خلاصه مفاهیم اهل سنت | 37- مفاهیم کلی در آثار القلوب - (539-544)

◉ 37 بازدید ⏱ 14:13 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 خلاصه‌ی مفاهیم اهل سنت
0:08 میان اعمال قلب‌ها و بیماری‌های آن‌ها
0:11 اعمال قلب‌ها بر طاعت‌های باطنی اطلاق می‌شود
0:17 که از قلب سرچشمه می‌گیرند
0:19 مانند اخلاص و توکل
0:21 و خوف و رجاء و محبت
0:24 و جز آن
0:26 در مقابل، معصیت‌های باطنی که از قلب صادر می‌شوند
0:30 به نام بیماری‌های قلب‌ها خوانده می‌شوند
0:33 مانند حسد و کینه
0:35 و کینه‌توزی و ریا
0:37 و جز آن
0:39 تأثیر اعمال باطنی قلب بر اعمال ظاهری اندام‌ها
0:44 اعمال ظاهری اندام‌ها
0:48 با اعمال باطنی قلب پیوندی نزدیک دارند
0:52 پس اعمال ظاهری درست نیست و سودی نمی‌بخشد
0:55 مگر با درستی اعمال باطنی قلب
0:58 پس نماز همراه با ریا فاسد است
1:01 و زکات همراه با ریا نیز باطل است، چنان‌که خداوند متعال فرموده است:
1:07 ای کسانی که ایمان آورده‌اید، صدقات خود را با منّت و آزار باطل مکنید
1:13 «مانند کسی که مال خود را از روی ریا به مردم انفاق می‌کند»
1:18 از این‌رو اعمال قلب و اصلاح باطن بر بنده واجب‌تر از اعمال اندام‌هاست
1:25 با وجوب هر دو، با صلاح آن‌ها ظاهر اصلاح می‌شود و با فساد آن‌ها فاسد می‌گردد
1:32 و پیامبر (ﷺ) فرموده است:
1:35 «آگاه باشید که در بدن پاره‌گوشتی است که اگر صالح شود، تمام بدن صالح می‌شود
1:40 و اگر فاسد شود، تمام بدن فاسد می‌گردد
1:44 آگاه باشید که آن قلب است»
1:46 متفق علیه
1:48 و آیا حقیقت مؤمن راستین از منافق جز به آنچه در قلب هر یک از آن دو از اعمال و احوال است متمایز می‌شود؟
1:52 (پاسخ آن است که) جز به همین امور متمایز نمی‌شود
1:57 پس قلب‌ها محل نظر خداوند عزّ و جلّ است
2:01 چنان‌که پیامبر (ﷺ) فرموده است:
2:04 «خداوند به صورت‌ها و اموال شما نمی‌نگرد
2:08 بلکه به قلب‌ها و اعمال شما می‌نگرد»
2:12 روایت مسلم
2:14 پس منزه است آن که راز نزد او آشکار است
2:18 و نهان‌های دل‌ها برای او آشکار است
2:21 و خلاصه‌ی سخن آن است
2:23 که مطلوب آن است که انسان بکوشد تا بندگی اندام‌ها و بندگی قلب را هر دو محقق سازد
2:31 و ظاهر با باطن هماهنگ باشد و از آن سرچشمه گیرد
2:36 و این همان چیزی است که خود سلف به آن اهتمام داشتند
2:40 تا سرای درون خود را از آلودگی‌ها و آفت‌ها پاک سازند
2:45 تأثیر اعمال ظاهری اندام‌ها بر قلب‌ها و اعمال باطنی آن‌ها
2:51 همان‌گونه که اعمال قلب تأثیر شگرفی بر اعمال اندام‌ها و درستی آن‌ها دارد
2:57 اعمال ظاهری اندام‌ها نیز تأثیری آشکار بر قلب‌ها و اعمال آن‌ها دارد
3:04 پس اگر این اعمال ظاهری طاعت باشند
3:08 بر قلب و اعمال آن تأثیری مثبت دارند
3:12 و اگر معصیت باشند، بر قلب و اعمال آن تأثیری منفی دارند
3:18 تأثیر معصیت‌های اندام‌های ظاهری بر قلب و اعمال باطنی آن
3:24 معصیت‌های اندام‌ها بر قلب آثار زیان‌باری دارند
3:30 که شاید از برجسته‌ترین آن‌ها این‌هاست:
3:32 نخست، تیرگی و سرگشتگی در قلب
3:36 همان‌گونه که طاعت نوری در قلب است، معصیت تاریکی است
3:41 و هرچه معصیت قوی‌تر و فراوان‌تر شود
3:44 تاریکی و سرگردانی افزون می‌شود تا آنجا که بینش قلب را از میان می‌برد
3:50 «پس حقیقتاً چشم‌ها کور نمی‌شوند، ولی دل‌هایی که در سینه‌هاست کور می‌شوند»
3:59 دوم
4:00 سستی قلب و خواری صاحب آن
4:03 معصیت خواری می‌آورد، همان‌گونه که عزت در اطاعت خداوند تعالی است
4:09 و عبدالله بن مبارک سروده است:
4:12 گناهان را مرگ دل‌ها دیدم و چه بسا دوام آن‌ها خواری می‌آورد
4:18 و ترک گناهان حیات دل‌هاست و برای تو بهتر است که از آن‌ها سرپیچی کنی
4:24 سوم
4:25 زنگار و چرک بر قلب
4:28 چنان‌که خداوند متعال فرموده است:
4:30 «نه، چنین نیست؛ بلکه آنچه به دست آورده‌اند، بر دل‌هایشان زنگار نشانده است»
4:36 و پیامبر (ﷺ) فرموده است:
4:39 «مؤمن چون گناهی کند
4:41 در قلبش نقطه‌ای سیاه پدید می‌آید
4:44 پس اگر توبه کند و دست بکشد و استغفار نماید
4:47 قلبش صیقل داده می‌شود
4:49 و اگر بیفزاید، آن نقطه‌ها نیز افزون می‌شوند
4:51 و این همان زنگاری است که خداوند در کتابش یاد کرده است»
4:55 روایت ابن ماجه و ترمذی
4:57 و آلبانی آن را حسن دانسته است
4:59 و با این زنگار بر قلب مهر زده می‌شود
5:02 پس نیکی را نمی‌شناسد و بدی را انکار نمی‌کند
5:06 و شیطان بر صاحبش تسلط می‌یابد
5:10 چهارم
5:11 از میان رفتن غیرت قلب بر حرمت‌های خداوند که هتک نشوند
5:16 پس صاحب معصیت را می‌بینی که به هتک حرمت‌های خداوند اعتنا نمی‌کند
5:21 یا به ستیز با دین او و آزمایش صالحان بی‌توجه است
5:25 پنجم
5:28 رفتن حیا از قلب
5:30 پس از خداوند و از بندگان شرم نمی‌کند
5:33 و آشکارا گناه می‌کند
5:36 و پیوند میان ارتکاب محرمات و کمی حیا بر کسی پوشیده نیست
5:44 از میان رفتن بزرگداشت و وقار خداوند از قلب
5:47 تا آنجا که گناهکار آن را سبک می‌شمارد و به فرمان خداوند بی‌اعتنا می‌شود
5:52 سپس کار به وحشت میان بنده و پروردگارش می‌انجامد
5:56 و هر کس که او را به یاد خدا اندازد از صالحان است
5:59 هفتم
6:01 هرگاه انسان از خداوند و از صالحان وحشت کند
6:05 قلبش بیمار و از انجام طاعات و ترقی در مراتب کمال ناتوان می‌شود
6:11 تا آنجا که کار به شکستگی و سنگین شمردن طاعت و سپس به کراهت و گریز می‌انجامد
6:18 پس سینه‌اش برای طاعت گشاده نمی‌شود و از معصیت پرهیز نمی‌کند
6:23 و به طور کلی، معصیت‌های ظاهری و فراوانی آن‌ها قلب را سخت و میرا می‌سازد
6:29 و دورترین مردم از خداوند، دل سخت است
6:34 تأثیر طاعت‌های ظاهری اندام‌ها بر قلب و اعمال باطنی آن
6:41 اندام‌ها دریچه‌ها و مرزبانان قلب‌اند
6:46 پس هرگاه اعضای بدن در طاعات به کار گرفته شوند، این خود مایهٔ تقویت دل و پشتوانهٔ آن است
6:53 درست همان‌گونه که نیرومندی مرزها در استواری پایتخت کشور و اقتدار آن سهیم است
6:59 آیا پوشیده است که نماز چگونه رضا و آرامش و خشوع و انابه را برای دل به ارمغان می‌آورد؟
7:06 و آیا پوشیده است که روزه در تقوا و اخلاص و یقین چه تأثیری دارد؟
7:11 الله تعالی فرموده است:
7:13 ای کسانی که ایمان آورده‌اید، روزه بر شما مقرر شده است، همان‌گونه که بر کسانی که پیش از شما بودند مقرر شد، باشد که پرهیزگار شوید
7:22 و همچنین پوشیده نیست که جهاد در راه الله چه محبتی به آخرت پدید می‌آورد
7:28 و بی‌رغبتی به دنیا
7:30 و تسلیم در برابر الله و ثبات بر حق
7:34 و برای بیان اثر طاعات اعضا بر اعمال دل کافی است
7:39 که دربارهٔ آثار یک طاعت از طاعات بر دل به تفصیل سخن گوییم
7:44 و آن طاعت فروبستن چشم از حرام‌هاست
7:48 و این طاعت آثار زیر را به بار می‌آورد:
7:50 نخست آنکه دل را بر محبت الله و انس با او گرد می‌آورد
7:55 در حالی که رها کردن نگاه، دل را از الله منصرف و پراکنده می‌سازد
8:01 و میان بنده و پروردگارش وحشت می‌افکند
8:04 دوم آنکه دل را به نور می‌آراید
8:08 و رها کردن نگاه، تاریکی را برای آن به بار می‌آورد
8:11 از همین رو الله نخست مؤمنان و مؤمنات را به فروبستن چشم فرمان داده است
8:16 چنان‌که الله تعالی فرموده است:
8:18 به مؤمنان بگو که چشم‌های خود را فروبندند
8:22 و فرموده است: «و به زنان مؤمن بگو چشمان خود را فرو بندند»
8:27 سپس پس از تفصیل این مطلب، آیهٔ نور را یاد کرده است:
8:31 «الله نور آسمان‌ها و زمین است»
8:34 مَثَل نور او چون چراغ‌دانی است که در آن چراغی باشد
8:38 آن چراغ در شیشه‌ای است
8:41 «[آن نور مانند] چراغ‌دانی است که در آن چراغی است و آن چراغ در شیشه‌ای است، و آن شیشه گویی ستاره‌ای درخشان است، که از درختی پربرکت افروخته می‌شود»
8:49 «درختی زیتون، نه شرقی و نه غربی»
8:53 «روغنش نزدیک است روشنی دهد، هرچند آتشی به آن نرسیده باشد»
8:58 نوری بر نور است
9:00 الله هر که را بخواهد به نور خود هدایت می‌کند
9:04 «و الله برای مردم مثل‌ها می‌زند»
9:07 «و الله به هر چیزی داناست»
9:10 این اشاره است به اینکه نور انسانی که چشمش را فرو می‌بندد
9:14 از نور الله تعالی و توفیق او سرچشمه می‌گیرد
9:18 و با همین نور هدایت حاصل می‌شود
9:21 و بدعت‌ها و گمراهی‌ها بازداشته می‌شوند
9:24 سوم آنکه فروبستن چشم، دل را نیرومند و شادمان می‌سازد
9:29 و فراستی راستین به آن می‌بخشد که با آن
9:33 حق را از باطل و راستگو را از دروغگو بازمی‌شناسد
9:37 چهارم آنکه دل را ثبات و شجاعت و قوت می‌بخشد
9:44 پس الله میان اقتدار بصیرت و حجت، و اقتدار توان و نیرو را برای او گرد می‌آورد
9:48 (همان‌طور که در آیه‌ها آمده)
9:51 پنجم آنکه دل را برای اندیشیدن در مصالح خویش و پرداختن به آن‌ها فارغ می‌سازد
9:57 به‌جای آنکه رها کردن نگاه، او را از همهٔ این‌ها منصرف کند
10:01 و او را در غفلت اندازد
10:04 ششم و پایانی
10:06 زیرا فروبستن چشم، دل را از تیرهای زهرآلود ابلیس که به سوی آن نشانه گرفته شده حفظ می‌کند
10:12 شیطان با وسوسه‌هایش همراه با نگاه حرام به دل وارد می‌شود
10:17 و به سرعت بیشتر از نفوذ باد در مکان خالی در آن نفوذ می‌کند
10:22 صورت نگریسته‌شده را در برابرش مجسم می‌سازد
10:25 و آن را در خاطرش می‌آراید
10:28 و وعده‌اش می‌دهد و آرزویش را در سر می‌پروراند
10:30 و دلش را با آن شعله‌ور می‌سازد و از طاعات بازش می‌دارد
10:35 افراط صوفیان در اعمال دل
10:41 همان‌گونه که سلف صالح، رضی‌الله‌عنهم، به دل‌ها و اعمال و احوال آن‌ها توجه کردند
10:47 صوفیان نیز به این امر توجه کردند
10:50 اما در آن مبالغه کردند، مبالغه‌ای که از حدود کتاب و سنت فراتر رفت
10:56 در توصیف اعمال دل و تفصیل آن‌ها
11:00 آنان در این عرصه از حد گذشتند و از همان راهی گمراه شدند که هدایت را می‌جستند
11:06 پس نمی‌توان هیچ عملی از اعمال دل را یافت
11:10 مگر آنکه در آن برای ایشان گمراهی و انحراف است
11:13 از جمله نخست گمراهی ایشان در رضا است
11:18 که در رضا به قضا و قدر الهی از حد گذشتند
11:22 و اراده کونی الله را با اراده شرعی او درهم آمیختند
11:27 و رضا به کفر و فسق و نافرمانی را واجب دانستند
11:31 به این بهانه که اگر رضا به آن مطلوب نبود، در جهان واقع نمی‌شد
11:37 و بدین سبب در جبر محض افتادند
11:40 زیر پوشش عبارت‌های غلو‌آمیز و مبهمی که در این باره دارند
11:45 مانند «مشاهدهٔ حقیقت کونی»
11:48 و «بصیرت یافتن به راز الله در قدر»
11:51 دوم گمراهی ایشان در محبت الله
11:56 که بزرگ‌داشت آن، به تحقیر هر دو مقام خوف و رجا انجامید
12:02 یعنی ترس از الله تعالی و عذاب او
12:05 و امید به بهشت و ثواب او
12:08 و این دو را ضعیف‌ترین مقام‌های سالکان به سوی الله شمردند
12:12 و پنداشتند که عبادت الله تنها برای خود او باشد
12:17 نه از سر طمع در بهشتش و نه از ترس دوزخش
12:21 و اوج محبت را فانی شدن در محبوب قرار دادند
12:25 که به گمان ایشان تنها مخصوص اولیای الله است
12:29 و مقام ایشان را بالاتر از مقام پیامبران می‌دانستند
12:33 و به سبب این گمراهی ایشان در محبت
12:37 سلف دربارهٔ ایشان گفته‌اند:
12:39 «هر که الله را تنها با محبت عبادت کند، زندیق است»
12:43 و درست آن است که الله
12:46 با هر سه، یعنی محبت و خوف و رجا، عبادت شود
12:50 سوم گمراهی ایشان در توکل بر الله
12:54 که توکل را به تواکل بی‌ارزش و گدایی بدل کردند
12:59 و عمداً به خود زیان رساندند
13:02 با رها کردن اسباب مشروع و دعا
13:06 که بزرگ‌ترین عبادت و مغز آن است
13:09 افزون بر غفلت‌شان از والاترین درجات توکل
13:13 یعنی توکل بر الله در برپا داشتن دین او
13:17 و جهاد در راه او
13:19 و ایستادگی در برابر کفر و فساد
13:21 چنان‌که توکل پیامبران علیهم‌السلام چنین بود
13:25 چهارم گمراهی ایشان در زهد
13:29 که آن را از اینکه عملی قلبی و ایجابی باشد
13:33 به مظهری سلبی بدل کردند
13:35 و بدان، پاکیزه‌های رزق را بر خود حرام نمودند
13:38 همان‌گونه که طلب علم را حرام کردند،
13:40 و گمان بردند که کسی که به آن مشغول شود، برای او شریعت است،
13:44 اما خودشان، حقیقت از آنِ ایشان است،
13:47 زیرا علم به ارج‌نهادن مردم به عالِم می‌انجامد،
13:51 و از جمعیت‌داشتن بر خدا باز می‌دارد،
13:54 و این با زهد منافات دارد،
13:56 پس زهد را فقر و نادانی قرار دادند،
13:59 و خویشتن را «فقرا» نامیدند.