خلاصه مفاهیم اهل سنت | 23- مفاهیم درباره منابع دریافت و استنباط | مفاهیم (336-367)

◉ 74 بازدید ⏱ 23:35 صدای ترجمه‌شده — فارسی
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 خلاصهٔ مفاهیم اهل سنت
0:09 نخستین منزل‌های رسوخ در علم
0:14 نخستین منزل‌های رسوخ در علم
0:16 آن، انقیاد مطلق به وحی و تسلیم در برابر آن است.
0:20 الله تعالی فرمود:
0:22 و استواران در دانش می‌گویند
0:25 ما به آن ایمان آوردیم، همه از نزد پروردگار ماست
0:29 و (الله) تعالی فرمود:
0:31 «و گفتند: شنیدیم و اطاعت کردیم»
0:34 پروردگارا، آمرزش تو را می‌خواهیم و بازگشت به سوی توست
0:38 اعتراض بر سنت محکم
0:42 پیشی گرفتن بر (حکم) الله و رسولش
0:45 اعتراض بر سنت محکم
0:49 با عقل یا رأی یا ذوق یا سیاست
0:52 داخل در قول الله تعالی است:
0:55 ای کسانی که ایمان آورده‌اید
0:57 در کار الله و رسولش پیشی مگیرید
1:00 «و از الله پروا کنید»
1:02 همانا الله شنوای داناست
1:05 هر سخنی گرفته و رد می‌شود،
1:10 مگر سخن الله و رسولش.
1:15 در سخن الله و رسولش هیچ اختیاری نیست،
1:18 مگر پذیرش و تسلیم.
1:20 (الله) تعالی فرمود:
1:22 و هیچ مرد مؤمن و هیچ زن مؤمنه را نرسد
1:25 هرگاه الله و رسولش به کاری حکم کنند
1:28 که برای ایشان در کارشان اختیاری باشد
1:31 و هر که الله و رسولش را نافرمانی کند
1:34 پس قطعاً به گمراهی آشکاری گمراه شده است
1:38 در سبک شمردن نصوص دو وحی
1:41 (و) تعظیم نکردن الله تعالی.
1:45 کسی که نصوص دو وحی را سبک بشمارد
1:48 و بر ردّ آن دو با هوای نفس خود جسارت ورزد
1:52 و تأویل‌های فاسد (خود را بر آن تحمیل کند)،
1:55 پس او الله تعالی را تعظیم نکرده است،
1:58 زیرا تعظیم سخن گوینده و تسلیم در برابر آن،
2:01 از تعظیم خود گوینده و سخن‌گوی آن است.
2:04 و الله تعالی می‌فرماید:
2:07 و چه کسی در سخن از الله راستگوتر است؟
2:10 و می‌فرماید:
2:13 «و کلمهٔ پروردگارت از روی راستی و عدالت به کمال رسید»
2:16 «هیچ‌کس کلمات او را دگرگون نمی‌کند»
2:19 «و او شنوای داناست»
2:22 پس سخن الله همه‌اش در خبرها راست است
2:25 و در احکام عادلانه است،
2:28 چه امر باشد و چه نهی.
2:32 نخستین و مؤکدترین مقاصد تشریع
2:36 حفظ دین نخستین و مؤکدترین مقصد شریعت است
2:39 و این مستلزم بزرگداشت نصوص آن است
2:42 با تصدیق آنچه از آن‌ها خبر است
2:45 و اجرای آنچه امر یا نهی است.
2:48 آنچه تعظیم نصوص وحی اقتضا می‌کند،
2:52 تعظیم نصوص وحی و تسلیم در برابر آن‌هاست.
2:56 این تعظیم، مخالفت با هوای نفس را اقتضا می‌کند
2:59 و مجاهدت با نفس اماره به بدی،
3:02 و پیروی از امر و نهی،
3:05 و پرهیز از پیشی گرفتن بر الله و رسولش،
3:08 و تحمل سختی‌ها در تکلیف،
3:11 و ترجیح دادن خشنودی الله و سرای آخرت،
3:14 و دوری جستن از جایگاه‌های لغزش،
3:17 و دیگر معانی‌ای که تحقق می‌بخشد
3:20 بندگی مطلق برای الله تعالی را.
3:23 روی گرداندن از نصوص دو وحی
3:27 نشانهٔ منافقان است.
3:31 الله تعالی درباره منافقان فرموده است:
3:34 «و هرگاه به سوی الله و رسولش فراخوانده شوند
3:37 تا میان ایشان داوری کند، آنگاه گروهی از ایشان
3:40 و پذیرش نصوص
3:43 دو وحی و شنیدن و اطاعت از آن دو،
3:46 نشانهٔ مؤمنان است. الله تعالی فرموده است:
3:49 گفتار مؤمنان تنها این است
3:52 که هرگاه به سوی الله و رسولش فراخوانده شوند
3:55 تا میان ایشان داوری کند، که بگویند: شنیدیم
3:58 و اطاعت کردیم، و آنان همان رستگارانند
4:02 مظاهر تعظیم نصوص کتاب و سنت
4:06 تعظیم نصوص کتاب و سنت
4:09 مظاهر بسیاری دارد
4:12 که باید به آن‌ها چنگ زد.
4:15 از جمله، نخست حفظ نصوص آن دو است
4:18 در سینه‌ها و در نوشته‌ها.
4:21 مسلمانان کتاب الله را در سینه‌های خود حفظ کرده‌اند
4:24 با قرائت‌های متواتر،
4:27 و همواره اجازه‌ها در این زمینه داده می‌شود.
4:30 بسیاری از علما احادیث رسول الله (ﷺ) را
4:33 با اسنادهای متصل آن به ایشان (حفظ کرده‌اند).
4:36 اما حفظ در نوشته‌ها:
4:40 گردآوری کتاب الله در عهد ابوبکر آغاز شد
4:43 و عثمان رضی‌الله‌عنهما (آن را ادامه داد).
4:46 و امروزه در اهتمام به چاپ کتاب الله نمود دارد،
4:49 همراه با ضبط کامل حرکات و رسم عثمانی.
4:52 همچنین درباره سنت،
4:55 از عهد عمر بن عبدالعزیز تدوین آن انجام شد
4:59 و تألیفات در آن، میان مسانید و جوامع،
5:02 و سنن و معاجم، متعدد گشت.
5:05 دوم:
5:08 تعظیم نص شرعی با پذیرش آن و انقیاد در برابر آن،
5:11 و شادی به آن و عمل به آن،
5:14 چنان‌که در مفاهیم پیشین بیان کردیم.
5:17 سوم:
5:20 تعظیم نص شرعی با یاری کردن آن و دفاع از آن
5:23 و همچنین انکار بر کسی که با آن مخالفت کند
5:26 و همچنین پاسخ دادن به شبهات دشمنان معاند
5:29 نسبت به متون شرعی که بر آنها اعتراض می‌کنند
5:32 و رد ادعاهای ایشان و افشای نقشه‌هایشان
5:35 و همچنین مقابله با کسانی که متن را تأویل می‌کنند
5:38 و آن را تحریف می‌کنند تا با
5:41 عقیده‌شان موافق شود، یا کسانی که رأی
5:44 و قیاس را بر متن مقدم می‌دارند
5:47 یا ذوق و وجد را بر آن مقدم می‌دارند
5:50 و سرانجام مقابله با صاحبان سیاست‌ها
5:53 که سیاست‌های خود را بر متن مقدم می‌دارند
5:56 چهارم:
5:59 خدمت به متن شرعی به آنچه فهم و
6:02 تدبّر آن را محقق سازد، و میراث اسلامی
6:05 سرشار از این امر است، چنان‌که کتابخانه
6:08 اسلامی از تفسیرهای قرآن
6:11 و اسباب نزول و شاخه‌های علوم قرآن لبریز شده است،
6:14 همان‌گونه که از شرح‌های کتب سنت
6:17 و علوم گوناگون سنت لبریز شده است.
6:20 و از مهم‌ترین مظاهر تعظیم متن شرعی
6:23 داوری کردن به آن میان مردم است
6:26 و به آن مراجعه کردن است،
6:29 و رد کردن هر آنچه با آن مخالفت کند
6:34 که مقصود از آن است.
6:37 شنیدن نصوص وحی دو گانه به گونه‌ای که معانی آن دو را دریابد.
6:40 پس سخن خداوند متعال
6:43 پس او را پناه ده تا کلام الله را بشنود
6:46 سپس او را به جای امنش برسان.»
6:50 یعنی کلام الله را چنان بشنود
6:53 که بتواند معنای آن را دریابد.
6:56 پس اگر عجمی باشد، برای او ترجمه شود،
6:59 و اگر در لفظ یا جمله‌ای برایش اشکال پیش آید،
7:02 حتی اگر عرب باشد، برایش توضیح داده شود
7:05 تا آنچه را شنیده بفهمد
7:09 و از آن سودی نبرد
7:13 کسی که بفهمد اما شنیدن و عقل او را سودمند نیفتد،
7:16 پس گویی نشنیده و نیندیشیده است.
7:19 و (آنان) اهل دوزخ‌اند.
7:22 اگر ما می‌شنیدیم یا خرد می‌ورزیدیم
7:25 از یاران آتش فروزان نمی‌بودیم
7:28 و بازگشت این نفی به فساد شنوایی ایشان
7:31 و فساد عقل ایشان است.
7:35 بدعت‌گذاران، صاحبان فساد در شنوایی و عقل خویش‌اند.
7:39 از فساد شنوایی ایشان
7:42 دریافت (علم) از دجالان و شعبده‌بازان است،
7:45 یا از فیلسوفان و ملحدان.
7:49 و از فساد عقل ایشان
7:52 تحریف معانی نصوص صحیح،
7:55 و تأویل باطل آنها است،
7:58 و نصوص وحی را در برابر یکدیگر قرار دادن
8:01 برای یاری باطل خویش.
8:04 و از این رو آنان را می‌بینی که به برخی از نصوص وحی عمل می‌کنند
8:07 و برخی را تعطیل می‌کنند،
8:10 پس به تمام کتاب ایمان نمی‌آورند،
8:13 چنان‌که شیوه اهل سنت و پیروان است.
8:16 و متشابه را به محکم بازمی‌گردانند،
8:19 و کلیات را با جزئیات تعطیل نمی‌کنند.
8:30 اهل سنت و جماعت
8:33 صاحبان شنوایی صحیح و عقل استوارند.
8:36 ایشان از قرآن و سنت صحیح دریافت می‌کنند،
8:39 و نیروی عقل و توانایی فهم را به کار می‌گیرند
8:42 تا نصوص را بفهمند و میان حق و باطل تمیز دهند.
8:51 متکلمان واژه «سمعیات» را در باب عقیده اطلاق می‌کنند
8:54 بر آنچه شنیدن (نقل) اثبات می‌کند،
8:57 یعنی آنچه عقل در آن دخالتی ندارد،
9:00 یعنی عقاید غیبی،
9:03 چون بهشت و دوزخ و میزان و صراط
9:06 و عذاب قبر و تا آخر آن.
9:09 و چه بسا آدمی گمان برد که ایشان با این تقریر با اهل سنت و جماعت موافق‌اند،
9:12 اهل سنت و جماعت بر پایه این تقریر
9:15 این امر را تیره می‌سازد
9:18 که عبارتی را می‌آورند و آن را شرط قرار می‌دهند
9:21 در هر مسئله‌ای از مسائل سمعیات،
9:24 و آن گفته ایشان است که عقل
9:27 به محال بودن آن حکم نمی‌کند،
9:30 تا بدین وسیله تأکید کنند که مرجع
9:33 در عقاید نزد ایشان عقل است،
9:36 و اوست که بر نصوص حاکم است،
9:39 نه اینکه خود نص در مسئله حجت باشد.
9:42 و از این رو چون صفات خداوند متعال را وارد کردند،
9:45 که نزد ایشان چیزی است که عقل به تنهایی به درک آن مستقل است،
9:48 سپس عقل‌های ناتوان خود را حاکم کردند
9:51 بر نصوص اثبات‌کننده صفات خداوند متعال
9:54 و مخالف با رأی خویش،
9:57 اگر حدیث بود، نص را رد کردند،
10:00 حتی اگر صحیح بود، به این بهانه که خبر واحد است،
10:03 یا آن را تأویل کردند یا تفویض نمودند،
10:06 و اگر آیه بود (همین رفتار را کردند).
10:10 عقل به تنهایی به درک اصلی عقیدتی استقلال ندارد
10:15 که نزد اهل سنت و جماعت ممتنع است
10:18 که اصلی از اصول عقاید وجود داشته باشد
10:21 که عقل به تنهایی به درک و اثبات آن مستقل باشد.
10:24 و این از برجسته‌ترین تفاوت‌های روشی
10:27 میان ایشان و اشاعره است.
10:30 و از این رو نیازی به تقسیم عقاید
10:33 به سمعیات و عقلیات نیست.
10:37 نقش عقل در کنار نص
10:41 شرعی صحیح و قلمرو آن
10:44 اجتهاد در فهم نصوص است
10:47 و چگونگی عمل به آنها.
10:50 در پذیرش یا رد آن هیچ دخالتی ندارد
10:53 پس وحی همان روش راست و مستقیم است
10:56 و عقل ابزار فهم این روش است
10:59 و ابزار را نرسد که با روش در تعارض افتد
11:02 و نه که بر آن اعتراض کند
11:05 و در ادعای تعارض میان این دو
11:08 اتهامی است به کسی که وحی را نازل کرد و ابزار (عقل) را آفرید
11:11 مفهوم اهل سنت و جماعت
11:14 درباره عقل و نقش آن
11:17 میانه‌ای است میان کسانی که در آن زیاده‌روی کردند
11:21 و آن را بر نص مقدم داشتند
11:24 و کسانی که در آن کوتاهی ورزیدند
11:27 و نقش آن را در فهم نصوص نادیده گرفتند
11:30 و در استنباط احکام و حکمت آن‌ها
11:33 و خود را به خرافات تسلیم کردند
11:36 و جادوگری و اوهام
11:39 قلمروهای پذیرفته‌شدهٔ عقل در فهم نص
11:42 قلمروهای پذیرفته‌شدهٔ عقل در فهم نص
11:45 و تعامل با آن متعدد است
11:49 از جمله، نخست
11:52 فهم نص در آغاز
11:55 و شناخت معنا و دلالت‌های آن
11:58 دوم، شناخت تا جایی که ممکن است
12:01 از علل و مصالح و حکمت‌ها
12:04 و مقاصدی که نصوص برای آن آمده‌اند
12:08 سوم، شناخت سیاق نص
12:11 و سبب نزول یا ورود آن
12:14 و شرایطی که پیرامون آن است
12:17 چهارم، دفع آنچه ظاهر می‌شود
12:21 که میان نصوص تعارضی است
12:24 پنجم، تطبیق نص بر واقعیت
12:27 با تحقق مناط
12:30 ششم، نگریستن در پیامدهای احکام
12:33 هفتم، به‌کارگیری
12:36 دو قاعده‌ای که گفته شده: مسدود کردن ذرایع
12:39 و آنچه واجب جز با آن کامل نمی‌شود
12:42 پس آن واجب است
12:45 هشتم، شناخت اینکه حکم شرعی
12:48 قطعی است یا ظنی
12:51 مورد اتفاق است یا در دلالت‌هایش اختلاف است
12:55 قلمروهای تسلیم عقل در برابر نصوص و احکام
12:58 این قلمروها نمود می‌یابند
13:01 که در آن‌ها عقل نقشی ندارد
13:05 در تسلیم در برابر امور غیبی
13:08 و این از مهم‌ترین صفات مؤمنان است
13:11 خداوند متعال فرمود:
13:14 آن کتاب، هیچ شکی در آن نیست
13:17 «هدایتی است برای پرهیزگاران، کسانی که به غیب ایمان می‌آورند»
13:20 و همچنین نمود می‌یابد در تسلیم
13:23 در برابر احکام شرعی از اوامر و نواهی
13:26 و پذیرش و گردن نهادن به آن‌ها
13:29 خواه حکمت تشریع آن را دریابد
13:32 یا آن را درنیابد
13:35 و همچنین نمود می‌یابد در تسلیم در برابر احکام
13:38 کونی قدری
13:41 و یقین به اینکه برای خداوند حکمت بالغه است
13:44 در آنچه مقدر می‌کند
13:47 و این به معنای نفی دفع تقدیرها نیست
13:50 با اسباب مشروع که خود
13:53 از همان تقدیر به شمار می‌روند
13:56 بلکه تقدیر خدا با تقدیر (دیگری) دفع می‌شود
14:00 منع رد عقل نسبت به نص شرعی
14:04 ثابت بودن نص شرعی
14:08 و فهم معنای آن
14:11 رد و ابطال آن بر عقل ممتنع است
14:14 و پذیرش و اجرای آن بر او واجب است
14:17 خواه این معنا و مدلول
14:20 برای عقل آشنا باشد یا برای او غریب
14:23 مقررات نصوص شرعی
14:27 در همه حوزه‌ها
14:31 مقرراتی که نصوص شرعی آن‌ها را ثابت می‌کنند
14:34 و بر عقل واجب است که آن‌ها را بپذیرد
14:37 در همه حوزه‌ها باشد
14:40 خواه در حقایق کونی باشد
14:43 یا در عقاید و تصورات
14:46 یا در روش‌های حکومت و تشریع
14:49 یا در اخلاق و آداب
14:52 و تا آخر آن
14:56 محالات عقول و حیرت‌های عقول
14:59 باید میان آن دو فرق گذاشت
15:04 آنچه عقل بطلان و امتناع آن را می‌داند
15:07 و آنچه عقل از تصور و درک آن ناتوان است
15:10 اولی از محالات عقل است
15:13 یعنی آنچه عقل‌ها وقوعش را محال می‌دانند
15:16 و دومی از حیرت‌های عقل است
15:19 یعنی آنچه عقل‌ها در درک آن سرگردان می‌مانند
15:22 وحی و پیامبران
15:25 ممکن است از امور غیبی خبر دهند
15:28 که عقل‌ها در درک آن‌ها سرگردان می‌مانند
15:31 مانند امور روز آخرت و بهشت و دوزخ
15:34 و عذاب قبر و تا آخر آن
15:37 اما آنچه وقوعش را عقل محال می‌داند
15:40 به آن قائل نمی‌شود مگر
15:43 دروغگویان فریبکار
15:46 و صاحبان عقل‌های فاسد
15:50 بازگشت معارضه‌ای که عقل مدعی آن است
15:54 به یکی از دو امر برمی‌گردد
15:57 یا فسادی در عقل است
16:00 مانند فهم نادرست از مراد نص، برای نمونه
16:03 یا ثابت نبودن نص و صحت نداشتن آن
16:06 اما آنچه با استقرا و جست‌وجو تقریر می‌شود این است که
16:09 عقل صریح است و
16:12 هرگز نمی‌تواند با نقل صحیح تعارض داشته باشد.
16:17 تعارض عقل با نص
16:20 بازگشتش به کاربرد وارونه و منحرف عقل است.
16:24 و اگر کسانی می‌پندارند که برخی نصوص وحی با عقل معارض است،
16:27 در حقیقت آن‌ها با عقل معارضه نمی‌کنند،
16:30 بلکه
16:33 با کاربرد وارونهٔ عقل‌های خود
16:36 که ناقص و فاسد است، معارضه می‌کنند.
16:39 از جمله آن، ساختن مقررات و ثوابتی است
16:42 بر پایهٔ گفته‌های منطقیان
16:45 یا ملاحظات محدود و ناقص انسان،
16:48 یا تجربه‌های ناقص او،
16:52 سپس مقررات و ثوابت دین را با آن‌ها داوری می‌کنند.
16:55 در حالی که روش درست
16:58 آن است که نصوص صحیح را دریافت کنیم و آن‌ها را
17:01 به فهمی صحیح بفهمیم تا از آن‌ها
17:04 مقررات و ثوابت پدید آید.
17:08 اجماع و حجیت آن
17:12 اجماع حجتی شرعی است.
17:15 و آن اجماع علمای مسلمانان در هر عصری است
17:18 پس از وفات پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)،
17:21 که امری از امور دین است،
17:24 و اصل و تأکید آن
17:27 اجماع صحابه رضوان‌الله‌علیهم است.
17:30 و بیشتر مسائل نزد مسلمانان
17:33 اجماعی است، اما آنچه مشهور است اختلاف است.
17:38 فایدهٔ استدلال به اجماع
17:41 با وجود نص
17:44 در کتاب‌های فقه بسیار آمده است که
17:47 «و این امر با کتاب و سنت ثابت است.»
17:50 و برخی پرسیده‌اند:
17:53 فایدهٔ ذکر اجماع چیست
17:56 با وجود نصی از کتاب یا سنت؟
17:59 پاسخ آن است که دلالت کتاب و سنت
18:02 بر مسئله‌ای
18:05 ممکن است ظنی و غیرقطعی باشد،
18:08 پس اجماع، ظن را به یقین بدل می‌کند
18:11 و دلالت را قطعی می‌سازد
18:14 و در آن صورت خلاف ممتنع می‌شود.
18:19 اصولیان استدلال کرده‌اند
18:23 به گفتهٔ خداوند عز وجل:
18:26 قطعاً برای شما در پیامبر الله سرمشقی بود
18:29 سرمشق نیکویی برای کسی که به الله و روز آخرت امید دارد
18:32 و روز آخرت امید دارد و الله را بسیار یاد می‌کند»
18:35 بر حجیت افعال پیامبر
18:38 (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
18:41 و اینکه اصل آن است که ایشان برای امتش الگو است
18:44 در احکام، مگر آنچه دلیل بر خلاف آن باشد.
18:48 معنای قیاس شرعی
18:52 قیاس آن است که فرعی را
18:56 به اصلی در حکم ملحق کنیم
18:59 به علتی مشترک میان آن دو،
19:02 و آن حجت و منبع تشریع است
19:05 در آنچه نصی درباره‌اش نیست،
19:08 و ظاهریه آن را نفی می‌کنند.
19:11 مثال آن، تحریم اجاره یا رهن
19:14 یا ازدواج در وقت نماز جمعه است،
19:17 به علت مشترک میان آن‌ها
19:20 که آن بازداشتن از سعی برای نماز جمعه
19:23 و احتمال از دست رفتن آن است.
19:26 الله تعالی فرموده است:
19:29 ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چون برای نماز ندا داده شود
19:32 از روز جمعه، به سوی ذکر الله بشتابید
19:35 و خرید و فروش را رها کنید.»
19:38 و هر قیاسی که با نص تعارض داشته باشد،
19:41 آن قیاس فاسد است.
19:46 آنچه در دل‌ها پدید می‌آید
19:50 از الهامات و کشف‌ها و رؤیاهای خوابی
19:53 که نزد صوفیه بسیار یاد می‌شود،
19:56 به تنهایی دلیل بر حق بودن آن‌ها نیست،
19:59 و تصدیق نمی‌شوند تا بر
20:02 کتاب الله و سنت رسول او
20:05 (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) عرضه شوند.
20:08 پس اگر آن دو به پذیرش آن گواهی دادند، پذیرفته می‌شود،
20:11 و اگر آن را رد کردند، مردود است.
20:14 و اگر چیزی از موافقت یا رد آن معلوم نشد،
20:17 در آن توقف می‌شود
20:20 و نه تصدیق می‌شود و نه تکذیب.
20:23 زیرا وحی و الهام چنانکه از رحمان می‌آید،
20:26 ممکن است از شیطان نیز باشد.
20:29 الله تعالی فرموده است:
20:32 و همانا شیاطین به دوستان خود وحی می‌کنند
20:35 تا با شما مجادله کنند،
20:38 و اگر از ایشان پیروی کنید، قطعاً شما مشرکید
20:42 و این‌گونه برای هر پیامبری
20:45 دشمنانی از شیاطین انس و جن قرار دادیم
20:48 که برخی‌شان به برخی دیگر سخنان فریبنده وحی می‌کنند
20:51 سخنان آراسته و فریبنده وحی می‌کنند.
20:59 حق با کثرت اهلش شناخته نمی‌شود،
21:02 و کمی پیروان
21:05 در هیچ امری دلیل بر ناحق بودن آن نیست.
21:08 الله تعالی فرموده است:
21:12 «و اگر از بیشتر کسانی که در زمین‌اند پیروی کنی، تو را از راه الله گمراه می‌کنند»
21:15 و اگر از بیشتر کسانی که در زمین‌اند پیروی کنی، تو را گمراه می‌سازند
21:18 «و اگرچه حریص باشی، بیشتر مردم مؤمن نخواهند بود»
21:21 و در جای دیگر فرموده است:
21:24 «و اکثر مردم ...»
21:27 و حق تنها با شناخت آن و با استدلال بر آن شناخته می‌شود.
21:30 با راه‌هایی که به او منتهی می‌شود، از طریق وحی
21:33 و فطرت و عقل
21:36 و حق با مردان شناخته نمی‌شود،
21:39 و جماعت آن است که با حق موافق باشد
21:42 هرچند تنها باشی
21:45 فزونی پیروان در هدایت یافتن
21:50 یا کمی آنان، به دست الله تنها است
21:54 فزونی پیروان یا کمی آنان
21:57 حق را ثابت نمی‌کند و باطل را باطل نمی‌سازد
22:00 پس هدایت یافتن پیروان به دست الله است
22:03 دین نوح همان دین محمد است
22:06 صلی‌الله‌علیه‌وسلم، خود او
22:09 نوح هزار سال جز پنجاه سال، میان قوم خود بود
22:12 پس جز اندکی به او ایمان نیاورد
22:15 و محمد صلی‌الله‌علیه‌وسلم دعوت کرد
22:18 بیست و سه سال
22:21 و امتی بزرگ از او پیروی کردند
22:24 رأی اکثریت معتبر نیست
22:28 مگر در آنچه با حق آشکار مخالف نباشد
22:31 رأی‌گیری بر آنچه
22:35 با شریعت و حق مخالف باشد، درست نیست
22:38 اکثریت تنها در آنچه
22:41 با حق آشکار مخالف نباشد معتبر است
22:44 اما اگر در برابر حق باشد
22:47 آنگاه بی‌ارزش می‌شود
22:50 و اگر رأی اکثریت مقدم و حق بود
22:53 قوم لوط سزاوارتر از لوط می‌بود
22:56 و فرعون سزاوارتر از موسی
22:59 مقصود از ظاهریه
23:04 مکتبی در فقه است
23:07 که به ظاهر نصوص چنگ می‌زنند
23:10 و در استصحاب اصل توسّع می‌کنند
23:13 و قیاس را نفی می‌کنند
23:16 از این رو به ایشان گفته می‌شود
23:19 نفی‌کنندگان قیاس
23:22 و آنان در اثبات بسیاری
23:25 از احکام شرع به نص، تکلّف می‌ورزند
23:28 خلاصه مفاهیم اهل سنت
23:32 خلاصه مفاهیم اهل سنت