از مجموعهٔ مفاهیم اهل سنت - اپیزودهای جمع آوری شده (سریال کامل است)
· درس 38 از 77
خلاصه مفاهیم اهل سنت | 37- مفاهیم کلی در آثار القلوب - (539-544)
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
خلاصهی مفاهیم اهل سنت
0:08
میان اعمال قلبها و بیماریهای آنها
0:11
اعمال قلبها بر طاعتهای باطنی اطلاق میشود
0:17
که از قلب سرچشمه میگیرند
0:19
مانند اخلاص و توکل
0:21
و خوف و رجاء و محبت
0:24
و جز آن
0:26
در مقابل، معصیتهای باطنی که از قلب صادر میشوند
0:30
به نام بیماریهای قلبها خوانده میشوند
0:33
مانند حسد و کینه
0:35
و کینهتوزی و ریا
0:37
و جز آن
0:39
تأثیر اعمال باطنی قلب بر اعمال ظاهری اندامها
0:44
اعمال ظاهری اندامها
0:48
با اعمال باطنی قلب پیوندی نزدیک دارند
0:52
پس اعمال ظاهری درست نیست و سودی نمیبخشد
0:55
مگر با درستی اعمال باطنی قلب
0:58
پس نماز همراه با ریا فاسد است
1:01
و زکات همراه با ریا نیز باطل است، چنانکه خداوند متعال فرموده است:
1:07
ای کسانی که ایمان آوردهاید، صدقات خود را با منّت و آزار باطل مکنید
1:13
«مانند کسی که مال خود را از روی ریا به مردم انفاق میکند»
1:18
از اینرو اعمال قلب و اصلاح باطن بر بنده واجبتر از اعمال اندامهاست
1:25
با وجوب هر دو، با صلاح آنها ظاهر اصلاح میشود و با فساد آنها فاسد میگردد
1:32
و پیامبر (ﷺ) فرموده است:
1:35
«آگاه باشید که در بدن پارهگوشتی است که اگر صالح شود، تمام بدن صالح میشود
1:40
و اگر فاسد شود، تمام بدن فاسد میگردد
1:44
آگاه باشید که آن قلب است»
1:46
متفق علیه
1:48
و آیا حقیقت مؤمن راستین از منافق جز به آنچه در قلب هر یک از آن دو از اعمال و احوال است متمایز میشود؟
1:52
(پاسخ آن است که) جز به همین امور متمایز نمیشود
1:57
پس قلبها محل نظر خداوند عزّ و جلّ است
2:01
چنانکه پیامبر (ﷺ) فرموده است:
2:04
«خداوند به صورتها و اموال شما نمینگرد
2:08
بلکه به قلبها و اعمال شما مینگرد»
2:12
روایت مسلم
2:14
پس منزه است آن که راز نزد او آشکار است
2:18
و نهانهای دلها برای او آشکار است
2:21
و خلاصهی سخن آن است
2:23
که مطلوب آن است که انسان بکوشد تا بندگی اندامها و بندگی قلب را هر دو محقق سازد
2:31
و ظاهر با باطن هماهنگ باشد و از آن سرچشمه گیرد
2:36
و این همان چیزی است که خود سلف به آن اهتمام داشتند
2:40
تا سرای درون خود را از آلودگیها و آفتها پاک سازند
2:45
تأثیر اعمال ظاهری اندامها بر قلبها و اعمال باطنی آنها
2:51
همانگونه که اعمال قلب تأثیر شگرفی بر اعمال اندامها و درستی آنها دارد
2:57
اعمال ظاهری اندامها نیز تأثیری آشکار بر قلبها و اعمال آنها دارد
3:04
پس اگر این اعمال ظاهری طاعت باشند
3:08
بر قلب و اعمال آن تأثیری مثبت دارند
3:12
و اگر معصیت باشند، بر قلب و اعمال آن تأثیری منفی دارند
3:18
تأثیر معصیتهای اندامهای ظاهری بر قلب و اعمال باطنی آن
3:24
معصیتهای اندامها بر قلب آثار زیانباری دارند
3:30
که شاید از برجستهترین آنها اینهاست:
3:32
نخست، تیرگی و سرگشتگی در قلب
3:36
همانگونه که طاعت نوری در قلب است، معصیت تاریکی است
3:41
و هرچه معصیت قویتر و فراوانتر شود
3:44
تاریکی و سرگردانی افزون میشود تا آنجا که بینش قلب را از میان میبرد
3:50
«پس حقیقتاً چشمها کور نمیشوند، ولی دلهایی که در سینههاست کور میشوند»
3:59
دوم
4:00
سستی قلب و خواری صاحب آن
4:03
معصیت خواری میآورد، همانگونه که عزت در اطاعت خداوند تعالی است
4:09
و عبدالله بن مبارک سروده است:
4:12
گناهان را مرگ دلها دیدم و چه بسا دوام آنها خواری میآورد
4:18
و ترک گناهان حیات دلهاست و برای تو بهتر است که از آنها سرپیچی کنی
4:24
سوم
4:25
زنگار و چرک بر قلب
4:28
چنانکه خداوند متعال فرموده است:
4:30
«نه، چنین نیست؛ بلکه آنچه به دست آوردهاند، بر دلهایشان زنگار نشانده است»
4:36
و پیامبر (ﷺ) فرموده است:
4:39
«مؤمن چون گناهی کند
4:41
در قلبش نقطهای سیاه پدید میآید
4:44
پس اگر توبه کند و دست بکشد و استغفار نماید
4:47
قلبش صیقل داده میشود
4:49
و اگر بیفزاید، آن نقطهها نیز افزون میشوند
4:51
و این همان زنگاری است که خداوند در کتابش یاد کرده است»
4:55
روایت ابن ماجه و ترمذی
4:57
و آلبانی آن را حسن دانسته است
4:59
و با این زنگار بر قلب مهر زده میشود
5:02
پس نیکی را نمیشناسد و بدی را انکار نمیکند
5:06
و شیطان بر صاحبش تسلط مییابد
5:10
چهارم
5:11
از میان رفتن غیرت قلب بر حرمتهای خداوند که هتک نشوند
5:16
پس صاحب معصیت را میبینی که به هتک حرمتهای خداوند اعتنا نمیکند
5:21
یا به ستیز با دین او و آزمایش صالحان بیتوجه است
5:25
پنجم
5:28
رفتن حیا از قلب
5:30
پس از خداوند و از بندگان شرم نمیکند
5:33
و آشکارا گناه میکند
5:36
و پیوند میان ارتکاب محرمات و کمی حیا بر کسی پوشیده نیست
5:44
از میان رفتن بزرگداشت و وقار خداوند از قلب
5:47
تا آنجا که گناهکار آن را سبک میشمارد و به فرمان خداوند بیاعتنا میشود
5:52
سپس کار به وحشت میان بنده و پروردگارش میانجامد
5:56
و هر کس که او را به یاد خدا اندازد از صالحان است
5:59
هفتم
6:01
هرگاه انسان از خداوند و از صالحان وحشت کند
6:05
قلبش بیمار و از انجام طاعات و ترقی در مراتب کمال ناتوان میشود
6:11
تا آنجا که کار به شکستگی و سنگین شمردن طاعت و سپس به کراهت و گریز میانجامد
6:18
پس سینهاش برای طاعت گشاده نمیشود و از معصیت پرهیز نمیکند
6:23
و به طور کلی، معصیتهای ظاهری و فراوانی آنها قلب را سخت و میرا میسازد
6:29
و دورترین مردم از خداوند، دل سخت است
6:34
تأثیر طاعتهای ظاهری اندامها بر قلب و اعمال باطنی آن
6:41
اندامها دریچهها و مرزبانان قلباند
6:46
پس هرگاه اعضای بدن در طاعات به کار گرفته شوند، این خود مایهٔ تقویت دل و پشتوانهٔ آن است
6:53
درست همانگونه که نیرومندی مرزها در استواری پایتخت کشور و اقتدار آن سهیم است
6:59
آیا پوشیده است که نماز چگونه رضا و آرامش و خشوع و انابه را برای دل به ارمغان میآورد؟
7:06
و آیا پوشیده است که روزه در تقوا و اخلاص و یقین چه تأثیری دارد؟
7:11
الله تعالی فرموده است:
7:13
ای کسانی که ایمان آوردهاید، روزه بر شما مقرر شده است، همانگونه که بر کسانی که پیش از شما بودند مقرر شد، باشد که پرهیزگار شوید
7:22
و همچنین پوشیده نیست که جهاد در راه الله چه محبتی به آخرت پدید میآورد
7:28
و بیرغبتی به دنیا
7:30
و تسلیم در برابر الله و ثبات بر حق
7:34
و برای بیان اثر طاعات اعضا بر اعمال دل کافی است
7:39
که دربارهٔ آثار یک طاعت از طاعات بر دل به تفصیل سخن گوییم
7:44
و آن طاعت فروبستن چشم از حرامهاست
7:48
و این طاعت آثار زیر را به بار میآورد:
7:50
نخست آنکه دل را بر محبت الله و انس با او گرد میآورد
7:55
در حالی که رها کردن نگاه، دل را از الله منصرف و پراکنده میسازد
8:01
و میان بنده و پروردگارش وحشت میافکند
8:04
دوم آنکه دل را به نور میآراید
8:08
و رها کردن نگاه، تاریکی را برای آن به بار میآورد
8:11
از همین رو الله نخست مؤمنان و مؤمنات را به فروبستن چشم فرمان داده است
8:16
چنانکه الله تعالی فرموده است:
8:18
به مؤمنان بگو که چشمهای خود را فروبندند
8:22
و فرموده است: «و به زنان مؤمن بگو چشمان خود را فرو بندند»
8:27
سپس پس از تفصیل این مطلب، آیهٔ نور را یاد کرده است:
8:31
«الله نور آسمانها و زمین است»
8:34
مَثَل نور او چون چراغدانی است که در آن چراغی باشد
8:38
آن چراغ در شیشهای است
8:41
«[آن نور مانند] چراغدانی است که در آن چراغی است و آن چراغ در شیشهای است، و آن شیشه گویی ستارهای درخشان است، که از درختی پربرکت افروخته میشود»
8:49
«درختی زیتون، نه شرقی و نه غربی»
8:53
«روغنش نزدیک است روشنی دهد، هرچند آتشی به آن نرسیده باشد»
8:58
نوری بر نور است
9:00
الله هر که را بخواهد به نور خود هدایت میکند
9:04
«و الله برای مردم مثلها میزند»
9:07
«و الله به هر چیزی داناست»
9:10
این اشاره است به اینکه نور انسانی که چشمش را فرو میبندد
9:14
از نور الله تعالی و توفیق او سرچشمه میگیرد
9:18
و با همین نور هدایت حاصل میشود
9:21
و بدعتها و گمراهیها بازداشته میشوند
9:24
سوم آنکه فروبستن چشم، دل را نیرومند و شادمان میسازد
9:29
و فراستی راستین به آن میبخشد که با آن
9:33
حق را از باطل و راستگو را از دروغگو بازمیشناسد
9:37
چهارم آنکه دل را ثبات و شجاعت و قوت میبخشد
9:44
پس الله میان اقتدار بصیرت و حجت، و اقتدار توان و نیرو را برای او گرد میآورد
9:48
(همانطور که در آیهها آمده)
9:51
پنجم آنکه دل را برای اندیشیدن در مصالح خویش و پرداختن به آنها فارغ میسازد
9:57
بهجای آنکه رها کردن نگاه، او را از همهٔ اینها منصرف کند
10:01
و او را در غفلت اندازد
10:04
ششم و پایانی
10:06
زیرا فروبستن چشم، دل را از تیرهای زهرآلود ابلیس که به سوی آن نشانه گرفته شده حفظ میکند
10:12
شیطان با وسوسههایش همراه با نگاه حرام به دل وارد میشود
10:17
و به سرعت بیشتر از نفوذ باد در مکان خالی در آن نفوذ میکند
10:22
صورت نگریستهشده را در برابرش مجسم میسازد
10:25
و آن را در خاطرش میآراید
10:28
و وعدهاش میدهد و آرزویش را در سر میپروراند
10:30
و دلش را با آن شعلهور میسازد و از طاعات بازش میدارد
10:35
افراط صوفیان در اعمال دل
10:41
همانگونه که سلف صالح، رضیاللهعنهم، به دلها و اعمال و احوال آنها توجه کردند
10:47
صوفیان نیز به این امر توجه کردند
10:50
اما در آن مبالغه کردند، مبالغهای که از حدود کتاب و سنت فراتر رفت
10:56
در توصیف اعمال دل و تفصیل آنها
11:00
آنان در این عرصه از حد گذشتند و از همان راهی گمراه شدند که هدایت را میجستند
11:06
پس نمیتوان هیچ عملی از اعمال دل را یافت
11:10
مگر آنکه در آن برای ایشان گمراهی و انحراف است
11:13
از جمله نخست گمراهی ایشان در رضا است
11:18
که در رضا به قضا و قدر الهی از حد گذشتند
11:22
و اراده کونی الله را با اراده شرعی او درهم آمیختند
11:27
و رضا به کفر و فسق و نافرمانی را واجب دانستند
11:31
به این بهانه که اگر رضا به آن مطلوب نبود، در جهان واقع نمیشد
11:37
و بدین سبب در جبر محض افتادند
11:40
زیر پوشش عبارتهای غلوآمیز و مبهمی که در این باره دارند
11:45
مانند «مشاهدهٔ حقیقت کونی»
11:48
و «بصیرت یافتن به راز الله در قدر»
11:51
دوم گمراهی ایشان در محبت الله
11:56
که بزرگداشت آن، به تحقیر هر دو مقام خوف و رجا انجامید
12:02
یعنی ترس از الله تعالی و عذاب او
12:05
و امید به بهشت و ثواب او
12:08
و این دو را ضعیفترین مقامهای سالکان به سوی الله شمردند
12:12
و پنداشتند که عبادت الله تنها برای خود او باشد
12:17
نه از سر طمع در بهشتش و نه از ترس دوزخش
12:21
و اوج محبت را فانی شدن در محبوب قرار دادند
12:25
که به گمان ایشان تنها مخصوص اولیای الله است
12:29
و مقام ایشان را بالاتر از مقام پیامبران میدانستند
12:33
و به سبب این گمراهی ایشان در محبت
12:37
سلف دربارهٔ ایشان گفتهاند:
12:39
«هر که الله را تنها با محبت عبادت کند، زندیق است»
12:43
و درست آن است که الله
12:46
با هر سه، یعنی محبت و خوف و رجا، عبادت شود
12:50
سوم گمراهی ایشان در توکل بر الله
12:54
که توکل را به تواکل بیارزش و گدایی بدل کردند
12:59
و عمداً به خود زیان رساندند
13:02
با رها کردن اسباب مشروع و دعا
13:06
که بزرگترین عبادت و مغز آن است
13:09
افزون بر غفلتشان از والاترین درجات توکل
13:13
یعنی توکل بر الله در برپا داشتن دین او
13:17
و جهاد در راه او
13:19
و ایستادگی در برابر کفر و فساد
13:21
چنانکه توکل پیامبران علیهمالسلام چنین بود
13:25
چهارم گمراهی ایشان در زهد
13:29
که آن را از اینکه عملی قلبی و ایجابی باشد
13:33
به مظهری سلبی بدل کردند
13:35
و بدان، پاکیزههای رزق را بر خود حرام نمودند
13:38
همانگونه که طلب علم را حرام کردند،
13:40
و گمان بردند که کسی که به آن مشغول شود، برای او شریعت است،
13:44
اما خودشان، حقیقت از آنِ ایشان است،
13:47
زیرا علم به ارجنهادن مردم به عالِم میانجامد،
13:51
و از جمعیتداشتن بر خدا باز میدارد،
13:54
و این با زهد منافات دارد،
13:56
پس زهد را فقر و نادانی قرار دادند،
13:59
و خویشتن را «فقرا» نامیدند.