متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
مرکز افاده
0:06
برای پژوهشها و تحقیقات انسانی
0:09
تقدیم میکند
0:11
مختصر صحیح بخاری
0:16
باب گناه کسی که ابنالسبیل را از آب منع کند
0:21
از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت:
0:26
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
0:29
سه کساند که الله روز قیامت به آنان نمینگرد
0:34
در روایتی (آمده است):
0:35
با آنان سخن نمیگوید
0:37
و پاکشان نمیکند
0:39
و برای آنان عذابی دردناک است
0:42
مردی که در راه، آب اضافی داشت
0:46
پس آن را از ابنالسبیل منع کرد
0:49
در روایتی (آمده است):
0:50
پس الله میفرماید:
0:52
امروز فضل خود را از تو باز میدارم
0:54
همانگونه که تو فضل آبی را که دستانت در آن کار نکرده بود منع کردی
0:58
و مردی که با امامی بیعت کرد و جز برای دنیا با او بیعت نکرد
1:03
اگر از آن دنیا به او میداد راضی میشد
1:05
و اگر به او نمیداد ناخرسند میشد
1:08
در روایتی (آمده است):
1:10
اگر آنچه را میخواهد به او بدهد به بیعتش وفا میکند
1:13
و اگر ندهد وفا نمیکند
1:15
و مردی که کالای خود را پس از عصر عرضه کرد
1:19
پس گفت:
1:20
به الله سوگند، که جز او معبودی نیست
1:22
بهراستی که من اینقدر و آنقدر برای آن دادهام
1:26
پس مردی او را تصدیق کرد
1:28
در روایتی (آمده است):
1:30
و مردی که پس از عصر به سوگند دروغین سوگند خورد
1:34
تا به وسیله آن مال مرد مسلمانی را بگیرد
1:38
سپس این آیه را تلاوت کرد:
1:40
همانا کسانی که عهد الله و سوگندهای خود را به بهای ناچیزی میفروشند،
1:48
شرح حدیث
1:51
و پاکشان نمیکند
1:53
یعنی آنان را ستایش نمیکند
1:55
و گفته شده: آنان را از گناهان پاک نمیکند
1:58
فضل
1:59
یعنی زیادی
2:01
بیعت با امامی
2:03
یعنی امام اعظم
2:05
برای دنیا
2:06
یعنی به سبب چیزی از متاع دنیا که به او میرسد
2:11
و وفا نمیکند
2:12
یعنی به بیعت و عهد
2:15
کالای خود را عرضه کرد
2:16
مراد
2:17
کالای خود را برای فروش عرضه کرد
2:20
پس مردی او را تصدیق کرد
2:22
یعنی خریدار
2:24
پس آن را به همان بهایی که او سوگند خورده بود به آن داده است خریداری کرد
2:28
به اعتماد سوگند او
2:31
از فواید حدیث
2:35
از حدیث استفاده میشود
2:37
که صاحب آب در هنگام نیاز به آن سزاوارتر است
2:41
و در آن ثبوت دیدار الله عزوجل در آخرت است
2:45
و در آن وجوب وفای به عهدها است
2:48
و در آن تحریم دروغ و تقلب در معامله است
2:52
و در آن وجوب وفای به بیعت امام و اطاعت از او است
2:59
باب بستن رودخانهها
3:01
از عبدالله بن زبیر رضیاللهعنهما
3:05
که مردی از انصار با زبیر خصومت کرد
3:08
نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
3:11
درباره آبراههای حره که با آن نخلستانها را آبیاری میکردند
3:15
پس انصار گفت:
3:17
آب را رها کن تا جریان یابد
3:19
او (زبیر) از آن خودداری کرد
3:21
پس نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به مخاصمه برخاستند
3:25
پس رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود
3:28
به زبیر
3:30
ای زبیر، آبیاری کن
3:32
سپس آب را به سوی همسایهات روانه کن
3:35
پس آن انصاری خشمگین شد و گفت:
3:38
آیا او پسرعموی تو است؟
3:40
پس چهره رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) دگرگون شد
3:45
سپس فرمود:
3:46
ای زبیر، آبیاری کن
3:48
سپس آب را نگهدار تا به دیوارها برسد
3:52
در روایتی (آمده است):
3:53
و حق او را کامل داد
3:56
پس زبیر گفت:
3:58
به الله سوگند که من گمان میکنم این آیه درباره همین مورد نازل شده است:
4:03
پس نه، به پروردگارت سوگند که ایمان نمیآورند،
4:05
تا تو را در آنچه میانشان به اختلاف انجامیده داوری قرار ندهند،
4:10
شرح حدیث
4:13
سکر
4:14
یعنی بستن و بازداشتن آب
4:17
در آبراههای حره
4:19
یعنی در مسیل آبی که در حره واقع است
4:22
آب را رها کن
4:24
یعنی آن را روان ساز و جاری کن
4:26
او خودداری کرد
4:28
یعنی زبیر از روان کردن آب بر آن کسی که با او خصومت کرد امتناع ورزید
4:33
پسرعموی تو
4:35
مادر زبیر
4:36
او صفیه دختر عبدالمطلب رضیاللهعنها است
4:40
و او عمه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) است
4:44
پس چهره رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) دگرگون شد
4:48
تغییر کرد به خشم
4:51
حبس کن
4:52
یعنی جلوگیری کن
4:53
دیوارها
4:55
یعنی آن موانعی که آب را نگه میدارد
4:58
تا گمان کنم
4:59
یعنی گمان ببرم
5:00
و مقصود در اینجا
5:02
اعتقاد جازم و قطعی است
5:04
پس نه، به پروردگارت سوگند که ایمان نمیآورند،
5:06
تا تو را در آنچه میانشان به اختلاف انجامیده داوری قرار ندهند،
5:10
یعنی در هر چیزی که در آن اختلافی پیش آید
5:14
استوعب کن
5:15
یعنی کامل و فراگیر ادا کرد
5:18
از فواید حدیث
5:22
از این حدیث استفاده میشود
5:24
مباح بودن آبِ آن چاهها که با کار و تلاش به دست نیامده
5:28
و هر که زودتر به آن برسد، به آن سزاوارتر است
5:31
و در آن است مشروعیت سرزنش کسی که بر امام و حاکم جفا کند و مجازات او
5:37
و در آن است که هدف از فرستادن پیامبران آن است که اطاعتشده باشند
5:42
مردم در همه آنچه به آن امر و از آن نهی شدهاند، از ایشان پیروی کنند
5:49
باب فضیلت آبدادن (به تشنگان)
5:52
از عبدالله بن عمر رضیاللهعنهما
5:55
که رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمود
6:00
زنی به خاطر گربهای که او را زندانی کرده بود عذاب شد تا مرد
6:05
پس در آتش داخل شد
6:07
نه به او خوراک داد و نه آب، هنگامی که او را حبس کرده بود
6:11
و نه او را رها کرد تا از حشرات زمین بخورد
6:16
حاشیهای بر حدیث
6:20
خشاش الارض یعنی حشرات
6:24
از فواید حدیث
6:27
از این حدیث استفاده میشود که آتش مخلوق و موجود است
6:32
و در آن است راهنمایی به مدارا با حیوان و حرام بودن آزار دادن آن
6:39
باب کسی که معتقد است صاحب حوض و مشک آب به آب خود سزاوارتر است
6:45
از ابوهریره رضیاللهعنه
6:48
از پیامبر صلیاللهعلیهوسلم که فرمود
6:52
سوگند به آنکه جانم در دست اوست
6:54
از حوضم مردانی را دور خواهم کرد، همانگونه که شتر غریب از حوض دور رانده میشود
7:01
حاشیهای بر حدیث
7:05
لأذودا یعنی دور خواهم راند، همانگونه که شتر غریب رانده میشود
7:11
یعنی همانگونه که مادهشتر غریب از حوض، از شتران دور رانده میشود
7:15
هنگامی که بخواهد با شترانش آب بنوشد
7:18
از فواید حدیث
7:22
از حدیث استفاده شده
7:24
اثبات حوض
7:26
و در حدیث اشارهای است به فضیلت اخلاص و چنگ زدن به سنت
7:33
از ابن عباس روایت است که گفت
7:36
نخستین بار که زنان کمربند (منطق) بستند
7:38
از سوی مادر اسماعیل بود
7:41
او کمربندی بست تا ردپای خود را بر سارّه پنهان کند
7:46
سپس ابراهیم او و فرزندش اسماعیل را آورد، در حالی که او به اسماعیل شیر میداد
7:51
تا آنکه ایشان را نزد خانه (کعبه) نهاد
7:53
نزد درختی بزرگ بالای زمزم، در بالای مسجد
7:57
و در آن روز در مکه کسی نبود
8:00
و در آنجا آبی نبود
8:02
پس آن دو را همانجا نهاد
8:04
و نزد ایشان کیسهای نهاد که در آن خرما بود
8:08
و مشکی که در آن آب بود
8:10
سپس ابراهیم بازگشت و روانه شد
8:14
مادر اسماعیل او را دنبال کرد و گفت
8:17
ای ابراهیم
8:19
کجا میروی و ما را در این دره رها میکنی
8:23
که در آن نه انسانی است و نه چیزی
8:26
این سخن را بارها به او گفت
8:29
و او به سوی او نگاه نمیکرد
8:32
پس به او گفت
8:34
آیا خدا تو را به این کار امر کرده است؟
8:37
گفت: آری
8:39
گفت
8:40
پس ما را ضایع نخواهد کرد
8:42
سپس بازگشت
8:44
پس ابراهیم روانه شد
8:46
تا آنگاه که به گردنه رسید
8:49
جایی که ایشان او را نمیدیدند
8:51
و رو به خانه (کعبه) کرد
8:53
آنگاه با این کلمات دعا کرد
8:56
و دستهایش را بلند کرد و گفت
8:59
پروردگارا، من از فرزندانم را ساکن کردم
9:03
در درهای که کشتزار ندارد،
9:05
نزد خانه محترم تو
9:07
تا آنجا که رسید: شکرگزارند
9:10
و مادر اسماعیل به اسماعیل شیر میداد
9:14
و از آن آب مینوشید
9:16
تا آنگاه که آنچه در مشک بود تمام شد
9:19
او تشنه شد و فرزندش نیز تشنه شد
9:21
و به او نگاه میکرد که به خود میپیچد
9:24
یا گفت: به خود میتپد
9:27
پس از سر ناتوانی تماشای او، رفت
9:31
کوه صفا را نزدیکترین کوه به زمین یافت که به آن پیوسته است
9:35
پس بر آن ایستاد
9:37
سپس رو به دره کرد و نگاه میکرد
9:39
آیا کسی را میبینی؟
9:41
پس کسی را ندید
9:43
از صفا پایین آمد
9:45
تا آنگاه که به دره رسید
9:47
دامن لباسش را بالا زد
9:49
سپس مانند انسانی که به سختی افتاده تلاش کرد
9:52
تا آنکه از دره گذشت
9:55
سپس به مروه آمد
9:57
و بر آن ایستاد
9:59
و نگاه کردم، ببینم آیا کسی را میبینم.
10:01
پس کسی را ندید.
10:03
این کار را هفت بار انجام داد.
10:06
ابن عباس گفت:
10:08
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
10:12
این است سعی مردم میان آن دو (صفا و مروه).
10:16
پس چون بر مروه مشرف شد،
10:18
صدایی شنید.
10:20
پس گفت: «خاموش باش!»
10:22
خودش را (به آن صدا) مشغول کرد (یا: خود را به شنیدن آن وادار کرد).
10:24
سپس دقت کرد (گوش فرا داد)،
10:26
باز هم شنید.
10:28
پس گفت: «بهراستی شنواندی،
10:30
اگر نزد تو یاوری (فریادرسی) هست…»
10:32
ناگاه دید که فرشتهای
10:34
نزد جای زمزم است.
10:36
پس با پاشنهٔ پا (یا: پاشنهاش) زمین را کاوید،
10:38
یا گفت: با بال خود (زمین را کاوید)،
10:40
تا آب ظاهر شد.
10:42
پس شروع کرد به حوض ساختن (گرد آن را حلقه کردن)،
10:44
و با دستش چنین میکرد،
10:47
و از آب در مشکش پر میکرد،
10:50
و آب پس از آنکه برداشته میشد، میجوشید.
10:53
ابن عباس گفت:
10:55
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
10:58
الله رحمت کند مادر اسماعیل را!
11:01
اگر زمزم را رها میکرد،
11:03
یا گفت:
11:05
اگر از آب برنمیداشت،
11:07
زمزم چشمهای جاری (آبگیر و روان) میشد.
11:10
در روایتی (آمده است):
11:13
اگر آن را رها میکرد، آب آشکار (روان) میبود.
11:16
(راوی) گفت:
11:18
پس او نوشید و فرزندش را شیر داد.
11:21
پس فرشته به او گفت:
11:23
«از تباه شدن (بیکسی و هلاکت) مترس،
11:25
چرا که اینجا خانهٔ الله است،
11:27
این کودک و پدرش آن را بنا میکنند،
11:30
و الله اهل خود را ضایع نمیگذارد.»
11:33
و آن خانه (کعبه) بلندتر از زمین بود، همچون تپهای بلند.
11:37
سیلها به آن میرسیدند
11:39
و از راست و چپ آن میگذشتند.
11:42
و چنین بود،
11:44
تا اینکه گروهی از قبیلهٔ جرهم بر آنان گذشتند،
11:47
یا خانوادهای از جرهم،
11:50
که از راه کَدا (کَداء) میآمدند،
11:53
پس در پایین مکه فرود آمدند.
11:56
ناگاه پرندهای را دیدند که دور میزد (و چرخ میزد)،
11:58
پس گفتند:
12:00
«این پرنده حتماً گرد آب میچرخد!
12:03
ما این دره را (تا به حال) همواره میشناختیم و در آن آبی نبود.»
12:07
پس یک یا دو نفر را فرستادند،
12:10
ناگاه آب را یافتند،
12:12
پس بازگشتند
12:14
و آنان را از وجود آب خبر دادند.
12:16
پس (همه) رو آوردند.
12:18
(راوی) گفت:
12:19
و مادر اسماعیل نزد آب بود.
12:21
پس گفتند:
12:23
«آیا به ما اجازه میدهی که نزد تو فرود آییم؟»
12:26
گفت: «آری،
12:28
امّا در آب حقّی برای شما نیست.»
12:31
گفتند: «آری (پذیرفتیم).»
12:33
ابن عباس گفت:
12:35
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
12:38
پس این موضوع مادر اسماعیل را خوشحال کرد،
12:41
زیرا او انس (همنشینی با انسانها) را دوست میداشت.
12:43
پس فرود آمدند و به خانوادههای خود (پیام) فرستادند
12:47
و با آنان (به آنجا) فرود آمدند.
12:49
تا آنکه در آنجا خانوادههایی از ایشان سکونت یافتند،
12:53
و کودک بزرگ شد،
12:54
و عربی را از آنان آموخت،
12:57
و (جوانان) او را پسندیدند و شگفتزده شدند از اینکه بزرگ شد.
13:00
و چون به بلوغ رسید،
13:02
او را با زنی از آنان ازدواج دادند.
13:04
و مادر اسماعیل درگذشت.
13:07
پس ابراهیم پس از ازدواج اسماعیل آمد تا از ترکهٔ (خانوادهٔ) او سرکشی کند،
13:13
و اسماعیل را نیافت.
13:15
پس از همسرش دربارهٔ او پرسید.
13:17
او گفت:
13:19
«برای ما (روزی) میجوید (رفته است).»
13:21
سپس از زندگی و وضعیت آنان پرسید.
13:24
او گفت:
13:26
«ما بشری (گرفتاریهایی) داریم،
13:28
در تنگی و سختی هستیم.»
13:30
پس نزد او شکایت کرد.
13:32
(ابراهیم) گفت:
13:33
«چون شوهرت آمد،
13:35
سلام مرا به او برسان
13:37
و به او بگو:
13:38
آستانهٔ (در) خانهاش را تغییر دهد.»
13:41
پس چون اسماعیل آمد،
13:44
گویا چیزی (از بوی یا حالتی) احساس کرد،
13:47
پس گفت:
13:48
«آیا کسی از جانب (کسی) نزد شما آمده است؟»
13:50
گفت: «آری،
13:52
پیری به چنین و چنان (وصف) نزد ما آمد،
13:55
و از تو پرسید،
13:57
و من به او خبر دادم،
13:58
و از زندگی ما پرسید، (و من پاسخ دادم)…»
14:01
به او خبر دادم که ما در سختی و تنگنا هستیم.
14:04
گفت:
14:05
آیا به تو چیزی سفارش کرده است؟
14:07
گفت: بله.
14:09
به من فرمان داد که سلام او را به تو برسانم،
14:12
و میگوید:
14:13
«بیآنکه سرزنشی بر تو باشد، آستانهات را استوار نگه دار.»
14:16
گفت:
14:17
آن پدرم است،
14:19
و به من فرمان داده که از تو جدا شوم،
14:22
پس نزد خانوادهات بازگرد.
14:24
و او را طلاق داد
14:26
و از آنان زنی دیگر گرفت.
14:28
پس ابراهیم مدتی از ایشان دور ماند،
14:30
تا آنجا که خدا خواست.
14:32
سپس بعد از آن نزدشان آمد،
14:34
اما او را نیافت.
14:35
پس بر همسرش وارد شد
14:37
و از او دربارهٔ او پرسید،
14:38
گفت:
14:40
او برای ما (روزی) جستجو کرده بیرون رفته است.
14:42
گفت:
14:43
حال شما چگونه است؟
14:45
و از زندگی و وضع ایشان پرسید.
14:48
گفت:
14:50
ما خوب هستیم و در گشایش،
14:52
و خدا را ستایش کرد.
14:54
گفت:
14:55
خوراکتان چیست؟
14:57
گفت:
14:58
گوشت.
14:59
گفت:
15:00
گفت:
15:01
نوشیدنیتان چیست؟
15:03
گفت:
15:04
آب.
15:05
گفت:
15:06
خدایا، به ایشان در گوشت و آب برکت ده.
15:08
(پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:)
15:10
گفت:
15:11
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
15:13
و در آن روز برای ایشان دانهای (غلهای) نبود،
15:16
و اگر برای ایشان بود،
15:18
ابراهیم در حق آن دعا میکرد.
15:20
در روایتی آمده است:
15:22
برکتی به دعای ابراهیم (علیهالسلام) [حاصل شد].
15:24
(صلیاللهعلیهوسلم)
15:27
گفت:
15:29
آن دو [یعنی گوشت و آب] جز در مکه، بر هیچکس غیر از آن دو جایز نیست، مگر آنکه با آن سازگار نیاید.
15:35
گفت:
15:36
هرگاه همسرت آمد، سلام مرا به او برسان
15:40
و به او بگو که آستانهاش را استوار نگه دارد.
15:43
پس چون اسماعیل آمد،
15:46
گفت:
15:47
آیا کسی از جانب شما آمد؟
15:49
گفت: بله.
15:51
پیری خوشسیما نزد ما آمد
15:54
و او را ستایش کرد.
15:55
از تو پرسید، و من او را خبر دادم.
15:58
از زندگی ما پرسید،
16:00
و من او را خبر دادم که ما خوب هستیم.
16:03
گفت:
16:04
آیا به تو چیزی سفارش کرد؟
16:06
گفت: بله.
16:08
او به تو سلام میرساند
16:10
و به تو امر میکند که آستانهات را استوار نگه داری.
16:14
گفت:
16:15
آن پدرم است،
16:17
و تو آستانه هستی،
16:19
او به من فرمان داد که تو را نگه دارم.
16:21
سپس مدتی از ایشان دور ماند، تا آنجا که خدا خواست.
16:24
سپس پس از آن آمد،
16:27
در حالی که اسماعیل زیر درخت بزرگی نزدیک زمزم، تیرهای خود را میتراشید.
16:33
چون او را دید،
16:35
به سوی او برخاست،
16:36
و همانگونه کردند که پدر با فرزند و فرزند با پدر میکند.
16:40
(چنانکه فرزند با پدر)
16:42
سپس گفت:
16:44
ای اسماعیل،
16:45
خدا مرا به کاری فرمان داده است.
16:48
گفت:
16:49
پس آنچه پروردگارت به تو فرمان داده، انجام ده.
16:52
گفت:
16:53
و آیا مرا یاری میکنی؟
16:55
گفت:
16:56
و تو را یاری خواهم کرد.
16:58
گفت:
16:59
خدا به من فرمان داده که اینجا خانهای برایش بنا کنم،
17:03
و به تپهای بلند که بر اطرافش برتری داشت اشاره کرد.
17:08
گفت:
17:09
در آن هنگام پایههای خانه را بالا بردند.
17:13
پس اسماعیل سنگها میآورد
17:16
و ابراهیم بنا میکرد،
17:18
تا آنگاه که بنا بالا آمد،
17:21
این سنگ را آورد و برای او نهاد،
17:24
و او (ابراهیم) بنا میکرد،
17:26
و اسماعیل سنگها را به او میداد،
17:29
و هر دو میگفتند:
17:31
پروردگارا، از ما بپذیر؛ همانا تو شنوای داناهستی،
17:37
گفت:
17:38
و او همچنان (ابراهیم) میساخت تا آنکه دور خانه میچرخید
17:42
و آن دو (ابراهیم و اسماعیل) میگفتند:
17:44
پروردگارا، از ما بپذیر؛ همانا تو شنوای داناهستی،
17:50
شرح حدیث
17:54
منطق همان کمربندی است که میان را با آن میبندند
17:59
از کدام جهت (یعنی «من قبل» به معنای «از کدام سو»)
18:02
تا اثر آن را محو کند
18:04
یعنی تا اثر آن را پنهان کند
18:06
نزد خانه
18:08
یعنی نزد جای خانه
18:10
«دوحه» یعنی درخت بزرگ
18:13
«جراب» یعنی ظرفی از پوست که توشه در آن میگذارند
18:19
«سقاء»
18:20
یعنی مشک آب کوچک
18:22
«قفا»
18:23
«قفا»
18:24
یعنی بازگشت
18:26
«ثنیه»
18:27
یعنی راه در کوه
18:29
همانا من از فرزندانم را در درهای که کشتزار ندارد ساکن گردانیدم،
18:35
زیرا سرزمین مکه برای کشاورزی مناسب نیست
18:38
نزد خانهٔ حرامت
18:41
خانه را به «محرّم» توصیف کرده است
18:43
زیرا الله تعالی تعرّض به آن و سبک شمردن آن را حرام کرده است
18:48
آب مشک تمام شد
18:50
یعنی آب از مشک تمام شد
18:53
«یتلوّی»
18:54
یعنی به خود میپیچد
18:56
و از پشت به شکم میغلتد
18:58
و به راست و چپ (میغلتد)
19:00
و «لَوی»
19:01
یعنی درد شکم
19:03
«یتلبّط»
19:04
یعنی خود را بر زمین میکوبد و میزند، مانند کسی که به صرع دچار شده است
19:09
پس (هاجر) برخاست
19:10
یعنی ایستاد
19:12
پس فرود آمد
19:13
یعنی پایین رفت
19:14
«بلغت»
19:15
یعنی رسید
19:17
«طرف درعها»
19:19
یعنی کنارهی جامهی بلند و فراخش
19:21
تلاش انسان خسته
19:23
یعنی کسی که به او سختی رسیده است
19:26
و آن کاری است که در آن دشواری باشد
19:29
از دره گذشت
19:31
یعنی عبور کرد
19:32
بر مروه بالا رفت
19:34
یعنی روی آورد و بر آن بالا رفت
19:37
«صه»
19:38
یعنی خاموش باش
19:40
«تسمّعت»
19:41
یعنی برای شنیدن خود را به زحمت انداخت و در آن کوشید
19:45
«اگر نزد تو فریادرسی هست»
19:47
مقصود این است: مرا یاری کن
19:49
«به فرشته»
19:51
او جبرئیل علیه السلام است
19:53
پس با پاشنهاش زمین را کاوید
19:55
یعنی با نوک پایش زمین را کند
19:57
آب ظاهر شد
19:59
یعنی جوشید و فراوان گشت
20:01
پس (هاجر) آن را حوضمانند کرد
20:03
یعنی آن را چون حوض ساخت
20:05
تا آب هدر نرود
20:07
و آب در حال جوشیدن است
20:09
یعنی بیشتر ظاهر و جاری میشود
20:11
«اگر زمزم را رها میکرد»
20:14
و آن را حوضمانند نمیساخت
20:16
«ضیعه»
20:17
یعنی هلاکت
20:19
خانهٔ الله
20:21
اشاره به بنای کعبه است
20:24
«مانند تپه»
20:25
«رابیه»
20:26
یعنی جای بلند
20:28
پس (آب) از راست و چپ او میگذرد
20:31
یعنی به آن (کودک) نمیرسد
20:33
«رفقه»
20:34
یعنی گروه
20:36
جرهم
20:37
قبیلهای یمنی است
20:39
«مقبلین»
20:41
یعنی رویآورنده به سوی ما
20:43
«کداء»
20:44
«کداء»
20:45
مکانی در بالای مکه
20:48
«پرندهای که بر آب میچرخد»
20:50
یعنی بر گرد آب رفتوآمد میکند و پیرامون آن پرواز میکند
20:53
پس «جریاً» را فرستاد
20:55
یعنی فرستادهای
20:57
و بدین سبب چنین نامیده شد
20:59
زیرا بهسان فرستنده یا وکیل خود عمل میکند
21:02
یا از آن رو که در کارهایش شتابان میرود
21:06
پس آن را یافت
21:08
یعنی پیدا کرد
21:09
و کودک بزرگ شد
21:11
یعنی اسماعیل علیه السلام
21:13
و (جرهمیان) را به خود جلب کرد
21:15
یعنی ایشان را خواستار و شیفتهی خود ساخت
21:17
و نزد آنان ارجمند شد
21:19
درک کرد
21:20
یعنی احتلام شد
21:22
و منظور این است
21:23
به حد مردان و سن ازدواج رسید
21:26
نظر میکند
21:28
یعنی احوال و وضعیت کسانی را که ترک کرده بود بررسی و زیر نظر میگیرد
21:32
او را رها کرد
21:33
یعنی کسانی را که ترک کرده بود
21:35
هاجر و اسماعیل علیهما السلام
21:38
برای ما میجوید
21:40
یعنی برای ما روزی طلب میکند
21:42
گفته شده است
21:43
او شکار میکرد
21:45
و گفته شده غیر از این است
21:47
از معیشت و وضع زندگی ایشان
21:49
یعنی معیشت ایشان چگونه است و احوالشان چه وضعی دارد
21:53
آستانه در خانهاش را تغییر میدهد
21:55
آستانهٔ در
21:57
یعنی پلهای که هنگام ورود و خروج بر آن پا گذاشته میشود
22:01
و مراد در اینجا زن است
22:04
و این کنایه از جدایی از زن است
22:07
چیزی را احساس کرد
22:09
یعنی به امری پی برد و آن را احساس کرد
22:11
در رنج و سختی
22:13
یعنی در مشقت زندگی
22:16
از تو جدا میشوم
22:17
یعنی تو را طلاق میدهم
22:19
خانوادهٔ خود را نزد خود بخواه
22:21
کنایه از طلاق است
22:23
و برخی آن را لفظی صریح در طلاق میدانند
22:27
پس مدتی نزد ایشان نماند
22:29
یعنی برای مدتی از ایشان غایب ماند
22:31
و خدا را ستایش کرد
22:33
مراد این است
22:35
خداوند عز وجل را به سبب نعمتهایش سپاس گفت
22:38
دانه
22:40
یعنی از گندم و جو و مانند آن
22:44
پس این دو [گونه غذا] جز در مکه، کسی بر آنها تکیه نمیکند
22:47
مگر آنکه با آن سازگار نمیشود
22:49
یعنی گوشت و آب [چنیناند]
22:51
جز در مکه، کسی بر آنها اعتماد نمیکند
22:55
مگر آنکه از اعتماد بر آنها شکایت میکند
22:58
که تو را نگه دارم
23:00
یعنی پس تو را رها نمیکنم
23:02
سپس مدتی از ایشان غایب ماند
23:04
یعنی از ایشان دور بود
23:06
تیر میتراشد
23:08
نَبْل همان تیر است پیش از آنکه پیکان و پرش بر آن نصب شود
23:13
و آن تیر عربی است
23:15
درخت بزرگ
23:16
یعنی درخت تناور
23:18
پس همانگونه عمل کرد که پدر با فرزند میکند
23:21
و فرزند با پدر
23:23
یعنی از در آغوش گرفتن و دست دادن و بوسیدن دست
23:27
و مرا یاری میدهی
23:29
یعنی آیا مرا کمک میکنی
23:31
«أکمه» همان تپه است
23:34
مراد تپهای است که از اطرافش بلندتر باشد
23:38
پایههای خانه را بالا برد
23:41
یعنی پایهٔ کعبه را
23:43
با این سنگ
23:45
مراد از آن سنگی است که به مقام ابراهیم علیه السلام مشهور است
23:50
پس آن را برای او نهاد و بر آن ایستاد
23:53
زیرا بنا بالا رفته بود
23:55
پس لازم شد که بر چیزی بایستد تا ساخت خانه را کامل کند
23:59
و چون ساخت کعبه تمام شد
24:02
ابراهیم علیه السلام مقام را
24:05
پس آن را چسبیده به خانه قرار داد
24:08
پروردگارا، از ما بپذیر؛ همانا تو شنوای داناهستی،
24:13
همراه با این عمل
24:15
از خداوند خواستند که عمل ایشان را از ایشان بپذیرد
24:19
تا در آن سود فراوان حاصل شود
24:23
از فواید حدیث
24:27
از حدیث بهره گرفته شد
24:29
که نخستین کسی که کمربند [نطاق] بست
24:33
و در آن است که غیرت در زنان امری فطری است
24:38
و در آن است که برای هیچکس روا نیست که کسی را در تباهی رها کند
24:43
زیرا ابراهیم علیه السلام
24:45
تنها خانوادهاش را به فرمان خداوند عز وجل در وادی واگذاشت
24:47
به فرمان خداوند عز وجل
24:50
و در آن است فضیلت و فرجام توکل بر خداوند عز وجل
24:54
و در آن است که اخذ به اسباب با توکل منافات ندارد
24:59
و در آن است پذیرفته شدن دعای ابراهیم علیه السلام
25:03
و در آن است که کسی که به توانگری حواله شد، باید حواله را بپذیرد
25:07
و در آن است کمال مهربانی مادر
25:10
و در حدیث دلیلی است بر اینکه تلاش و جستوجو مشروع است
25:15
زیرا مادر اسماعیل برای فرزندش به جستوجو پرداخت
25:19
و در آن اشارهای است به نکوهش ناتوانی و تنبلی
25:23
و در آن است که هاجر مادر اسماعیل
25:26
نخستین کسی بود که میان صفا و مروه سعی کرد
25:29
و در آن است فضیلت آب زمزم
25:31
و اینکه آن خوراک است
25:33
و در آن است فضیلت یقین به خداوند عز وجل
25:37
و اینکه خداوند متعال کسی را که به او پناه برد ضایع نمیکند
25:41
و در آن است دیدار هاجر با جبریل علیه السلام
25:45
و در آن است مژدهٔ هاجر به بازگشت ابراهیم علیه السلام به سوی ایشان
25:50
و به ساخت کعبه
25:52
و در حدیث اشارهای است به عمل بر اساس قرائن
25:56
زیرا پرندگان جز بر آب چرخ نمیزنند
25:59
و در حدیث اشارهای است به اینکه شتابزدگی گاه برخی منافع را از دست میدهد
26:05
هر کس زودتر به آب مباحی برسد، به آن سزاوارتر است.
26:10
و در آن آمده است که هر کس زودتر به آب مباح برسد و آن را در اختیار گیرد،
26:14
از دستش خارج نمیشود، مگر با اجازهٔ او.
26:17
و در حدیث اشارهای است به کراهت نفس از تنهایی.
26:21
و در آن وجوب مراقبت پدر از فرزندش آمده است، هرچند از او دور باشد.
26:26
و در آن آمده است که فرزند کسب و کار میکند، و این از بهترین کسبهاست.
26:32
و در آن آمده است که پدر صالح میتواند از فرزندش بخواهد که از همسرش جدا شود،
26:37
آنگاه که ببیند آن زن شایستهٔ همسری او نیست.
26:41
و در آن نکوهش زنی است که به شکایت شتاب میکند،
26:45
و ستایش زن خشنود و سپاسگزار.
26:48
و در حدیث اشارهای است به نکوهش ناخشنودی و شکایتگری.
26:53
و در آن فال نیک زدن به خوشسیمایی آمده است، زیرا آن نشانهٔ خیر است.
26:58
و در حدیث اشارهای است به فضیلت قناعت و خشنودی از الله به قضای او.
27:04
و در آن فضیلت ستایش و سپاس الله تعالی آمده است.
27:08
و در آن آمده است که پیوسته خوردن گوشت و نوشیدن آب با مزاجها سازگار نیست،
27:13
و مزاج از آن دو منحرف میشود، جز در مکه که آن دو با آن سازگارند.
27:19
و این از جمله برکات مکه و اثر دعای ابراهیم علیهالسلام است.
27:25
و در آن آمده است که از خوشبختی زن و آبادانی خانه، زن شایسته است.
27:31
و در آن آمده است که از بهترین پیشهها، تراشیدن تیر برای تیراندازی است، زیرا دشمن را آسیب میرساند.
27:38
و در آن استحباب برخاستن فرزند برای استقبال از پدرش آمده است.
27:42
و در آن جواز شرط کردن پدر بر فرزندش برای یاریرساندن، آنگاه که فرزند بالغ باشد، آمده است.
27:48
و در حدیث معجزهای برای ابراهیم علیهالسلام است.
27:52
آنجا که با پیری و ناتوانی، سنگی برای پای او نلغزید.
27:56
باب «لا حمی إلا لله ولرسوله صلیاللهعلیهوسلم».
28:05
از صعب بن جثامه رضیاللهعنه روایت است که گفت:
28:09
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم در ابواء یا ودّان [بر ما] گذشت،
28:15
و از اهل خانهای پرسیده شد که از مشرکان شبخون میزنند،
28:20
و از زنان و فرزندان آنان آسیب میرسد.
28:23
فرمود: «آنان از ایشاناند.»
28:26
و شنیدم که میفرمود: «حمی نیست جز برای الله و پیامبرش صلیاللهعلیهوسلم.»
28:34
توضیح حدیث:
28:38
ابواء درهای از درههای حجاز تهامه است.
28:44
امروز به آن «وادی الخُریبة» گفته میشود.
28:47
«یبیتون» یعنی شبانه بر آنان حمله شد.
28:51
«لا حمی»:
28:53
«حمی» جایگاه چراگاهی است که برای چرای دامهای معینی حمایت (ممنوع) میشود.
28:58
از فواید حدیث:
29:01
از حدیث استفاده میشود که حمایت چراگاه ویژهٔ الله و پیامبر اوست.
29:07
دلالت دارد که حکم زمینها با امام (حاکم) است.
29:11
و در آن جواز حمله شبانه به دشمن آمده است.
29:14
و در آن اصل بر این است که مردم در علفی که خودرو روییده شریکند.
29:20
و در آن چیزی ثابت میشود که به تبع ثابت است و بهتنهایی ثابت نمیشود.