از مجموعهٔ مفاهیم اهل سنت - اپیزودهای جمع آوری شده (سریال کامل است)
· درس 71 از 77
خلاصه مفاهیم اهل سنت | 4- مفاهیمی درباره وحدت الوهیت | مفاهیم (38-45)
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
خلاصهٔ مفاهیم اهل سنت
0:08
معنای «رب»
0:12
واژهٔ «رب» در زبان
0:14
بر مالک متصرف اطلاق میشود،
0:16
و بر سرور و مدبّر،
0:18
و بر مربّی و مصلح و قیّم.
0:21
و جز بهصورت مضاف به چیزی،
0:24
جز بر الله تعالی اطلاق نمیشود،
0:26
چنانکه عزّ و جلّ فرموده است:
0:29
از روزی پروردگارتان بخورید و او را شکر کنید
0:32
شهری پاک و پروردگاری آمرزنده
0:36
اما هرگاه این وصف به غیر الله تعالی نسبت داده شود،
0:39
ناگزیر باید به چیزی اضافه شود،
0:42
پس گفته میشود: «رب خانه»،
0:45
و «رب چهارپا»،
0:47
یعنی مالک و متصرّف آن.
0:50
و بیشترین کاربرد واژهٔ «رب» در قرآن
0:53
دربارهی الله تعالی است،
0:55
و بیشتر آن بهصورت اضافه آمده است،
0:58
چنانکه عزّ و جلّ فرموده است:
1:00
«پروردگار جهانیان».
1:02
و فرموده: «پروردگار آسمانها و زمین»
1:05
«و آنچه میان آنهاست».
1:07
و فرموده: «پروردگار شما»
1:09
«و پروردگار پدران نخستین شما».
1:13
و این وصفی است برای الله عزّ و جلّ
1:16
که معانی لغویای را که برای «رب» ذکر شد
1:18
در بر دارد.
1:20
پس ربوبیت الله بر جهان،
1:22
با همهی آنچه در آن است،
1:24
متضمّن تصرّف او در آن است،
1:26
و تدبیر و اصلاح آن،
1:29
و نفوذ فرمانش در هر زمان در آن.
1:32
پس او سبحانه با جهان است
1:34
در هر لحظه در کاری.
1:37
میآفریند و روزی میدهد،
1:39
زنده میکند و میمیراند،
1:41
پست میکند و بالا میبرد،
1:43
عطا میکند و باز میدارد،
1:45
عزت میدهد و خوار میکند.
1:47
پس او بر هر نفسی قائم است
1:49
به نیک و بدش،
1:51
و هر چیزی در جهان به او قائم است.
1:54
پس امر تمام جهان
1:55
به مشیّت و ارادهی الله
1:58
متصرّف است.
2:01
نهی از اطلاق نام «رب»
2:04
بر غیر الله تعالی.
2:07
پیامبر (ﷺ) بنده را نهی فرمود که به آقای خود بگوید:
2:10
«رب من».
2:12
(رب من)
2:14
پیامبر (ﷺ) فرمود:
2:16
«هیچیک از شما نگوید:
2:18
"غذای پروردگارت را بده"،
2:20
"پروردگارت را وضو بده"،
2:22
بلکه باید بگوید: "آقای من و مولای من"،
2:25
و هیچیک از شما نگوید:
2:27
"بندهام، کنیزم"،
2:29
بلکه باید بگوید:
2:31
"جوانم و جوانام"،
2:33
و "غلامم".»
2:35
روایت بخاری.
2:37
و علّت نهی از این کار آن است که
2:40
حقیقت
2:42
ربوبیت، جز برای
2:44
الله تعالی نیست،
2:46
زیرا «رب» همان مالکی است
2:48
که قائم به آن چیز است،
2:50
و حقیقت آن جز برای
2:52
الله تعالی بهتنهایی یافت نمیشود.
2:54
اما آنچه
2:56
بر آن تسلّط ندارد، از سایر حیوانات
2:58
و جمادات،
3:00
پس اطلاق ربوبیت بر مالکش
3:02
مکروه نیست،
3:04
و درست است که گفته شود:
3:06
«رب خانه»، «رب اسب»،
3:08
«رب جامه»،
3:10
و تا آخر آن.
3:12
نام «رب»
3:14
از بزرگترین ستایشهایی است
3:16
که الله عزّ و جلّ
3:18
خود را با آن ستوده است.
3:21
نام «رب»
3:23
از بزرگترین ستایشهایی است که
3:25
الله عزّ و جلّ خود را با آن ستوده است،
3:27
پس خود را ستوده که
3:29
«پروردگار
3:31
جهانیان» است،
3:33
و «پروردگار آسمانها و زمین»
3:35
و «آنچه میان آنهاست».
3:37
و فرموده: «و او پروردگار هر
3:39
چیزی است»، و «او پروردگار
3:41
عرش بزرگ است».
3:43
و تا آخر آیاتی که
3:45
در آنها نام «رب» برای الله
3:47
عزّ و جلّ یاد شده است.
3:49
پس همهی آنها در سیاق ستایش
3:51
الله و بزرگداشت اوست.
3:54
«رب» از پربسامدترین نامهاست.
3:56
آن نامی که الله عزّ وجلّ با آن خوانده میشود،
3:58
چون
4:01
پروردگار، پرورندهٔ
4:03
همهٔ بندگانش با تدبیر (امور) است
4:05
و با انواع نعمتها،
4:07
و او بهویژه پرورندهٔ
4:09
برگزیدگانش است با اصلاح
4:11
دلها و جانهایشان
4:13
و اخلاقشان. چون
4:15
امر چنین بود،
4:17
بیشترین دعای پیامبران الله
4:19
و برگزیدگان و دوستانش
4:21
با این نام بزرگ بود،
4:23
زیرا دعاهایشان را با آن آغاز میکردند.
4:25
پس آدم
4:27
ـ علیهالسلام ـ و همسرش گفتند:
4:29
«پروردگارا! ما بر خویشتن ستم کردیم، و اگر ما را نیامرزی و به ما رحم نکنی، از زیانکاران خواهیم بود.»
4:31
جانهای ما را، و اگر تو نیامرزی
4:33
ـ
4:35
ـ
4:37
و نوح ـ علیه
4:39
السلام ـ گفت: «پروردگارا!
4:41
مرا و پدر و مادرم را بیامرز،»
4:43
و موسی ـ علیه
4:45
السلام ـ گفت: «پروردگارا! مرا
4:47
و برادرم را بیامرز و ما را
4:49
در رحمتت داخل فرما.»
4:51
یوسف ـ علیهالسلام ـ گفت:
4:53
«پروردگارا! زندان نزد من محبوبتر است
4:55
از آنچه مرا به
4:57
سوی آن میخوانند.»
4:59
و گفت: «پروردگارا!
5:01
بهراستی به من از فرمانروایی بخشیدهای
5:03
و از تعبیر خوابها به من آموختی،
5:05
ای آفریدگار آسمانها و زمین!
5:07
ـ
5:09
تو در دنیا و آخرت یار من هستی؛
5:11
مرا مسلمان بمیران
5:13
و به شایستگان ملحق فرما.»
5:15
ـ
5:17
و زکریا ـ علیهالسلام ـ گفت:
5:19
پروردگارا، از نزد خود به من ببخش
5:21
ـ
5:23
بهراستی تو شنوای دعایی.»
5:25
ـ
5:28
و سلیمان ـ علیهالسلام ـ گفت:
5:30
«پروردگارا! مرا بیامرز
5:32
و به من فرمانرواییای ببخشید که
5:34
سزاوار هیچکس
5:36
پس از من نباشد.»
5:38
و بندگان شایستهٔ الله گفتند:
5:40
«پروردگارا! ما
5:42
ندادگری را شنیدیم که به ایمان ندا میدهد
5:44
ـ
5:46
که: به پروردگارتان ایمان آورید.»
5:48
ـ
5:50
«پروردگارا! پس گناهانمان را بیامرز،
5:52
و بدیهایمان را از ما بزدا،
5:54
و ما را
5:56
با نیکوکاران بمیران.»
5:58
و رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بسیار
6:00
ـ
6:02
با نام پروردگار دعا میکرد
6:04
و او را با آن تمجید و تعظیم مینمود.
6:06
از جمله
6:08
این فرمودهٔ پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) است:
6:10
«آیا تو را به سرور استغفار راهنمایی نکنم؟
6:12
ـ
6:14
خدایا!
6:16
تو پروردگار من هستی،
6:18
معبودی جز تو نیست
6:20
تو مرا آفریدی و من بندهٔ توام.»
6:22
روایت بخاری.
6:24
و این فرمودهٔ پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) است:
6:26
«هرگاه به بستر خود میرفت:
6:28
خدایا! پروردگار آسمانها
6:30
و پروردگار زمین
6:32
و پروردگار عرش بزرگ،
6:34
پروردگار ما
6:36
و پروردگار هر چیز،»
6:38
روایت مسلم.
6:41
و این فرمودهٔ پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) است
6:43
در نمازِ شب: «خدایا! پروردگار جبرئیل
6:45
ـ
6:47
و میکائیل
6:49
و اسرافیل!»
6:51
روایت مسلم.
6:53
و این فرمودهٔ پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) است
6:55
در هنگام اندوه: «معبودی جز الله نیست،
6:57
معبودی جز الله نیست
6:59
آن بزرگوار بردبار،
7:01
معبودی جز الله نیست
7:03
پروردگار عرش بزرگ،
7:05
معبودی جز الله نیست
7:07
پروردگار آسمانها
7:09
و زمین
7:11
و پروردگار عرش کریم.»
7:13
روایت بخاری.
7:15
پس همهٔ اینها دلالت دارد
7:17
بر دربرداشتن این (معنا)
7:19
اسم [الله] معانی عظیمی دارد
7:21
و بهخاطر آن معانی، «الله» با آن [نام] خوانده میشود
7:23
[...] به آن
7:27
میثاقی که الله گرفت
7:29
از فرزندان آدم
7:31
همان توحید است
7:34
میثاقی که الله گرفت
7:36
از فرزندان آدم
7:38
همان است که در فطرتشان به ودیعت نهاد
7:40
از اقرار به اینکه او پروردگارشان
7:42
و آفریدگارشان و مالکشان است
7:44
و این است سخن خداوند متعال
7:46
و [یاد کن] هنگامی که
7:48
پروردگارت از
7:50
فرزندان آدم
7:52
از پشتهایشان
7:54
نسلشان را [بیرون آورد]
7:56
و آنان را گواه گرفت
7:58
بر خودشان [که]
8:00
«آیا پروردگار شما نیستم؟»
8:02
گفتند: «آری
8:04
گواهی دادیم
8:06
[تا] نگویید
8:08
روز قیامت
8:10
«ما از این بیخبر بودیم»
8:12
[...] غافل بودیم»
8:14
و مقصود از این
8:16
آیه
8:18
این نیست که الله بر آنان استدلال کرده باشد
8:20
به آنچه هنگام بیرون آوردنشان
8:22
از پشت آدم علیهالسلام به آن اقرار کردند
8:24
و آنان را بر
8:26
خودشان به آن گواه گرفت
8:28
بنا بر آنچه بعضی گفتهاند
8:30
و حکمت الله
8:32
متعال آن را اقتضا نمیکند
8:34
و واقعیت گواهی میدهد که این عهد
8:36
و میثاق به یاد کسی نمیآید
8:38
و به ذهن کسی خطور نمیکند
8:40
پس چگونه [میشود که]
8:42
الله بر آنان به امری استدلال کند
8:44
که نزد آنان خبری از آن نیست
8:46
و نه عینی از آن
8:48
و نه اثری
8:50
پس این نشان میدهد که مقصود از آن
8:52
همان است که الله
8:54
در فطرتشان هنگام تولدشان به ودیعت نهاد
8:56
یعنی توحید
8:58
چنانکه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
9:00
«هر نوزادی
9:02
بر فطرت [پاک] زاده میشود
9:04
پس پدر و مادرش او را یهودی
9:06
یا نصرانی
9:08
یا مشرک میکنند»
9:10
[حدیث] متفقعلیه است
9:13
شرک در ربوبیت
9:15
بیشتر مشرکان
9:18
به ربوبیت الله عز و جل اقرار داشتند
9:20
و آن را انکار نمیکردند
9:22
چنانکه خداوند متعال فرمود:
9:24
«و اگر از آنان بپرسی
9:26
چه کسی آسمانها
9:28
و زمین را آفرید و خورشید
9:30
و ماه را رام [خود] کرد، حتماً میگویند
9:32
الله؛ پس چگونه
9:34
[از حق] بازگردانده میشوند؟»
9:37
و با اقرارشان به توحید ربوبیت
9:39
و اینکه الله آفریدگار مدبّر است
9:41
در شرک در الوهیت افتادند
9:43
[یعنی]
9:45
غیر الله را پرستیدند
9:47
اما برخی از مشرکان
9:49
در شرک در ربوبیت نیز افتادند
9:51
افزون بر شرکشان در الوهیت
9:53
از جمله نصارا هستند
9:55
و این بهخاطر اعتقادشان است
9:57
که عیسی علیهالسلام
9:59
گناهان را میبخشد و مردم را از آنها رهایی میدهد
10:01
و با الله در امر [جهان] تدبیر میکند
10:03
در روزیدادن و سایر
10:05
امور بندگان
10:07
از جمله مجوس هستند
10:09
که حوادث خیر را
10:11
به نور نسبت دادند
10:13
و حوادث شر را به ظلمت نسبت دادند
10:15
و از جمله پرستندگان ستارگان
10:17
و اجرام آسمانی هستند
10:19
که معتقدند آنها
10:21
امور عالم را تدبیر میکنند
10:23
مانند صابئه
10:25
و از جمله گروهی از غلات صوفیه هستند
10:27
که گمان میکنند اولیا
10:29
یا ارواح آنان پس از
10:31
مرگشان
10:33
در تدبیر امور عالم تصرف میکنند
10:35
و نیازهای مردم را برآورده میسازند
10:37
و آنان را در این باره
10:39
خرافات و ادعاهایی
10:41
باطل و مشکوک است
10:43
و نامهایی است که الله [به آنها] نازل نکرده است
10:45
از سلطان (قدرت) او چیزی نیست؛ [این] بها (ادعا) است.
10:47
پس جهان نزد ایشان بهدست او تدبیر میشود.
10:49
(او) غوث یا قطب
10:51
اعظم است، و او
10:53
ولیّی از اولیای الله به پندار ایشان است.
10:55
پس از او دو وزیر است
10:57
سپس اوتاد (میخها)
10:59
که چهار تناند و جهان را نگه میدارند،
11:01
از جوان به این چهار (تن).
11:03
سپس ابدال
11:05
که هفت تناند، در هر
11:07
قارهای از قارههای
11:09
هفتگانهٔ زمین، یکی از ایشان (قرار دارد).
11:11
تا پایان آنچه ادعا میکنند،
11:13
... از این خرافات
11:15
و یاوهگوییهایی که
11:17
الله هیچ دلیلی بر آن نازل نکرده است
11:19
(که) بدانها دعا میکنند
11:21
که اینها در جهان حکم میرانند
11:23
و امرش را تدبیر میکنند.
11:25
و این، بیشک از بزرگترین
11:27
شرک است؛ و آن شرک
11:29
در ربوبیت است، که
11:31
حتی مشرکان نخستین
11:33
از اهل جاهلیت (بدان) نرسیدهاند.
11:35
و این موجب محرومیت ایشان از
11:37
آمرزش و جاودانگی در آتشها است.
11:39
و از شرک
11:41
در ربوبیت، داوری کردن
11:43
به غیر آنچه الله نازل کرده است،
11:45
زیرا حکم از ویژگیهای
11:47
پروردگار عزّ و جلّ است.
11:49
الله تعالی فرموده است:
11:51
و در حکم خود هیچکس را شریک نمیکند
11:53
«أحدا».
11:56
ثمرات توحید ربوبیت
11:58
برای ایمان
12:01
در توحید ربوبیت
12:03
ثمرات بزرگ و فراوانی دارد
12:05
که از مهمترین آنها
12:07
نخست است:
12:09
شناساندن غایتی که مردم
12:11
برای آن آفریده شدهاند
12:13
و شناساندن آنچه به ایشان سود میرساند
12:15
و آنچه به ایشان زیان میرساند، با دریافت
12:17
این (معرفت) از پروردگارشان،
12:19
زیرا پروردگار جهانیان
12:21
شایستهاش نیست که
12:23
بندگانش را بیهوده رها کند،
12:25
و آنچه را در معاش
12:27
و معاد خود به آن نیازمندند، به ایشان نشناساند.
12:30
«آیا پنداشتهاید که شما را بیهوده آفریدهایم
12:32
...
12:34
و اینکه شما به سوی ما
12:36
بازگردانده نمیشوید؟»
12:38
دوم:
12:40
تحقیق توحید نامها و صفات،
12:42
زیرا پروردگار
12:44
ناگزیر باید زنده و قیوم باشد،
12:46
آفریننده و توانا،
12:48
دانا و شنوا،
12:50
بینا و مرید باشد.
12:52
و در همینگونه، در سایر نامهای الله
12:54
و صفات متعالیاش (سخن) بگو.
12:56
...
12:59
سوم:
13:01
خشنودی به حکم و شریعت الله
13:03
زیرا اقرار به ربوبیت
13:05
الله عزّ و جلّ،
13:07
خود خشنودی از آن چیزی است که الله تقسیم میکند
13:09
برای بنده و بر او مقدّر میسازد،
13:11
و این مستلزم است،
13:13
همچنین، خشنودی به آنچه (الله) تشریع میکند
13:15
و بدان فرمان میدهد،
13:17
و بازایستادن از آنچه از آن نهی میکند.
13:19
چهارم:
13:21
محبت الله عزّ و جلّ
13:23
و شکر و تعظیم او
13:25
و اجلال او
13:27
(انسانها) بر محبت کسی که ایشان را اصلاح میکند و روزیشان میدهد
13:29
...
13:31
و به ایشان نیکی میکند، سرشته شدهاند.
13:33
پس این (امر) در دل بنده
13:35
محبت الله و محبت آنچه
13:37
او دوست دارد و کسی را که او دوست دارد،
13:39
و دشمنی با آنچه او دشمن دارد
13:41
و کسی را که او دشمن دارد، بهارث میگذارد.
13:43
و شتافتن به سوی خشنودی او و تعظیم او
13:45
و اجلال او
13:47
و شکر و حمد او.
13:49
پنجم:
13:51
توکل بر الله در همهٔ امور،
13:53
پس هرکه یقین دارد
13:55
که الله همان روزیدهندهٔ تدبیرگر است
13:57
و اینکه او بر هر
13:59
چیزی تواناست،
14:01
دلش از توکل
14:03
بر او سبحانه در همهٔ
14:05
کارهایش لبریز میشود.
14:07
ششم:
14:09
پناه بردن به الله و زاری کردن
14:11
بهسوی او در سختیها و گرفتاریهای سخت
14:13
یقیناً که
14:15
تنها اوست که تدبیر امر (جهان) را بر عهده دارد.
14:17
نافع و ضار
14:19
مفرّج الکُربات
14:21
و قاضیالحاجات
14:24
استدلال به توحید
14:26
توحید ربوبیت
14:28
الوهیت
14:31
و از بزرگترین لوازم توحید
14:33
استدلال بر ربوبیت
14:35
به علی توحید
14:37
الوهیت از این رو
14:39
به مفهومی مستقل اختصاص داده شد
14:41
زیرا که پروردگار
14:43
همان کسی که آسمانها و زمین را آفرید
14:45
و آنچه در آن است، و آنکه مالک آن است
14:47
تنها خداوند در آن تصرف میکند
14:49
و تدبیر امورِ آن
14:51
تنها اوست که سزاوار است
14:53
زیرا او هیچ شریکی برای الله قرار نمیدهد.
14:55
در این باره هیچکس
14:57
و از همین رو آیات آمدهاند
14:59
استدلال به ربوبیت
15:01
بر الوهیت
15:03
انکار شرک در عبادت الله
15:05
سبحانه و تعالی پس از اقرار
15:07
بالربوبیة
15:09
از جمله آن، فرموده سبحانه و تعالی
15:11
آه، خیر
15:16
آیا (به او) شریک قرار میدهند؟
15:18
اما
15:20
از کسی که آسمانها را آفرید
15:22
و زمین
15:24
و برای شما فرو فرستاد
15:26
از آسمان
15:28
آب
15:30
و برای شما فرو فرستاد
15:32
از آسمان
15:34
آب
15:36
پس (از آن) رویاندیم
15:38
به
15:40
حدائق
15:42
ذات بهجة → دارای شادابی و نشاط
15:44
برای شما نبود
15:46
اینکه برویانید
15:48
درختانش
15:50
آیا با الله معبودی هست؟
15:52
الله
15:54
بلکه آنان مردمیاند
15:56
برابر میکنند
15:58
و بر همین روال
16:00
بقیهاش (نفسه) آمد
16:02
آیات تا آیه
16:04
شصت و چهارم
16:06
و آن، فرمودهٔ سبحانه و تعالی است
16:08
امن
16:10
آفرینش آغاز میشود، سپس
16:12
او را بازمیگرداند و از آن...
16:14
از آسمان به شما روزی میدهد
16:16
و زمین
16:18
آیا الهی
16:20
با الله
16:22
بگو: بیاورید
16:24
برهانتان
16:26
اگر شما
16:28
صادقین
16:31
و خداوند سبحانه و تعالی فرموده است
16:33
آیا برای او شریک قرار میدهند آنچه را که
16:35
چیزی را خلق میکند
16:37
و ایشان آفریده میشوند
16:39
و نمیتوانند
16:41
برای آنان یاری
16:43
و نه خودشان
16:45
یاری میشوند.
16:47
و مانند این
16:49
خلاصهٔ آنچه که با ربوبیت استدلال میشود
16:51
بر الوهیت (ربوبیت الهی) بسیار [دلالت دارد]
16:53
همانطور که در سوره بقره (آمده است)
16:55
و زنبور عسل و مؤمنان
16:57
سوره زمر
16:59
خلاصه مفاهیم
17:01
اهل سنت