از مجموعهٔ مفاهیم اهل سنت - اپیزودهای جمع آوری شده (سریال کامل است)
· درس 60 از 77
خلاصه مفاهیم اهل سنت | 15- مفاهیم کفر و نفاق | مفاهیم (213-230)
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
خلاصهٔ مفاهیم اهل سنت
0:08
تعریف کفر
0:11
کفر در لغت
0:13
پوشاندن و پنهان کردن
0:15
گفته میشود:
0:16
کشاورز بذر را کفر کرد (در خاک پوشاند)،
0:18
آن را با خاک پوشاند،
0:20
و کفر نعمت (ناسپاسی)،
0:23
انکار آن و پوشاندنش است.
0:25
و «کافر»
0:27
کسی است که نعمتهای الله تعالی را میپوشاند (ناسپاسی میکند).
0:29
و «کافر»
0:31
شب تاریک است،
0:33
زیرا با تاریکیاش چیزها را میپوشاند.
0:35
و کفر در شرع:
0:37
پوشاندن ایمان است.
0:39
و آن انکار یک چیز،
0:41
یا بیشتر از ارکان ایمان است،
0:43
مانند انکار یگانگی
0:45
الله عزّ و جلّ،
0:47
یا انکار فرشتگانش،
0:49
یا کتابهایش یا چیزی از آنها،
0:51
حتی اگر یک آیه باشد،
0:53
یا انکار پیامبرانش،
0:55
و تکذیب آنان،
0:57
یا انکار روز آخرت،
0:59
یا قدر (تقدیر الهی)،
1:01
یا انکار چیزی از شریعتهای الله،
1:03
یا شعائر (نشانههای) آن که بر آنها اجماع شده،
1:05
بر آنها (اجماع شده است).
1:07
و کفر نقیض ایمان است،
1:09
و هم با قلب و هم با زبان،
1:11
و با کردارها (تحقق مییابد).
1:13
و از انواع کفر نیز،
1:15
غیر از کفر جحود و تکذیب،
1:17
کفر اِباء و استکبار (سرپیچی و تکبّر) است،
1:19
و کفر استحلال (حلال شمردن حرام)،
1:21
و کفر استهزاء (مسخره کردن)،
1:23
و کفر نفاق اکبر،
1:25
و کفر اعراض (رویگردانی)،
1:27
و کفر شک.
1:29
کفر اکبر
1:32
و کفر اصغر.
1:34
کفر اکبر
1:37
همان است که از ملت (اسلام) خارج میکند،
1:39
مانند انواع یادشده
1:41
در مفهوم پیشین،
1:43
و آن با اصل ایمان در تضاد است.
1:45
از این رو الله آن را نمیبخشد
1:47
مگر با توبه،
1:49
و صاحبش در آتش جاودانه میشود
1:51
در روز قیامت،
1:53
اگر از آن توبه نکند.
1:55
و کفر اصغر
1:57
همان است که کفر نامیده شده،
1:59
مانند آوردن برخی
2:01
از اعمال کفر،
2:03
که از ایمان میکاهد
2:05
و آن را باطل نمیکند،
2:07
مانند کفر نعمت،
2:09
و کشتن مسلمان،
2:11
و نوحهسرایی بر مردگان،
2:13
و طعن زدن در نسبها،
2:15
و ریای اندک،
2:17
و سوگند خوردن به غیر الله.
2:19
و همهٔ این کارها
2:21
در شرع کفر نامیده شدهاند،
2:23
اما دیگر دلیلهای شرع دلالت دارند
2:25
که مقصود از آن (کفر)
2:27
خروج از ملت نیست،
2:29
بلکه صاحبش
2:31
مرتکب گناهی بزرگ شمرده میشود،
2:33
و اگرچه به سبب آن وارد آتش شود،
2:35
در آن جاودانه نمیماند.
2:37
و هرگاه
2:39
لفظ کفر بهطور مطلق آورده شود،
2:41
در اصل
2:43
به کفر اکبر منصرف میشود،
2:45
که همهٔ اعمال را باطل میکند
2:47
و صاحبش را در آتش جاودانه میسازد،
2:49
اگر بر آن بمیرد
2:51
و از آن توبه نکرده باشد،
2:53
مگر آنکه دلیلها (بر خلاف آن) دلالت کنند.
2:55
تکفیر
2:57
تکفیر
3:00
حکم کردن است
3:03
بر مکلفی به کفر،
3:05
خواه کفری اصلی باشد،
3:07
مانند یهودی و مسیحی،
3:09
یا مسلمانی باشد
3:11
که از اسلام مرتد شده،
3:13
با واقع شدن در امری
3:15
از امور کفرآور.
3:17
و تکفیر حقّ
3:19
الله تعالی است،
3:21
و در آن هیچ دخالتی از خواسته شخصی،
3:23
یا شهوت و هوای نفس نیست.
3:25
و تکفیر جز
3:27
با تحقق شرایط آن
3:29
و نبودن موانعش، صورت نمیگیرد.
3:31
مانند اکراه یا خطا
3:33
یا نادانی یا تأویل
3:35
و اهل سنت میانهرو هستند
3:37
در امر تکفیر، میان خوارج
3:39
که هر گناهی را موجب کفر میدانند
3:41
و بدون رعایت
3:43
شروط و موانع
3:45
و مرجئه
3:47
که حکم کفر را بر خودِ فعل صادر میکنند
3:49
اما فاعلِ معیّن را
3:51
تکفیر نمیکنند
3:53
مگر آنگاه که انکار و جحود خود را آشکار کند
3:55
و آن را حلال شمارد
3:57
در نزد آنان، کفرِ إباء و استکبار
3:59
و نه کفرِ استهزا
4:01
نزد ایشان کافی است
4:03
که کسی به دو شهادت لب گشاید
4:05
تا مسلمان شمرده شود
4:07
هرچند عملِ قلب در او منتفی باشد
4:09
و گفتار (زبانی) نیز
4:11
هرچند جنسِ عمل از او منتفی باشد
4:13
بهطور کامل
4:16
پس اهل سنت و جماعت
4:18
هر گناهی را موجب تکفیر نمیدانند
4:20
بلکه تنها
4:22
گناهی را تکفیر میکنند که نصوص
4:24
آن را کفر دانستهاند
4:26
مانند ترک نماز بهطور مطلق
4:28
و حکم کردن به غیر آنچه الله نازل کرده
4:30
و دشنام دادن به پیامبر
4:32
(صلیاللهعلیهوسلم)
4:34
و دشنام دادن به دین او
4:36
و غیر آن
4:38
و فاعل معیّن را تکفیر نمیکنند
4:40
مگر آنگاه که شروط تکفیرش فراهم
4:42
و موانع منتفی باشد
4:44
و این حکم را محدود نمیکنند
4:46
به جحود و استحلال
4:48
زیرا کفر نزد اهل سنت
4:50
به امور متعددی تحقق مییابد
4:52
از جمله اعتقاد
4:54
مانند اعتقادِ آنکه برای الله همتایی
4:56
و شریکی در ربوبیت او باشد
4:58
یا در الوهیت او
5:00
یا در اسماء و صفات او
5:02
و از جمله، حلال شمردنِ حرام
5:04
پس حلال شمردنِ معصیتها
5:06
خود کفری است فینفسه
5:08
هرچند آن عمل را خود آن مستحل انجام ندهد
5:10
و استحلال شرط کفر نیست
5:12
مگر در معاصیای که
5:14
کمتر از کفر و شرکاند
5:16
مانند سجده بر بت
5:18
و دشنام دادن به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
5:20
پس شرط نیست
5:22
که استحلالِ انجام آن باشد
5:24
تا فاعلش به کفر متهم شود
5:26
بلکه بهصرف انجام دادن آن
5:28
به این وصف متصف میگردد
5:30
حتی اگر آن را حلال نشمارد
5:32
تا زمانی که شروط
5:34
محقق و موانع
5:36
منتفی باشند
5:38
و کفر به زبان نیز میباشد
5:40
کفر با زبان نیز پدید میآید؛
5:42
دشنام دادن به الله و رسول او،
5:44
و ستایش شرک،
5:46
و هجو کردن پیامبران و فرشتگان،
5:48
و مسخره کردن شریعت،
5:50
و کفر با عمل نیز پدید میآید،
5:52
با انجام دادن آن،
5:54
مانند کسی که با پیامبران میجنگد،
5:56
و کافران را علیه مسلمانان یاری میکند،
5:58
و به مصحف توهین میکند،
6:00
و برای غیر الله ذبح میکند یا سجده میبرد،
6:02
یا آنچه را که بهجز الله است، تشریع میکند.
6:04
(بهجز الله)
6:06
اصول تکفیر (این است):
6:08
همانا مسئله تکفیر
6:11
شخص معیّن، و عدم آن،
6:13
مسئلهای خطیر است،
6:15
برای تو از دو جهت (قابل بررسی است).
6:17
نخست:
6:19
تکفیر شخص معیّنی که سزاوار آن نیست.
6:21
تکفیر
6:23
صرفاً با شبهاتی که به حد یقین بر تکفیر او نمیرسد
6:25
به قطعیقین بر تکفیر او
6:27
دوم:
6:29
عدم تکفیر او با وجود
6:31
فراهم بودن شروط و نبودن
6:33
موانعی که با آنها قطعاً
6:35
بر تکفیر او (حکم میشود) و با او
6:37
به احکام اسلام رفتار
6:40
و برای تکفیر فرد معین
6:42
اصولی است که باید
6:45
مهمترین آنها
6:47
و این به آن است که حکم
6:49
باید حکم بر شخصِ معیّن (مشخص) صادر شود.
6:51
...
6:53
...
6:55
حکم کردن به کفر او یا عدم آن
6:57
که از علم شرعی صادر شود
6:59
با احکام تکفیر و ضوابط آن
7:01
و شروط آن
7:03
و علم واقعی به حال شخص معین
7:05
که حکم بر او مراد است
7:07
و اینکه در همهٔ این امور تثبت و تحقیق شود
7:09
و اینکه نباشد
7:11
مبتنی بر گمانها و توهّمات
7:14
و اینکه حکم باشد
7:16
به عدل و تقوا، با پرهیز از هوای نفس
7:18
و نگهداری نفس
7:20
خداوند متعال فرموده است
7:22
و آنچه را که از آنِ تو نیست، پیروی مکن.
7:24
به آن علم
7:26
همانا شنوایی و بینایی و دل،
7:28
همهٔ آنها
7:30
مورد پرسش خواهند بود
7:32
و خداوند متعال فرموده است
7:34
ای کسانی که
7:36
ایمان آوردهاید، برای الله قیامکنندگان به عدالت و گواهان باشید
7:38
برای الله گواهان به قسط باشید
7:40
و دشمنی گروهی شما را وادار
7:42
به دشمنی با گروهی نکند
7:44
که عدالت نورزید
7:46
عدالت بورزید، که آن به تقوا نزدیکتر است.
7:48
و از الله بپرهیزید
7:50
که الله آگاه است
7:52
به آنچه انجام میدهید
7:54
دوم
7:56
که مرجع در تعریف
7:58
ایمان و کفر و آنچه
8:00
که آن دو اقتضا میکنند، بیان الله
8:02
عزّ و جلّ در کتاب اوست
8:04
و بیان رسول او
8:06
صلیاللهعلیهوسلم در سنت اوست
8:08
و فهم صحابه
8:10
رضیاللهعنهم
8:12
و این اصل
8:14
فرع است بر آنچه پیش از آن میآید
8:16
زیرا جایز نیست ورود در مسائل
8:18
ایمان و کفر
8:20
مگر با علمی راسخ
8:22
به معنای آن دو و حدود آن دو
8:24
به فهم سلف صالح
8:26
وگرنه انسان در بلا میافتد
8:28
مذاهب بدعتگذاران
8:30
در تعریف هر یک از ایمان و کفر
8:32
مانند خوارج
8:34
و مرجئه
8:36
سوم: کسی که اسلامش ثابت شده
8:38
جایز نیست که از آن خارج شود
8:40
مگر با یقین
8:42
و این مندرج است
8:44
زیر قاعدهٔ فقهی
8:46
بزرگ
8:48
یقین با شک زایل نمیشود
8:50
پس آنچه با یقین ثابت شده
8:52
که او مرتد شده است
8:54
به آن حکم میشود
8:56
و آنچه در ارتداد او شک است
8:58
به آن حکم نمیشود
9:00
چهارم
9:02
احکام در دنیا بر ظاهر جاری میشود
9:04
و الله سرائر را برعهده دارد
9:06
پس درون مردم جستجو نمیشود
9:08
زیرا الله بدان امر نکرده است
9:10
به آن
9:12
پس هرکس که ظاهرش اسلام باشد
9:14
حکم اسلام برای او جاری میشود
9:16
و هرکس که ظاهرش با ایمان منافات داشته باشد
9:18
حکم کفر بر او جاری میشود
9:20
و ملاک در این امر
9:22
آخرین حال مکلف است
9:24
که بر آن بوده است
9:26
و پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
9:28
با مردم
9:30
بر وفق ظاهر ایشان رفتار میکرد
9:32
پس ظاهر اسلام منافقان را میپذیرفت
9:34
با آنکه ایشان در باطن کافر بودند
9:36
در باطن
9:38
مگر آنکه این منافق
9:40
کفر خود را به گفتار یا کردار آشکار کند
9:42
در آن صورت
9:44
بر همین ظاهر بر او حکم میشود
9:47
پنجم
9:49
حکم مطلق به تکفیر
9:51
گفتار یا کردار
9:53
مستلزم حکم کردن بر شخص معین به آن نیست
9:55
بلکه گفته میشود
9:57
این گفتار یا کردار
9:59
کفر است
10:01
و لازم نیست که هرکس به آن متلبس شود
10:03
تا وقتی که شروط تکفیر فراهم شود
10:05
و موانع منتفی گردد
10:07
و این حکم مهمی است
10:09
در تکفیر و تبدیع
10:11
و تفسیق
10:13
ششم
10:15
بر شخص معین حکم نمیشود
10:17
آنچه از لوازم و پیامدهای گفتار یا کردار او به دست میآید،
10:19
و کسی را به لازمهای که خود او بدان ملتزم نیست، ملزم نمیکنند،
10:21
مگر گفتار یا کردارِ خودش [باشد]؛
10:23
جز آنکه این پیامدها بر او عرضه شود،
10:25
و لوازم [آن] نیز برایش روشن گردد،
10:27
پس اگر آن را بپذیرد و بدان ملتزم شود [حکم دیگری دارد]،
10:29
اما اگر آن را انکار کند،
10:31
هنگامی که بر او عرضه شود،
10:33
پس به کفرش حکم نمیشود،
10:35
موانع تکفیر:
10:37
در اینجا موانعی وجود دارد
10:41
که مانع تکفیر [انسان] میشوند،
10:43
هرگاه یکی از آنها یا بعضی از آنها در شخص معین، هنگام ارتکاب کار کفرآمیز، وجود داشته باشد،
10:45
یعنی در حین ارتکاب آن،
10:47
[آن شخص] کافر شمرده نمیشود،
10:49
و بر او به عین [شخص] حکم به کفر نمیشود،
10:51
تا زمانی که آن [مانع] از او زایل شود،
10:53
و پس از آن نیز بر آنچه بوده، پافشاری کند.
10:55
(...)
10:57
و مهمترین آن موانع [عبارتاند از]:
10:59
خطا و تأویل،
11:01
اکراه و جهل.
11:03
و تفصیل این موارد
11:05
در مفاهیم زیر [آمده است]:
11:07
خطای مانع از تکفیر:
11:09
(...)
11:13
خطا، ضد صواب است،
11:15
و مقصود این است:
11:17
که انسان در امری کفرآمیز بیفتد،
11:19
در حالی که ناخواسته آنچه را میگوید
11:21
یا انجام میدهد [به زبان یا کردار جاری میکند]،
11:23
مانند آنکه زبانش لغزیده و سخنی ناخواسته از آن خارج شود،
11:25
در حالی که از شدت
11:27
شادی یا اندوه بیخود شده است.
11:29
و از روشنترین مثالها بر این [امر]
11:31
آنچه در حدیث آمده است: خداوند عزّ و جلّ
11:33
به توبهٔ بندهاش شادمان میشود،
11:35
و مثال آن [چنین است]:
11:37
[مانند] شادی کسی که مرکب خود را یافته،
11:39
پس از آنکه آن را در بیابان گم کرده بود،
11:41
و از شدت
11:43
شادی خطا کرده و گفت:
11:45
«خدایا! تو بندهام هستی
11:47
و من پروردگار تو هستم»، در حالی که مقصودش
11:49
خلاف آن بوده است.
11:51
و چنین خطاهایی بسیار رخ میدهد،
11:53
بهویژه میان غیرعربزبانان،
11:55
که معانی واژههای عربی را
11:57
بهدقت نمیدانند.
11:59
و نمونهٔ خطا در افعال [چنین است]:
12:01
کسی که به مصحف توهین کند
12:03
و گمان برد که کتابی دیگر است،
12:05
مانند کتاب جغرافیا
12:07
یا برای نمونه فرهنگ لغتی
12:09
غیرعربی؛ پس چنین کسی
12:11
به سبب ندانستن اینکه
12:13
آن قرآن است، معذور است،
12:15
اما کسی که به مصحف توهین کند
12:17
در حالی که میداند آن مصحف است
12:19
ولی بگوید:
12:21
«نمیدانستم که توهین به آن کفر است»،
12:23
چنین کسی معذور نیست،
12:25
زیرا
12:27
عمداً به آن توهین کرده،
12:29
و جهل به حکم آن برایش سودی ندارد.
12:31
و صحیحترین
12:33
و صریحترین دلیل بر عدم
12:35
مؤاخذه بر خطا
12:37
آن است که مسلمانان
12:39
به فرمان خداوند تعالی عمل کردند که فرمود:
12:41
«و اگر آنچه در دلهای شماست آشکار کنید یا پنهانش دارید، خداوند شما را به آن محاسبه میکند.
12:43
(...)
12:45
(...)
12:47
پس هرکه را بخواهد میآمرزد
12:49
و هرکه را بخواهد عذاب میکند،
12:51
و خداوند بر
12:53
هر چیزی تواناست».
12:55
و گفتند:
12:57
«شنیدیم و اطاعت کردیم.
12:59
پروردگارا! آمرزشت [را خواستاریم]
13:01
و بازگشت به سوی توست».
13:03
خداوند عزّ و جلّ
13:05
این حکم را با این فرمایش نسخ کرد:
13:07
الله هیچ کسی را جز به اندازهٔ توانش تکلیف نمیکند.
13:09
(...)
13:11
آنچه (از کار نیک) به دست آورده، به سود خود اوست و آنچه (از بدی) کرده، به زیان اوست.
13:13
(...)
13:15
«پروردگارا! اگر فراموش کردیم یا خطا کردیم، ما را مؤاخذه مکن.
13:17
پروردگارا، اگر ما فراموش کردیم یا خطا کردیم، (ما را مؤاخذه مفرما).
13:19
پروردگارا، و بر ما بار (تکلیف) سنگین منِه،
13:21
چنانکه بر کسانی پیش از ما نهادی.
13:23
(...)
13:25
پروردگارا! و ما را به آنچه طاقت آن را نداریم تحمیل مکن،
13:27
آنچه را که طاقت آن را نداریم.
13:29
و از ما درگذر
13:31
و بر ما ببخشای».
13:33
و از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) [روایت است]
13:35
که خداوند تعالی
13:37
پس از گفتن این [آیه]:
13:39
«پروردگارا! ما را مؤاخذه مکن».
13:41
اگر فراموش کردیم یا خطا کردیم (ما را مؤاخذه مفرما).
13:43
گفت: بله
13:45
این را مسلم در یک حدیث روایت کرده است.
13:47
طولانی
13:49
تأویل مانع
13:51
تکفیر
13:54
و منظور از آن
13:56
تأویل در فهم متون دو وحی
13:58
با فهمی که با فهم (دیگران) مخالف باشد
14:00
سلف و قواعد شریعت
14:02
چنین کسی معذور است
14:04
تا برای او روشن شود
14:06
اشتباه فهمیدن آن
14:08
پس از آن، عذری پذیرفته نمیشود.
14:10
اگر بر تأویل نادرست خود پافشاری کند
14:12
کسی که آیهٔ «الله سبحانه و تعالی» را تأویل کند
14:14
بر کسانی که
14:16
ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند
14:18
گناهی بر آنان نیست در آنچه خوردهاند
14:20
سپس تقوا پیشه کنید و ایمان بیاورید
14:22
و کارهای شایسته انجام دادند
14:24
سپس تقوا پیشه کنید و ایمان بیاورید
14:26
سپس تقوا پیشه کنید و نیکی کنید
14:28
و الله محسنان را دوست دارد.
14:30
اینکه هر کس ایمان آورد و پرهیزگاری کرد
14:32
و کارهای شایسته
14:34
«و نیکوکار باشید»
14:36
پس بر او در نوشیدن شراب گناهی نیست
14:38
پس مانند اینگونه کسی کافر نمیشود.
14:40
با حلال دانستن شراب (آن را حلال شمردن شراب)
14:42
برای تأویل فاسد آن
14:44
و همانا خطای او برایش روشن میشود
14:46
و فساد این تأویل
14:48
کسی بهسبب تأویل باطل خود تکفیر نمیشود
14:50
پس از روشن ساختن آن برای او
14:52
پس پس از آن عذری پذیرفته نمیشود.
14:54
و تأویلی که باشد
14:56
مانعی از تکفیر فرد معین
14:58
تا آنکه شبههاش برطرف شود
15:00
آن تأویلی است که به (معنای درست) منتهی نمیشود
15:02
به تعطیل شریعت
15:04
یا افتادن در شرک آشکار
15:06
یا اینکه در بر دارندهی
15:08
تکذیب آنچه (پیامبر ﷺ) آورده بود
15:10
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
15:12
یا اصل (از اصول دین) را انکار کند
15:14
دین جز با آن برپا نمیشود.
15:16
قویلات الباطنیة
15:18
زنادقه و فیلسوفان
15:20
آنهایی که در بر دارندهی الحاد هستند
15:22
و کفر به روز آخرت
15:24
و بر تعطیل احکام شریعت
15:26
و اسقاط تکالیف
15:28
و حلال شمردن محرّمات
15:33
اکراهی که مانع تکفیر (حکم کفر) میشود
15:36
اکراه
15:38
او (آن کس) بار دیگری را به زور بر دوش میگیرد
15:40
بر کاری یا سخنی
15:42
با رضا و اختیار او منافات دارد
15:44
و وادار کردنِ او به آنچه نمیخواهد
15:46
«وهو معتبر عند» بهمعنای «و آن نزد … معتبر است» است.
15:48
اجرای احکام با اتفاق
15:50
اهل علم
15:52
و اگر در صورت آن اختلاف کردند
15:54
و حکم هر صورت
15:56
و شرایط اکراه معتبر
15:58
اصل در این باره، سخن الله سبحانه و تعالی است
16:00
هر که به الله کفر ورزد
16:02
پس از ایمانش
16:04
مگر کسی که مجبور شود
16:06
و دلش آرام است
16:08
به ایمان
16:10
ولی کسی که سینهاش را برای کفر گشاده کند،
16:12
پس بر ایشان
16:14
از الله
16:16
و برای ایشان عذابی بزرگ است.
16:18
و اهل علم [این حکم را] وضع کردهاند.
16:20
شروطی برای اکراهی که
16:22
یعذر صاحبه: صاحبش را معذور میدارد.
16:24
از همه مهمتر، نخست
16:26
اینکه مُکره توانا باشد
16:28
بر اجرای وعیدش
16:30
ثانیاً برای کسی که به کاری مجبور شده است
16:32
اینکه شخص مُکره ناتوان باشد
16:34
از دفاع از خود با هر وسیلهای
16:36
ثالثاً
16:38
که بر گمان غالب شود
16:40
وقوع وعید بر کسی که مجبور شده است
16:42
اگر آنچه را که از او خواسته شده بود انجام ندهد
16:44
رابعاً
16:46
اینکه زیانِ مترتب (بر آن)
16:48
بر اکراه بر کفر
16:50
بزرگ است و تحمل نمیشود.
16:52
مانند کشتن یا شکنجه
16:54
یا زندان طولانی
16:57
پنجم
16:59
اینکه امام کسی نباشد که به اکراه (بهزور) بر او گماشته شده باشد
17:01
متبوعا در امت
17:03
در این حال بر او لازم است صبر پیشه کند.
17:05
تا مردم گمراه نشوند
17:07
جهل
17:09
و عدم بلوغ خطاب شرعی
17:11
دو مانع برای تکفیر (کفّاره)
17:13
جهل به چند معنا میآید.
17:16
از آن
17:18
خالی بودن نفس از علم
17:20
و این همان مقصود در اینجا است.
17:22
و اعتقاد داشتن به چیزی برخلاف آن
17:24
آنچه بر آن است
17:26
و کسی که در نهی و مخالفت (فرمان) بیفتد
17:28
چه اینکه کفر باشد
17:30
یا بدعت، یا فسق و فجور
17:32
به سبب نرسیدن به سن بلوغ
17:34
خطاب شرعی را وجهی است و ویژگیای که به آن تعلق دارد
17:36
بهیقین به آن نمیرسد
17:38
وعید در دنیا و نه در
17:40
آخرتِ موعودشده
17:42
مرتکب مخالفت
17:44
و بر او به آن حکم نمیشود.
17:46
تا آنکه دانشی که
17:48
حجت بر او تمام میشود
17:50
این در جمله
17:52
اما تفصیل آن
17:54
ابن قیّم، رحمهالله، در این باره میگوید:
17:56
و این در
17:58
احکام ثواب و عقاب
18:00
اما در احکام دنیا
18:02
اینها جاری است بر
18:04
ظاهر امر
18:06
و کودکان کافران و دیوانگان ایشان
18:08
کافران در احکام دنیا
18:10
احکام اولیای ایشان را دارند.
18:12
سخنش به پایان رسید.
18:14
و مانند این
18:16
کسی که در شرک آشکار بیفتد
18:18
مانند سجده بر بت
18:20
یا ذبح و نذر برای غیر الله
18:22
تعالی، زیرا که چنین خواهد بود
18:24
مشرکاً در احکام
18:26
دنیا؛ و اما کیفرها
18:28
دنیوی و اخروی
18:30
پس به آن نمیرسد جز
18:32
پس از زوال جهل
18:34
قیام حجت
18:36
و ما نبودیم
18:38
تا معذبین
18:40
(ما) پیامبری برمیانگیزیم
18:42
و عذاب سزاوار است
18:44
بهسبب دو چیز
18:46
آندو، رویگردانی از حجت است
18:48
و دربارهٔ اراده و عمل (قلبی)
18:50
به آن و با موج آن
18:52
دومی معاندت (ستیزهجویی و لجاجت)
18:54
حجت و رد کردن عمل
18:56
بها پس از دانستن آنها
18:58
و برپاداشتن (حجت) بر لجوج و معاند
19:00
پس اولی کفر است
19:02
إعراض والثانی → «إعراض» و «دوم»
19:04
کفر عناد و استکبار
19:06
اما افتادن در کفر
19:08
به سبب نادانی و عدم برپایی
19:10
حجت یا عدم (حجت)
19:12
توانایی بر آن (تسلط بر آن)، پس این
19:14
کسی که الله (از او) نفی کرد، (در حق) همراهش
19:16
شکنجه تا آنکه برپا شود
19:18
حجهالرسل
19:21
قیام الحجه
19:23
اقامه حجت متفاوت است
19:26
با اختلاف زمانها و مکانها
19:28
و اشخاص
19:30
پس بیگمان حجت بر کافران تمام میشود
19:32
در زمانی جدا از زمان
19:34
یا در مکانی دون مکان دیگر
19:36
همچنین آن (ساختار/خود) قیام دارد
19:38
بر شخصی بهجای شخصی دیگر
19:40
یا بهسبب نداشتن عقل و تمییز او
19:42
مانند کودک و دیوانه
19:44
یا بهدلیل عدم فهم آن
19:46
همچون ناآشنای عجم که نمیتواند
19:48
مخاطب را میفهمد
19:50
و هیچ مترجمی وجود ندارد که برای او ترجمه کند.
19:52
بنابراین این به منزلهٔ
19:54
ناشنوایی که نمیشنود
19:56
چیزی را نمیفهمد و توان فهم آن را ندارد
19:58
و نادانیای که
20:01
انسان به آن عذر داده میشود
20:03
کسی که توان برطرف کردن آن را ندارد
20:05
و از برداشتن آن ناتوان میماند
20:07
وگرنه، هرگاه برای انسان امکانپذیر باشد
20:09
شناخت حق
20:11
پس در آن کوتاهی کند یا از آن روی بگرداند
20:13
پس در آن هنگام
20:15
به او گناه کوتاهی و رویگردانی میرسد
20:19
احوال مختلف جهل
20:21
برای جهل
20:24
به احکام شرعی و مسائل
20:26
حالات
20:28
میتوان آنها را به شرح زیر خلاصه کرد
20:30
نخست
20:32
آیا جهل به حرمت چیزی (عذر است؟)
20:34
از نظر حرمت، قطعی و مسلم است.
20:36
چنانکه از کسی سر میزند که تازه مسلمان شده است
20:38
یا کسی که
20:40
در بیابانی دورافتاده و دور
20:42
از دانش و اهل آن زندگی میکند،
20:44
پس چنین کسی در
20:46
حلال شمردن این حرام
20:48
معذور است، تا آنکه برای او روشن گردد و
20:50
حجت بر او اقامه شود و او بداند
20:52
که حرمت آن (ثابت است) و عذر
20:54
عقوبت دنیوی و
20:56
اخروی را از او برمیدارد و از
20:58
حکم به کفر او جلوگیری میکند،
21:00
نخست آنکه حرمت آن را بداند
21:02
و حجت بر او اقامه شود.
21:04
پس اگر پس از آن
21:06
بر حلال شمردن حرام
21:08
پافشاری کند، در آن هنگام
21:10
حکم به کفر او میشود.
21:12
دوم:
21:14
آنکه جهل نسبت به مسائل
21:16
پنهان در عقیده و اصول
21:18
ایمان، که جز با
21:20
طلب علم در آنها شناخته نمیشود،
21:22
(رخ دهد)، زیرا جهل به آنها نیز
21:24
برای صاحبش در احکام
21:26
دنیا و آخرت عذر است،
21:28
مگر آنکه حجت رسالت بر او اقامه شود
21:30
و او آن را بفهمد.
21:32
و پنهانی و آشکاری
21:34
در مسائل امری نسبی است
21:36
که از جایی به جای دیگر
21:38
و از زمانی به زمان دیگر تفاوت میکند.
21:40
سوم:
21:43
آنکه مسئلهٔ موجب کفر
21:45
از مسائل آشکار
21:47
و معلوم از دین
21:49
به ضرورت باشد که حرمت آن
21:51
اما گاه
21:53
مرتکب آن نمیداند که موجب کفر است،
21:55
یا چنین میپندارد،
21:57
و (در عین حال) علمش به حرمت آن
21:59
(موجود است)، مانند ناسزا گفتن به الله عزّ وجلّ
22:01
یا رسول او صلیاللهعلیهوسلم،
22:03
یا مسخره کردن
22:05
آن دو و کتاب الله،
22:07
و همچون پشتیبانی از کافران
22:09
علیه مسلمانان و یاری دادن
22:11
به آنان، پس این
22:13
به جهل خود معذور نیست
22:15
و حکم به کفر او میشود.
22:17
الله تعالی فرموده است:
22:19
«و اگر از ایشان بپرسی، حتماً میگویند:
22:21
ما جز این نبودیم که
22:23
خوض و بازی میکردیم. بگو: آیا الله و آیات او و رسول او را مسخره میکردید؟
22:25
عذر نیاورید، پس از ایمانتان کافر شدید.»
22:27
[…]
22:29
[…]
22:31
عذر نیاورید، بهراستی کافر شدهاید.
22:33
[…]
22:37
شرط اجرای احکام کفر
22:39
در اینجا
22:42
ملازمت و پیوندی میان
22:44
موانع تکفیر یادشده پیشین
22:46
و دو شرط اجرای آن هست،
22:48
و آن دو:
22:50
نخست:
22:52
تحقق از نبودن موانع
22:54
پیشین یا هر یک از آنها،
22:56
دوم:
22:58
اطمینان از وقوع
23:00
فعل و قصد آن، پس احکام بر گمان و توهم بنا نمیشود.
23:02
پس احکام را بر گمانها بنا مکن.
23:04
[…]
23:07
الحاد
23:10
«حد» به معنای انحراف است:
23:12
حد در دین الله،
23:14
یعنی از آن منحرف شد و عدول کرد.
23:16
و «ألحد فلان» یعنی
23:18
از حق عدول کرد
23:20
و چیزی را که از آن نیست در آن داخل کرد.
23:22
و «ألحد فی الحرم» یعنی
23:24
حرمت آن را حلال شمرد
23:26
و آن را هتک کرد.
23:29
و الحاد در اسماء الله عزّ وجلّ،
23:31
انحراف از آنها
23:33
از آنچه بر آن هستند است،
23:35
خواه با تعطیل آنها یا تحریف آنها
23:37
از معنایشان،
23:39
یا نامیدن غیر الله به آنها از بتها
23:41
و خدایان باطل.
23:43
الله تعالی فرموده است:
23:45
«و الله را نامهای نیکوست، پس او را بدان بخوانید
23:47
و کسانی را که در نامهای او الحاد میکنند واگذارید.»
23:49
[…]
23:51
[…]
23:53
و الحاد در آیات الله عزّ وجلّ،
23:55
میل دادن آنها از حق است
23:57
از روی عناد و تکذیب
23:59
و استکبار.
24:01
و از آن است قول الله سبحانه و تعالی
24:03
کسانی که الحاد میورزند
24:05
در آیات ما
24:07
بر ما پوشیده نیستند
24:09
و معمول در عصر ما
24:11
استعمال واژهٔ «ملحد»
24:13
برای آنکه از حق منحرف است
24:15
به انکار وجود الله عزّ و جل
24:19
نفاق
24:21
نفاق
24:25
لفظ نفاق
24:27
از نظر لغوی مشتق از «نافقاء» است.
24:29
یربوع
24:31
و آن جانوری است شبیه به موش.
24:33
در بیابان زندگی میکند
24:35
و (جانورِ آن) سوراخی را لانه میگیرد که دو در دارد.
24:37
باب ظاهر
24:39
وارد میشود و از آن خارج میشود.
24:41
باب مخفی
24:43
بر آن لایهای از خاک است
24:45
از او میگریزد هنگامی که
24:47
برایش دشوار است که از در بیرون رود
24:49
اصلی، آشکار
24:51
وجه شباهت میان منافق و یربوع
24:53
منافق آنکه
24:55
برای او دو حالت است.
24:57
حالتی که آن را آشکار میکند
24:59
اعلان اسلام
25:01
و دیگری را پنهان میدارد
25:03
و آن کفر است
25:06
نفاق دو قسم است
25:08
نفاق دو قسم است
25:10
نفاق اکبر
25:12
نفاق اصغر
25:15
نفاق اکبر
25:17
این نوع را نفاق اعتقادی نیز مینامند.
25:19
و آن (گمراهی) صاحبش را بیرون میبرد.
25:21
و در آخرت آن را قرار دهد
25:23
در پستترین طبقهٔ آتش (دوزخ).
25:25
اگر بر همان حال بمیرد
25:27
و حقیقت آن
25:29
اینکه انسان ایمان به الله را آشکار کند
25:31
و فرشتگان او و کتابهای او
25:33
و فرشتگان و رسولان او و روز آخرت
25:35
و قدر
25:37
و آنچه با همهٔ اینها در تناقض است، در باطن (آن را) پنهان میدارد.
25:39
یا بخشی از آن
25:41
این همان نفاقی است که در زمان
25:43
رسول الله (ﷺ)
25:45
و قرآن نازل شد
25:47
باید از آن برحذر باشد و اهلش را نکوهش کند.
25:49
و آنان را کافر میشمارد
25:51
فرمود سبحانه و تعالی درباره ایشان
25:53
این به آن سبب است که ایمان آوردند
25:55
سپس کافر شدند، پس (بر دلهایشان) مُهر زده شد
25:57
بر دلهایشان، پس ایشان
25:59
نمیفهمند
26:01
و ایشان در کفر و دشمنی سختتر (از دیگران) هستند.
26:03
از کافران آشکار
26:05
همانطور که سبحانه و تعالی درباره ایشان فرموده است
26:07
آنان دشمنند، پس از ایشان برحذر باش.
26:09
از مهمترین
26:11
صور نفاق اکبر و صفات آن
26:13
ابتدا اهلش
26:15
دشمنی با مؤمنان
26:17
همانگونه که در آیهٔ پیشین (آمده است)
26:19
و کراهت (ناخوشایندی) پیروزیشان
26:21
علیه کافران
26:23
ثانیاً: بغض
26:25
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
26:27
و آنچه (پیامبر) آورده است
26:29
و رویگردانی از او
26:31
آزار دادن او یا عیبجویی و طعنه زدن به او
26:33
سومین: شادی
26:35
و خوشحالی از شکست مسلمانان
26:37
و پستیِ دینِ ایشان
26:39
چهارم: مسخره کردن
26:41
از مؤمنان
26:43
بهخاطر ایمان و طاعتشان
26:45
پنجم
26:47
لمز شریعت اسلامی
26:49
و آن را چنین توصیف کرده که
26:51
قاسی و متناقض با انسانیت
26:53
و برای زمان ما مناسب نیست
26:55
ششم
26:57
تولّی کفار
26:59
و محبت به شریعت آنان
27:01
مخالف با شرع الله
27:03
هفتم
27:05
محبت پیروزی کفار
27:07
بر مسلمانان
27:09
چه چیزی این صفات را اینقدر روشن میکند؟
27:11
در زمانهٔ ما منافق
27:13
در زمانهی ما
27:15
از سیاستمداران و رسانهایها
27:17
و سکولارها و لیبرالها
27:19
ادعا میکنند که به وطن خود عشق میورزند
27:21
و آنان در حقیقت
27:23
دشمنان میهن و مصلحت آن
27:25
با دوستیورزیدن با دشمنان او
27:27
معادات آنان با شرع الله
27:29
و دعوتکنندگان به آن
27:31
و نشر فساد و فحشا توسط ایشان
27:33
در میان فرزندان امت
27:35
و تباه ساختن دین ایشان
27:37
و جانها و خردهای ایشان
27:39
و اموال و آبروهای ایشان
27:41
و نفاق اکبر
27:43
آن است که هرگاه صاحبش آن را آشکار نکند
27:45
جز در لابهلای
27:47
سخن
27:49
اما اگر نواقض پیشین را آشکار کند
27:51
و به آنها دعوت نماید
27:53
در آن هنگام مرتد خواهد بود
27:55
و احکام مرتد بر او جاری میشود
27:57
و نفاق اصغر
27:59
نیز نامیده میشود
28:01
نفاق عملی
28:03
و آن این است که در انسان
28:05
برخی صفات منافقان
28:07
و کردارشان ظاهر گردد
28:09
و پیامبر
28:11
صلیاللهعلیهوسلم
28:13
بر خطرناکترین این صفات آگاه ساخته است
28:15
با این سخن خویش
28:17
نشانه منافق سه چیز است
28:19
هرگاه سخن گوید دروغ گوید
28:21
و هرگاه وعده دهد خلف وعده کند
28:23
و هرگاه امانت گذارده شود خیانت کند
28:25
متفق علیه
28:27
و پیامبر صلیاللهعلیهوسلم فرمود
28:29
همچنین
28:31
چهار خصلت است که هرکس آنها را داشته باشد
28:33
منافقی خالص است
28:35
و هرکس یکی از آن خصلتها را داشته باشد
28:37
در او خصلتی از نفاق است
28:39
تا آنکه آن را رها کند
28:41
هرگاه امانت گذارده شود خیانت کند
28:43
و هرگاه سخن گوید دروغ گوید
28:45
و هرگاه پیمان بندد پیمانشکنی کند
28:47
و هرگاه خصومت ورزد فجور کند
28:49
متفق علیه
28:51
و صاحب این خصلتها
28:53
در کردارهایش
28:55
به منافقان شبیه است
28:57
هرچند در باطن کافر نشده باشد
28:59
زیرا نفاق عمل را با اصل ایمان جمع کرده است
29:01
(لیکن این نفاق عمل با اصل ایمان جمع شده است)
29:03
اما اگر این صفات استوار و کامل گردد
29:05
پس بسا صاحبش
29:07
به کلی از اسلام بیرون رود
29:09
و منافق خالص گردد
29:11
و حاصل سخن آن است
29:13
که نفاق اصغر
29:16
همهاش به اختلاف
29:18
میان باطن و ظاهر بازمیگردد
29:20
(و این اختلاف میان سریره و علانیه است)
29:23
نشانههای دیگری برای نفاق
29:25
عملی
29:28
نشانههای دیگر
29:30
جز آنچه یاد شد
29:32
که از مهمترین آنها است
29:34
نخست آنکه باشد
29:36
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم فرمود
29:38
همانا بدترین مردم
29:40
دو رو است
29:42
آنکه با اینها
29:44
با چهرهای و با آنها
29:46
با چهرهای دیگر (رو) میآید متفق علیه
29:48
و از آن است آنکه متلون است
29:50
در سخن و کردارش
29:52
دوستی و محبت را آشکار میکند
29:54
و دلش شر را پنهان دارد
29:56
و کینه ورزد یا آشکار کند
29:58
اندوه و غم بر مصیبت مسلمانان را
30:00
و دلش
30:02
شادی و شماتت را آشکار کند
30:04
دوم
30:06
کم یاد کردن خدا یا گریز از آن
30:08
و سستی
30:10
از طاعت الله
30:12
سوم تمسخر
30:14
آنچه داوطلبان
30:16
از پروژههای خیر پیش میبرند
30:18
و متهم کردن ایشان به ریا
30:20
و پنداشتن آنکه الله بینیاز است
30:22
از عطایای ایشان به سبب اندکی آن
30:24
چنانکه خداوند متعال فرمود
30:26
«کسانی که بر داوطلبان از مؤمنان
30:28
در صدقات عیب میگیرند
30:30
و کسانی که جز به قدر توانشان نمییابند
30:32
جز توان (اندک) خود، چیزی نمییابند.
30:34
خداوند نیز ایشان را مسخره کرد
30:36
و برای ایشان عذابی دردناک است»
30:38
چهارم
30:40
شادی به سلامت ماندن از بلا
30:42
در راه الله
30:44
و دعا که آن از حکمت
30:46
و خرد است و پیش داشتن
30:48
(و تقدیم آن)
30:50
سلامت جان و مال
30:52
بر سلامت دین
30:54
پنجم: تلاش
30:56
برای خشنود ساختن توده مردم یا حاکمان
30:58
با صدور فتواهایی به دلخواه ایشان
31:00
مواضعی که با شرع الله مخالف است
31:04
دفاع از کافران
31:06
و منافقان و ستایش
31:08
از ایشان و همراهی
31:10
با آنان علیه دعای
31:12
اصلاحگران
31:14
بیتفاوتی
31:16
نسبت به آنچه بر مسلمانان میرسد از
31:18
مصیبتها
31:20
تلاش در پراکندن
31:22
میان مسلمانان و برانگیختن فتنه
31:24
میان ایشان
31:26
نفاق اهل مال
31:28
و بانکها
31:30
کسانی که به مردم وانمود میکنند
31:32
که معاملاتشان شرعی است
31:34
و مورد تأیید
31:36
کمیتههای شرعی قرار گرفته است
31:38
و فریبکاریشان به این بهانه
31:40
تا با آن اموال مردم را بتکانند
31:44
نفاق برخی
31:46
رسانههای خبری
31:48
که ادعا میکنند اسلامیاند
31:50
در حالی که همچون
31:52
مساجد ضرار هستند
31:54
که اسلام را با آنچه منتشر میکنند ویران میسازند
31:56
و حق را به باطل میآمیزند
31:58
و چه بسا خود را
32:00
بوقهای ستمگران
32:02
و طغیانگران قرار میدهند
32:04
که کردارشان را نیک مینمایانند
32:06
و ایشان را ستایش میکنند
32:09
حکم درباره منافقان
32:11
حکم منافقان
32:14
نفاق اکبر
32:16
این است که ایشان در آخرت
32:18
در پستترین طبقهٔ آتش (دوزخ).
32:20
با جاودانگی در آن، همچون کافران
32:22
اگر بر نفاق خود بمیرند
32:24
زیرا ایشان در حقیقت
32:26
کافرند
32:28
اما حکم درباره ایشان در دنیا
32:30
بر
32:32
ظاهر ایشان بنا میشود
32:34
پس به اسلام حکم میشود برای ایشان
32:36
تا زمانی که همین را آشکار میکنند
32:38
و با احکام اسلام با ایشان رفتار میشود
32:40
همراه با احتیاط از ایشان
32:42
پس اگر کفر خود را
32:44
با گفتار یا کرداری از ناقضان ایمان آشکار کنند
32:46
آنگاه
32:48
به این سبب زندیق میشوند و برای ایشان
32:50
احکام مرتدان جاری میگردد
32:52
موضع
32:54
منافقان
32:57
وظیفه نسبت به ایشان
32:59
پرهیز و هشدار دادن از ایشان
33:01
و رسوا ساختن ایشان و رسوا ساختن
33:03
نیرنگ و توطئههایشان
33:05
و ابزارهای پنهانشان در جنگ علیه
33:07
دین و اهل آن
33:09
و اگر نشانههای نفاق اکبر
33:11
مانند گرایش ایشان
33:13
به کافران و استهزای ایشان
33:15
نسبت به دین و اهل آن بر ایشان ظاهر شود
33:17
پس وظیفه در حق ایشان
33:19
بازداشتن و سختگیری بر ایشان است
33:21
و برپا داشتن حکم الله
33:23
مگر آنکه کشتن ایشان را
33:25
فساد بزرگتری ببیند
33:27
در آن صورت از آن خودداری میشود
33:29
تا زمانی که این فساد برطرف گردد
33:31
همانگونه که
33:33
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
33:35
عبدالله بن ابی بن سلول
33:37
سرکرده منافقان
33:39
در مدینه را نکشت تا
33:41
فتنهای برپا نشود
33:43
و گفته نشود که محمد
33:45
یاران خود را میکشد
33:47
با آنکه او به رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) دشنام داد
33:49
و به
33:51
مؤمنان عایشه
33:53
رضیاللهعنها تهمت زد
33:55
و حاصل سخن در این مسئله
33:57
آن است که باید رعایت شود
33:59
فقه موازنات و قواعد
34:01
ترجیح میان مصالح
34:03
و مفاسد
34:06
خلاصه مفاهیم
34:08
اهل سنت