از مجموعهٔ صحیح البخاری
· درس 104 از 113
مختصر صحیح بخاری | قسمت (104) | کتاب جهاد و سیر - 8
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
مرکز افادة
0:06
برای مطالعات و پژوهشهای انسانی
0:09
تقدیم میکند
0:11
مختصر صحیح بخاری
0:17
باب کشتن مشرک خفته
0:21
از براء بن عازب روایت است که گفت:
0:24
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) گروهی را به سوی ابو رافع یهودی فرستاد،
0:30
از انصار مردانی،
0:32
و عبدالله بن عتیک را بر ایشان امیر ساخت.
0:36
ابو رافع پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را آزار میداد و علیه ایشان یاری میکرد.
0:42
او در دژی خود در سرزمین حجاز بود.
0:46
چون به آن نزدیک شدند و خورشید غروب کرده بود،
0:49
و مردم گلههای خود را بازگردانده بودند،
0:52
عبدالله به یارانش گفت:
0:54
همینجا بنشینید،
0:57
که من میروم و با دربان نرمی و مدارا میکنم،
1:00
شاید بتوانم داخل شوم.
1:03
پس آمد تا به در نزدیک شد،
1:05
سپس خود را با جامهاش پوشاند، چنانکه گویی برای حاجتی آمده است،
1:09
و مردم داخل شده بودند.
1:11
دربان او را صدا زد:
1:13
ای عبدالله،
1:15
اگر میخواهی داخل شوی، داخل شو،
1:18
که من میخواهم در را ببندم.
1:21
پس داخل شدم و پنهان شدم.
1:23
چون مردم داخل شدند، در را بست،
1:27
سپس کلیدها را بر میخی آویخت.
1:30
(عبدالله) گفت:
1:31
پس به سوی کلیدها برخاستم و آنها را برگرفتم،
1:34
و در را گشودم.
1:36
ابو رافع با یارانش شبنشینی داشت،
1:39
و او در بالاخانهای از آن خود بود.
1:42
چون یاران شبنشینیاش رفتند،
1:45
من به بالا رفتم.
1:46
هرگاه دری را باز میکردم،
1:49
از درون بر خود میبستم،
1:52
با خود گفتم: این قوم از (حضور) من آگاه شدهاند،
1:55
(پس نمیگذارم) به من دست یابند تا او را بکشم.
1:58
به او رسیدم،
2:00
دیدم در اتاقی تاریک است و او خانوادهاش در کنار اوست،
2:04
نمیدانستم او در کدام قسمت خانه است.
2:06
گفتم:
2:07
ای ابو رافع!
2:09
گفت: این کیست؟
2:12
به سوی صدا حمله بردم،
2:14
و با شمشیر ضربهای به او زدم، در حالی که سراسیمه بودم،
2:17
و چیزی را دریافت نکردم،
2:20
و او فریاد زد.
2:21
از خانه بیرون آمدم،
2:23
اندکی درنگ کردم،
2:25
سپس دوباره داخل شدم و گفتم:
2:28
ای ابو رافع، این صدا چیست؟
2:31
گفت:
2:32
مادرت به عزایت بنشیند!
2:33
مردی در خانه مرا پیشتر با شمشیر زد.
2:37
(عبدالله) گفت:
2:38
پس ضربهای دیگر به او زدم که او را سخت مجروح کرد، اما نکشتمش،
2:43
سپس دسته شمشیر را در شکمش نهادم
2:46
تا آنکه به پشتش رسید،
2:48
آنگاه دانستم که او را کشتهام.
2:50
پس درها را یکی یکی میگشودم،
2:54
تا به پلهای از او رسیدم،
2:57
پایم را گذاشتم و گمان کردم به زمین رسیدهام،
3:02
اما در شبی مهتابی افتادم،
3:04
و ساقم شکست.
3:06
آن را با عمامهای بستم،
3:08
سپس روان شدم تا بر در نشستم،
3:12
و گفتم:
3:13
امشب بیرون نمیروم تا بدانم او را کشتهام یا نه.
3:17
چون خروس بانگ زد،
3:19
جارچی بر بام برخاست
3:21
و گفت:
3:23
مرگ ابو رافع، بازرگان اهل حجاز را اعلام میکنم.
3:27
پس نزد یارانم رفتم و گفتم:
3:30
نجات یافتم،
3:31
الله ابو رافع را کشت.
3:34
نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمدم
3:37
و ماجرا را برای ایشان بازگفتم.
3:39
فرمود:
3:40
پایت را دراز کن.
3:42
پایم را دراز کردم و ایشان آن را مسح کردند،
3:45
گویی هرگز دردی نداشتهام.
3:49
توضیح حدیث
3:53
«فعث» یعنی فرستاد.
3:55
ابو رافع همان عبدالله است،
3:58
و گفته میشود سلام بن ابی الحقیق.
4:02
از جمله آن مردان: ابو قتاده،
4:05
و عبدالله بن عتیک،
4:06
و عبدالله بن عتبه،
4:08
و عبدالله بن أُنیس،
4:10
و الأسود بن خزاعی،
4:12
و مسعود بن سنان،
4:14
و عبدالله بن عُقبه، رضیاللهعنهم.
4:18
«فأمر علیهم» یعنی بر ایشان امیر قرار داد.
4:20
یعنی بر ایشان فرماندهای گماشت.
4:22
«یعین» یعنی یاری و کمک میکرد.
4:25
«دنوا» یعنی نزدیک شدند.
4:28
«وراح الناس بسرحهم»
4:30
یعنی مردم با چارپایانشان از چراگاه بازگشتند.
4:33
متلطف را با مدارا و نرمی بهکار میرفت
4:35
یعنی با او مدارا میکند و با سخن نرم با او رفتار میکند
4:38
خود را با لباسش پوشانید
4:40
یعنی خود را پوشاند
4:42
پس با او فریاد زد
4:43
یعنی بانگ زد و مرا برمیانگیخت
4:46
پس پنهان شدم
4:47
یعنی خود را پنهان کردم
4:48
الأغالق
4:50
یعنی آنچه درها را با آن میبندند
4:52
الأقالید
4:54
یعنی کلیدها
4:56
یسمر
4:57
سمر همان گفتوگو در شب است
5:00
در علالی
5:01
یعنی در اتاقی بلند
5:03
از من آگاه شدند
5:05
یعنی از من آگاه شدند و احتیاط کردند
5:08
نجات نیافتند
5:09
یعنی نرسیدند
5:11
پس به او رسیدم
5:12
یعنی به او رسیدم
5:15
پس به سوی صدا شتافتم
5:17
یعنی به سوی او آمدم
5:19
دهش
5:20
یعنی حیران
5:21
چون چیزی را بیاثر نکردم
5:23
یعنی او را نکشتم
5:25
پس درنگ کردند
5:26
یعنی منتظر ماندم
5:28
ویل
5:29
واژهای است که برای کسی گفته میشود که در هلاکتی که سزاوارش است گرفتار شده باشد
5:34
او را سخت زخمی کردم
5:35
یعنی زخمی بسیار کاری بر او زدم
5:38
ضبت السیف
5:40
یعنی لبهٔ تیز شمشیر
5:42
تا آنکه آن را در پشتش فرو برد
5:44
کنایه از مبالغه در ضربه است
5:48
رسیدم
5:49
یعنی رسیدم
5:50
درجه
5:51
یعنی پلهای کمی بلند
5:54
در شبی مهتابی
5:56
یعنی در شبی روشن
5:59
پس پای او را با عمامهای بستم
6:01
یعنی پای خود را با تکهای از عمامه بستم
6:05
چون خروس بانگ زد
6:07
مقصود طلوع فجر است
6:09
ناعی
6:10
نعی خبر دادن از مرگ است
6:13
پس به سوی یارانم رفتم
6:16
یعنی به سوی ایشان بازگشتم
6:18
نجا
6:19
فرمان به شتاب برای سلامت و رهایی است
6:23
پس رسیدم
6:24
یعنی رسیدم
6:26
پایت را دراز کن
6:27
یعنی آن را بگستران
6:29
گویی هرگز از آن شکایت نکردهام
6:32
یعنی گویی پیشتر درد نکشیده بود
6:36
از فواید حدیث
6:39
از حدیث استفاده میشود
6:41
که امور سیاست شرعی از جنگ و ترور و غیر آن به امام و اجازهٔ او مربوط است
6:49
و در آن آمده که هرکس پیامبر صلیاللهعلیهوسلم را با گفتار یا کردار آزار دهد
6:54
سزاوار کشته شدن است
6:56
و در آن مشروعیت جاسوسی بر مشرکان است
6:59
و در آن بهکارگیری فریب و نیرنگ در جنگهاست
7:03
و در آن جواز شبیخون زدن بر مشرک است
7:06
و در آن اقدام با سختی در جنگ و روبهرو شدن با شمار بسیاری از مشرکان است
7:12
و در آن جواز رویارویی تنهای با دشمن بهسبب نیاز است
7:16
و این کار از افکندن خود به هلاکت شمرده نمیشود
7:20
و در آن مشروعیت حکم کردن بر پایهٔ دلایل و قرائن است
7:24
و در آن جواز عمل بر پایهٔ غلبهٔ گمان است
7:27
و در حدیث معجزهای برای پیامبر صلیاللهعلیهوسلم است
7:31
و آن شفای پای عبدالله بن عتیک رضیاللهعنه است
7:36
و در آن راهنمایی به یقین و تثبت در خبرهاست
7:41
و در آن جواز ابهام در سخن برای مصلحت است
7:47
جنگ فریب است
7:49
از ابوهریره رضیاللهعنه
7:52
که رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمود
7:56
هرگاه کسرا هلاک شود، پس از او کسرایی نخواهد بود
8:00
و هرگاه قیصر هلاک شود، پس از او قیصری نخواهد بود
8:04
و سوگند به آنکه جانم در دست اوست
8:06
گنجهای آن دو را در راه الله انفاق خواهید کرد
8:10
در روایتی
8:12
و گنجهای آن را تقسیم خواهید کرد
8:15
شرح حدیث
8:18
هلک یعنی مرد
8:21
کسرا پادشاه ایران است
8:23
قیصر پادشاه روم است
8:26
کنوزهما
8:28
کنز همان مال مدفون است
8:31
و بر مالی که گردآوری و ذخیره شود نیز اطلاق میشود
8:35
از فواید حدیث
8:39
این حدیث از نشانههای نبوت است
8:41
زیرا سرزمین فارس و روم گشوده شد
8:44
و اموال ایشان به غنیمت گرفته شد
8:46
و در حدیث سنتی کونی است
8:49
و آن این است که فارس و روم پس از هلاکت آن دو
8:52
دیگر آنگونه که بودند برپا نمیشوند
8:56
در این حدیث اشارهای است به فضیلت انفاق در راه الله تعالی.
9:01
و در آن اشارهای است به نکوهش انباشتن (مال و ثروت).
9:07
از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت:
9:11
پیامبر (ﷺ) جنگ را فریبکاری خواند.
9:16
و از جابر بن عبدالله رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
9:20
پیامبر (ﷺ) فرمود:
9:23
جنگ فریبکاری است.
9:26
توضیح حدیث:
9:29
«جنگ فریبکاری است» یعنی: از حیله بهره گرفته شود.
9:34
پس هرکس در جنگ یک بار فریب بخورد، تباه و هلاک میشود.
9:39
از فواید حدیث:
9:43
از این حدیث استفاده میشود که:
9:45
مشروعیت بهکارگیری حیله در جنگ.
9:48
و در حدیث اشارهای است به نیکو ساختن فریبکاری در جنگ.
9:55
باب آنچه از کشمکش و اختلاف در جنگ ناپسند است،
9:59
و کیفر کسی که از امامش نافرمانی کند.
10:02
از سعید بن ابی بُرده،
10:05
از پدرش روایت است که گفت:
10:07
پیامبر (ﷺ) جد من، ابوموسی و معاذ را به یمن فرستاد.
10:13
پس فرمود:
10:14
«آسان بگیرید و سخت مگیرید،
10:17
و مژده دهید و رمیده مسازید،
10:19
و با یکدیگر همراه باشید».
10:22
در روایتی آمده است:
10:23
«و همراه باشید و اختلاف نکنید».
10:26
پس ابوموسی گفت:
10:28
ای پیامبر خدا!
10:30
در سرزمین ما نوشیدنیای از جو هست
10:33
که «مزر» نام دارد،
10:34
و نوشیدنیای از عسل
10:36
که «بِتع» نام دارد.
10:38
پس (پیامبر) فرمود:
10:39
«هر مستکنندهای حرام است».
10:42
پس آن دو روانه شدند.
10:43
آنگاه معاذ به ابوموسی گفت:
10:46
چگونه قرآن میخوانی؟
10:48
گفت:
10:49
«ایستاده و نشسته»
10:51
و بر مرکبم (سواره)
10:54
و آن را بهتدریج و با تفصیل میخوانم.
10:57
(معاذ) گفت:
10:58
«اما من میخوابم و (نماز شب) میگزارم،
11:01
و خوابم را همچون نماز شبم به حساب (ثواب) میآورم».
11:05
و خیمهای برپا کرد،
11:07
پس با یکدیگر دیدار میکردند.
11:09
معاذ به دیدار ابوموسی رفت،
11:12
پس ناگاه مردی را بستهشده دید.
11:15
گفت: این چیست؟
11:17
ابوموسی گفت:
11:19
یهودیای است که اسلام آورد، سپس مرتد شد.
11:22
معاذ گفت:
11:24
«من گردنش را خواهم زد».
11:27
در روایتی آمده است:
11:28
«نمینشینم تا کشته شود»،
11:31
(این) حکم خدا و پیامبر اوست،
11:33
سه بار (تکرار کرد).
11:35
پس فرمان داد و او را گردن زدند.
11:38
توضیح حدیث:
11:42
«تنازع»
11:43
یعنی ستیز و جدال.
11:46
«اختلاف»
11:47
یعنی اینکه هرکدام به سوی رأیی برود.
11:51
«یسرا»
11:52
یعنی: به آنچه آسانی در آن است عمل کنید.
11:55
«ولا تعسرا»
11:57
یعنی: سختگیری را ترک کنید.
11:59
«وبشرا»
12:00
«تبشیر» یعنی:
12:01
شادمان ساختن دیگران.
12:04
«ولا تنفرا»
12:06
یعنی: چیزی را که مردم از آن گریزانند یادآوری نکنید.
12:10
«وتطاوعا»
12:11
یعنی: با یکدیگر هماهنگ باشید.
12:13
و گفته شده: یکدیگر را دوست بدارید.
12:16
«شراب من الشعیر»
12:18
یعنی: از جو ساخته و تهیه میشود.
12:21
«وأتفوقه تفوقا»
12:23
مراد این است:
12:25
آن را در اوقات مختلف (و بهتدریج) بخوانم.
12:28
«فأحتسب نومتی»
12:30
یعنی: در خوابم ثواب طلب میکنم،
12:33
زیرا آن از یاریدهندگان بر طاعت است.
12:36
«فسطاطا»
12:37
یعنی خیمه.
12:39
«موثق»
12:40
یعنی بستهشده (در بند).
12:43
از فواید حدیث:
12:46
بهرهگیری از حدیث:
12:48
تحریم مستکننده.
12:50
و در آن است که مؤمن با بهرهگیری از خواستههای مباح خود، بر طاعت خدا نیرو میگیرد.
12:57
آن خواستهها اگر طاعت باشند، بر آنها پاداش داده میشود.
13:01
و در آن است جواز گماردن دو امیر بر یک شهر،
13:06
و تقسیم شهر میان دو امیر.
13:09
و در آن است ترغیب به دیدار برادران (دینی) و علما،
13:12
و گرامی داشتن مهمان.
13:14
و در آن است شتاب در انکار منکر،
13:18
و اجرای حد بر کسی که بر او واجب شده است.
13:21
و در آن است بیان فضیلت گردهمایی، هماهنگی، الفت و آسانگیری،
13:27
و نکوهش اختلاف، قطع رابطه و سختگیری.
13:32
از براء بن عازب رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
13:37
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در روز احد پیادهنظامیان را (بر کوه) گماشت.
13:42
و آنان پنجاه مرد بودند.
13:44
عبدالله بن جبیر
13:47
اگر ما را دیدید که پرندگان ما را میربایند
13:51
در همین جا بمانید و از جای خود تکان نخورید تا اینکه کسی را به سوی شما بفرستم.
13:56
و اگر ما را دیدید که آن قوم را شکست دادهایم و آنان را زیر پا له کردهایم
14:00
از جای خود تکان نخورید تا اینکه به سوی شما بفرستم.
14:04
در روایتی آمده است: «از جای خود تکان نخورید» (لا تبرحوا)
14:07
اگر دیدید که ما بر آنان پیروز شدیم، از جای خود تکان مخورید
14:11
و اگر دیدید که آنان بر ما چیره شدند، ما را یاری مکنید.
14:16
پس آنها را شکست دادند
14:18
گفت: به خدا قسم من زنان را دیدم که میدوند
14:23
خلخالهایشان و ساقهایشان آشکار شد
14:26
زنانی که لباسشان را بالا میزنند
14:29
یارانِ عبدالله بن جبیر گفتند
14:32
غنیمت، یعنی: ای قوم، غنیمت
14:35
اصحابتان ظاهر شدند، پس چه انتظاری دارید؟
14:38
عبدالله بن جبیر گفت
14:41
و آنچه را که رسول الله (ﷺ) به شما فرموده بود فراموش کردهاید
14:46
گفتند: به الله سوگند، باید نزد مردم برویم، تا از غنیمت هم بهرهای به ما برسد.
14:52
هنگامی که نزد ایشان آمدند، رویِ ایشان را برگرداندم.
14:55
پس شکستخورده روی برگرداندند
14:58
پس آنگاه که رسول (ﷺ) ایشان را در واپسینشان فرا میخواند
15:02
با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) جز دوازده مرد باقی نماند
15:08
و از ما هفتاد نفر را به شهادت رساندند.
15:11
و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) و یارانش در روز بدر از مشرکان چهل و صد (اسیر یا غنیمت) به دست آورده بودند.
15:19
۷۰ اسیر و ۷۰ کشته
15:23
ابوسفیان گفت: آیا در میان این قوم، محمد هست؟ (این را سه بار پرسید.)
15:28
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) ایشان را از پاسخ دادن به او بازداشت
15:33
آیا ابن ابو قحافه در میان این قوم است؟ (این پرسش را سه بار تکرار کرد)
15:39
سپس فرمود: «آیا در میان قوم، پسر خطاب است؟» سه بار این را تکرار کرد.
15:45
سپس به یارانش بازگشت و گفت: اما اینان که کشته شدند،
15:51
پس عمر خود را نگه نداشت و گفت: «دروغ گفتی، به الله سوگند ای دشمن خدا، به الله سوگند.»
15:57
تمام کسانی که شمردی زندهاند، و حال آنکه آنچه تو را ناخوش آید هنوز برای تو باقی مانده است.
16:04
گفت: «روزِ بدر، و جنگ دستبهدست میگشت (نوبتی است)».
16:09
بهزودی در میان مردم کسانی را خواهید یافت که مانند این [کار] هستند؛ من به آن امر نکردهام و [این کار] مرا ناراحت نکرد.
16:15
سپس شروع کرد به خواندن رجز: «أعلوه بل أعلوه بل» — بالا میروم، آری بالا میروم، آری.
16:20
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود: آیا به او پاسخ نمیدهید؟
16:25
گفتند: ای رسول الله (ﷺ)، چه بگوییم؟
16:29
فرمود: بگویید «الله اعلی و اجلّ است»
16:34
گفت: «ما را عزت است و شما را هیچ عزتی نیست.»
16:39
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود: آیا به او پاسخ نمیدهید؟
16:44
گفتند: ای رسول الله (ﷺ)، چه بگوییم؟
16:49
فرمود: بگویید الله مولای ماست، و شما را مولایی نیست.
16:56
تحلیق بر حدیث
16:59
او را بر آنان امیر قرار داد.
17:03
رجاله یعنی کسانی که با پای خود راه میروند
17:07
و مراد از آنها در اینجا تیراندازان است.
17:10
پرندگان ما را میربایند؛ یعنی به سرعت ما را میبرند.
17:14
و این مثلی است که به معنای شکست به کار میرود.
17:17
«فلا تبرحوا»، یعنی: جای خود را ترک نکنید
17:20
یعنی آنها را زیر پا له کردیم (دوسناهم)، یعنی با پاها لگدمالشان کردیم.
17:25
یعنی: میدوند؛ یعنی: میشتابند.
17:28
آشکار شد؛ یعنی ظاهر گشت
17:30
«علی خلقهم»
17:32
خلخال در پا همانند دستبند در دست است
17:36
و آنان را میرانم، جمع «ساق».
17:39
غنیمت آن چیزی است که رزمندگان با جنگ به دست میآورند.
17:44
یاران شما آشکار شدند؛ یعنی چیره شدند و پیروز گشتند
17:48
«فلنصیبن من الغنیمة» یعنی از غنیمت بهرهای میگیریم، یعنی از آن برمیداریم و جمع میکنیم.
17:53
«صرفت وجوههم» یعنی چهرههایشان برگردانده شد، یعنی دلهایشان دگرگون و منحرف شد.
17:57
پس شکستخورده بازگشتند؛ یعنی شکستخورده به جایگاههای خود بازگشتند.
18:03
و از ما هفتاد نفر، یعنی شهید شدند
18:07
برای تو همان چیزی باقی ماند که مسواک میکند.
18:10
آیا برای تو چیزی باقی مانده که در روزهای آینده به تو زیان برساند؟
18:13
یعنی روز فتح
18:16
روز به روز بدر
18:18
این روزی است در برابر روز بدر
18:22
جنگ سجال است
18:24
هر بار که تیم اول پیروز میشود
18:27
و بار دیگر گروه دوم پیروز میشود.
18:30
مثله
18:32
مُثله
18:33
قطعاً در میت و گوش او
18:35
و امثال آن از تحریفهای زشت و ناپسند
18:39
از آنها نگذشتم
18:41
یعنی او به کارهای پلید فرمان نمیدهد
18:44
آنچه که بر انجامدهندهاش کاستی وارد میکند
18:47
و مرا ناراحت نکرد
18:49
یعنی (آن چیز) به من زیانی نمیرساند و نقصی به من وارد نمیکند
18:53
یرتجز
18:54
یعنی شعر میخواند
18:56
أعلو → بالا میروم
18:56
بالا رفت
18:58
هُبَل
18:59
او نام یک بت است
19:01
عزت
19:02
اسم صنم
19:04
الله مولانا
19:06
الله یاور ماست
19:09
از فوایدِ حدیث
19:12
از این حدیث استفاده میشود
19:14
مشروعیت امارت خاص و موقت در جنگ و غیر آن
19:20
و در آن تأکید امام و فرمانده لشکر بر پایبندی به برنامه جنگ است.
19:25
و در آن بیان این است که صحابه رضیاللهعنهم
19:29
در غزوه احد همهشان شکست نخوردند.
19:32
در این بخش بیان فضیلت ثبات و پایداری بر فرمان پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) و سنت ایشان است.
19:38
و در آن راهنمایی است به ترک فرو رفتن در آنچه که هیچ فایدهای در آن نیست.
19:43
و در این حدیث اشارهای است به جایگاه ابوبکر و عمر رضیاللهعنهما
19:49
و در این (حدیث) آمده است که نزاع و اختلاف، سبب هلاکت در دنیا و آخرت است.
19:55
فضیلت جهاد برای برافراشته شدن کلمهٔ الله تعالی و آشکار شدن دین او در آن بیان شده است.
20:02
در آن، جواز زدن مثال برای روشنسازی مطلب آمده است.
20:05
و آن (مثال) در دل تأثیرگذارتر و رساتر است.
20:10
باب: کسی که دشمن را دید و با صدای بلند فریاد زد: «ای صباحا!»
20:15
تا مردم بشنوند.
20:19
از سلمه روایت است که گفت:
20:21
از مدینه به قصد غابه بیرون رفتم.
20:25
تا آنکه به گردنهٔ غابه رسیدم.
20:28
در روایتی (آمده است):
20:30
و شترهای شیردهٔ رسول الله (ﷺ) در ذیقرد میچریدند.
20:36
غلامی از آنِ عبدالرحمن بن عوف با من روبهرو شد.
20:40
گفتم: وای بر تو، چه شده است؟
20:43
گفت: شترهای شیردهٔ پیامبر (ﷺ) گرفته شدهاند.
20:48
گفتم: چه کسی آنها را گرفته است؟
20:50
گفت: قبیلهٔ غطفان و فزاره.
20:54
پس سه بار با تمام توان فریاد زدم، بهگونهای که میان دو سنگلاخ مدینه شنیده شد:
20:59
«ای صباحا! ای صباحا!»
21:02
سپس با شتاب رفتم تا به آنان رسیدم، در حالی که شترها را گرفته بودند.
21:07
شروع کردم به تیراندازی به سوی آنان و میگفتم:
21:10
«من پسر اکوعم، و امروز روز هلاکت لئیمان است.»
21:14
پیش از آنکه از آن شیر بنوشند، شترها را از دستشان بازپس گرفتم.
21:18
در روایتی (آمده است):
21:19
و سی برد (نوعی پارچه) از آنان ربودم.
21:23
با آنها بازگشتم و شترها را میراندم.
21:26
پیامبر (ﷺ) با من روبهرو شد.
21:30
گفتم: ای رسول الله!
21:32
این قوم تشنهاند،
21:34
و من به سرعت آنان را از نوشیدن آبشان بازداشتم (و شترها را گرفتم).
21:38
پس (گروهی) را در پی ایشان بفرست.
21:40
فرمود:
21:41
«ای پسر اکوع!
21:43
تو (بر آنان) چیره شدی، پس مدارا کن.
21:45
این قوم در قوم خود میهمان نوازی میشوند (و کمک مییابند).»
21:49
در روایتی:
21:50
(سلمه) گفت:
21:52
سپس بازگشتیم،
21:53
و رسول الله (ﷺ) مرا پشت سر خود بر ناقهٔ خویش سوار کرد،
21:57
بر ناقهٔ خود،
21:58
تا آنکه به مدینه وارد شدیم.
22:01
شرح حدیث:
22:05
«بثنیة الغابة»:
22:07
آن در فاصلهٔ یک بَرید از مدینه، در مسیر شام قرار دارد.
22:11
و در اصل به معنای بیشه (نیزار و درختزار انبوه) است.
22:13
و «ثنیه» در کوه، همانند «عقبه» در آن است (گردنه).
22:17
«ویحک»:
22:18
کلمهای است که برای کسی گفته میشود که در هلاکتی افتاده که شایستهٔ آن نیست.
22:23
«لقاح»:
22:24
شتران شیردهاند.
22:26
«غطفان و فزاره»:
22:28
این دو قبیلهای از عرب هستند.
22:31
«لابتیها»:
22:32
یعنی دو سنگلاخ مدینه.
22:35
و «لابه» زمین سنگلاخی است،
22:37
که از سنگهای سیاه تشکیل شده است.
22:40
«یا صباحا»:
22:41
یعنی:
22:43
اعلام امری مهم که هنگام صبح بر آنان ناگهان فرود میآید.
22:47
و مقصود این است که:
22:48
«همانا در صبحگاه بر شما تاخت و تاز میشود،»
22:51
یا «صبحگاه بر شما رسیده است،»
22:53
پس مراقب خود باشید.
22:55
«إن دفعت»:
22:56
یعنی به سرعت راه رفتم.
22:58
«یوم الرضع»:
23:00
یعنی روز هلاکت لئیمان (فرومایگان).
23:03
«فاستنقذتها منهم»:
23:05
یعنی آنها را از ایشان بازپس گرفتم.
23:08
«فأسجح»:
23:09
یعنی مدارا کن و نیکو عفو کن.
23:12
و این از مثلهای عرب است.
23:15
«یقرون»:
23:16
یعنی میهمان داده میشوند (از ایشان پذیرایی میشود).
23:19
از فواید حدیث:
23:22
از حدیث این فوایدِ حاصل میشود:
23:24
جواز سختگیری در برابر دشمن (بههنگام لزوم)،
23:27
و روبهرو شدن یک نفر با گروه (دشمن)،
23:29
زیرا سلمه رضیاللهعنه تنها بود
23:33
و خود را به خطر انداخت.
23:35
و در آن، جواز هراسافکنی بر دشمن با گفتار و کردار آمده است.
23:39
و در آن، جواز فخرفروشی
23:41
و معرفی کردن انسان خود را در جنگ با یادکرد شجاعتش آمده است.
23:46
و در آن، بیان فضیلت تیراندازی در راه الله تعالی آمده است.
23:50
و در آن، بیان فضیلت عفو و نیکی به اسیران آمده است.
23:57
باب: هرگاه دشمن به حکم یک مرد فرود آید.
24:01
از ابوسعید خدری رضیاللهعنه روایت است که گفت:
24:06
هنگامی که بنی قریظه به حکم سعد
24:09
یعنی پسر معاذ، فرود آمدند،
24:11
رسول الله (ﷺ) (کسی را) فرستاد
24:14
و سعد نزدیک (ایشان) بود.
24:17
پس (سعد) بر الاغ آمد.
24:19
چون نزدیک شد،
24:21
رسول الله (ﷺ) فرمود:
24:24
«برای آقای خود برخیزید.»
24:27
(سعد) آمد و کنار رسول الله (ﷺ) نشست.
24:32
آنگاه (پیامبر) به او فرمود:
24:33
«اینها به حکم تو فرود آمدهاند.»
24:37
(سعد) گفت:
24:38
«پس من حکم میکنم که جنگجویانشان کشته شوند،
24:42
و فرزندانشان اسیر گردند.»
24:44
(پیامبر) فرمود:
24:46
در حق ایشان به حکم پادشاه (خداوند) داوری کردی.
24:50
شرح حدیث
24:53
هنگامی که (آیه) نازل شد
24:54
مقصود
24:56
وقتی حکم (سعد) را پذیرفتم
24:58
بنی قریظه
24:59
ایشان قبیلهای از یهودیان هستند
25:02
«دنا» یعنی نزدیک شد
25:03
یعنی نزدیک شد
25:05
«مقاتله» (جنگجویان)
25:06
ایشان بالغان توانمند بر جنگ هستند
25:10
«ثُریّه»
25:11
یعنی زنان و کودکان
25:14
به حکم پادشاه
25:15
یعنی حکم الله عزوجل
25:19
از فواید حدیث
25:22
از حدیث استفاده میشود
25:24
که مراجعه به داوری مردی که صلاح و خیر او شناخته شده است
25:28
برای طرفین دعوا لازم است
25:31
چه در امور جنگ باشد و چه در غیر آن
25:35
و در حدیث، ردّی است بر خوارج که حکمیت را بر علی رضیاللهعنه انکار کردند
25:41
و در آن مشروعیت تن دادن به حکم امام یا کسی است که امام او را نماینده قرار داده است
25:47
و در آن مشروعیت گرامی داشتن اهل مقام و منزلت از مسلمانان است
25:51
و گرامی داشتن اهل فضل در مجلس
25:54
و در آن آمده است که گفتن «ای سرور من» از سوی مردی به همراه خود، ممنوع نیست
26:00
هنگامی که همراهش نیکوکار و فاضل باشد
26:03
و کراهت تنها در سرور خواندن مرد فاجر آمده است
26:08
و در آن جواز برخاستن برای اهل فضل و استقبال از ایشان است
26:12
و کراهت برای کسی است که دوست دارد مردم برای او به پا خیزند از روی تکبر و فخرفروشی
26:17
و در آن آمده است که هرکس مردی را در داوری میان خود و دیگری حکم قرار دهد
26:22
و به حکم او راضی شود
26:24
آنچه او حکم کند بر ایشان هر دو نافذ است، در صورتی که با حق موافق باشد
26:29
و در آن بیان فضیلت سعد بن معاذ رضیاللهعنه است
26:33
و موافقت او با حکم خداوند تعالی
26:36
و در آن جواز سپردن ولایت به فرد مفضول با وجود فرد فاضل است