
29:17 مدارای پیامبر (ﷺ) با کودکان
29:21 دوم
29:23 جواز حاضر کردن کودکان در مجالس علم
29:26 سوم
29:28 تعیین سن شنیدن به پنج سالگی
29:31 در صورتی که بفهمد