از مجموعهٔ صحیح البخاری
· درس 32 از 113
خلاصه صحیح البخاری | قسمت (32) | ادامه کتاب اوقات نماز سپس کتاب اذان
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
مرکز افادة
0:06
برای مطالعات و پژوهشهای انسانی
0:09
پیش میکند
0:10
مختصر صحیح بخاری
0:15
باب نماز پس از فجر تا بالا آمدن آفتاب
0:22
از ابن عباس روایت شده که گفت
0:25
نزد من مردانی پسندیدهحال گواهی دادند
0:29
و راضیترین ایشان نزد من، عمر است.
0:32
که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
0:34
از نماز پس از نماز صبح نهی فرمود.
0:37
تا آنکه خورشید طلوع کند
0:40
و پس از عصر تا غروب
0:44
شرح و تعلیق بر حدیث
0:47
«شَهِدَ» یعنی آگاه بودن و خبر دادن
0:50
«لا» به معنای شهادت نزد قاضی
0:53
مرضیها
0:55
یعنی در راستگویی و دینداری ایشان شک نمیکند.
0:58
بعد از صبح
1:00
بعد از نماز صبح
1:02
و پس از عصر
1:04
پس از نماز عصر
1:06
تا آنکه آفتاب طلوع کند
1:08
یعنی تا آنکه [آفتاب] طلوع کند و بالا آید و روشنایی بدهد
1:13
از فواید حدیث
1:16
از این حدیث استفاده میشود
1:18
بیان فضل عمر رضیاللهعنه
1:21
و در این حدیث اشارهای است به عدالت صحابه رضیاللهعنهم
1:27
و در آن است کراهت نماز در اوقات نهی
1:30
در مورد نمازِ دارای سبب، اختلاف شده است
1:34
و نهیِ واردشده در حدیث
1:36
متعلق به فعل برای زمان
1:41
از ابن عمر رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
1:45
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
1:49
هنگامی که لبهی خورشید طلوع کند
1:51
پس نماز را رها کند تا (آن) آشکار شود.
1:55
و هنگامی که لبهی خورشید پنهان شد
1:58
نماز را رها کرد تا خورشید غروب کند
2:01
و با نمازهای خود، نه به هنگام طلوع خورشید و نه به هنگام غروب آن، قصد نکنید (یا: مپندارید).
2:06
زیرا (خورشید) میان دو شاخ شیطان طلوع میکند.
2:10
یا شیطان
2:13
تعلیق بر حدیث
2:17
کنارهٔ خورشید نخستین چیزی است که از آن نمایان میشود
2:21
پس نماز را رها کند
2:23
یعنی ترک کردند و نماز را به تأخیر انداختند
2:25
تا آشکار شود
2:27
تا آنکه بالا برود
2:30
لا تحینوا
2:31
تحرّی نکنید
2:33
یعنی قصد نکنید و عمداً نکنید
2:36
میان دو شاخ شیطان
2:38
شاخ شیطان
2:40
کنار سرش
2:42
از فواید حدیث
2:46
از این حدیث استفاده میشود
2:48
نهی از شباهت یافتن به عبادت مشرکان
2:52
و کراهت نماز در اوقات نهی
2:55
نهی واردشده به فعل مربوط است برای زمان (آن وقت).
3:01
باب
3:03
نماز را پیش از غروب آفتاب آغاز مکن
3:07
از قزعه، مولای زیاد
3:10
گفت
3:11
از ابوسعید شنیدم
3:13
او با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در غزوهها شرکت کرد.
3:17
دوازده غزوه
3:19
گفت
3:20
چهار (چیز) را از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) شنیدم
3:25
یا گفت
3:27
از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) برای آنان حدیث میگوید
3:31
و مرا به شگفتی انداخت و خوشایندم افتاد.
3:35
آیا زنی نباید مسیر دو روز را سفر کند؟
3:38
بدون همراهی شوهر یا محرم
3:41
و روزه دو روز (پشت سر هم).
3:43
عید فطر و عید قربان
3:46
و نماز پس از دو نماز (نماز صبح و نماز عصر) نیست
3:48
از بعد از نماز عصر تا غروب آفتاب
3:52
و پس از نماز صبح تا طلوع آفتاب
3:55
رحلها بسته نمیشود مگر به سوی سه مسجد
4:00
مسجد الحرام
4:02
و مسجد من
4:03
مسجد الاقصی
4:06
تحلیق بر حدیث
4:09
نماز را پیش از غروب آفتاب آغاز نکن
4:13
تحری
4:14
یعنی قصد و کوشش و اجتهاد در طلب
4:17
مرا به شگفتی وا داشت و خوشایندم افتاد.
4:20
«آنقننی» یعنی «مرا به شگفتی انداخت» یا «خوشایندم افتاد»
4:23
معنا را با تغییر لفظ تکرار میکند
4:26
ذو محرم
4:27
او کسی است که ازدواج با آن زن برای همیشه بر او حرام است.
4:32
و نه روزه
4:33
مقصود این است که روزه نگیرد
4:36
و نمازی نیست
4:37
مراد این است: نماز نخوان
4:40
تا آنکه خورشید طلوع کند
4:42
تا آنکه برآید و بالا بیاید و روشن شود
4:46
و محملها بسته نمیشود (برای سفر)
4:48
برای قصد سفر، رحل (وسایل سفر) بسته شد
4:51
از فواید حدیث
4:55
از این حدیث استفاده میشود
4:57
منع زن از سفر بدون شوهر یا محرم
5:01
و در آن حرام بودن روزهگرفتن در روزهای عید است
5:05
و در آن نهی از نماز پس از فجر و عصر (آمده است)
5:09
مربوط به فعلی است که وقت آن معین است
5:12
و در آن بیان فضیلت این سه مسجد است
5:16
و اینکه برای (زیارت) جز آنها بار سفر بسته نمیشود
5:21
از معاویه روایت است که گفت
5:24
شما نمازی میخوانید
5:26
ما همراه رسول الله صلیاللهعلیهوسلم بودیم
5:30
پس ندیدیم که آن را بخواند
5:33
و قطعاً از آن دو (نماز) نهی فرموده است
5:35
یعنی دو رکعت پس از عصر
5:39
شرح حدیث
5:42
پس از عصر
5:44
یعنی پس از نماز عصر
5:46
از فواید حدیث
5:50
از حدیث استفاده میشود
5:52
که هدایت پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
5:55
معیار درستی عبادت است
5:58
و هر صحابی آنچه را از پیامبر صلیاللهعلیهوسلم دیده و شنیده نقل میکند
6:07
باب
6:08
آنچه پس از عصر خوانده میشود، از فواید و مانند آن
6:13
از عایشه روایت است که گفت
6:15
و سوگند به کسی که (جان پیامبر را) گرفت
6:17
آن دو را ترک نکرد تا آنکه با الله دیدار کرد
6:20
و با الله تعالی دیدار نکرد مگر آنکه از نماز سنگین شد
6:25
و بیشتر نمازش را نشسته میخواند
6:29
یعنی دو رکعت پس از عصر
6:32
در روایتی (آمده است)
6:34
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
6:37
در روزی پس از عصر نزد من نمیآمد
6:40
مگر آنکه دو رکعت نماز میگزارد
6:43
و پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
6:45
آن دو را میخواند
6:47
و آن دو را در مسجد نمیخواند
6:50
از ترس آنکه بر امتش سنگین آید
6:53
و دوست میداشت آنچه را بر ایشان سبک است
6:57
شرح حدیث
7:00
و سوگند به کسی که (جان پیامبر را) گرفت
7:02
عایشه سوگند یاد کرد به الله عزوجل
7:05
یعنی سوگند به آن کسی که جان پیامبر صلیاللهعلیهوسلم را گرفت
7:10
تا آنکه با الله دیدار کرد
7:12
یعنی تا آنکه الله تعالی او را وفات داد
7:15
سنگین شدن
7:16
یعنی بیماری بر او شدت یافت
7:18
از ترس
7:20
یعنی از بیم
7:21
که بر امتش سنگین آید
7:24
یعنی که به ایشان مشقت و سختی برسد
7:28
از فواید حدیث
7:32
از حدیث استفاده میشود
7:34
جواز سوگند یاد کردن در مسائل علمی
7:37
و در آن جواز خواندن نماز نافله نشسته است
7:41
و در آن محافظت و مداومت بر نوافل (آمده است)
7:45
و مشروعیت خواندن نماز نافله در خانه
7:48
و در آن بیان مهربانی پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
7:52
و رحمت او بر امتش
7:54
و حرص پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
7:57
بر سبک کردن (تکالیف) از امتش
8:02
از عایشه روایت است که گفت
8:04
دو رکعت (نماز) است که رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
8:08
آنها را نه پنهانی و نه آشکارا ترک نمیکرد
8:12
دو رکعت پیش از نماز صبح
8:14
و دو رکعت پس از عصر
8:18
شرح حدیث
8:21
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم آنها را ترک نمیکرد
8:26
یعنی آنها را رها نمیکرد
8:28
و در آن دلیل بر استمرار و مواظبت بر این عمل است
8:32
و ترک نکردن آن
8:34
از فواید حدیث
8:38
از حدیث استفاده میشود
8:40
محافظت بر دو رکعت پیش از نماز فجر
8:44
و این حدیث دلیل کسی است که به محافظت بر دو رکعت پس از عصر قائل است
8:52
باب اذان پس از گذشتن وقت
8:56
از ابو قتاده روایت است که گفت
8:58
شبی همراه پیامبر صلیاللهعلیهوسلم سفر کردیم
9:03
پس برخی از قوم گفتند
9:05
ای رسول الله، کاش در پایان شب فرود میآمدی (تا استراحت کنیم)
9:08
(پیامبر) فرمود
9:09
میترسم که از نماز بخوابید
9:12
بلال گفت
9:13
من شما را بیدار میکنم
9:16
پس (همگی) دراز کشیدند
9:17
و بلال پشتش را به شترش تکیه داد
9:21
پس چشمانش بر او غلبه کرد و خوابید
9:24
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم بیدار شد
9:27
و در حالی که کناره خورشید طلوع کرده بود
9:30
فرمود
9:31
ای بلال
9:33
کجاست آنچه گفتی؟
9:35
(بلال) گفت
9:36
هرگز خوابی مانند آن بر من چیره نشده بود
9:40
(پیامبر) فرمود
9:41
همانا الله ارواح شما را هرگاه بخواهد میگیرد
9:45
و هرگاه بخواهد آنها را به شما بازمیگرداند
9:48
ای بلال
9:50
برخیز و برای مردم به نماز اذان بگو
9:53
در روایتی (آمده است)
9:55
پس نیازهای خود را برآوردند
9:57
پس وضو
9:59
وقتی که آفتاب بالا آمد و روشن شد
10:03
برخاست و نماز گزارد
10:05
شرح حدیث
10:08
«عرّست» (شب را در بیابان فرود آمدند)
10:10
«تعریس»
10:11
آن است که مسافر برای خواب و استراحت فرود آید تا بیاساید
10:16
به سوی مرکب خود
10:18
یعنی به سوی شتر (وسیلهی سواری) خود
10:20
پس چشمانش او را مغلوب کرد و خوابید
10:23
یعنی بلال رضیاللهعنه
10:26
کنارهٔ خورشید
10:27
یعنی لبه و سوی آن
10:30
کجاست آنچه گفتی
10:32
یعنی کجاست وفای به گفتهات
10:34
من شما را بیدار میکنم
10:36
هرگز خوابی مانند آن بر من چیره نشده بود
10:40
معنی
10:41
پیش از این هرگز مانند این خواب را نخوابیده بودم
10:45
خورشید بالا آمد و روشن شد
10:48
یعنی پاک و صاف و سپید گشت
10:51
از فواید حدیث
10:55
از حدیث استفاده میشود
10:57
سرزنش پیامبر صلیاللهعلیهوسلم یاران خود را
11:01
و مهربانی ایشان نسبت به آنان
11:03
و اینکه بر امام رعایت مصالح دینی لازم است
11:07
و در آن پرهیز از آنچه احتمال (فوت عبادت) با آن هست
11:10
از دست رفتن عبادت از وقت آن
11:13
و حدیث دلالت دارد که در خواب تفریطی نیست
11:17
بلکه تفریط در بیداری است
11:20
و در آن منع از قضا کردن نوافل (فوائد) است
11:22
در اوقاتی که نماز در آن نهی شده است
11:26
و در آن جواز قضای نماز فوتشده به صورت جماعت است
11:32
باب کسی که پس از گذشت وقت، با مردم به جماعت نماز میگزارد
11:38
از جابر بن عبدالله
11:40
که عمر بن خطاب روز خندق پس از غروب آفتاب آمد
11:46
و شروع کرد به دشنام دادن کافران قریش
11:49
گفت
11:50
ای رسول الله
11:52
نماز عصر را نخواندم تا آنکه نزدیک بود خورشید غروب کند
11:57
در روایتی
11:58
و آن پس از افطار روزهدار بود
12:02
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم فرمود
12:05
به خدا سوگند من آن را نخواندم
12:08
پس به سوی بطحان برخاستیم
12:11
پس برای نماز وضو گرفت
12:13
و ما هم برای آن وضو گرفتیم
12:15
پس نماز عصر را پس از غروب آفتاب گزارد
12:18
سپس پس از آن نماز مغرب را گزارد
12:22
شرح حدیث
12:26
نماز عصر را نخواندم تا آنکه نزدیک بود خورشید غروب کند
12:30
مقتضای آن این است که عمر رضیاللهعنه
12:33
نماز عصر را پیش از غروب آفتاب گزارد
12:36
زیرا مشهور دربارهی «کاد» این است
12:38
که اگر در سیاق نفی باشد اثبات میکند
12:42
و اگر در سیاق اثبات باشد نفی میکند
12:46
بطحان درهای در مدینه است
12:50
از فواید حدیث
12:54
از حدیث استفاده میشود
12:56
جواز نفرین بر کافران
12:58
هنگامی که سبب ضایع شدن واجبات شوند
13:01
و در آن تأکید بر محافظت بر نماز عصر است
13:05
و در آن جواز دشنام دادن مشرکان است
13:08
برای تقریر بر آن
13:10
و مقصود، دشنامی است که فحش نباشد
13:13
زیرا همین شایستهٔ منصب عمر رضیاللهعنه است
13:17
و در آن جواز سوگند خوردن بدون آنکه از کسی خواسته شود هست
13:20
هنگامی که بر آن مصلحت دینی مبتنی باشد
13:24
و در آن مشروعیت جماعت در نماز فوتشده است
13:28
و کسی که نمازی از او فوت شده و در وقتی دیگر به یاد آورده
13:32
سزاوار است که با قضای فوتشده آغاز کند، سپس با نماز حاضر
13:37
و حدیث دلیلی است برای کسی که امتداد وقت مغرب را تا غیبت شفق میداند
13:40
تا غیبت شفق
13:42
زیرا پیامبر نماز عصر را بر آن مقدم داشت
13:45
و اگر وقت تنگ بود
13:47
باید با مغرب آغاز میکرد
13:48
تا وقت آن نیز فوت نشود
13:54
باب کسی که نماز را فراموش کند
13:56
هرگاه به یاد آورد باید نماز بگزارد
13:58
و جز همان نماز را اعاده نکند
14:01
از انس بن مالک
14:04
از پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
14:07
فرمود
14:08
هرکس نمازی را فراموش کند
14:10
هرگاه آن را به یاد آورد باید بگزارد
14:12
کفارهٔ آن جز همین نیست
14:16
و نماز را برای یاد من برپا دار
14:19
شرح حدیث
14:22
«نسی»
14:23
یعنی غافل شد و سهو کرد
14:25
کفارهٔ آن جز همین نیست
14:28
یعنی برای آن نماز فراموششده کفارهای نیست
14:31
جز آنکه آن را بگزارد
14:33
و نماز را برای یاد من برپا دار
14:36
یعنی نماز را برای یاد کردن من برپا دار
14:39
زیرا یاد کردن او تعالی والاترین مقصدهاست
14:43
و آن بندگی قلب است
14:45
و سعادت انسان به آن است
14:47
از فواید حدیث
14:50
از حدیث استفاده میشود
14:53
وجوب نماز بر خوابرفته و مردم
14:56
کثرت نماز یا کمی آن
14:59
گفتار پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
15:02
آنگاه که یاد شود
15:03
کسانی که نمازهای فوتشده را قضا میکنند به آن استناد میکنند،
15:06
در وقتی که نماز در آن نهی شده است
15:08
و در حدیث آمده است که در نماز نیابت (جایگزینی) روا نیست،
15:12
و نماز با مال جبران نمیشود،
15:15
همانگونه که روزه و دیگر عبادات با مال جبران میشوند.
15:18
باب گفتگوی شبانه با مهمان و خانواده
15:23
از عبدالرحمن بن ابیبکر (رضیاللهعنهما) روایت است
15:27
که اصحاب صفّه مردمانی تنگدست بودند،
15:31
و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
15:35
هر کس غذای دو نفر نزد او باشد،
15:38
باید سومی را ببرد،
15:40
و اگر غذای چهار نفر باشد، پنجمی یا ششمی را ببرد.
15:44
و ابوبکر (رضیاللهعنه) سه نفر را آورد،
15:48
و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) ده نفر را همراه برد.
15:52
[عبدالرحمن] گفت: من و پدرم و مادرم —
15:56
نمیدانم [راوی] گفت:
15:58
و همسرم و خدمتکاری —
16:00
[خانهای] میان ما و خانهٔ ابوبکر بود.
16:04
و ابوبکر شام خورد
16:06
نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)،
16:09
سپس تا وقت نماز عشا درنگ کرد،
16:13
آنگاه بازگشت،
16:14
و درنگ کرد تا پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) شام خورد،
16:19
و پس از آنکه بخشی از شب گذشت، آنچه الله خواست، بازگشت.
16:24
همسرش به او گفت:
16:26
چه چیز تو را از مهمانانت بازداشت؟
16:29
یا گفت: مهمانت؟
16:31
گفت: آیا شامشان را ندادهای؟
16:34
گفت: نپذیرفتند تا تو بیایی،
16:38
غذا را بر ایشان عرضه کردند، اما نپذیرفتند.
16:40
[عبدالرحمن] گفت: من رفتم و پنهان شدم،
16:44
پس [ابوبکر] گفت: ای نادان!
16:47
و دشنام داد و ناسزا گفت،
16:49
و گفت:
16:51
بخورید، گوارایتان باد!
16:53
سپس گفت: به الله سوگند هرگز آن را نمیخورم!
16:57
به الله سوگند،
16:59
ما هیچ لقمهای برنمیداشتیم
17:02
مگر آنکه از زیرش بیشتر از آن افزوده میشد.
17:06
گفت: یعنی تا آنکه سیر شدند،
17:09
و غذا بیشتر از پیش شد.
17:13
پس ابوبکر به آن نگریست،
17:17
و دید که همان است یا بیشتر از آن.
17:21
پس به همسرش گفت:
17:23
ای خواهر بنی فراس!
17:25
این چیست؟
17:27
گفت: نه، به چشمم روشنی باد،
17:30
اکنون بیشتر از پیش است، سه برابر!
17:35
پس ابوبکر از آن خورد
17:38
و گفت: این [سوگند] جز از شیطان نبود،
17:43
یعنی سوگندش.
17:46
در روایتی آمده است:
17:48
[ابوبکر] گفت: شما فقط منتظر من بودید،
17:51
به الله سوگند امشب آن را نمیخورم!
17:54
دیگران گفتند:
17:56
به الله سوگند ما آن را نمیخوریم تا تو بخوری!
18:00
[ابوبکر] گفت: هرگز شبی به این بدی ندیدهام.
18:04
وای بر شما، چه شده است؟
18:07
چرا میهمانی ما را نمیپذیرید؟
18:10
غذای خود را بیاور!
18:12
پس آمد
18:14
و دست خود را گذاشت و گفت: بسم الله،
18:17
نخستین [بار از] شیطان [بود]!
18:20
پس خورد و ایشان نیز خوردند.
18:22
سپس از آن یک لقمه خورد،
18:25
آنگاه آن را نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) برد،
18:29
و [غذا] نزد او صبح کرد.
18:31
و میان ما و قومی پیمانی بود،
18:35
پس مدت آن سپری شد
18:37
و ما را به دوازده مرد تقسیم کردند،
18:40
با هر مردی از ایشان گروهی بود —
18:43
الله داناتر است که با هر مردی چند نفر بودند —
18:46
و همگی از آن خوردند.
18:49
شرح حدیث
18:53
باب گفتگوی شبانه با مهمان و خانواده
18:57
«سمر» همان گفتگو در شب است.
19:00
[معنای] اینکه اصحاب صفّه
19:02
«صفّه» جایگاه سایهداری از مسجد است
19:06
که بینوایان و مهاجران و غریبان در آن پناه میگرفتند.
19:10
«لبث»
19:12
یعنی درنگ کرد و ماند.
19:14
«ما حبسک عن أضیافک»
19:16
یعنی چه چیز تو را از آمدن نزد مهمانانت بازداشت.
19:20
«أبوا»
19:21
یعنی خودداری کردند.
19:23
«قد عرضوا فأبوا»
19:25
یعنی غذا بر ایشان عرضه شد ولی نخوردند.
19:28
«یا غنثر»
19:30
یعنی ای فرومایه!
19:32
و گفته شده است:
19:33
ای نادان!
19:34
و گفتهاند غیر از این،
19:36
و حاصل همهی آنها سرزنش و تحقیر است،
19:40
که خشمگین در هنگام تنگی سینه آن را میگوید.
19:43
«فجدع»
19:44
یعنی نفرین کرد که بینیاش بریده شود،
19:47
و دشنام داد.
19:48
هر دشنامی
19:50
«لا هنیئاً» (گوارایی نباشد)
19:52
این را از روی ادب (تأدیب) گفت
19:54
و گفته شده است
19:55
که این نفرین بر آنان نیست
19:57
بلکه این جملهای خبری است
19:59
یعنی شما در آن زمان از آن بهرهمند نشدید
20:02
«ویم الله»
20:04
یعنی سوگند الله
20:06
و این از الفاظ قسم است
20:08
«ربی» (پروردگارم)
20:09
یعنی بالا رفت و خوراک افزون شد
20:12
و «قرة عینی» (روشنی چشمم)
20:14
قرة العین
20:15
با آن از خوشحالی تعبیر میشود
20:17
و از دیدن آنچه انسان دوست دارد و با او موافق است
20:21
«لا، هی الآن» (نه، اکنون چنین است)
20:22
یعنی خوراکیها
20:24
این کار تنها از جانب شیطان بود
20:27
یعنی سوگندش
20:29
پس با شکستن سوگند که بهتر بود، او را خوار ساخت
20:32
سپس آن را برداشت
20:34
یعنی ظرف غذا را با خوراکیهای درون آن برداشت
20:38
و میان ما و قومی پیمانی بود
20:41
یعنی عهد آتشبس
20:43
پس مدت پیمان سپری شد
20:45
یعنی آنان به مدینه آمدند
20:47
چرا میهمانی شما را از ما نمیپذیرید؟
20:50
«القِرا» (میزبانی)
20:52
آنچه برای میهمان از خوراک و جای فرود آماده میشود
20:55
از فوایـد حدیث
20:59
از حدیث بهره گرفته میشود
21:02
بیان فضیلت ایثار و همدردی
21:06
و اینکه بر امام، هنگام زیادی میهمانان،
21:09
لازم است که آنان را میان اهل محله تقسیم کند
21:12
هر کس به اندازهٔ توانش
21:14
و خود آنچه را که بتواند برمیدارد
21:17
و در آن بیان فضیلت ابوبکر رضیاللهعنه است
21:20
و گرفتن او بهترین کارها را
21:22
و پیشی گرفتن او به بخشش و جود
21:25
و در آن بیان شدت محبت صدّیق رضیاللهعنه است
21:29
به رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
21:33
و پیوستگی به او و برگزیدن او بر همه مردم
21:37
و در آن جواز خوردن صدیق است
21:40
نزد دوستش
21:42
و جواز اینکه کسی که میهمانانی نزد اوست
21:44
به کارها و مشاغل خود بپردازد
21:47
هرگاه کسی باشد که امور آنان را سامان دهد
21:50
و در آن مباح بودن خوردن میهمان است
21:53
در غیاب صاحب خانه
21:55
و اینکه اگر او اجازه داده باشد، خودداری نکند
21:59
به دلیل انکار صدیق رضیاللهعنه در این باره
22:03
و در آن آمده است که بر فرزند و خانواده
22:05
پذیرایی از میهمانان لازم است
22:07
همچون آنچه بر صاحب خانه لازم است
22:10
و اینکه مرد میتواند فرزند و خانوادهاش را
22:13
به خاطر کوتاهی در نیکی به میهمانش تأدیب کند
22:16
و برای آن خشم گیرد
22:18
و در آن اثبات کرامت آشکار برای صدیق رضیاللهعنه است
22:23
و اثبات کرامات اولیاء
22:26
و در آن مشروعیت شکستن سوگند همراه با کفاره است
22:30
برای انجام آنچه بهتر است
22:33
و برای صدیق شایسته است که مدارا کند
22:35
که به بزرگان برادرانش هدیهٔ اندک بدهد
22:40
کتاب اذان
22:45
باب آغاز اذان
22:51
از انس بن مالک روایت است که گفت
22:54
چون مردم بسیار شدند، گفت
22:57
یاد کردند که وقت نماز را با چیزی که بشناسند، آگاه شوند
23:02
پس یادآور شدند که آتشی برافروزند
23:05
یا ناقوسی بنوازند
23:07
پس بلال را فرمان داد که اذان را دو بار بگوید
23:10
و اقامه را یک بار بگوید
23:13
در روایتی: جز اقامه
23:16
شرح حدیث
23:20
کتاب اذان
23:22
اذان اعلام ورود وقت نماز واجب است با الفاظ مخصوص
23:30
که آتش برافروزند
23:32
یا آتش روشن کنند مانند مجوس
23:35
که ناقوس بنوازند
23:37
ناقوس زنگ ترساییان است که برای اوقات نماز به صدا درمیآورند
23:43
پس بلال را
23:45
فرمان به این کار از رسول الله صلیاللهعلیهوسلم بود
23:50
که اذان را دو بار بگوید
23:52
مراد این است که بیشتر الفاظ اذان دوتایی است
23:56
از فواید حدیث
23:59
از حدیث استفاده میشود
24:02
که قول صحابی «أمر» (فرمان داده شد) حکم رفع دارد
24:04
و مستلزم رفع به پیامبر است
24:06
و در آن استحباب مشورت در کارهای مهم آمده است
24:10
و در آن مخالفت با اهل کتاب و مجوس است
24:14
از ابن عمر روایت است که گفت
24:18
مسلمانان چون به مدینه آمدند
24:22
گرد هم میآمدند و وقت نماز را جستوجو میکردند
24:25
برای آن ندا داده نمیشد
24:27
روزی درباره این موضوع گفتوگو کردند
24:30
برخی از آنان گفتند
24:32
ناقوسی مانند ناقوس ترساییان بسازیم
24:36
و برخی گفتند
24:38
بلکه بوقی مانند شاخ یهودیان
24:41
عمر گفت:
24:43
آیا مردی را نمیفرستید که به نماز ندا دهد؟
24:47
پس رسول الله (ﷺ) فرمود:
24:51
ای بلال، برخیز و به نماز ندا ده.
24:55
توضیح حدیث
24:59
پس برای نماز وقتشناسی میکنند (زمان آن را جستوجو میکنند).
25:01
یعنی آن هنگام را تخمین میزنند،
25:04
یعنی وقت و زمان آن را تا برای نماز حاضر شوند.
25:08
بلکه (ندا دادن با) بوقی همانند شاخ یهودیان (در نظر گرفته شد).
25:11
یعنی در آن دمیده شود.
25:13
و بوق و شاخ از نشانههای یهودیان است.
25:16
پس به نماز ندا داد.
25:18
ظاهر آن است که این اعلامی بوده که بر شیوه اذان شرعی نبوده،
25:23
بلکه خبردادن از فرا رسیدن وقت آن بوده است.
25:26
و احتمال دارد که با اذان واردشده اذان گفته شود.
25:30
از فواید حدیث:
25:34
سخن او «پس برای نماز وقتشناسی میکنند» دلالت دارد
25:38
بر فضیلت محافظت بر نماز جماعت.
25:42
و در آن بیان شدت اهتمام مسلمانان به شعائر است.
25:47
و در آن استحباب مشورت در امور عمومی مهم است.
25:52
و در آن منع از تشبّه به یهودیان و مسیحیان است.
25:56
و در آن (بیان) این است که اذان از شعائری است که توقیفی است
26:00
و شارع آن را تأیید کرده است.
26:03
و در آن بیان فضیلت عمر رضیاللهعنه است.
26:07
و در آن مشروعیت اذان بهصورت ایستاده (اقامهشده) است.
26:10
باب فضیلت اذان گفتن
26:15
از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت:
26:19
رسول الله (ﷺ) فرمود:
26:23
هرگاه برای نماز ندا داده شود،
26:25
شیطان پشت میکند و در حالی که باد (ضراط) دارد،
26:28
تا آنکه اذان را نشنود.
26:31
پس چون اذان پایان یابد، بازمیگردد.
26:34
و چون برای نماز اقامه گفته شود، پشت میکند.
26:37
پس چون اقامه پایان یابد، بازمیگردد
26:40
تا میان آدمی و نفسش وسوسه کند
26:44
(و) بگوید: فلان و فلان را به یاد آور،
26:48
چیزهایی که (قبلاً) به یاد نمیآورد،
26:50
تا آنجا که مرد نداند چند رکعت نماز خوانده است.
26:54
پس اگر یکی از شما ندانست چند (رکعت) نماز خوانده،
26:58
سه یا چهار (رکعت)؟
27:00
پس دو سجده کند در حالی که نشسته است.
27:04
توضیح حدیث
27:08
هرگاه برای نماز ندا داده شود،
27:10
یعنی هرگاه برای نماز اذان گفته شود،
27:13
«أدبر» یعنی رفت و پشت کرد.
27:17
«ضراط» بادی است که از مخرج خارج میشود همراه با صدا.
27:22
«قضی الأذان» یعنی اذان پایان یافت.
27:26
«فإذا ثوّب بها»
27:28
یعنی هرگاه اقامه نماز گفته شود.
27:31
«قُضی التثویب» یعنی اقامه پایان یافت.
27:35
«حتی یخطر» یعنی وسوسه کند.
27:38
«حتی یظل» یعنی تا آنکه بشود.
27:42
«إن یدری» یعنی آنچه را که میداند.
27:45
«فلیسجد سجدتین» یعنی ...
27:49
از فواید حدیث:
27:52
از حدیث استفاده میشود:
27:55
دور کردن و خوار ساختن شیطان با اذان حاصل میشود،
27:59
و آنکه سهوی که برای نمازگزار در نمازش رخ میدهد از وسوسه شیطان است.
28:05
باب بلند کردن صدا در ندا
28:10
از عبدالله بن عبدالرحمن بن ابی صعصعه انصاری مازنی
28:17
که ابوسعید خدری به او گفت:
28:21
من میبینم که تو گوسفند و بادیه را دوست داری.
28:25
پس هرگاه در میان گوسفندانت یا در بادیهات باشی
28:28
و برای نماز اذان گفتی،
28:30
پس صدایت را در ندا بلند کن،
28:33
زیرا هیچ جن و انس و هیچ چیزی که صدای مؤذن را تا منتهای آن بشنود، نیست
28:39
مگر آنکه روز قیامت برای او گواهی میدهد.
28:42
ابوسعید گفت:
28:45
این را از رسول الله (ﷺ) شنیدم.
28:49
توضیح حدیث
28:53
بادیه همان صحرایی است که در آن آبادانی نیست.
28:59
«مدی صوت» یعنی نهایت آن.
29:02
«ولا شیء» نکره در سیاق نفی است
29:06
و عموم حیوانات و جمادات و غیر آنها را افاده میکند.
29:13
از حدیث استفاده میشود:
29:16
جواز اشتغال به بادیهنشینی و نگهداری گوسفند،
29:20
و در آن مشروعیت گوشهنشینی (عزلت)
29:22
و دوری از فتنههای دنیا و زرق و برق آن است.
29:25
و در آن بیان فضیلت اعلام سنتها و آشکار کردن امور دین است.
29:30
و در آن استحباب اذان گفتن برای شخص تنها است.
29:33
و اثبات شنیدن صدای آدمیان توسط جن است.