خلاصه مفاهیم اهل سنت | 68- مفاهیم سیاست شرعی | مفاهیم (1069-1086)

◉ 40 بازدید ⏱ 23:12 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 خلاصهٔ مفاهیم اهل سنت
0:08 سیاست شرعی
0:10 سیاست در لغت
0:13 آن ریاست و سرپرستی زیردستان است، به آنچه که مایهٔ صلاح ایشان باشد.
0:18 پس این رابطه‌ای است میان حاکم و محکومین
0:22 حاکم در آن، مصالح حکومت‌شوندگان را رعایت می‌کند
0:26 سیاست در اصطلاح معاصر با تعریف‌های گوناگونی شناخته شده است.
0:31 شاید از جامع‌ترین آن‌ها، رعایت همه‌ی امور داخلی و خارجی دولت باشد.
0:38 و این برای آن است که سیاست داخلی و خارجی را دربر گیرد
0:43 در شریعت اسلام، سیاست «سیاست شرعی» نامیده می‌شود.
0:48 این رابطه‌ای است میان چوپان، یعنی امام مسلمانان و والی امر ایشان.
0:54 یا کسی که جانشین او باشد، و مردم (رعیت)
0:57 آنان عموم امت‌اند که بر ایشان است که در کارهای نیک از پیشوای مسلمان خود فرمان ببرند، نه در معصیت.
1:04 در برابر اینکه با شریعت اسلام بر ایشان حکم کند
1:08 می‌توان آن را این‌گونه تعریف کرد: سرپرستی امور امت و رعایت مصالح دینی و دنیوی آن، در داخل و خارج.
1:18 مطابق با شریعت اسلامی
1:21 رابطهٔ میان سیاست شرعیه و رسالت اسلام
1:27 پیام اسلام از دو جهت عام است؛ یکی از آن دو، عمومیت گیرندگان این پیام است.
1:34 همان‌گونه که الله سبحانه و تعالی فرموده است: «إن هو إلا ذکر للعالمین» — این [قرآن] جز یادآوری برای جهانیان نیست.
1:40 و الله سبحانه و تعالی می‌فرماید: «و ما تو را نفرستادیم مگر برای همهٔ مردم»
1:46 وجه دوم، شمول منهج آن (قرآن) بر تمامی امور زندگی دنیا و زندگی آخرت است.
1:54 الله سبحانه و تعالی می‌فرماید: «و ما این کتاب را بر تو نازل کردیم، روشنگر هر چیزی»
2:00 الله سبحانه و تعالی فرموده است: «ما در کتاب، هیچ چیزی را فروگذار نکردیم»
2:06 و سیاست شرعی در آن به‌طور کلی همان (معنا و مقصود) است.
2:10 پس این (امامت) برای رسیدگی به امور امت و مصالح دنیوی و دینی آن است، به یک اندازه.
2:17 این مبحث به اداره‌ی امور امت می‌پردازد، چه در روابط درونی آن و چه در ارتباطش با همه‌ی جوامع پیرامونش
2:27 و از جمله آن‌ها دعوت‌شان به اسلام و تلاش برای عبودیت‌شان نسبت به پروردگار جهانیان است.
2:34 بنابراین، لازم بود که سیاست شرعی با رسالت اسلام پیوند داشته باشد.
2:40 به‌طوری‌که این پیام، سرچشمه و منبع الهام‌گیری آن باشد.
2:46 منابع هر یک از سیاست شرعی و سیاست وضعی
2:54 برای آنکه سیاستی شرعی باشد، ناگزیر باید سرچشمه‌ها و منابع استمدادش تنها همان منابع تشریع اسلامی باشد
3:04 پس نخستین و مهم‌ترین این‌ها متون وحی است؛ یعنی از کتاب و سنت
3:08 سپس اجماع علمای امت، سپس اجتهادی که قیاس و مصالح مرسله را دربر می‌گیرد
3:16 اما سیاست وضعی معاصر، منبع اصلی‌اش اندیشه بشری است
3:22 کسی که از جهل و ستم و هوای نفس جدا نمی‌شود
3:26 و اساساً بر جدایی دین از دولت و زندگی مردم استوار است
3:31 سیاست شرعی یک وظیفهٔ دینی است، در حالی که سیاست معاصر یک الزام وضعی (قراردادی) است.
3:39 «سیاست شرعی» و «سیاست وضعی» هر دو نامیده می‌شوند (در ترجمه: هر یک از سیاست شرعی و سیاست وضعی به‌این‌نام خوانده می‌شود)
3:47 سیاست شرعی به ویژگی اصلی‌ای متمایز است که مهم‌ترین آن‌ها ربانی بودن منبع، کمال، شمول و عدل است
3:57 و تعادل، تحقق مصالح بندگان در دنیا و آخرت و دفع مفاسد از ایشان است.
4:04 و تحقق بندگی در زمین برای الله عزّ و جل
4:08 در حالی که سیاست وضعی معاصر به جدایی از وحی متصف است
4:14 این‌که دین را از دولت جدا کرده و بر ستم و هواهای نفسانی بشر استوار است
4:19 و چیرگی نیرومند بر ناتوان و سلطه‌گری او بر وی
4:23 همان‌گونه که در مورد حق وتو (نقد الفیتو) برای پنج قدرت بزرگ در سازمان ملل متحد وضع است.
4:30 و همچنین با سنجیدن به چند پیمانه و با نیرنگ و فریب‌کاری مشخص می‌شود.
4:36 با بیرون آوردن این مظالم در قالب سیاست و قاطعیت و تحقق امنیت
4:42 ادعاهای جدایی دین از سیاست و حکومت، در گذشته و امروز
4:49 ادعاهای جداسازی دین از سیاست و حکومت، ادعاهایی قدیمی‌اند و تازه نیستند
4:55 اما این (مسئولیت/حکمرانی) در میان حاکمان ستمگر امت اسلام، پس از دوران نبوت و خلافت راشده، رایج شد.
5:02 جزئی است نه کلی
5:05 آنان در داوری، شرع را به‌طور کلی و اجمالی به اجرا درمی‌آوردند.
5:09 و هنگامی که این امر با مصلحت ماندن ایشان در حکومت تعارض پیدا کند و تاج و تخت‌شان را تهدید کند،
5:15 شریعت را کنار نهادند و آنچه ملک‌شان را حفظ کند انجام دادند.
5:20 و گفتند: این از باب سیاست است.
5:23 امور رعیت جز با این (امر) استقامت نمی‌یابد.
5:27 و اگر ایشان را به خود شریعت وامی‌گذاشتیم، کارهایشان تباه می‌شد
5:31 اما امروز، سکولارها و لیبرال‌ها
5:35 دین را از سیاست و حکومت کاملاً جدا می‌کنند
5:39 دین را تنها رابطه‌ای میان انسان و پروردگارش قرار می‌دهند
5:44 از مسجد یا کلیسا بیرون نرو
5:47 و در نزد آنان دین هیچ ارتباطی با زندگی مردم بیرون از اماکن عبادت ندارد
5:52 این‌گونه ادعا می‌کنند
5:54 این امر پس از انقلاب فرانسه تأسیس و استوار شد.
5:58 آنجا که مردم بر کلیسا و سلطه‌ی آن بر زندگی‌شان به ناحق شوریدند
6:04 و با این برداشت باطل بیرون آمدند
6:07 و امروز منافقی امت اسلام را از سوی سکولارها و لیبرال‌ها تحت فشار قرار می‌دهد.
6:13 و هر که به سوی ایشان گرایید، این گمراهی در سرزمین‌های مسلمانان (پدید آمد)
6:17 و ایشان در این باره عبارت‌های مشهوری دارند
6:20 از این جمله است: «نه دینی در سیاست است و نه سیاستی در دین».
6:25 دین برای الله است و میهن برای همه.
6:28 تا آخر آن
6:31 چه کسانی حق اعمال سیاست شرعی را دارند و ویژگی‌های آنان چیست؟
6:39 کسانی که حق اعمال سیاست شرعی را دارند، همان ولاة الأمر هستند.
6:46 کسانی که اطاعت‌شان بر رعیت واجب است، در کارهای نیک؛ نه در معصیت.
6:51 الله سبحانه و تعالی فرمود
6:53 ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از الله اطاعت کنید و از پیامبر و از اولوالامر خودتان اطاعت کنید
7:00 پس اگر در چیزی با یکدیگر نزاع کردید، آن را به الله و پیامبر بازگردانید
7:05 اگر به الله و روز آخرت ایمان دارید
7:10 آن بهتر و نیکوتر از نظر عاقبت است
7:13 و خداوند سبحانه و تعالی فرموده است
7:15 و چون خبری از امنیت یا ترس به آنان برسد، آن را پخش می‌کنند
7:21 و اگر آن را به پیامبر و به اولوالامر خودشان بازمی‌گرداندند
7:25 کسانی از ایشان که استنباط می‌کنند، آن را می‌دانستند
7:29 منظور از اولو‌الامر در این دو آیه
7:32 علما و حاکمان
7:34 و کسانی که از جانب ایشان نمایندگی می‌کنند، از قضات و والیان نواحی
7:38 یا مجالس شورا یا هیئت‌های شرعی
7:42 و هر کس که بر مردم سلطه‌ی شرعی دارد
7:46 و بنا بر این
7:47 از جمله فریب‌کاری (تلبیس) آن است که معنای «ولی الأمر» بر طواغیت معاصر منطبق شود.
7:53 از کسانی که به غیر شرع الله حکم می‌کنند
7:56 و دوست می‌دارند دشمنان الله را
7:58 و همان‌گونه که والیان شرعی در امر معروف حق اطاعت از سوی رعیت را دارند
8:04 پس بر آنان واجب است که از الله و رسول او در آنچه به آن فرمان می‌دهند اطاعت کنند.
8:09 و اینکه مردم را به شریعت اسلام داوری کنند
8:12 ابن تیمیه گفت
8:14 و امیران و علما
8:16 در مواردی که اطاعت از ایشان واجب است
8:19 و بر ایشان نیز واجب است که در آنچه (الله و رسول) به آن فرمان می‌دهند، از الله و رسول اطاعت کنند.
8:25 بر همه‌ی زمامداران و زیردستان، و بر سران و فرودستان
8:30 اینکه هر یک از ایشان در حال خود از الله و رسولش اطاعت کند
8:34 به شریعت الله که برای او تشریع فرموده، پایبند می‌ماند.
8:39 اطاعت (از امیر) تنها در کار نیک است، نه در معصیت.
8:44 در سخن الله سبحانه و تعالی
8:47 ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از الله اطاعت کنید و از پیامبر و از اولوالامر خودتان اطاعت کنید
8:54 پس اگر در چیزی با یکدیگر نزاع کردید، آن را به الله و پیامبر بازگردانید
8:59 اگر به الله و روز آخرت ایمان دارید
9:03 آن بهتر و نیکوتر از نظر عاقبت است
9:07 امر به اطاعت را با ذکر رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) تکرار کرد
9:12 برای اشاره به اینکه اطاعت از رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
9:17 از جملهٔ طاعت الله سبحانه و تعالی
9:19 و فعل «أطیعوا» با «أولی الأمر» تکرار نشده است
9:23 برای اشاره به این‌که اطاعت از ایشان مشروط است
9:26 اینکه این کار در آنچه طاعت الله و رسول او است باشد
9:31 اما آنچه در آن نافرمانی الله و رسولش باشد
9:35 در آن صورت هیچ اطاعتی (از او) واجب نیست.
9:38 زیرا هیچ اطاعتی برای مخلوق در معصیت خالق (الله) جایز نیست
9:42 واجب است که در هنگام دستور به معصیت، از آن امتناع شود.
9:45 و هنگام اختلاف در امری
9:48 پس واجب آن است که به الله و رسول (ﷺ) بازگردانده شود.
9:51 همان‌گونه که آیه تصریح کرده است
9:53 و مقصود
9:54 داوری به کتاب الله و سنت رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
10:00 آیه این را شرط ایمان قرار داده است.
10:04 اگر به الله و روز آخرت ایمان دارید
10:09 پس این دلالت دارد بر آن‌که کسی که مسائل مورد اختلاف را به الله و رسول او بازنگرداند،
10:15 پس او حقیقتاً مؤمن نیست.
10:17 بلکه او به طاغوت ایمان دارد
10:19 همان‌طور که آیهٔ بعدی آن را یادآور شد
10:22 آیا ندیدی کسانی را که ادعا می‌کنند ایمان آورده‌اند
10:26 به آنچه بر تو نازل شده و به آنچه پیش از تو نازل شده است
10:31 می‌خواهند داوری نزد طاغوت ببرند
10:34 با آنکه فرمان یافته بودند که به آن کفر ورزند
10:37 و شیطان می‌خواهد آنان را به گمراهی دور و درازی بکشاند.
10:42 و آیهٔ نخست نیز تأکید کرده است
10:46 بر درستیِ شیوهٔ بازگرداندن (موضوعات) به الله و رسول، و نیکی آن
10:50 گفت: این بهترین و نیکوترین تأویل است.
10:55 رابطه میان سیاست و مدیریت
11:00 مدیریت در جهان معاصر ما (را) به خود مشغول کرده است
11:04 بخش بزرگی از اندیشهٔ مردم
11:07 تا جایی که به علمی مستقل تبدیل شد
11:10 درباره آن سخن می‌گویند؛ از عملیات چهار
11:13 شامل آن‌ها می‌شود، هر مدیریتی
11:15 برنامه‌ریزی و سازماندهی و اجرا است
11:18 و پیروی و تقویم (ارزیابی و اصلاح)
11:21 مدیر، مسئول اصلی است
11:24 دربارهٔ اجرای این چهار عملیات
11:27 خواه خودش آن را در برخی از آن‌ها به‌کار بسته باشد
11:30 یا به آنچه آن را به گروه کاری نسبت می‌دهد
11:33 آنچه آن را شکل می‌دهد
11:35 و زمینه‌های مدیریت متنوع است
11:37 و این مدیریت جوامع را دربرمی‌گیرد
11:40 و مدیریت شرکت‌ها و مؤسسات
11:43 و مدیریت پروژه‌ها و مدیریت خود
11:46 و تا آخر آن
11:49 و از تعریف سیاست شرعی پیشین
11:52 روشن می‌شود که این عبارت از مدیریت امت است.
11:55 یا آن‌گونه که به تعبیر امروزی گفته می‌شود
11:58 مدیریت جوامع
12:01 پس ناگزیر باید در آن نیز محقق شود
12:04 عملیات چهارگانه‌ای که شامل آن می‌شود
12:07 کدام مدیریت
12:11 او نخستین مسئول این امر است
12:13 او و تیم همراهش
12:16 اما در اینجا بر این تأکید می‌کنیم که ضروری است
12:19 همهٔ این‌ها بر اساس منهج الله و شریعت او است
12:22 و پایبندی به کتاب الله
12:25 و سنت رسول او صلی‌الله‌علیه‌وسلم
12:28 و مخالفت نکردن آن دو در هیچ‌یک از (امور)
12:31 این عملیات‌ها
12:35 میانه‌روی در مدیریت و سیاست
12:38 نباید اهتمام به مدیریت و سیاست ما را با خود ببرد
12:42 در کنار غلو و افراط
12:45 در بخش نظری آن موضوع
12:48 کسانی که متولّی امر هستند، در برنامه‌ریزی و نظریه‌پردازی غرق می‌شوند
12:51 تا آنکه روزها و ماه‌ها بگذرد
12:54 بلکه حتی سال‌ها
12:57 و آنان همچنان در نظریه‌پردازی و بررسی‌های خود هستند.
13:00 یک نفر را جلو می‌اندازند و نفر دیگری را عقب می‌اندازند
13:03 و همین امر ایشان را از عمل بازمی‌دارد
13:06 و بر ایشان است فرصت‌هایی که پیش رویشان قرار می‌گیرد
13:09 بی‌آنکه از آن‌ها بهره‌برداری کنند
13:12 و اگر برای امثال اینان مقدّر شود
13:15 اینکه از جانب برنامه‌ریزی و نظریه‌پردازی به میدان عمل منتقل شوند
13:18 به حیز اجرا (تنفیذ)
13:21 آنان را نیز می‌بینی که در تنظیم کار غرق می‌شوند.
13:24 و ترتیبات دقیقی برای آن قرار داد
13:27 که در بسیاری از آن‌ها ممکن است صرفاً جنبه‌ی شکلی داشته باشد
13:30 جز به کندی و بازماندن کار منجر نمی‌شود
13:34 همچنین نباید آن هشداری که پیش‌تر دادیم ما را
13:37 به کم‌اهمیت جلوه دادن جایگاه مدیریت و سازمان‌دهی
13:40 اتهام هر کار منظم و سنجیده‌ای
13:43 آن را عملی حزبی و بدعی می‌داند
13:46 این امر به سهل‌انگاری در برنامه‌ریزی و مطالعه می‌انجامد
13:49 و اقدام بر عمل بدون هیچ‌یک از آن‌ها
13:52 پس هرج‌ومرج پدید می‌آید
13:55 و تخبّط پدید می‌آید
13:58 و در پی آن، اوقات و اموال تلف می‌شود.
14:01 بی‌فایده
14:04 بلکه به عقب‌گرد و پسرفت می‌انجامد
14:07 و به عقب‌ماندگی امت بازمی‌گردد
14:10 پس ناگزیر باید در نگاه کردن، میانه‌روی را پیشه کرد
14:13 در برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی
14:16 و در اجرا و پیگیری و ارزیابی، با قاطعیت عمل کرد
14:23 تدوین شریعت
14:27 عبارت است از صیاغت احکام معاملات
14:30 و این کار به‌صورت قوانین مدون و شماره‌گذاری‌شده، به شیوهٔ
14:33 قوانین وضعی انجام شد
14:36 و این کار در اواخر
14:39 خلافت عثمانی آغاز شد
14:42 هنگامی که سلطنت، ضعف قضات دانشمند را دید
14:45 و افزایش دعوا‌ها و حوادث تازه‌پیدا
14:48 که در کتاب‌های فقه منصوص نبود
14:51 در نتیجهٔ آمیختگی حکومت
14:54 با غیرعرب‌های کشورهای همسایه، پدید آمد
14:57 کمیسیونی از دانشمندان تشکیل شد
15:00 تا قانون مدنی تدوین کند
15:03 برگرفته از فقه حنفی
15:06 که در آن احکام در مواد شماره‌گذاری‌شده بیان شود
15:09 به سبک قوانین بیگانه
15:12 و بر کتاب‌ها و ابواب فقهی مرتب گردد
15:15 و آن کار را پیاپی منتشر کردند
15:18 در مجله‌ای به نام مجلهٔ احکام عدلیه
15:21 و آغاز کار کمیسیون
15:25 مطابق
15:31 و آخرین شمارهٔ مجله منتشر شد
15:34 در سال
15:38 مطابق
15:43 یعنی کار هفت سال به درازا کشید
15:46 و مجموع مواد مجله به
15:49 هزار و هشتصد و پنجاه و یک ماده رسید
15:52 با آنکه نیت این کار درست و قصد آن نیکو بود
15:56 اما در خود مفاسد و زیان‌هایی دارد
16:00 و برخی از آن‌ها بسیار جدی است و نمی‌توان از آن‌ها چشم پوشید
16:04 مفاسد تدوین شریعت
16:08 از مهم‌ترین مفاسد تدوین شریعت
16:12 نخست
16:14 افزایش ضعف قضات و فقیهان
16:17 و جلوگیری از اجتهاد در شناخت مراد الله
16:20 و رسول او در مسائل
16:23 به سبب اعتماد کامل بر مواد قوانین و الزام به آن‌ها
16:29 دوم
16:32 باز شدن راه برای کسانی که دانشمند نیستند
16:34 برای ورود به عرصهٔ حکم و قضا
16:37 با تکیه بر اجرای قانون مدون
16:41 بی‌آنکه به گمان ایشان نیازی به آموختن شریعت باشد
16:45 تا جایی که قضات غیرنظامی و نظامی را دیدیم
16:49 که فقه اسلامی نخوانده‌اند
16:52 و اهلیت اجتهاد در حکم را ندارند
16:56 سوم
16:58 وادار کردن مردم به یک قول در مسئله
17:01 که در قانون مدون شده است
17:03 هرچند ممکن است آن قول مرجوح باشد
17:06 نزد محققان دانشمند مجتهد
17:10 چهارم
17:11 ممکن است درگاهی باشد برای وارد کردن قوانین وضعی
17:15 به جای احکام شرعی
17:19 بیعت
17:22 آیا بیعت عقدی است میان رعیت
17:25 یا میان کسانی که از جانب ایشان نمایندگی می‌کنند
17:27 و حاکمی که رعیت ریاست و سیاست امور را به او می‌سپارد
17:30 به موجب این عقد
17:32 ریاستش بر ایشان و سیاست ایشان را
17:34 برای تأمین مصالح دینی و دنیوی آنان
17:38 و در مقابل، آنان متعهد می‌شوند
17:41 که در کارهای پسندیده، به او گوش به فرمان و مطیع باشند، نه در معصیت
17:45 پس آن مانند هر عقد دیگری است
17:47 سه رکن دارد
17:50 و معقودٌ علیه
17:52 پس نبودن کامل معقودٌ علیه
17:54 عقد را ویران و باطل می‌کند
17:57 و علی
17:58 پس ولایت کسی را که دین را ضایع می‌کند و با آن می‌ستیزد، روا نیست
18:02 و شریعت الله را از حکومت کنار می‌زند
18:06 و بیعت بدون اختیار روا نیست
18:09 که به امت بازمی‌گردد
18:11 و اهل حل و عقد از جانب آنان در آن نمایندگی می‌کنند
18:15 و آنان صاحبان رأی و مشورت در میان امت‌اند
18:18 پس حاکمی را برمی‌گزینند که بیعتش از نظر شرع درست باشد
18:22 و از اهل تقوا و صلاح باشد
18:25 با توانایی و قدرت
18:27 و ولایت دادن به کافر یا فاسق از ابتدا روا نیست
18:32 ولی اگر کسی که فاسق است والی شود
18:35 یا پس از ولایت، فسق بر او عارض شود
18:38 ولایت او برقرار است
18:40 و نماز پشت سر او درست است
18:43 تا زمانی که به نقض دین و شریعت الله فرمان ندهد
18:46 اما کافر، و کسی که کفر بر او عارض شود
18:49 ولایت و امامت او درست نیست
18:53 خداوند متعال می‌فرماید
18:55 و الله هرگز برای کافران قرار نمی‌دهد
18:58 بر مؤمنان راهی قرار نمی‌دهد»
19:01 شوری
19:04 شوری یعنی گرفتن رأی از دیگران
19:08 و آن یکی از ویژگی‌های اصلی امت اسلام است
19:13 خداوند متعال می‌فرماید
19:15 و کسانی که پروردگارشان را اجابت کردند و نماز را برپا داشتند
19:19 و کارشان در میان خودشان با مشورت است
19:21 و از آنچه به ایشان روزی داده‌ایم، انفاق می‌کنند»
19:25 در همه سطوح رهبری، به آن ترغیب شده است،
19:29 که رهبر از آنان، پایین‌تر از خود، مشورت می‌خواهد
19:32 در آنچه که به مشورت ایشان نیاز دارد.
19:36 و برترین و مهم‌ترین آن
19:38 مشورت میان سرپرست و رعیت است.
19:41 الله تعالی فرمود:
19:44 «و اگر تندخو و سخت‌دل بودی، از اطرافت پراکنده می‌شدند.
19:50 پس از ایشان درگذر و برایشان آمرزش بخواه و در کار با ایشان مشورت کن.
19:55 پس چون تصمیم گرفتی، بر الله توکل کن
19:58 همانا الله توکل‌کنندگان را دوست دارد
20:02 مشورت در دولت چگونه برگزار می‌شود؟
20:08 شکلی که مشورت به آن انجام می‌شود،
20:11 قالبی معین نیست،
20:13 بلکه به هر محیط و زمانی واگذار شده است
20:16 و به آنچه با آن دو سازگار است، از شکل‌ها و تشکیلات،
20:20 مانند مجالس شورا
20:22 و نهادهای مشورتی گوناگون.
20:25 به این شرط که مشورت با شریعت الله مخالفت نداشته باشد.
20:30 پس مشورت، اصلی استوار در عقیده مؤمنان است
20:35 که هیچ شکل تشکیلاتی آن را پدید نمی‌آورد،
20:38 بلکه این شکل‌ها
20:40 تنها ابزاری برای اجرای این اصل بزرگ‌اند.
20:46 و نخست باید مسلمانان مؤمنی وجود داشته باشند
20:50 که با عقیده خود، ایمانی استوار دارند،
20:53 و به اصول شریعت و احکام آن پایبندند،
20:56 تا از رهگذر ابزار مناسب مشورت، نظام اسلامی مطلوب در میان ایشان تحقق یابد.
21:01 (نظام اسلامی مطلوب)
21:04 مشورت به معنای تردید و کش‌دادن در تصمیم‌گیری نیست،
21:11 بلکه باید عزم و توکل بر الله در اجرای نتیجه آن همراه باشد.
21:18 الله تعالی فرمود:
21:20 «و در کار با ایشان مشورت کن.
21:22 پس چون تصمیم گرفتی، بر الله توکل کن
21:25 همانا الله توکل‌کنندگان را دوست دارد
21:29 در مشورت، تربیتی است برای هر دو، سرپرست و رعیت.
21:34 در مشورت میان سرپرست و رعیت،
21:39 در مشورت میان سرپرست و رعیت، برای هر یک تربیت است.
21:45 سرپرست خود را به مشورت با رعیت خویش عادت می‌دهد و از استبداد در کار پرهیز می‌کند،
21:51 و رعیت به مشارکت در تصمیم‌گیری تربیت می‌شود،
21:55 و مسئولیت و پیامد نتیجه آن را بر دوش می‌کشد.
22:00 حیله‌ی مستبد برای مشروعیت بخشیدن به مشورت.
22:05 استناد حاکم به مشورت.
22:07 کسی که می‌داند آنان با او موافق‌اند، این مشورت نیست،
22:12 زیرا حاکم مستبد زمانی مشورت می‌کند که بداند آنان با او موافق‌اند،
22:17 و هنگامی که گمان غالب او عدم موافقت آنان باشد، با استبداد تصمیم می‌گیرد.
22:23 میان سیاست و عبادت.
22:28 عبادت الله مسئولیتی فردی است
22:33 و به اجازه‌ی هیچ حاکم یا نظامی نیاز ندارد.
22:38 اما دخالت حاکم در عبادت مردم برای پروردگارشان،
22:42 و شرط گرفتن اجازه و مجوز از او پیش از آن،
22:46 سیاستی فرعونی است،
22:49 چنان‌که فرعون به جادوگران گفت، آن‌گاه که به پروردگار موسی علیه‌السلام ایمان آوردند:
22:55 آیا پیش از آنکه به شما اجازه دهم، به او ایمان آوردید
22:59 بی‌گمان او بزرگ شماست که جادوگری به شما آموخته است، پس به زودی خواهید دانست.»