از مجموعهٔ مفاهیم اهل سنت - اپیزودهای جمع آوری شده (سریال کامل است)
· درس 61 از 77
خلاصه مفاهیم اهل سنت | 14- مفاهیم ایمان و اسلام | مفاهیم (205-212)
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
خلاصه مفاهیم اهل سنت
0:08
تعریف ایمان
0:10
ایمان نزد اهل سنت و جماعت
0:15
اعتقاد و قول و عمل
0:17
با طاعت افزایش مییابد و با معصیت کاهش مییابد
0:21
پس اعتقاد، تصدیق و اقرار قلب است
0:25
و به آن قول قلب نیز گفته میشود
0:29
و قول، گفتار زبان است به شهادتین و تلفظ آن دو
0:34
و عمل، عمل قلب است
0:37
و آن انقیاد و پذیرش و تسلیم قلب است
0:41
و عمل اعضا به طاعات، جنس عمل است
0:45
و ایمان نزد جهمیه معرفت است
0:49
و نزد اشاعره تصدیق است
0:52
و ایمان نزد کرامیه، گفتن به زبان است
0:56
و اگرچه تصدیق و پذیرش منتفی باشد
0:59
و ایمان نزد مرجئه، تصدیق و گفتن به زبان است
1:04
و ایمان نزد خوارج، همهٔ گفتارها و کردارهای مشروع است، از انجام واجب یا ترک حرام
1:12
و اگر انسان یک واجب را ترک کند یا یک حرام را انجام دهد، کافر میشود
1:18
و خوارج و مرجئه در این ادعا اتفاق دارند که ایمان افزایش و کاهش نمییابد
1:24
و مرجئهٔ فقها اعمال قلب را اثبات میکنند و به اهمیت آن اقرار دارند
1:30
اما آنها آن را چیزی غیر از ایمان میشمارند
1:34
همچنین اعمال اعضا را نیز از مسمای ایمان خارج میکنند
1:39
اما وقتی از رابطهٔ هر یک از اعمال قلب و اعمال اعضا با ایمان پرسیده شوند
1:46
میگویند: آنها از لوازم و ثمرات ایماناند
1:50
ورود اعمال در ایمان نزد اهل سنت
1:55
جنس عمل نزد اهل سنت، رکنی از ارکان ایمان است
2:01
پس اگر جنس عمل، یعنی همهٔ طاعات، از بین برود، اصل ایمان از بین میرود
2:07
شیخ الاسلام ابن تیمیه دربارهٔ فقدان مطلق جنس عمل فرموده است
2:12
پس محال است که مردی هیچیک از آنچه به آن امر شده، از نماز و زکات و روزه و حج را انجام ندهد
2:20
و آنچه را که توان دارد از محرمات انجام دهد
2:23
و با این حال در باطن مؤمن باشد
2:26
چنین کاری را انجام نمیدهد مگر به سبب نبود ایمان در قلبش
2:30
اما اگر برخی اعمال ترک شود
2:33
مانند ترک برخی واجبات یا انجام برخی محرمات
2:37
پس اصل ایمان باقی است
2:40
اما ایمان واجب ناقص میشود
2:43
مگر آنکه در شرع تصریح شده باشد که ترک آن عمل کفر است
2:49
مانند ترک نماز بهطور کلی
2:52
و اگرچه کسالت باشد
2:54
و همچنین حکم به غیر آنچه خدا نازل کرده
2:57
و رد کردن شریعت الله
3:00
از آنجا که مرجئه اعمال را در مسمای ایمان داخل نمیکنند
3:04
پس تارک جنس عمل را کافر نمیدانند
3:08
بلکه تصدیق را برای مؤمن بودن کافی میدانند
3:12
و خوارج همانگونه میاندیشند که اهل سنت میاندیشند
3:15
که اعمال در مسمای ایمان داخلاند
3:19
اما با اهل سنت اختلاف دارند، زیرا انجام هر حرام یا ترک هر واجب را
3:25
کفری میدانند که موجب خلود در آتش است
3:28
اگر صاحبش از آن توبه نکند
3:31
حتی اگر بقیهٔ واجبات را انجام دهد و سایر محرمات را ترک کند
3:35
برخلاف اهل سنت
3:37
که اصل ایمان را از مرتکب گناه کبیره نفی نمیکنند، مادامی که آن را حلال نشمارد
3:43
و میگویند:
3:45
او به ایمانش مؤمن است
3:47
و به گناه کبیرهاش فاسق و ایمانش ناقص است
3:51
و در حدیث جبریل آمده است
3:53
که ارکان ایمان عبارتاند از: ایمان به الله و ملائکهاش
3:58
و کتابهای او و پیامبرانش و روز آخرت
4:01
و قدر، خیر و شرش
4:05
انحراف معاصر در فهم ایمان
4:09
ما امروز در وضعیتی ناگوار و بینظیر در تاریخ اسلام زندگی میکنیم
4:15
اگر نه در تاریخ کل بشریت
4:18
که بسیاری از مردم به یگانگی الله، که شریکی ندارد، ایمان دارند
4:23
اما سپس شریعت او را در واقعیت زندگی اجرا نمیکنند
4:27
و در این کار هیچ حرجی نمیبینند
4:30
بلکه برخی از آنان حتی گمان میکنند که مصلحت امروز
4:33
در کنار گذاشتن شریعت الله از واقعیت بشریت است
4:37
و اتخاذ قوانینی که ساختهٔ بشر است به جای آن
4:41
و با این حال گمان میکنند که مسلماناند
4:44
اسلام و اهلش را دوست دارند
4:47
و چنین چیزی بهطور مجموعی پیش از این در تاریخ بشریت رخ نداده است
4:52
زیرا بشریت در کل تاریخ خود
4:56
از یکی از دو حالت خارج نبوده است
4:59
یا به الله یگانهٔ یکتا ایمان داشته
5:02
و شریعتش را بهطور کلی اجرا میکرده است
5:06
و یا در اعتقاد مشرک بوده
5:09
و به وجود خدایان و قانونگذاران دیگری ایمان داشته
5:13
و شریعتهای آنان را به جای شریعت الله اجرا میکرده است
5:16
اما اینکه به الله یگانه ایمان داشته باشیم
5:19
و سپس شریعت غیر او را اجرا کنیم
5:21
این نوعی سرگشتگی و خبط است
5:24
که نه در جاهلیت و نه در اسلام پیش از این رخ نداده است
5:34
در قاموس آمده است:
5:36
اسلم یعنی اگر مطیع شد و مسلمان گشت
5:39
و ابن تیمیه در شرح معنای اسلام میگوید:
5:43
لفظ اسلام به دو وجه به کار میرود
5:46
نخست بهصورت متعدی
5:48
چنانکه خداوند سبحانه فرموده است:
5:50
و چه کسی دینش نیکوتر است از آنکس که روی خود را برای الله تسلیم کرده و نیکوکار است
5:56
و دوم بهصورت لازم
5:58
چنانکه خداوند تعالی فرموده است:
6:00
آنگاه که پروردگارش به او گفت: تسلیم شو
6:03
گفت: تسلیم پروردگار جهانیان شدم
6:06
و همچنین فرموده است سبحانه:
6:08
و از آنِ او تسلیماند هر که در آسمانها و زمین است
6:12
و آن دو معنا را در بر دارد
6:14
یکی از آنها:
6:16
انقیاد و استسلام
6:18
و دیگری:
6:19
اخلاص در آن و یگانه قرار دادن آن (برای الله)
6:22
عنوان آن، گفتار «لا إله إلا الله» است.
6:25
و آن را دو معناست.
6:27
یکی از آن دو:
6:29
دین مشترک است،
6:30
و آن پرستش الله یگانهای است که شریکی ندارد،
6:34
همان که همهٔ پیامبران به آن برانگیخته شدند.
6:37
و دوم:
6:39
ویژهٔ محمد (ﷺ) است،
6:42
از دین و شریعت و منهاج،
6:45
و آن همان شریعت و طریقت و حقیقت است.
6:48
و ارکان اسلام پنج است:
6:51
گواهی دادن که معبودی جز الله نیست و محمد رسول الله است،
6:56
و برپاداشتن نماز،
6:58
و پرداخت زکات،
7:00
و روزهٔ رمضان،
7:01
و حج خانهٔ الله برای کسی که توانایی رفتن به سوی آن را داشته باشد.
7:07
فهمی نادرست از اسلام است
7:10
که برخی مردم گمان میبرند،
7:13
یا از سر نادانی به حقیقت اسلام،
7:16
یا از روی هوای نفس و مغالطه،
7:18
که هر موحدی از هر ملتی که باشد،
7:21
مسلمان و مؤمن است،
7:23
حتی اگر پس از بعثت پیامبرمان محمد (ﷺ) بر آیین خود باقی بماند.
7:30
و برای رأی خود به سخن خداوند متعال استدلال میکنند:
7:34
به یقین کسانی که ایمان آوردند و کسانی که یهودی شدند و نصارا و صابئان
7:39
هر که به الله و روز آخرت ایمان آورد و کار شایسته کرد
7:44
پس پاداششان نزد پروردگارشان است و نه بیمی بر ایشان است و نه آنان اندوهگین میشوند
7:50
و این فهمی منحرف است،
7:52
زیرا آیه درباره کسی نازل شده که پیش از بعثت پیامبر (ﷺ) بر توحید از میان نصاری یا یهود یا صابئه درگذشته است،
7:58
نه پیش از بعثت پیامبر (ﷺ)،
8:02
اما پس از بعثت او (ﷺ)،
8:06
بر هر کسی لازم است که به او ایمان آورد و از او پیروی کند،
8:10
و برای او کافی نیست که موحد باشد در حالی که بر دین خود باقی مانده و از پیامبر (ﷺ) پیروی نکرده باشد،
8:18
زیرا کفر به محمد (ﷺ) پس از بعثت او،
8:23
کفر به موسی و عیسی علیهما السلام نیز هست.
8:27
و خداوند متعال فرموده است:
8:29
و آنگاه که الله از پیامبران پیمان گرفت به آنچه به شما از کتاب و حکمت دادهام
8:36
سپس پیامبری تصدیقکنندهٔ آنچه با شماست به سوی شما آید، باید به او ایمان آورید و او را یاری دهید.»
8:44
فرمود: «آیا اقرار کردید و بر این پیمان من را پذیرفتید؟»
8:49
گفتند: «اقرار کردیم.»
8:51
گفت: پس گواه باشید و من هم با شما از گواهانم
8:55
و پیامبر (ﷺ) فرمود: «سوگند به آنکه جان محمد در دست اوست،
9:02
هیچکس از این امت که یهودی یا نصرانی باشد، از من نشنود،
9:07
سپس بمیرد و به آنچه من به آن فرستاده شدهام ایمان نیاورد،
9:11
مگر آنکه از اهل آتش خواهد بود.»
9:14
روایت مسلم.
9:16
معنای هر یک از ایمان و اسلام در حال اجتماع و در حال افتراق،
9:25
مفهوم ایمان و اسلام زیر قاعدهٔ مشهور قرار میگیرد:
9:30
«آنچه با هم گرد آید، جدا شود؛ و آنچه جدا شود، با هم گرد آید.»
9:35
یعنی واژهٔ ایمان،
9:37
هرگاه در یک آیه یا یک حدیث با واژهٔ اسلام همراه شود،
9:42
در معنا از یکدیگر جدا میشوند؛
9:45
آنگاه واژهٔ ایمان
9:47
از ایمان باطنی، یعنی تصدیق و اذعان و پذیرش و اعتقادات قلبی، حکایت میکند،
9:54
و اسلام از ایمان ظاهری که بر اعضا و ارکان است، حکایت میکند.
9:59
اما اگر در ذکر از یکدیگر جدا باشند،
10:02
مثلاً واژهٔ ایمان در آیهای بدون همراهی با اسلام آمده باشد یا برعکس،
10:09
آنگاه هر دو به یک معنا خواهند بود،
10:13
یعنی ایمان و استسلام، چه ظاهراً و چه باطناً.
10:17
نمونهٔ همراهی در ذکر:
10:21
سخن الله متعال:
10:23
«اعراب گفتند: ایمان آوردیم.»
10:26
بگو: شما ایمان نیاوردهاید، بلکه بگویید: اسلام آوردیم، و هنوز ایمان در دلهایتان داخل نشده است
10:34
و سخن او متعال:
10:36
به یقین مسلمانان و مسلمانان زن و مؤمنان و مؤمنان زن
10:42
و نمونهٔ افتراق:
10:44
سخن الله متعال دربارهٔ ایمان:
10:47
جز این نیست که مؤمنان کسانیاند که به الله و پیامبرش ایمان آوردند، سپس شک نکردند
10:53
و با اموال و جانهای خود در راه الله جهاد کردند
10:58
ایشان همان راستگویانند.»
11:01
و سخن او متعال دربارهٔ اسلام:
11:04
آنگاه که پروردگارش به او گفت: تسلیم شو
11:07
گفت: تسلیم پروردگار جهانیان شدم
11:11
ارزش ایمان در زندگی و ثمرات آن:
11:15
نخست، مهمترین ارزش ایمان این است:
11:20
که شناخت حقیقت نخستین است،
11:23
یعنی وجود الله متعال،
11:25
آن شناختی که در نفس بشری هیچ شناخت دیگری از وجود هیچ چیز دیگر درست نمیشود مگر از طریق آن.
11:34
پس درمییابد که هستی آفریدهٔ الله است،
11:37
و از اینرو انسان با جهان رفتار میکند،
11:40
در حالی که طبیعت آن را میشناسد،
11:42
و قوانینی را که بر آن حاکم است میداند،
11:45
و حرکت خود را با حرکت این هستی بزرگ، بر پایهٔ این فهم، هماهنگ میسازد،
11:51
و از نوامیس کلی آن منحرف نمیشود،
11:54
پس با این هماهنگی سعادتمند میگردد،
11:56
و همراه با تمام جهان به سوی آفریدگار هستی میرود،
12:00
در طاعت و تسلیم و آرامش،
12:03
بندهای برای الله که او را یگانه میداند و شریکی ندارد.
12:08
و این صفتی است که برای هر انسانی لازم است،
12:12
اما برای گروهی که بشریت را به سوی آفریدگار هستی رهبری میکند، لازمتر است.
12:20
دوم، ارزش ایمان همچنین در تحقق آرامش روانی است،
12:27
و اطمینان به راه،
12:29
و نبودن حیرت یا تردید یا ترس یا ناامیدی.
12:33
و این صفات برای هر انسانی در سفرش بر روی زمین لازم است،
12:38
اما برای رهبری که راه را میجوید، لازمتر است،
12:43
و بشریت را در این راه رهبری میکند.
12:47
سوم، ارزش ایمان در رهایی از هوای نفس و منافع و اغراض و سودهای شخصی است،
12:55
زیرا دل وابسته به هدفی میشود که فراتر از خود اوست،
12:59
و احساس میکند که از امر هیچ چیزی برای او نیست،
13:02
بلکه این دعوت الله است و او در آن مزدور الله است.
13:08
این احساس برای کسی که مسئولیت رهبری به او سپرده میشود، ضروریترین چیز است
13:13
تا چون گلهی سرگردان از او روی بگرداند یا در راه دعوت آزار ببیند، نومید نشود
13:20
و چون تودههای مردم او را پذیرفتند یا گردنها در برابرش فرود آمدند، مغرور نگردد، زیرا او جز یک کارگزار نیست
13:28
چهارم: ایمان به الله، نشانهی زندگیبخشی فطرت و سلامت دستگاههای دریافت آن است
13:36
و نشانهی راستی ادراک انسانی و زنده بودن ساختار بشری است
13:42
و نشانهی گستردگی دریافت حقایق هستی است
13:47
و همهی اینها از شایستگیهای موفقیت در زندگی واقعی است
13:52
پنجم:
13:54
و ایمان به الله، نیرویی محرک و جوشان است
13:58
که همهی جنبههای وجود انسانی را گرد میآورد و همه را به یک سو هدایت میکند
14:05
و آن را به راه میاندازد تا نیروی خود را از نیروی الله بگیرد
14:09
و تا در تحقق خواست عزّ و جلّ او بکوشد
14:13
در جانشینی زمین و آبادانی آن و دفع تباهی و فتنه از آن
14:18
و در پیشرفت و شکوفایی زندگی
14:21
همراه با درک حقیقت فانی بودن آن و پایداری آخرت
14:25
پس کار خود در دنیا را از سر میل به آخرت قرار میدهد
14:29
و این نیز از شایستگیهای موفقیت در زندگی واقعی است
14:35
ششم:
14:37
و ایمان به الله، رهایی از بندگی هوای نفس و از بندگی بندگان است
14:44
و هیچ شکی نیست که انسانی که با بندگی الله آزاد شده
14:49
در جانشینی زمین، توانایی بیشتری برای جانشینی راشده و شایسته دارد
14:54
هفتم:
14:55
و ایمان، پایهی فضیلتها و لگام رذیلتهاست
15:00
و استوارکنندهی وجدانها و تکیهگاه عزمها در سختیهاست
15:04
و مرهم شکیبایی به هنگام مصیبتهاست
15:07
و ستون خشنودی و قناعت به بهرههاست
15:10
و نور امید در سینههاست
15:13
و آرامش و اطمینان جانهاست آنگاه که زندگی آنها را وحشتزده کند
15:17
و تسلای دلهاست آنگاه که مرگ بر آنها فرود آید یا روزهایش نزدیک شود
15:22
و دستاویز استوار میان انسانیت و آرمان بزرگوارش است
15:27
هشتم:
15:28
و با از دست رفتن ایمان، در زندگی بدبختتر خواهیم بود
15:33
و در نردبان آفریدگان در پایینترین رتبه قرار خواهیم گرفت
15:36
از خوارترین چهارپایان و پستترین حشرات و درندهترین جانوران
15:41
چهارپایان گرسنه میشوند چنانکه ما گرسنه میشویم
15:45
اما از اندوه روزی و ترس فقر و خواری درخواست، در اماناند
15:51
و آنها میزایند چنانکه ما میزاییم
15:53
و فرزندانشان را از دست میدهند چنانکه ما از دست میدهیم
15:56
اما از وحشت مادر داغدیده و ترس یتیم در آسایشاند
16:01
و در تنهایشان درد میکشند چنانکه ما درد میکشیم
16:05
اما از آنچه دلها را میخورد و پیوندهای خویشاوندی را میبرد و جمعیت را پراکنده میکند، در آسایشاند
16:11
مانند حسد و دروغ و سخنچینی
16:14
و آنها بیمار میشوند چنانکه ما بیمار میشویم و میمیرند چنانکه ما میمیریم
16:18
اما از اندیشیدن در پایان مرگ، در آسایشاند
16:23
پس اگر ایمانی نداشته باشیم که ما را آرام کند و خشنود سازد و تسلی دهد
16:28
از چهارپایان بیزبان، بدبختتر و گمراهتر خواهیم بود
16:33
و الله بزرگ راست فرمود آنجا که در وصف کافران میگوید
16:37
آیا میپنداری که بیشترشان میشنوند یا تعقل میکنند؟
16:42
«آنان جز چون چهارپایان نیستند، بلکه گمراهترند»
16:47
ایمان به غیب، رابطهی میان عقل و نقل را تنظیم میکند
16:53
ایمان به غیب، ساقهی درخت ایمان است که جز بر آن استوار نمیشود
17:00
پس ایمان به الله عزّ و جلّ
17:03
و فرشتگان و کتابها و پیامبران و روز آخرت و قدر
17:08
همهاش ریشهاش ایمان به غیب است
17:11
و تسلیم بودن در برابر آنچه در قرآن و سنت صحیح از خبرهای این اصول ششگانه آمده است
17:18
و یقین به اینکه عقل را در ادراک حدودی است، و بر
17:23
پس عقل تابع نقل است
17:25
و وظیفهاش آن است که از الله و پیامبرش بیندیشد و در نصوص دو وحی تدبر کند
17:30
و با ایمان به آنها و آثارشان، خدای عزّ و جلّ را عبادت کند
17:37
و عقل سالم با نقل صریح در تعارض نیست
17:41
و اگر تعارضی پیدا شود
17:43
سببش یا فساد در عقل و تصور است
17:47
یا آنکه نقل درست یا صریح نیست
17:51
و الله عزّ و جلّ بندگان پرهیزگارش را چنین توصیف کرده است
17:56
کسانی که به غیب ایمان میآورند و نماز را برپا میدارند و از آنچه به ایشان روزی دادهایم انفاق میکنند
18:03
و این شیوهی سلف است، رحمهم الله
18:06
که نقل را بر عقل مقدم میدارند
18:09
و از نعمت عقل در تدبر آیات و افزایش ایمان بهره میبرند
18:15
و برای آنچه الله عزّ و جلّ از نعمت در آخرت به بندگانش وعده داده، آماده میشوند
18:20
به پاداش عمل صالح
18:23
یا برای آنچه الله به ستمکاران وعدهی کیفر داده، از آن دوری میگزینند
18:27
و از اسباب آن و آنچه به آن نزدیک میکند، دور میشوند
18:31
وظیفهی عقل آن است که از الله عزّ و جلّ و از پیامبرش صلی الله علیه و سلم دریافت کند
18:38
و در برابر آنچه دریافت میکند، فرمانبردار باشد
18:40
نه اینکه بر نصوص دو وحی حاکم شود
18:44
از آن دو هرچه بخواهد میگیرد و هرچه بخواهد رها میکند
18:48
و معنای خطاب این دین به عقل
18:51
آن است که او را بیدار میکند و راهنماییاش میکند و پاکاش میسازد و برایش روشی درست برای نظر و اندیشه برپا میدارد
18:59
نه آنکه به او اجازه دهد دربارهی درستی یا بطلان قوانینش حکم کند
19:04
پس چون نص ثابت شد، همان حکم است
19:08
و بر عقل بشری است که نص را بپذیرد و در برابرش فرمان ببرد و آن را اجرا کند
19:13
خواه حکمتش را دریابد یا نیابد
19:17
پس نقل از سوی الله دانای آگاه است
19:20
و عقل خدا نیست که به درستی یا بطلان حکم کند
19:24
و به پذیرش یا رد آنچه از سوی الله آمده
19:28
و با درک نکردن نقش درست عقل، بسیاری از آشفتگیها پدید میآید
19:34
هم از سوی کسانی که میخواهند عقل بشری را خدایی کنند
19:37
و آن را حاکم بر نصوص سازند
19:40
و هم از سوی کسانی که میخواهند عقل را نابود کنند
19:43
و نقش آن را در ایمان و هدایت و استنباط نفی کنند
19:47
خلاصهی مفاهیم اهل سنت