خلاصه مفاهیم اهل سنت | 13- مفاهیم اعتقاد به تقدیر | مفاهیم (188-204)

◉ 69 بازدید ⏱ 33:39 صدای ترجمه‌شده — فارسی
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 خلاصه مفاهیم اهل سنت
0:08 ایمان به قدر، رکن ششم از ارکان ایمان است.
0:19 همان‌گونه که در حدیث جبرئیل (علیه‌السلام) آمده است،
0:22 آن‌گاه که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) از ایمان پرسید،
0:26 پس فرمود:
0:28 این‌که به الله و فرشتگان و کتاب‌ها و پیامبرانش ایمان بیاوری،
0:32 و روز آخرت،
0:34 و به قدر، خیر و شرِ آن ایمان بیاوری.
0:37 روایت مسلم.
0:39 و سخن او: «خیرش و شرّش»،
0:41 یعنی باید ایمان داشت که خیر و شرّ، همه از سوی الله عزّ وجل مقدّر شده است،
0:47 چنان‌که خداوند متعال فرموده است:
0:49 و او هر چیزی را آفرید و آن را به اندازه‌ای مقدّر کرد.
0:53 و خداوند متعال فرموده است:
0:55 و اگر نیکی‌ای به ایشان برسد، می‌گویند: این از جانب الله است.
1:01 و اگر بدی‌ای به ایشان برسد، می‌گویند: این از جانب تو است.
1:06 بگو: همه از جانب الله است.
1:09 «پس این گروه را چه شده که نزدیک نیست سخنی را دریابند؟»
1:15 پس ناگزیر باید به تقدیر الله عزّ وجل برای هر چیز و به قضای او ایمان داشت،
1:21 هیچ‌کس بازدارنده‌ی قضای او نیست و هیچ‌کس تعقیب‌کننده‌ی حکم او نیست.
1:26 و قدر الله همان است که سبحانه به آن حکم کرده و قضا رانده است از امور.
1:31 و قضا به معنای فیصله و حکم است.
1:35 از این رو بسیار اتفاق می‌افتد که یکی از این دو لفظ از دیگری تعبیر شود،
1:39 یعنی قضا و قدر.
1:42 امّا چون این دو لفظ با هم آورده شوند،
1:45 و گفته شود: «قضا و قدر»،
1:47 در قدر معنای افزون‌تری ملحوظ است:
1:50 یعنی تقدیر امر مطابق با علم و حکمت الله،
1:54 و پیدایش آن به اندازه‌ای معیّن که نه افزون شود و نه کاسته گردد.
1:59 پس «مقدار» از معانی قدر است.
2:02 می‌گویی: قدرِ چیز را سنجید، یعنی اندازه‌اش را معیّن کرد.
2:07 امّا قضا، نافذ ساختن قدر است.
2:11 مراتب قدر چهار است.
2:16 تحقّق ایمان به قدر، با ایمان به مراتب چهارگانه‌اش حاصل می‌شود:
2:22 علم و کتابت و مشیّت و خلق.
2:27 مرتبه‌ی نخست: علم.
2:30 مقصود از آن، ایمان به این است که الله متعال پیش از وقوع هر چیز، آن را به‌طور کلّی و جزئی می‌داند.
2:38 خواه آنچه به فعل خداوند سبحانه مربوط است، از آفرینش و روزی،
2:43 و زنده کردن و میراندن، تا آخر آن،
2:47 یا آنچه به فعل مخلوقات مربوط است.
2:51 و الله به هر چیزی دانا بود.
2:55 پس سخن او «به هر چیز» شامل هر معلومی می‌شود.
3:00 و تعالی فرمود: «و به یقین الله به هر چیزی احاطهٔ علمی دارد».
3:06 و این علم الله را جهلی پیشی نگرفته و فراموشی به آن نمی‌رسد،
3:13 چنان‌که فرموده است: «گفت: حال نسل‌های نخستین چیست؟»
3:18 گفت: علم آن نزد پروردگارم در کتابی است؛ پروردگارم نه گمراه می‌شود و نه فراموش می‌کند.
3:25 پس سخن او «گمراه نمی‌شود» یعنی نادان نمی‌شود،
3:29 و سخن او «فراموش نمی‌کند» یعنی آنچه از پیش معلوم بوده را فراموش نمی‌کند.
3:35 این برخلاف مخلوقی است که علمش جهل بر آن پیشی می‌گیرد،
3:40 و فراموشی بر او عارض می‌شود.
3:43 مرتبه‌ی دوم: کتابت.
3:47 مقصود از آن، ایمان به این است که الله متعال مقدّرات آفریدگان را نوشته است،
3:53 پنجاه هزار سال پیش از آن‌که آسمان‌ها و زمین را بیافریند.
3:58 و الله متعال فرموده است:
4:01 هیچ مصیبتی در زمین و نه در خودتان به شما نمی‌رسد
4:06 جز آن‌که پیش از آن‌که آن را پدید آوریم، در کتابی ثبت است.
4:11 بی‌گمان این بر الله آسان است.
4:14 و خداوند متعال فرموده است:
4:16 آیا ندانسته‌ای که الله آنچه را در آسمان‌ها و زمین است می‌داند؟
4:21 بی‌گمان آن در کتابی است؛ بی‌گمان آن بر الله آسان است.
4:27 مرتبه‌ی سوم: مشیّت.
4:31 مقصود از آن، ایمان به این است که هر آنچه بوده و هر آنچه خواهد بود،
4:36 تنها به مشیّت الله عزّ وجل است،
4:40 چنان‌که مسلمانان می‌گویند:
4:42 «آنچه الله بخواهد شود و آنچه نخواهد نشود.»
4:47 و در این تفاوتی نیست میان آنچه از فعل الله عزّ وجل است
4:52 یا از فعل مخلوق.
4:54 چنان‌که خداوند متعال فرموده است:
4:56 و اگر الله می‌خواست، با یکدیگر نمی‌جنگیدند؛ لیکن الله آنچه را بخواهد انجام می‌دهد.
5:02 پس کشتار، فعل بنده است،
5:05 و الله عزّ وجل آن را به مشیّت خود قرار داده است.
5:09 و خداوند متعال فرموده است:
5:11 و اگر پروردگارت می‌خواست، آن را انجام نمی‌دادند.
5:14 پس ایشان و آنچه را که به دروغ می‌بندند واگذار.»
5:17 مرتبه‌ی چهارم: خلق.
5:20 مقصود از آن، ایمان به این است که الله متعال
5:24 همان کسی است که آنچه را دانسته و نوشته و خواسته، آفریده است،
5:29 پس او آفریننده‌ی هر چیز است.
5:31 و آیات در این باره بسیار است،
5:34 از جمله فرموده‌ی او متعال:
5:36 الله آفریدگار هر چیزی است.
5:39 و او بر هر چیزی وکیل است.
5:43 و فرموده‌ی او عزّ وجل:
5:45 ما هر چیزی را به اندازه‌ای آفریده‌ایم.
5:49 و افعال بندگان نیز در این داخل است،
5:53 پس افعال ایشان آفریده‌ی الله عزّ وجل است،
5:57 چنان‌که خداوند متعال فرموده است:
5:59 و الله شما و آنچه را انجام می‌دهید آفرید.
6:04 الله سبحانه دو اراده دارد:
6:07 نخست:
6:10 اراده‌ی شرعی،
6:12 که همان اوامر عزّ وجل است،
6:14 و تکالیف شرعی او که آن‌ها را برای بندگانش می‌پسندد و خشنود است،
6:19 و به آسانی توصیف شده است،
6:21 چنان‌که خداوند متعال فرموده است:
6:23 الله آسانی را برای شما می‌خواهد و سختی را برای شما نمی‌خواهد.
6:27 دوم:
6:29 اراده‌ی کونی قدری،
6:32 و آن قضا و قدر الله است که در جهان تقدیر می‌کند،
6:36 و آنچه الله تقدیر می‌کند گاه از جهت شرع نیز مراد است.
6:40 ممکن است چنین نباشد،
6:43 همان‌گونه که در موردی که کفر در واقع وجود دارد،
6:46 خداوند متعال می‌فرماید:
6:48 اگر کفر ورزید، بی‌گمان الله از شما بی‌نیاز است.
6:52 و کفر را برای بندگانش نمی‌پسندد.
6:55 پس خلاصه آن این است که:
6:57 اراده‌ی شرعی
6:59 همان چیزی است که الله از ما خواسته است
7:01 و آن را دوست دارد و می‌پسندد.
7:03 و اراده‌ی کونی
7:05 همان چیزی است که الله درباره‌ی ما اراده کرده است،
7:07 و لازم نیست که آن را شرعاً دوست داشته باشد و بپسندد،
7:11 بلکه ممکن است از آن نهی کند و آن را به‌عنوان دین و شریعت ناپسند بدارد.
7:15 و آن را به حکمت و عدل خویش برای آزمایش اراده کرده است،
7:19 و برای مصالحی که ما نمی‌دانیم و او آنها را می‌داند.
7:23 و این مطلب در گفت‌وگویی با اشاره و کنایه بیان می‌شود
7:27 که میان یک معتزلی منکر قدر
7:30 و یک سنی اثبات‌کننده‌ی قدر رخ داده است.
7:34 معتزلی گفت:
7:36 «منزّه است آن کس که از زشتی‌ها پاک است»،
7:39 و با این سخن اشاره می‌کند که الله شر و گناهان را مقدّر نمی‌کند.
7:44 سنی گفت:
7:46 «منزّه است آن کس که در ملکش جز آنچه می‌خواهد واقع نمی‌شود»،
7:50 و مقصودش این است که خیر و شر هر دو به قدر الهی است.
7:55 پس معتزلی پرسید:
7:57 «آیا پروردگار ما دوست دارد که نافرمانی شود؟»
8:00 و سنی با این سخن او را ساکت کرد که:
8:03 «آیا پروردگار ما از روی اکراه نافرمانی می‌شود؟»
8:06 اراده‌ی شرعی و اراده‌ی کونی، میان اتفاق و افتراق
8:12 اراده‌ی شرعی و اراده‌ی کونی حالاتی دارند:
8:19 نخست:
8:20 گاهی هر دو اراده با هم جمع می‌شوند،
8:22 مانند حالت انسان مطیع،
8:25 یعنی ایمان مؤمن.
8:27 پس الله عزّ و جلّ شرعاً ایمان را از او می‌خواهد
8:31 و کوناً نیز آن را برایش مقدّر می‌کند.
8:34 دوم:
8:35 و گاهی هر دو اراده نفی می‌شوند،
8:38 مانند حالت کافر نشدن مؤمن.
8:41 پس الله عزّ و جلّ شرعاً از مؤمن نمی‌خواهد که کافر شود،
8:46 و کوناً و قدراً نیز چنین حکمی بر او صادر نمی‌کند.
8:49 سوم:
8:51 و گاهی یکی از دو اراده وجود دارد و دیگری نفی می‌شود،
8:54 و این در دو حالت است:
8:56 نخست:
8:57 نایمان نیاوردن کافر.
9:00 پس الله عزّ و جلّ شرعاً از کافر ایمان را می‌خواهد،
9:04 اما کوناً آن را برایش مقدّر نکرده است،
9:07 چنان‌که نوح علیه‌السلام به قومش فرمود:
9:11 و اگر بخواهم شما را نصیحت کنم، نصیحتم به شما سودی نمی‌بخشد، اگر الله بخواهد که شما را گمراه کند.
9:19 او پروردگار شماست و به سوی او بازگردانده می‌شوید.
9:23 دوم:
9:24 کفر کافر:
9:26 پس الله عزّ و جلّ شرعاً کفر را از کافر نمی‌خواهد،
9:31 اما کوناً آن را بر او مقدّر کرده است.
9:35 خواست بنده زیر خواست الله است.
9:40 الله تعالی فرمود:
9:43 برای هرکس از شما که بخواهد راست‌قدم باشد.
9:48 و شما نمی‌خواهید مگر آن‌که الله، پروردگار جهانیان، بخواهد.
9:55 و الله تعالی فرمود:
9:57 «پس هرکس بخواهد، آن را یاد می‌کند»،
10:00 و یاد نمی‌کنند مگر آن‌که الله بخواهد.
10:05 پس الله سبحانه برای بنده خواست و اراده‌ی حقیقی اثبات کرده است،
10:10 اما آن را پس از خواست عزّ و جلّ خویش و زیر آن قرار داده است،
10:15 پس جز در صورتی که الله بخواهد و اراده کند، محقق نمی‌شود،
10:19 زیرا او سبحانه آفریننده‌ی بنده و خواست اوست.
10:23 ریشه‌ی گمراهی در مسئله‌ی جبر و اختیار،
10:27 عدم تفکیک میان دو خواست است،
10:30 و درک نکردن رابطه‌ی میان آن دو.
10:34 پس هرکس این را بفهمد،
10:36 دلش آرام می‌گیرد و در این مسئله سرگردان نمی‌شود.
10:40 خواست الله با علم و حکمت عزّ و جلّ او پیوسته است.
10:45 بر هر مؤمنی لازم است که یقین داشته باشد که در خواست الله تعالی هیچ ستمی نیست،
10:54 بلکه الله برای هر کس چیزی را می‌خواهد و مقدّر می‌کند که می‌داند سزاوار آن است، از هدایت یا گمراهی،
11:02 و این بر او بر اساس حکمت و عدل عزّ و جلّ جاری می‌شود.
11:07 پس سخن الله تعالی:
11:09 پس الله هرکه را بخواهد گمراه می‌کند و هرکه را بخواهد هدایت می‌کند.
11:15 و اوست شکست‌ناپذیر حکیم».
11:17 همچنین تأکید می‌کند که خواست الله عزّ و جلّ مغلوب نمی‌شود،
11:22 و این همان چیزی است که سخن عزّ و جلّ او افاده می‌کند:
11:25 «و اوست عزیز»،
11:27 و نیز تأکید می‌کند که آن خواست بر اساس حکمت سبحانه اوست،
11:32 و این همان چیزی است که واژه‌ی «حکیم» افاده می‌کند.
11:36 و همچنین باید خواست مطلق در آیه را
11:40 با آیات دیگری که آن را مقید می‌کنند تفسیر کرد،
11:43 پس سخن او که «الله هرکه را بخواهد گمراه می‌کند»
11:47 را سخن تعالی او تفسیر و مقید می‌کند:
11:51 «و الله ستمکاران را گمراه می‌کند»،
11:54 و الله آنچه را بخواهد انجام می‌دهد.
11:57 پس خواست او سبحانه، گمراه کردن کسی است که می‌داند ستمکار است و سزاوار آن است.
12:03 چنان‌که الله تعالی نیز فرموده است:
12:06 پس چون منحرف شدند، الله دل‌هایشان را منحرف کرد.
12:10 و همین حکم درباره‌ی هدایت نیز جاری است.
12:13 پس سخن الله تعالی:
12:15 «و هرکه را بخواهد هدایت می‌کند»
12:19 را سخن عزّ و جلّ او تفسیر می‌کند:
12:21 و به سوی او هدایت می‌کند کسی را که بازگردد.
12:24 پس خلاصه آن این است:
12:26 که الله سبحانه حکیم و داناست،
12:29 و بر هیچ‌کس ستم نمی‌کند.
12:31 مگر آنچه که در علم سبحانه و تعالی از پیش گذشته است
12:33 این‌که او سزاوار آن است که آنچه الله برایش مقدّر کرده، از هدایت یا گمراهی، (بر او جاری شود)
12:38 و بدین‌وسیله مؤمن از جدال بی‌ثمر در امان می‌ماند.
12:41 در مسئله‌ی جبر و اختیار
12:44 آن مسئلهٔ قدیمی
12:46 آن (مسائلی) که زبان فیلسوفان در هر عصری آن را جویده و بر سر زبان‌ها انداخته‌اند
12:51 قضا و قدر
12:53 او رازِ الله تعالی در آفرینش اوست
12:56 درخت ایمان با قدر پابرجا نمی‌ماند
13:00 در قلب بندهٔ مؤمن
13:02 جز بر ساقِ تسلیم
13:04 این‌که الله عزّ وجل حکمی عادلانه است.
13:07 هیچ‌کس را ستم نمی‌کند.
13:09 و او را حکمت رسا است
13:11 در آنچه (الله) در آفریدگانش مقدّر می‌فرماید
13:14 و آنچه حکمت آن بر ما آشکار نیست
13:16 در آنچه که خداوند سبحانه و تعالی مقدّر می‌فرماید
13:18 از آنجا که عقل‌های ما از درک اسرار قدر او، عزّ و جلّ، ناتوان است
13:23 امام طحاوی رحمه‌الله می‌گوید
13:26 اصلِ قدَر
13:28 راز الله سبحانه و تعالی در آفریدگانش
13:31 هیچ فرشته‌ی مقرّبی بر این مطلب آگاه نشد.
13:34 و هیچ پیامبر مرسلی (نیست).
13:36 و ژرف‌اندیشی و تأمل در آن
13:38 ذریعة الخذلان
13:40 حرمین (مسجد الحرام و مسجد النبی) را ... (ترجمهٔ ناقص به‌دلیل قطعه‌بودن متن)
13:42 و درجهٔ طغیان
13:44 پس بر حذر باشید، کاملاً بر حذر باشید از آن.
13:46 نظر و فکر و وسوسه
13:49 الله سبحانه و تعالی علم قدر را پنهان داشته است
13:52 تا آن‌که به خواب می‌رود
13:53 و آنان را از آن (راه/هدف) او بازداشت
13:55 همان‌گونه که الله سبحانه و تعالی در کتابش فرموده است
13:58 از آنچه انجام می‌دهد پرسیده نمی‌شود
14:00 و آنان می‌پرسند
14:02 پس هرکس بپرسد که چرا (خداوند) چنین کرد
14:04 پس حکم کتاب (الله) مردود شد
14:06 و هر که حکم کتاب (الله) را رد کند
14:08 از کافران بود
14:10 الله عزّ و جلّ
14:12 از آنچه او انجام می‌دهد پرسیده نمی‌شود
14:14 زیرا او چنین نمی‌کند
14:16 جز آنچه در آن حکمتی باشد
14:18 اقوال مأثوره
14:21 در خشنودی به تقدیر (الهی)
14:23 از محمد بن کعب
14:25 گفت
14:26 موسی (علیه‌السلام) فرمود
14:28 ای پروردگارم
14:30 کدام‌یک از آفریدگانت گناهش بزرگ‌تر است؟
14:32 گفت
14:33 آن‌که مرا متهم می‌کند
14:35 گفت
14:37 ای پروردگارم
14:38 و آیا کسی تو را متهم می‌کند؟
14:40 گفت: بله
14:41 که از من استخاره می‌کند
14:43 و به قضای من راضی نباشد
14:45 سفیان ثوری اختلاف کرد
14:48 یوسف بن اسباط
14:50 در آنچه آرزو می‌کنند
14:52 حال وقوع الفتن
14:54 سفیان ثوری را دیدیم
14:56 مرگ، گریزی از آن
14:58 وِرد (ذکر روزانه) یوسف بن اسباط
15:00 به اینکه طولانی ماندن (در آن) مکروه نیست
15:02 امید آن که توفیق یابد
15:04 برای توبه یا کار صالح
15:06 فرمود:
15:08 وهیب بن الورد
15:10 من چیزی را انتخاب نمی‌کنم
15:12 این را بیشتر دوست دارم
15:14 محبوب‌ترین کار نزد الله
15:16 ثوری را بوسید.
15:18 و با چشمانش (گفت) و گفت
15:20 روحانیت و ربّ کعبه
15:22 و از جمله سخنان
15:25 قال المعاصرین
15:27 مصطفی السباع
15:29 شاید در آنچه شتاب می‌کنی
15:31 رهایی از دردها و بیماری‌ها
15:33 تعرض لمحنة
15:35 سخت‌ترین و شدیدترین بلا
15:37 پس شتاب مکن (در خواستن نتیجه / پس آرزوی زودرسی نداشته باش)
15:39 پروردگارت با رحمت
15:41 به‌درستی که او به تو وعده داد، به آنچه (خود) می‌بیند.
15:43 این رحمتی برای توست
15:45 نه با آنچه تو می‌بینی
15:47 رحمت الله
15:49 می‌داند و شما نمی‌دانید.
15:51 معرفت
15:53 اسماء الله الحسنی و تعبّد
15:55 بدان یاری می‌کند بر
15:57 رضا به قدر
16:00 شناخت نام‌های الله
16:02 الحسنی و آثارها
16:04 و مقتضیات آن در خلق و امر
16:06 عبادت و بندگی الله
16:08 لحیه‌اش به این‌گونه
16:10 یاری می‌کند انسان را بر خشنودی (از قضای الهی)
16:12 به قضای الله تعالی و قدر او
16:14 به‌ویژه نام‌های او
16:16 الحسنی؛ العلیم
16:18 الحکیم
16:20 اللطیف الخبیر
16:22 الرحمن الرحیم
16:24 الرؤوف
16:26 الودود
16:28 لزوم سلامت دل
16:30 از اعتراض بر آنچه
16:32 نمی‌توان از مصیبت‌ها دفعش کرد
16:34 هنگامی که فرود آید
16:37 بر انسان مصیبت‌ها و مقدّرات
16:39 که دفعشان ممکن نیست
16:41 با وجود کوشش در حد توان در اسباب،
16:43 در آن هنگام بر او لازم است
16:45 تسلیم شدن در برابر قضای الله
16:47 و قدر او، و شکیبایی بر آنچه
16:49 در توان او نیست، و یقین
16:51 به حکمت او در آنچه قضا و قدر کرده است.
16:53 و مردم
16:55 در حالِ خود با مصیبت‌ها متفاوت‌اند،
16:57 و ایشان در این باره
16:59 چهار حالت دارند:
17:01 نخست: حالتی
17:03 حرام که آن جزع
17:05 و خشم و نشکیبایی است،
17:07 و این با ایمان به قدر منافات دارد.
17:09 دوم:
17:11 حالتی واجب،
17:13 که آن صبر بر این مقدّر است.
17:15 سوم:
17:17 حالتی مستحب،
17:19 که آن رضایت به این مقدّر است،
17:21 یعنی آنچه مقدّر شده و ناخوشایند نبودن آن،
17:23 و این با
17:25 رضایت به خود قضا متفاوت است،
17:27 که آن واجب است.
17:30 چهارم: حالتی کامل،
17:32 که آن شکرگزاری به الله
17:34 بر قضای او
17:36 و مقضیّ او است،
17:38 رضایت به قدر الله،
17:40 هرچند نفس بدان کراهت داشته باشد.
17:42 آنچه نفس
17:45 بشری کراهت دارد،
17:47 یا امری شرعی است،
17:49 یا قَدَری حتمی.
17:51 پس بر مؤمنان شایسته است
17:53 که بدانند آنچه الله برای ایشان
17:55 از شرع یا قدر خواسته است،
17:57 برای آنان بهتر است از اینکه
17:59 آن را بر ایشان فرود نیاورد،
18:01 و آن لطف و احسان به ایشان است.
18:03 الله سبحانه دانا
18:05 و آگاه است،
18:07 و او حکیم‌ترین حاکمان
18:09 و مهربان‌ترین مهربانان است.
18:11 از جمله آنچه الله بر مؤمنان تشریع کرده،
18:13 و ممکن است آن را ناپسند دارند،
18:15 یا برخی از ایشان آن را ناپسند دارند،
18:17 جهاد در راه الله است.
18:19 الله تعالی فرموده است:
18:21 «بر شما جنگ مقرر شد،
18:23 و حال آنکه آن برای شما ناخوشایند است،
18:25 و چه بسا چیزی را ناخوش دارید.
18:27 و حال آنکه آن برای شما بهتر است،
18:29 و چه بسا چیزی را دوست دارید
18:31 و الله می‌داند
18:33 و شما نمی‌دانید».
18:35 و «عسی» از جانب الله
18:37 (بیانگر) وجوب است.
18:39 مقصود این است
18:41 که آنچه شما ناخوش می‌دارید
18:43 از سختی جهاد،
18:45 موجب خیر برای شماست،
18:47 زیرا پیروز می‌شوید و غنیمت می‌برید،
18:49 و پاداش داده می‌شوید و حق را آشکار
18:51 و یاری می‌کنید،
18:53 و باطل و حزب آن را خوار می‌سازید.
18:55 و هرکس از شما کشته شود،
18:57 پس او شهید است.
18:59 در مقابل،
19:01 آنچه شما از آسودگی و
19:03 ترک جنگ دوست می‌دارید،
19:05 موجب شر برای شماست،
19:07 زیرا مغلوب و خوار می‌شوید،
19:09 و امر شما از میان می‌رود.
19:11 و رضایت به شرع
19:13 و انقیاد نسبت به آن واجب است،
19:15 و ایمان جز با آن کامل نمی‌شود،
19:17 و برای مؤمن در آن اختیاری نیست.
19:19 الله تعالی فرموده است:
19:21 «و هیچ مرد مؤمنی
19:23 و هیچ زن مؤمنی را نرسد،
19:25 هرگاه الله و پیامبرش حکمی کنند.
19:27 برای آنان در کارشان اختیاری نیست.
19:29 اما کراهت طبیعی (جبلی)،
19:32 همراه با تسلیم بودن دل
19:34 و انقیاد در برابر امر (الهی)، (مانعی ندارد).
19:36 پس بر او مؤاخذه نمی‌شود
19:38 المرء
19:40 و از آنچه الله مقدّر می‌کند
19:42 بر مؤمن، و آنچه را ناخوش می‌دارد،
19:44 ازدواج با زنی است که از او
19:46 چیزی آشکار می‌شود که نسبت به آن ناخوشایند است
19:48 خداوند سبحانه و تعالی در این باره فرموده است
19:50 «و با آنان به نیکی معاشرت کنید»
19:52 «به شیوه‌ی پسندیده»
19:54 «پس اگر آنان را ناپسند داشتید،»
19:56 «چه بسا چیزی را ناپسند دارید»
19:58 و الله در آن خیر قرار می‌دهد.
20:00 «بسیار»
20:02 پس فرموده است:
20:04 «چه بسا چیزی را ناپسند دارید»
20:06 و نفرموده است:
20:08 «چه بسا زنی را ناپسند دارید»
20:10 و این تعمیم ما را به
20:12 قاعده‌ای کلی راهنمایی می‌کند
20:14 که در همه‌ی امور صادق است
20:16 و به زنان اختصاص ندارد
20:18 این قاعده آن است
20:20 که برخی از آنچه انسان ناخوش می‌دارد،
20:22 ممکن است در آن خیری برای او باشد،
20:24 و خردمندان این را می‌دانند
20:26 و تجربه‌ی زندگی آن را تصدیق می‌کند.
20:28 قرآن کریم
20:30 نفس بشری را به‌سوی ایمان می‌کشاند
20:32 تا باور آورد
20:34 و در امر غیب پنهان تسلیم شود،
20:36 پس از آنکه
20:38 آنچه در توان دارد
20:40 در کوشش آشکار به کار بندد؛
20:42 ایمان به قدر
20:44 و اخذ به اسباب
20:47 از سنت‌های الله عزّوجلّ است
20:49 در جهان هستی او،
20:51 که مسببات را به اسبابشان پیوند می‌دهد.
20:53 پس آنچه از مقدّرات در زمین جریان می‌یابد،
20:55 در اصل،
20:57 و به‌طور کلی،
20:59 به اسباب موجب آن پیوسته است.
21:01 و از همین‌رو الله ما را
21:03 به اخذ به اسباب
21:05 در امور دنیایمان
21:07 و امور آخرتمان راهنمایی کرده است،
21:09 چنان‌که الله تعالی فرموده است
21:11 درباره‌ی مریم علیه‌السلام، هنگامی که درد زایمان به او رسید:
21:13 «و تنه‌ی درخت خرما را به سوی خود تکان ده،
21:15 تا خرمای تازه‌ی رسیده بر تو فرو ریزد»
21:17 خرمای تازه‌چیده بر تو فرومی‌ریزد.
21:19 با آنکه
21:21 او توانا بود که خرمای تازه را
21:23 بی‌هیچ کاری از جانب او
21:25 بر او فرو ریزاند،
21:27 و ما را به پرهیز از دشمن فرمان داده است،
21:29 پس فرموده است:
21:31 ای کسانی که ایمان آورده‌اید!
21:33 احتیاط خود را به‌کار گیرید، پس به‌صورت دسته‌های جدا یا همگی کوچ کنید»
21:35 ثابت بمانید یا همگی کوچ کنید.
21:37 و او توانا است
21:39 که ما را از آن کفایت کند،
21:41 بی‌آنکه از جانب ما کاری باشد.
21:43 این در امر دنیای ماست،
21:45 و همچنین است امر
21:47 دین ما.
21:49 الله تعالی فرموده است:
21:51 «و کسانی که هدایت یافتند،
21:53 الله بر هدایتشان بیفزود،
21:55 و تقوایشان را به آنان عطا کرد»
21:57 و نیز الله تعالی فرموده است:
21:59 «پس چون منحرف شدند،
22:01 الله دل‌هایشان را منحرف ساخت»
22:03 پس الله عزّوجلّ مقرر فرموده است
22:05 که از ثواب کار نیک،
22:07 کار نیک پس از آن است،
22:09 و همان‌گونه که از کیفر گناه،
22:11 گناه پس از آن است.
22:13 و از همین‌رو
22:15 اخذ به اسباب
22:17 یا دفع آنچه بیم آن می‌رود،
22:19 با ایمان به قدر منافات ندارد،
22:21 بلکه آن خود نیز از قدر است،
22:23 چنان‌که عمر بن خطاب
22:25 رضی‌الله‌عنه فرمود
22:27 هنگامی که از ورود به شام خودداری کرد،
22:29 چون دانست که
22:31 طاعون در آنجا شیوع یافته است،
22:33 و به او گفته شد: آیا از قدر الله می‌گریزی؟
22:35 (پاسخ داد:)
22:37 آری، از قدر الله به سوی قدر الله می‌گریزیم.
22:39 (این سخن) از قدر الله به سوی قدر الله
22:41 (گریز است)
22:43 متفق‌علیه است.
22:46 اخذ به اسباب
22:48 به معنای دل‌بستن به آن‌ها نیست،
22:50 زیرا اخذ به اسباب
22:52 بر این پایه است که از سنت‌های الله
22:54 پیوند مسببات با اسبابشان است،
22:56 و این به معنای دل‌بستن نیست.
22:58 و انقطاع به آن (اسباب)،
23:00 بدون ایمان به این‌که
23:02 تحقق امر به مشیئت
23:04 الله و حکمت اوست،
23:06 یعنی باید کسی اعتقاد نداشته باشد
23:08 که چون (انسان) به اسباب
23:10 متوسل شده،
23:12 پس ناگزیر آنچه را خواسته محقق می‌شود،
23:14 بی‌آن‌که نیازی به اراده الله
23:16 در آن باشد.
23:18 پس این انقطاع به اسباب
23:20 به آن صورت، شرک شمرده می‌شود،
23:22 همان‌گونه که روی‌گردانی
23:24 کلی از اسباب
23:26 خدشه‌ای به شرع است
23:28 و نفی تأثیر آن‌ها مخالف
23:30 عقل است.
23:32 اسباب در مسببات تأثیر دارند،
23:34 اما پس از
23:36 اراده و مشیئت الله،
23:38 همان‌گونه که برای بنده
23:40 مشیئت و اراده‌ای هست،
23:42 (اما آن نیز) پس از مشیئت الله
23:44 و اراده او (قرار دارد).
23:47 اطلاق مشیئت الهی
23:49 و ثبات سنت‌های کونی
23:51 (و) متوسل شدن به اسباب
23:54 با عدم دلبستگی به آن‌ها،
23:56 بر درک
23:58 اطلاق مشیئت الهی بنا شده است،
24:00 که گاه
24:02 ثبات سنت‌های کونی را می‌شکند
24:04 به حکمتی که الله آن را می‌داند.
24:06 پس الله سبحانه توانا است
24:08 هر وقت بخواهد و هر گونه بخواهد،
24:10 که این سنت‌ها را بشکند،
24:12 او هرچه بخواهد انجام‌دهنده است،
24:14 و او بر هر
24:16 چیزی تواناست.
24:18 الله آتش را منع کرد
24:20 که ابراهیم علیه‌السلام را بسوزاند،
24:22 برخلاف ثبات
24:24 این سنت کونی،
24:26 الله تعالی فرمود:
24:28 گفتیم: ای آتش، سرد شو.
24:30 سرد و سلامت باش»؛
24:32 «ای آتش، بر ابراهیم»
24:34 و (نیز) زکریا علیه‌السلام را (فرزندی) روزی شد؛
24:36 یحیی علیه‌السلام (را)
24:38 با وجود پیری‌اش.
24:41 الله تعالی فرمود:
24:55 خلاصه آن‌که
24:57 مؤمن باید
24:59 به آنچه از اسباب توانایی دارد متوسل شود
25:01 و امید خود را پس از
25:03 آن تنها به الله بسته باشد،
25:05 و بدین‌گونه میانه‌رو خواهد بود
25:07 میان کسی که در نگریستن
25:09 به ثبات سنت‌های کونی
25:11 و حتمیت آن‌ها
25:13 و عدم قابلیت آن‌ها به تخلف
25:15 تفریط می‌کند، و کسی که تفریط می‌کند
25:17 در متوسل شدن به اسباب،
25:19 با ادعای تکیه بر
25:21 مشیئت الله و اطلاق آن.
25:23 و نمونه آن میانه‌روی،
25:25 کاری است که مسلمانان
25:27 در غزوه بدر انجام دادند،
25:29 که به آنچه توان داشتند
25:31 از اسباب متوسل شدند
25:33 و نهایت توان خود را در این راه به کار بردند،
25:35 و امید خود را به الله بستند،
25:37 پس او سبحانه ایشان را با فرشتگان یاری داد،
25:39 که ایشان را توانمند ساختند
25:41 از پیروزی، با وجود
25:43 اندک بودن شمار و سلاح‌شان،
25:45 و این امری مخالف
25:47 آنچه در نظر مردم معمول است بود.
25:49 الله تعالی فرمود:
25:51 «هنگامی که از پروردگارتان یاری می‌خواستید،
25:53 پس دعایتان را اجابت کرد
25:55 که من شما را با هزار
25:57 از فرشتگان که پی‌درپی‌اند یاری می‌کنم.»
25:59 دو صورت
26:02 برای انحراف در فهم
26:04 قدر (هست):
26:07 نخست:
26:09 احتجاج به قدر برای انجام
26:11 گناهان و کفر،
26:13 و الله تعالی درباره ایشان فرموده است:
26:15 «کسانی که شرک ورزیدند خواهند گفت:
26:17 اگر الله می‌خواست، ما شرک نمی‌ورزیدیم.
26:19 و چیزی را حرام نمی‌کردیم،
26:21 و ما هیچ چیزی را از ما دریغ نکرده است.
26:23 این‌گونه کسانی که پیش از ایشان بودند تکذیب کردند،
26:25 تا آن‌که عذاب ما را چشیدند.
26:27 بگو: آیا نزد شما
26:29 علمی هست که آن را برای ما بیرون آورید؟
26:31 اگر دانشی دارید، آن را برای ما بیرون آورید.
26:33 و جز این نیست که حدس می‌زنید.
26:35 جز گمان
26:37 شما جز گمان نمی‌کنید (جز به دروغ حدس نمی‌زنید).
26:39 پس الله ایشان را در ادعایشان تکذیب کرد
26:41 آن ادعای ایشان
26:43 و اینان و همانندانشان
26:45 لجوج و متناقض‌اند
26:47 در ادعایشان
26:49 و نمی‌توانند آن را در همه
26:51 امور پیوسته نگه دارند؛ اگر
26:53 کسی به ایشان آزاری برساند با زدن
26:55 یا ربودن حقی
26:57 سپس بر ایشان استدلال کند که آن
26:59 مقتضای قضا و قدر است
27:01 آن را از او نمی‌پذیرند
27:03 بلکه بسیار بیشتر از او خشمگین می‌شوند
27:05 و با شدت از
27:07 حق ربوده‌شده‌شان دفاع می‌کنند
27:09 شگفتا!
27:11 چگونه به قدر بر گناهان استدلال می‌کنند
27:13 با آنکه الله را به خشم می‌آورد
27:15 و از کسی خشنود نمی‌شوند
27:17 که در برابر خشمشان بر او، به آن استدلال کند
27:19 هنگامی که بر ایشان خطا کند
27:21 (این را در متن ادامه‌دار دیدیم)
27:23 دوم: جمود
27:25 و تواکل
27:27 آنجا که برخی مسلمانان
27:29 در دوره‌های متأخر
27:31 آن را بهانه‌ای سست
27:33 برای ناتوانی و فروپاشی خود قرار دادند
27:35 و به فساد
27:37 و خواری خرسند شدند
27:39 و فراموش کردند که مقدرات الله
27:41 در اصل بر ایشان جاری است
27:43 مطابق با سنت‌های ثابت الله
27:45 که اسباب را به
27:47 مسببات پیوند می‌دهد
27:49 پس آن ناتوانی و تواکل
27:51 درگاه اصلی گشت
27:53 برای نفوذ اندیشه سکولار
27:55 به واقعیت امت مسلمان
27:57 و سلطه‌اش بر زمام امور
27:59 در آن
28:01 و مالک بن نبی
28:03 این ناتوانی و پذیرش خواری را
28:05 «قابلیت استعمار» نامید
28:07 و مودودی آن را
28:09 «قابلیت استعباد» نامید
28:11 و بی‌شک حق
28:13 در این امر
28:15 همان است که پیش‌تر یادآور شدیم
28:17 یعنی تعادل میان عمل
28:19 با هر آنچه در توان است برای دفع آسیب
28:21 تا به
28:23 نهایت توان برسیم
28:25 سپس تسلیم در برابر آنچه الله
28:27 برای ایمان ما مقدر کرده
28:29 و این یعنی انجام
28:31 اسبابی که الله برای ما رام کرده
28:33 و دفع
28:35 مقدرات الله عز و جل با مقدرات دیگر او
28:37 تا زمانی که
28:39 امکان دفع باشد
28:41 چنانکه الله تعالی فرمود
28:43 و اگر الله برخی از مردم را با برخی دیگر دفع نمی‌کرد، ...
28:45 زمین تباه می‌شد
28:47 ولی الله بر جهانیان فضل دارد»
28:49 امّا الله صاحب فضل (بزرگواری) است.
28:51 (این را در متن ادامه‌دار دیدیم)
28:53 پس اگر دفع
28:55 در توان نباشد
28:57 صبر بر قضای الله واجب است
28:59 و قدر او با یقین
29:01 به اینکه پشت آن خیری است
29:03 و مصلحت و رحمتی است
29:05 باید در جستجوی آن کوشید
29:07 و آن را در راه خیر و اصلاح به کار گرفت، و
29:09 احوال
29:11 مردم را با محاسبه نفوس تغییر داد
29:13 و اسباب مصیبت را برطرف کرد
29:15 به ایمان به سخن
29:17 الله تعالی
29:19 همانا الله آنچه را که در قومی است تغییر نمی‌دهد،
29:21 تا آنکه آنان آنچه را در خود دارند تغییر دهند.
29:23 (این را در متن ادامه‌دار دیدیم)
29:25 و بدین‌سان فرق میان توکل
29:27 و تواکل روشن می‌شود
29:29 (این را در متن ادامه‌دار دیدیم)
29:31 آنجا که توکل
29:33 عمل قلب و بندگی آن است
29:35 اعتماد بر الله و اطمینان
29:37 به او و پناه بردن
29:39 به او و واگذاری
29:41 به او و خشنودی به آنچه او مقرر می‌کند
29:43 همراه با انجام اسباب
29:45 که به آن فرمان داده شده
29:47 و تواکل ناتوانی است
29:49 و عقلانی کردن اسباب است
29:51 و تفریق در آن‌ها
29:53 با این گمان که این از توکل است
29:55 ایمان به قدر
29:57 ناقض‌ها
30:00 ایمان به قدر
30:03 نخست
30:05 انکار قدر و تکذیب آن
30:07 آنکه منکر آن است که الله عز وجل
30:09 به اشیاء پیش از وقوعشان علم داشته باشد
30:11 یا آنکه آن‌ها را نوشته باشد
30:13 دوم
30:15 سبک شمردن قدر
30:17 و مسخره کردن آن
30:19 و ریشخند کردن آن، حتی اگر آن را تکذیب نکند
30:21 سوم
30:23 مخالفت با الله عز وجل
30:25 در تقدیرات او
30:27 یا اعتقاد به آنکه آن‌ها بیهوده
30:29 و بی‌هدف‌اند
30:31 چهارم
30:33 اعتقاد به آنکه تقدیر مصیبت‌ها
30:35 از جانب الله عز وجل بر بندگانش
30:37 ستم بر آنان است
30:39 الله بزرگ‌تر از آن است
30:41 پنجم
30:43 اعتقاد به آنکه الله عز وجل
30:45 به گناهان و شرک
30:47 که از بنده سر می‌زند راضی است
30:49 در حالی که آن را مقدّر کرده است
30:52 از ثمرات ایمان به قدر
30:54 خلاصه می‌شود در
30:57 مهم‌ترین ثمرات ایمان
30:59 به قدر در
31:01 نخست
31:03 بزرگ داشتن الله عز وجل
31:05 و تجلیل از او
31:07 زیرا در ایمان به قدر، تجلی
31:09 اسماء حسنای الله و صفات والای او است
31:11 همچون علم و حکمت
31:13 و آفرینش و قدرت
31:15 و عزت و چیرگی او بر هر چیز
31:17 دوم
31:19 خشنودی هنگام فرود آمدن مصیبت‌ها
31:21 زیرا چون بنده بداند
31:23 که آنچه به او رسیده، از دست او نمی‌رفت
31:25 و آنچه از دستش رفته، به او نمی‌رسید
31:27 هرگز
31:29 خشنود و تسلیم می‌شود
31:31 سوم
31:33 آرامش و اطمینان نفس
31:35 هنگام روبه‌رو شدن با رویدادها
31:37 چه خوب و چه بد آن‌ها
31:39 پس بی‌تابی‌ای که
31:41 حسرت‌ها همراه آن است، نمی‌کند
31:43 هنگام آسیب دیدن
31:45 و شادی سرکشانه نمی‌کند
31:47 الله تعالی فرمود:
31:49 هیچ مصیبتی نرسید،
31:51 نه در زمین و نه در جان‌هایتان.
31:53 در کتابی ثبت است؛
31:55 «
31:57 «
31:59 همانا آن بر الله آسان است.
32:01 «تا برای آنچه از دست شما رفته اندوه نخورید
32:03 و
32:05 و به آنچه (الله) به شما داده شادمان نشوید.
32:07 «و الله هیچ متکبر فخرفروشی را
32:09 دوست ندارد»
32:11 «
32:13 چهارم: پیش رفتن
32:15 در راه الله
32:17 بی‌سرگشتگی و بی‌اضطراب
32:19 و بی‌خشم بر موانع
32:21 و سختی‌ها
32:23 و بی‌ناامیدی از یاری و مدد الله
32:25 او
32:27 و بی‌ترس از گم‌شدن مقصد
32:29 یا از دست رفتن پاداش
32:31 پنجم
32:33 سلامت دل از کینه و حسد
32:35 زیرا این دو در حقیقت
32:37 مخالفت با تقدیر الله عز وجل‌اند
32:39 در آنچه از نعمت‌ها بر
32:41 بندگانش مقدّر می‌کند
32:43 ۶
32:45 مصون ماندن از گمراهی‌هایی
32:47 که به برخی از فرقه‌های گمراه
32:49 در باب قدر رسیده، همچون قدریه و جبریه
32:51 آن گمراهی‌ها
32:53 که
32:55 بر اعمال صاحبانشان
32:57 اثری منفی می‌گذارند
32:59 و بر رفتارشان
33:01 ۷
33:03 کوشش در کارهای شایسته
33:05 و گریز از تقدیرات الله
33:07 که به آن راضی نیست
33:09 به سوی تقدیرات او که به آن راضی است
33:11 ۸
33:14 درخواست از الله عز وجل
33:16 برای هدایت و ثبات
33:18 و ترس از انحراف دل
33:20 لغزش قدم
33:22 پس هیچ معصومی از این [امر] نیست،
33:24 مگر کسی را که الله رحم کند.
33:26 پس او را هدایت کرد و استوار داشت.
33:28 ۹
33:30 راستی توکل بر الله عزّ وجلّ
33:32 و پناه بردن به او تنها،
33:34 خلاصهٔ مفاهیم
33:37 اهل سنت