خلاصه مفاهیم اهل سنت | 18- مفاهیم عبادت و معنای آن | مفاهیم (296-316)

◉ 63 بازدید ⏱ 34:47 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 خلاصهٔ مفاهیم اهل سنت
0:09 معنای عبادت
0:12 عبادت غایت آفرینش مکلّفان است
0:16 الله تعالی فرمود
0:18 و من جن و انس را نیافریدم مگر برای آنکه مرا بپرستند
0:23 و این مستلزم آن است که تمام زندگی آنان برای الله و با یاری الله باشد
0:28 چنانکه الله تعالی فرمود
0:30 «بگو: همانا نماز من، و عبادت قربانی‌ام، و زندگی و مرگ من، برای الله پروردگار جهانیان است»
0:36 پس هیچ کاری برای دنیا نیست که از آخرت جدا باشد
0:41 و کارهای دیگری برای آخرت است که در غیر زندگی دنیا انجام می‌شود
0:46 بلکه آن یک راه است که آغازش در دنیا و پایانش در آخرت است
0:52 پس هرکس الله را یگانه بپرستد در این راه، در همهٔ کارهایش
0:57 در آخرت به بهشت می‌رسد و چه نیکوست فرجام
1:01 و هرکس از عبادت سرپیچی کند و آن را در این راه رها سازد
1:05 راهش او را به جهنم می‌رساند؛ پناه بر الله
1:09 بنابراین عبادت از جهت آنچه با آن عبادت می‌شود شناخته شد
1:14 که آن نام جامع هر چیزی است که الله دوست دارد و می‌پسندد
1:18 از گفتارها و کردارهای آشکار و نهان
1:22 و نیز عبادت از جهت حال عابد شناخته شد
1:26 که آن کمال محبت و بزرگداشت برای الله تعالی است
1:30 همراه با کمال فروتنی و خضوع در برابر او، سبحانه
1:34 پس اگر او را دوست بداری و در برابرش فروتنی نکنی
1:37 تو عابد او نیستی
1:39 و همچنین اگر بدون محبت در برابرش خضوع کنی
1:42 عابد او نیستی تا آنکه دوستدار و فروتن باشی
1:48 اطلاق نام عبادت بر شعائر تعبدی
1:55 اطلاق نام عبادت بر شعائر گوناگون
2:00 از نماز و زکات و روزه و حج
2:03 از باب معنای خاص آن است
2:06 زیرا آن شعائر تعبدی
2:09 بزرگ‌ترین انواع عبادت‌اند
2:12 و آنها همراه با گواهی به شهادتین، ارکان اسلام‌اند
2:16 و عبادت به معنای دیگری نیز اطلاق می‌شود
2:19 که ویژهٔ دعاست
2:21 زیرا دعا مغز عبادت و مهم‌ترین غایات آن است
2:24 چنانکه در حدیث آمده است
2:27 «دعا خود عبادت است»
2:29 روایت ابو داود و ترمذی و ابن ماجه
2:33 و تقسیم‌بندی کتاب‌های فقه به بخش عبادات و بخش معاملات
2:38 تنها تقسیمی اصطلاحی و آموزشی است
2:41 هدف از آن آسان ساختن علم برای دانشجویان است
2:44 و تقسیم آن به مراحل تحصیلی
2:47 زیان حصر معنای عبادت در شعائر تعبدی
2:54 کسی که معنای عبادت را تنها در شعائر تعبدی محصور کند
2:59 قطعاً در اطاعت از پروردگارش کوتاهی خواهد کرد
3:03 و اگر به او بگویی این با بندگی‌ات برای الله مخالف است
3:08 پاسخ می‌دهد که آنچه بر عهده‌اش بوده از عبادت و نماز انجام داده
3:13 و اکنون در تدبیر امر زندگی و معیشت خویش است
3:18 گویی سخن پیشین الله تعالی را نشنیده یا نفهمیده است
3:23 «بگو: همانا نماز من، و عبادت قربانی‌ام، و زندگی و مرگ من، برای الله پروردگار جهانیان است»
3:30 و نیز بر حصر معنای عبادت در شعائر تعبدی تنها، این پیامد مترتب می‌شود
3:36 خلل و کوتاهی در ادای همین شعائر
3:41 و آنچه از میوه‌های آن انتظار می‌رود
3:44 پس نماز به حرکات مکانیکی تهی از خشوع تبدیل می‌شود
3:49 و از زشتی و ناپسندی باز نمی‌دارد
3:52 بلکه چه بسا کسی در آن به اندیشیدن دربارهٔ تدبیر زندگی‌اش مشغول شود
3:56 زیرا نفهمیده که خشوع، که عملی قلبی است، از عبادت است
4:02 و ترک زشتی و ناپسندی نیز از عبادت است
4:06 و روزه به خودداری از خوراک و نوشیدنی تبدیل می‌شود
4:10 پس از آن به آنچه معده‌اش را پر می‌کند سست می‌گردد
4:13 و به گمان خود در طول روزه و پس از آن خویش را سرگرم می‌کند
4:17 با تماشای برنامه‌های سرگرم‌کننده بی‌ارزش و سریال‌های پست
4:21 و نگاهش را به آنچه الله حرام کرده است می‌گشاید
4:25 و روزه‌اش آن تقوایی را که از آن خواسته شده محقق نخواهد کرد
4:29 و زکات مالش را می‌پردازد
4:31 سپس پس از آن بی‌اعتنا می‌شود
4:33 در حالی که تجارت و اموالش از ربا و معاملات حرام است
4:38 زیرا نفهمیده که رها کردن آن نیز از عبادت است
4:42 عبادتی که آن است که تمام زندگی‌اش برای الله باشد
4:46 و موافق خواست او، سبحانه
4:50 همچنین حصر معنای عبادت در شعائر تعبدی
4:55 دروازه‌ای است که سکولارها و همانندان ایشان از آن وارد می‌شوند
4:59 تا عبادت را تنها رابطه‌ای خاص میان بنده و پروردگارش قرار دهند
5:04 و آن را در سایر شؤون زندگی دخالتی نباشد
5:08 از اقتصاد و سیاست
5:10 و امور زن و خانواده
5:12 و معاملات میان مردم
5:15 تلاش در شعائر تعبدی و اخلاص در آنها
5:22 تلاش در شعائر تعبدی با صداقت و اخلاص
5:26 بر تحقق عبادت به مفهوم جامع آن یاری می‌رساند
5:30 یعنی آنکه تمام زندگی انسان برای الله باشد
5:34 پس شعائر تعبدی جدا از
5:37 رفتار اجتماعی یا اخلاقی در زندگی نیست
5:41 بلکه پیوند میان آنها استوار است
5:44 و آنها توشهٔ انسان در مسیر عبادت فراگیر است
5:49 پس الله سبحانه پس از آنکه همسران پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم را
5:54 به ماندن در خانه فرمان داد
5:56 و از خودنمایی دوران جاهلیت نخست بازداشت
5:59 و اینها امور رفتاری اجتماعی‌اند
6:03 ایشان را به برپایی نماز و پرداخت زکات امر کرد
6:07 و در این اشارتی است به نقش شعائر تعبدی
6:11 در یاری رساندن به انجام اوامر رفتاری و اخلاقی
6:15 و پیوند آن با آنها
6:17 الله تعالی فرمود
6:19 و در خانه‌های خود بمانید و همچون زنان دوران جاهلیت نخست خودنمایی نکنید
6:25 «و نماز را برپا دارید و زکات دهید»
6:28 «و الله و پیامبرش را اطاعت کنید»
6:31 «و نماز از زشتی و ناپسندی باز می‌دارد»
6:34 الله تعالی فرمود
6:36 «و نماز را برپا دار»
6:38 همانا نماز از کار زشت و ناپسند باز می‌دارد
6:42 و عبادت، دعوت به سوی الله است
6:45 قیام شب و تلاوت کتاب الله کمک‌کننده بر آن است
6:49 الله تعالی فرمود
6:51 «ای جامه‌به‌خود‌پیچیده»
6:54 شب را (به نماز) برخیز، جز اندکی
6:57 نیمی از آن را، یا از آن اندکی کم کن
7:00 یا بر آن بیفزای، و قرآن را شمرده و با تأمل بخوان
7:04 «به‌راستی که ما گفتاری سنگین بر تو خواهیم افکند»
7:08 پس آماده‌شدن برای گفتار سنگین و مکلّف شدن به دعوت
7:13 همان قیام شب و ترتیل قرآن است
7:17 عبادت و خلافت در زمین
7:23 خلافت در زمین و آباد ساختن آن، چنان‌که الله اراده کرده است،
7:28 عبادت برای الله است
7:30 باید حکم و تحلیل و تحریم در آن تنها از آنِ الله تعالی باشد
7:36 و از همین‌روست که فهم عدی بن حاتم رضی‌الله‌عنه از این معنا کوتاه آمد
7:42 و او پیش از اسلام آوردنش مسیحی بود
7:45 از سخن الله تعالی شگفت‌زده شد
7:48 دانشمندان و راهبان خود را به جای الله، پروردگارانی گرفتند
7:54 و گفت: ای رسول الله!
7:57 آنان ایشان را عبادت نمی‌کردند
8:00 پس پیامبر (ﷺ) فرمود
8:03 آری
8:04 ولی آنان آنچه را الله حرام کرده حلال می‌شمردند و از آنان پیروی می‌کردند
8:09 و آنچه را الله حلال کرده حرام می‌شمردند و از آنان پیروی می‌کردند
8:13 این است عبادت ایشان برای آنان
8:16 روایت ترمذی است و الألبانی آن را حسن دانسته است
8:20 ترک بندگی الله، بندگی غیر اوست
8:27 هر کس بندگی‌اش را برای الله سبحانه ترک کند
8:30 قطعاً در بندگی غیر او واقع خواهد شد
8:33 از شیطان یا بت
8:35 یا هوای نفس یا شهوت مال
8:38 و تا آخر آن
8:40 الله تعالی درباره عبادت شیطان فرمود
8:44 آیا با شما عهد نبستم، ای فرزندان آدم
8:47 که شیطان را نپرستید؟
8:49 که او دشمن آشکار شماست
8:52 «و مرا بپرستید»
8:54 «این است راه راست»
8:57 و تعالی درباره شرک و عبادت غیر او فرمود
9:01 از بت‌ها و خدایان ساختگی
9:04 و به جای او خدایانی گرفتند
9:07 چیزی نمی‌آفریند و خود آفریده می‌شوند
9:11 و برای خویش مالک زیان و سود نیستند
9:15 و مالک مرگ و زندگی و برانگیخته شدن نیستند
9:21 و تعالی درباره عبادت هوای نفس فرمود
9:24 «آیا دیدی کسی را که هوای خود را معبود خود گرفت؟»
9:27 آیا تو کارگزار او خواهی بود؟
9:30 و پیامبر (ﷺ) فرمود
9:33 «بنده دینار نابود شود»
9:36 «بنده درهم نابود شود»
9:38 «بنده خمیصه نابود شود»
9:40 «بنده خمیله نابود شود»
9:42 «نابود شود و واژگون گردد»
9:44 «و اگر خاری به او رسید، بیرون نیاید»
9:47 روایت بخاری است
9:50 بندگی برای الله، عزّت و شرافت است
9:55 بندگی برای الله، عزّت و شرافت است
9:59 عزّت و شرافت
10:01 که هر کس آن را به‌جا آورد، سزاوار آن است
10:03 به‌گونه‌ای تمام و کامل
10:06 از این‌رو این وصف به راستگوترین عبادت‌کنندگان نسبت داده شده است
10:09 و گرامی‌ترین ایشان نزد الله تعالی
10:12 رسول الله (ﷺ)
10:15 و این وصف او در بالاترین و والاترین مقام‌ها بوده است
10:20 مقام اسراء
10:22 الله تعالی فرمود
10:24 پاک و منزه است آن که بنده‌اش را سیر داد
10:26 شبانه از مسجد الحرام به مسجد الاقصی که پیرامونش را برکت داده‌ایم
10:32 چنان‌که در مقام نزول وحی نیز بدین وصف یاد شده است
10:36 بزرگ و پربرکت است آن که فرقان را بر بنده‌اش فرو فرستاد تا برای جهانیان بیم‌دهنده باشد
10:43 شرایط پذیرش عبادت
10:48 از شرایط عبادت
10:50 اخلاص و متابعت
10:52 پس اخلاص
10:54 آن است که عبادت تنها و یکسره برای الله باشد
10:58 چنان‌که الله تعالی فرمود
11:00 و فرمان نیافتند جز آنکه الله را با اخلاص در دین بپرستند، در حالی که حنیف‌اند
11:06 و متابعت
11:07 آن است که عمل موافق سنت باشد
11:11 چنان‌که پیامبر (ﷺ) فرمود
11:14 «هر که کاری کند که امر ما بر آن نیست، آن مردود است»
11:18 روایت بخاری و مسلم است
11:21 پس کسی که در اخلاص عبادت مخالفت کند، در شرک می‌افتد
11:25 و آن دو نوع است: بزرگ‌تر که ضد توحید است
11:30 و کوچک‌تر مانند ریا و خودنمایی
11:33 و کسی که در متابعت سنت در عبادتش مخالفت کند، در بدعت می‌افتد
11:40 و اخلاص و متابعت در قول الله تعالی گرد آمده‌اند
11:45 پس هر که امید دیدار پروردگارش را دارد، باید کار شایسته کند
11:51 و هیچ‌کس را در عبادت پروردگارش شریک نگرداند
11:55 پس قول او: «پس باید عمل صالح کند»
11:59 یعنی موافق سنت و بدون بدعت
12:02 و قول او: «و در عبادت پروردگارش هیچ کس را شریک نسازد»
12:06 یعنی عبادتش را تنها برای الله تعالی خالص گرداند
12:11 پس ناگزیر باید الله را در عبادت یکتا دانست
12:14 و پیامبر (ﷺ) را در متابعت یگانه شمرد
12:19 و شرط اساسی دیگری برای پذیرش عبادت هست
12:23 و آن این است که عبادت از موحّدی باشد که به الله شرک نمی‌ورزد
12:34 برخی از افراط‌گرایان صوفیه گمان می‌برند
12:38 که عبادت از اولیای الله ساقط می‌شود
12:41 کسانی که به گمان خودشان به درجهٔ یقین می‌رسند
12:45 و این را از فهم درست آنان از سخن الله تعالی به دست می‌آورند
12:50 و پروردگارت را بپرست تا یقین به سراغت بیاید
12:54 با آنکه یقین در اینجا مرگ است
12:57 و این به اجماع مفسّران است
13:00 و همان‌گونه است که در سخن الله تعالی، به نقل از گفتار کافران آمده است:
13:05 و روز جزا را دروغ می‌انگاشتیم
13:09 «تا آنکه یقین (مرگ) به سراغمان آمد»
13:11 و آیا کسی یقینش در ایمان بیشتر از رسول الله (ﷺ) است؟
13:18 و او همواره الله را عبادت می‌کرد تا آنکه مرگ به سراغش آمد
13:23 و در بیماری مرگش بر صحابه بیرون آمد، در حالی که آنان نماز می‌خواندند
13:27 و با ایشان نماز گزارد
13:29 بنده از بندگی الله جدا نمی‌شود
13:32 تا زمانی که در خانهٔ تکلیف است
13:35 برای الله بر آفریدگان دو گونه بندگی است:
13:41 عمومی و خصوصی
13:44 پس بندگی عمومی
13:46 همان بندگی قهر و مُلک است
13:49 و در آن هیچ‌کس را اختیاری نیست
13:52 پس همه ملک الله‌اند و زیر اراده‌اش هستند
13:56 و همین بندگی است که در سخن الله تعالی مورد نظر است:
13:59 همانا هر که در آسمان‌ها و زمین است
14:03 «جز اینکه بنده‌وار نزد رحمان می‌آید.»
14:06 و سخن الله تعالی:
14:08 و کسی که الله او را آزار دهد،
14:11 و الله ستمی بر بندگان نمی‌خواهد.
14:14 و سخن الله تعالی:
14:16 همانا الله میان بندگان داوری کرده است
14:20 و دیگر آیاتی که افاده می‌کنند
14:23 که همهٔ آفریدگان بندگان ربوبیت الله تعالی‌اند،
14:27 و این بندگی‌ای است که بر آن پاداش داده نمی‌شوند
14:31 و هیچ‌کس از آن بیرون نیست.
14:33 اما بندگی خصوصی
14:36 همان بندگی اهل محبت و طاعت اوست،
14:39 و همان است که در سخن الله تعالی مورد نظر است:
14:42 ای بندگان من، امروز نه بیمی بر شماست
14:45 «و شما اندوهگین نمی‌شوید.»
14:48 و سخن الله تعالی:
14:50 «و بندگان رحمان کسانی‌اند که با فروتنی بر زمین راه می‌روند،»
14:54 «و چون نادانان آنان را خطاب کنند،»
14:57 «می‌گویند: سلام.»
14:59 و سخن الله تعالی:
15:01 همانا بندگان من، تو را بر آنان هیچ تسلطی نیست
15:05 و دیگر آیات
15:08 و اهل این بندگی، بندگان الوهیت الله تعالی‌اند
15:13 و بر آن پاداش داده می‌شوند.
15:16 پس همهٔ آفریدگان بندگان ربوبیت الله سبحانه‌اند،
15:20 و اهل طاعت و ولایت او، بندگان الوهیت اویند.
15:25 برتری میان عبادت‌ها
15:29 مبنای برتری میان عبادت‌ها
15:33 آن چیزی است که در دل بنده هنگام عبادت برپا می‌شود
15:38 از اخلاص و محبت و خوف و رجا،
15:42 و عمل برای خشنودی پروردگار در هر زمان،
15:45 بر حسب آنچه مقتضای آن وقت و وظیفهٔ آن است.
15:49 پس برترین عبادت در وقت جهاد،
15:52 خود جهاد است،
15:54 و اگر به ترک اوراد از نماز شب و روزه روز منجر شود،
15:58 و تا آخر آن.
16:00 و برترین عبادت در هنگام حضور مهمان،
16:03 ادای حق اوست،
16:05 و اگر این کار از ورد مستحب بازدارد،
16:08 و برترین آن در وقت سحر،
16:11 استغفار است،
16:12 چنان‌که الله تعالی فرموده است:
16:14 «و در سحرگاهان آمرزش می‌خواهند.»
16:17 و همچنین.
16:19 پس برای هر وقت و حالی، عبادت و وظیفه‌ای است،
16:23 و همچنان که برتری در عبادات و اعمال صالح
16:27 به قواعد زیر نیز مقید است:
16:30 نخست:
16:32 واجبات بر مستحبات مقدم‌اند،
16:35 و نزد الله تعالی برترند،
16:38 چنان‌که در حدیث قدسی آمده است:
16:40 «و بنده‌ام با چیزی که نزد من محبوب‌تر از آن باشد که بر او واجب کرده‌ام، به من نزدیک نمی‌شود؛»
16:46 «و بنده‌ام با نوافل همواره به من نزدیک می‌شود تا او را دوست بدارم.»
16:52 روایت بخاری.
16:54 پس واجبات مقدم‌اند،
16:56 و نوافل تکمیل‌کننده‌اند.
16:58 دوم:
17:01 اندک پایدار، بهتر از بسیار منقطع است،
17:05 چنان‌که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
17:08 «و محبوب‌ترین کارها نزد الله عز وجل،
17:12 پایدارترین آن‌هاست، هرچند اندک باشد.»
17:15 روایت بخاری و مسلم.
17:19 نیرومندی و کوشش در عبادت،
17:23 الله تعالی فرموده است:
17:25 و یاد کن بنده‌مان داوود صاحب قدرت را
17:28 «که او بسیار بازگشت‌کننده است.»
17:30 یعنی: صاحب نیرو در طاعت و عبادت.
17:33 پس او «أوّاب» است،
17:35 یعنی بسیار بازگشت‌کننده و رجوع‌کننده به الله و زاری‌کننده به درگاه او.
17:40 و این اقتضا دارد که آدمی برای به دست آوردن اسباب نیرومندی عبادت بکوشد،
17:45 و به سستی و بطالتی که این نیرو را تباه می‌کند، تن ندهد،
17:50 و جان را ناتوان می‌سازد،
17:53 زیرا بیزاری از عبادت و تنبلی در انجام آن،
17:58 از صفات منافقان است.
18:01 الله منافقان را به نفاق اکبر نکوهش کرده است،
18:04 به نهایت نکوهش،
18:06 و برای آنان کفر را ثابت کرده است،
18:08 آنجا که تعالی فرموده است:
18:10 و چیزی جز این مانع پذیرفته شدن انفاق‌هایشان نشد
18:13 جز آنکه به الله و فرستاده‌اش کافر شدند
18:17 و نماز را جز با کسالت نمی‌گزارند
18:21 و انفاق نمی‌کنند جز در حالی که ناخشنود‌اند
18:25 و همان‌گونه که آیه، منافقان را به کسالت در نماز توصیف کرده
18:29 و انفاق در راه الله را ناپسند شمرده است
18:32 از مفهوم آن دلالت می‌شود
18:35 بر این‌که بنده باید نماز را ادا کند
18:38 در حالی که دلش و بدنش نشاط دارند
18:41 و این‌که در راه الله انفاق نکند
18:44 مگر آن‌که سینه‌اش با انفاقش گشاده باشد
18:47 و ذخیره و پاداش آن را تنها از الله امید دارد
18:51 و در کسالت و کراهتش نسبت به عبادت، به منافقان شباهت نداشته باشد
18:59 تلاش کافران در عبادت و دعای غیر الله
19:03 هیچ چیزی را از ایشان دفع نمی‌کند
19:06 هرچه کافران در عبادت و دعای خدایانشان بکوشند
19:11 آن‌ها هرگز چیزی از الله به ایشان بی‌نیاز نمی‌کند
19:15 الله تعالی فرمود
19:17 «دعوت حق از آنِ اوست»
19:20 و کسانی که جز او را می‌خوانند، به هیچ‌چیز پاسخشان نمی‌دهند
19:25 «جز مانند کسی که دو کفش را به سوی آب بگشاید تا به دهانش برسد، و او به آن نمی‌رسد»
19:31 و دعای کافران جز در گمراهی نیست
19:36 پس نباید کسی به تلاش کافران در عبادتشان فریفته شود
19:40 و نباید کسی به آن رشک برد
19:43 زیرا آن از حق هیچ چیزی را بی‌نیاز نمی‌کند
19:50 احسان دو امر اساسی را در بر می‌گیرد
19:54 یکی از آن دو، احسان در عبادت است
19:57 و آن بالاترین مرتبه‌های عبادت است
20:00 چنان‌که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود
20:02 هنگامی که جبرئیل (علیه‌السلام) از احسان از ایشان پرسید
20:06 «این‌که الله را چنان بپرستی که گویی او را می‌بینی»
20:09 «و اگر تو او را نمی‌بینی، او تو را می‌بیند»
20:13 متفق‌علیه
20:15 و این پرسش، پس از پرسش از اسلام و ایمان بود
20:20 و دوم، احسان به خلق است
20:23 و از آن است قول الله تعالی
20:26 آنان که در فراخی و تنگی انفاق می‌کنند
20:31 «و خشم خود را فرو می‌خورند و از مردم درمی‌گذرند»
20:35 «و الله نیکوکاران را دوست دارد»
20:38 و کمال احسان در آوردن هر دو امر با هم است
20:42 احسان در عبادت آفریدگار
20:45 و احسان در رفتار با خلق
20:48 و این دو امر در قول الله تعالی گرد آمده است
20:52 و در زمین پس از اصلاح آن فساد نکنید
20:55 «و او را از روی بیم و امید بخوانید»
20:58 «همانا رحمت الله به نیکوکاران نزدیک است»
21:02 آن‌جا که قول الله تعالی دلالت دارد
21:05 و در زمین پس از اصلاح آن فساد نکنید
21:08 بر احسان در رفتار با خلق
21:11 و قول الله تعالی دلالت دارد
21:13 «و او را از روی بیم و امید بخوانید»
21:16 بر احسان در عبادت الله تعالی
21:20 سپس آیه، دستیابی به رحمت الله تعالی را
21:23 بر آوردن هر دو امر مرتب کرده است
21:26 «همانا رحمت الله به نیکوکاران نزدیک است»
21:30 پس هرچه بنده نیکوکارتر باشد
21:33 به رحمت الله عز وجل نزدیک‌تر است
21:37 و در این، از تشویق به احسان
21:40 آنچه پوشیده نیست، وجود دارد
21:42 عبادت پنهانی
21:48 عبادت الله در نهان
21:50 از مؤکدترین نشانه‌های اخلاص و درستی باطن است
21:54 و سلف رحمهم‌الله
21:57 بر پنهان داشتن کارهای نیک خود، جز فرایض، حریص بودند
22:01 و الله تعالی فرموده است
22:04 «پروردگارتان را با زاری و پنهانی بخوانید»
22:07 همانا او تجاوزکاران را دوست ندارد
22:10 و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود
22:13 «همانا الله بنده پرهیزگار، بی‌نیاز و پنهان‌کار را دوست دارد»
22:18 روایت مسلم
22:20 زبیر بن عوام رضی‌الله‌عنه گفت
22:23 «برای خود ذخیره‌ای از عمل صالح قرار دهید»
22:26 «چنان‌که برای شما ذخیره‌ای از عمل بد هست»
22:30 و سخنان سلف در این باره بسیار است
22:33 همراه بودن عبادت با توکل بر الله
22:38 و یاری جستن از او
22:40 عبادت در متون وحی بسیار با توکل بر الله
22:45 همراه آمده است
22:47 و یاری جستن از او
22:48 چنان‌که در قول الله تعالی است
22:51 تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌جوییم
22:54 و قول او تعالی
22:56 «پس او را بپرست و بر او توکل کن»
22:59 و آن
23:00 جز از آن‌رو نیست که بنده به الله عز وجل نیازمند است
23:04 از این حیث که او مطلوب، محبوب و معبود است
23:07 و از این حیث که او پرسیده‌شده، یاری‌خواسته‌شده و توکل‌شده است
23:12 پس با عبادت، الوهیت الله عز وجل آشکار می‌شود
23:16 و با توکل بر او و یاری جستن از او
23:19 ربوبیت او آشکار می‌شود
23:21 و بندگی جز به این دو وجه کامل نمی‌شود
23:25 و همان‌گونه که یاری جستن از الله در همه امور است
23:29 در خود عبادت نیز از همان باب، نخستین است
23:33 به دلیل همراه آمدن آن با عبادت در ذکر، در آیه فاتحه
23:37 پس یاری جستن از الله در عبادت
23:40 بنده را بر ادای آن توانا می‌سازد
23:43 و او را از خودپسندی به عبادتش نگه می‌دارد
23:46 و کسی که گمان کند آن به نیروی و قدرت خود اوست
23:49 همان‌گونه که آن کسالت را از او دور می‌کند
23:51 و سستی در آوردن آن را نیز
23:54 هرکس در عبادتش از الله یاری بجوید،
23:57 الله او را بر آن یاری می‌دهد.
23:59 و هرکس یاری‌جویی را ترک کند،
24:01 الله او را به خودش وامی‌گذارد
24:03 پس ناتوانی و سستی به او می‌رسد.
24:06 و در مقدم داشتن عبادت بر استعانت در ذکر،
24:09 در آیهٔ سورهٔ فاتحه،
24:12 نکات بلاغی وجود دارد
24:14 که از مهم‌ترین آنها این است:
24:16 عبادت، غایتی است که بندگان برای آن آفریده شده‌اند،
24:20 و استعانت وسیله‌ای برای رسیدن به آن است،
24:23 و غایات بر وسایل مقدم‌اند.
24:29 تحقق بندگی با شناخت اسمای حسنای الله
24:33 و صفات برتر او حاصل می‌شود.
24:36 الله سبحانه، اسما و صفات خود را
24:39 در کتاب کریمش یاد نکرده است
24:41 تا تنها به شناخت نظری آنها بسنده کنیم،
24:45 بلکه آنها را یاد کرده تا معانی و حقایق آنها را دریابیم،
24:49 و موجبات و مقتضیات آنها را در جهان بیندیشیم،
24:53 و آثار آنها را بر دل و اعضا دریابیم،
24:56 و به‌وسیلهٔ آنها الله تعالی را بخوانیم،
24:59 چنان‌که الله عزّوجل فرموده است:
25:01 «و الله را اسمای حسنی است، پس او را به آنها بخوانید؛
25:05 و کسانی را که در نام‌های او کژروی می‌کنند رها کنید
25:09 به زودی سزای آنچه می‌کردند را خواهند یافت
25:12 پس این دانش و این دعا،
25:14 بیشترین چیزی‌اند که بندگی انسان برای الله سبحانه را محقق می‌کنند،
25:19 زیرا دانستن انسان به اینکه پروردگار تعالی در سود و زیان،
25:23 و در بخشش و بازداشتن، و در آفرینش و روزی‌دادن،
25:27 و در زنده‌کردن و میراندن یگانه است،
25:29 همهٔ این‌ها برای بنده ثمرهٔ بندگی توکل بر الله را به بار می‌آورد،
25:34 و لوازم این توکل در ظاهر نیز پدیدار می‌شود،
25:37 همان‌گونه که ترس از او تنها،
25:40 و امید به او تنها،
25:41 و محبت و بزرگداشت او را ثمر می‌دهد؛
25:43 و همین‌گونه است در سایر اسمای حسنای الله
25:47 و صفات برتر او.
25:49 میانه‌روی در عبادت:
25:53 عبادت در اسلام
25:57 میانهٔ اهل سستی و کوتاهی در آن،
26:01 و اهل افراط و رهبانیت است.
26:03 کسانی که در عبادت زیاده‌روی نمی‌کنند،
26:06 دنیای فریبنده آنان را فریفته،
26:08 و به آن چسبیده و پی آن دویده‌اند،
26:11 پس همهٔ معیارهای آنان مادی و دنیوی شده است.
26:16 و روشن‌ترین نمونهٔ این گروه،
26:19 یهودیانند که الله درباره‌شان فرموده است:
26:22 و بی‌گمان ایشان را حریص‌ترین مردم بر زندگی خواهی یافت، و از کسانی که شرک ورزیدند
26:28 یکی از آنان دوست دارد که هزار سال عمر یابد
26:32 پس آنان حریص بر زندگی‌اند،
26:35 این‌گونه با تنکیر (نکره‌آوردن)،
26:37 که دلالت بر دوستی زندگی به هر شکل آن دارد،
26:41 حتی اگر زندگیِ حیوانی‌ای باشد که مملو از غرایز و شهوات است.
26:45 از همین رو سزاوار آن شدند که به «مغضوب علیهم» توصیف شوند،
26:51 به سبب سرپیچی از امتثال اوامر شرعی،
26:54 و چاره‌جویی بر ضد آنها برای منافع دنیوی‌شان.
26:59 و اما غلوکنندگان در عبادت:
27:01 غلوّشان ایشان را به تحریم آنچه الله حلال کرده واداشت،
27:05 و به بدعت‌گذاری رهبانیتی،
27:07 مانند حال راهبان نصارا و عابدان آنان،
27:10 که نکاح و پاکیزه‌های روزی را بر خود حرام کردند،
27:15 و آن را پلیدی‌ای از کار شیطان دانستند،
27:19 پس نعمت الله را بر خود رد کردند،
27:22 و در باب عبادت به حق راه نیافتند،
27:25 از این رو سزاوار وصف «ضالّین» شدند.
27:28 پس نخستین گروه، اهل تفریط و فسق‌اند،
27:31 و دومین گروه، اهل افراط و غلو و بدعت‌اند،
27:35 و سلف از هر دو گروه برحذر داشته‌اند.
27:38 مفهوم میانه‌روی در عبادت در اسلام حاصل می‌شود
27:42 با نگریستن در نصوص وحی‌ین (قرآن و سنت) در این باب،
27:46 و گرد آوردن برخی از آنها با برخی دیگر،
27:48 برای عمل به بعضی و ترک بعضی دیگر.
27:52 پس پیامبر (ﷺ) که فرمود:
27:56 «مجاهد کسی است که با نفس خود جهاد کند»،
27:59 همان کسی است که به آن سه نفری فرمود که
28:02 از عبادت او پرسیده بودند،
28:04 و گویی آن را کم شمردند،
28:06 پس یکی‌شان گفت:
28:08 «اما من، همواره شب را به نماز می‌گذرانم»،
28:11 و دیگری گفت:
28:13 «من همیشه روزه می‌گیرم و افطار نمی‌کنم»،
28:16 و دیگری گفت:
28:18 «من از زنان کناره می‌گیرم،
28:20 و هرگز ازدواج نمی‌کنم».
28:22 پس پیامبر (ﷺ) فرمود:
28:25 «شما همانانید که چنین و چنان گفتید؟
28:28 آگاه باشید که به خدا سوگند، من از همه شما بیشتر از الله می‌ترسم،
28:31 و از همه شما پرهیزگارترم،
28:33 اما من روزه می‌گیرم و افطار می‌کنم،
28:35 و نماز می‌گزارم و می‌خوابم،
28:37 و با زنان ازدواج می‌کنم.
28:39 پس هرکس از سنت من روی گرداند،
28:41 از من نیست».
28:43 پس در نص نخست، بر کوشش در عبادت تشویق کرد،
28:47 و در نص دوم از غلو در آن و رهبانیت نهی فرمود.
28:51 و روش پیامبر (ﷺ)
28:54 بر میانه‌روی و تعادل میان حقوق و واجبات استوار است.
28:59 و آنگاه که سلمان فارسی به ابوالدرداء رضی‌الله‌عنه گفت:
29:04 «همانا پروردگارت بر تو حقی دارد،
29:07 و نفست بر تو حقی دارد».
29:09 و خانواده‌ات نیز بر گردن تو حقی دارند،
29:12 پس به هر صاحب حقی حقش را بده.
29:15 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
29:18 سلمان راست گفت.
29:21 و همان‌گونه که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
29:23 نذری را که مشروع بود تجویز فرمود،
29:26 و نذر بدعت‌گذار را که مردود بود باطل کرد.
29:29 پس وقتی مردی را دید که ایستاده است،
29:31 درباره‌اش پرسید،
29:33 گفتند: نذر کرده که همواره بایستد و ننشیند،
29:36 و زیر سایه نرود و سخن نگوید،
29:39 و روزه بگیرد.
29:41 فرمود: به او دستور دهید که سخن بگوید،
29:44 و زیر سایه برود و بنشیند،
29:47 و روزه‌اش را کامل کند.
29:49 این حدیث را بخاری روایت کرده است.
29:51 و این از میانه‌روی در عبادت است.
29:54 از زمینه‌های میانه‌روی در عبادت،
29:58 میانه‌روی در عبادت آشکار می‌شود
30:02 در زمینه‌های متعدد،
30:05 از جمله نخست:
30:08 میانه‌روی در دعا به الله، میان بلند و آهسته خواندن.
30:11 الله تعالی می‌فرماید:
30:14 و نمازت را بلند مخوان و آهسته هم مخوان.
30:17 (این بخش آیه است)
30:20 دوم:
30:22 پرهیز از تجاوز در طهارت و دعا،
30:25 همان‌گونه که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
30:28 به‌راستی در این امت خواهد بود
30:31 گروهی که در طهارت و دعا تجاوز می‌کنند.
30:34 این حدیث را احمد و ابوداوود روایت کرده‌اند،
30:37 و ابن حجر و آلبانی آن را صحیح دانسته‌اند،
30:40 و شعیب ارنؤوط نیز.
30:43 و تجاوز در طهارت
30:47 با اسراف در آن و از حد گذشتن پدید می‌آید،
30:50 مثلاً به سبب وسوسه.
30:53 و تجاوز در دعا
30:56 همچنان با بلند کردن صدا پدید می‌آید،
30:59 و نیز با دعا کردن به آنچه مشروع نیست.
31:02 و الله تعالی فرموده است:
31:05 «پروردگارتان را با زاری و در پنهانی بخوانید؛
31:08 همانا او تجاوزکنندگان را دوست ندارد.
31:11 سوم:
31:14 میانه‌روی میان رخصت و عزیمت.
31:17 از رخصت‌های شرعی است
31:20 که انسان در آن زیاده‌روی نکند تا آنکه از مقصود شرعی بیرون رود.
31:23 (از این روست که)
31:26 مثلاً از رخصت‌های مشروع، تأخیر نماز ظهر در گرمای شدید است
31:29 برای خنک‌تر کردن آن،
31:32 تا گرما خشوع در آن را از میان نبرد.
31:35 و زیاده‌روی در این رخصت آن است
31:38 که نماز ظهر را آن‌قدر به تأخیر اندازد که...
31:41 (ادامه‌ی همین مفهوم)
31:44 از ثمرات عبادت است:
31:50 عبادت به مفهوم فراگیرش ثمرات بزرگی برای بنده دارد
31:53 که پیش‌تر بیان شد،
31:56 که از مهم‌ترین آن‌ها نخست است:
31:59 دلبستگی به الله تنها،
32:02 و نیازمندی به او و بی‌نیازی از غیر او.
32:05 و الله تعالی راست فرمود آنجا که می‌فرماید:
32:08 آیا الله برای بنده‌اش کافی نیست؟
32:11 و تعالی فرمود:
32:14 «بگو: الله مرا کافی است،
32:17 بر او توکل می‌کنند توکل‌کنندگان.»
32:20 دوم: دلبستگی به الله تنها
32:23 شجاعت و پایداری می‌آورد،
32:26 و فداکاری در راه او،
32:29 و آرامش دل و سکون نفس و سعادت آن.
32:32 و این ثمره بیش از هر جا در برگزیدگان آفریدگان نمایان شده است،
32:35 یعنی پیامبران الله
32:38 و فرستادگانش، چنان‌که نوح فرمود:
32:41 ای قوم من، اگر ماندن من و یادآوری‌ام به آیات الله بر شما گران آمده است،
32:44 (در متن ادامه‌ی همین عبارت است)
32:47 من بر الله توکل کرده‌ام.
32:50 پس کار خود را با شریکانتان هماهنگ کنید
32:53 سپس کار شما بر شما پوشیده و مبهم نماند.
32:56 سپس درباره‌ام تصمیم بگیرید و مهلتم ندهید.»
32:59 و هود (علیه‌السلام) فرمود:
33:02 «همگی با من نیرنگ کنید،
33:05 سپس مهلتم ندهید.»
33:08 و الله تعالی درباره‌ی پیامبرش محمد
33:11 (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرموده است:
33:14 «بگو: شریکانتان را بخوانید، سپس با من نیرنگ کنید
33:17 و مهلتم ندهید.
33:20 همانا ولی من الله است که کتاب را فرو فرستاد،
33:23 و او صالحان را سرپرستی می‌کند.»
33:26 سوم: رسیدن به خشنودی الله
33:29 و محبت او و بهشت او.
33:32 کسی که آنچه را الله دوست دارد و می‌پسندد انجام دهد،
33:35 و این است معنای عبادت،
33:38 بی‌تردید محبت و خشنودی او را به دست می‌آورد
33:41 و از اهل بهشت می‌شود که از نعمت‌های آن بهره‌مند می‌گردند،
33:44 و بزرگ‌ترین آن‌ها خشنودی الله است.
33:47 در حدیث قدسی آمده است
33:50 که الله تبارک و تعالی به اهل بهشت می‌فرماید:
33:53 «ای اهل بهشت!»
33:56 پس می‌گویند: «لبیک، پروردگارا، و سعدیک!»
33:59 پس می‌فرماید:
34:03 «آیا ما را چه شده که خشنود نباشیم،
34:06 در حالی که به ما چیزی بخشیده‌ای که به هیچ‌کس نبخشیده‌ای؟»
34:09 از آفریده‌ات
34:12 من به شما بهتر از آن را خواهم داد
34:15 گفتند: پروردگارا
34:18 و چه چیزی از آن بهتر است؟
34:21 رضای خود را بر شما فرود می‌آورم
34:24 و پس از آن هرگز بر شما خشم نمی‌گیرم
34:27 هرگز
34:30 پس تصریح فرمود که رضوان الله بهتر است
34:33 از همهٔ نعمت‌های بهشت
34:36 چهارم: بی‌رغبتی به دنیا
34:39 و برگزیدن آخرت بر آن
34:43 خلاصهٔ مفاهیم اهل سنت و جماعت