خلاصه مفاهیم اهل سنت | 32- مفاهیم اصطلاحی در علم و فقه | مفاهیم (453-486)

◉ 73 بازدید ⏱ 29:33 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:01 خلاصهٔ مفاهیم اهل سنت
0:10 معنای کلمهٔ «مصطلح»
0:12 مصطلح را چنین تعریف می‌کنند:
0:15 اتفاق گروهی
0:17 بر گذاشتن یک لفظ
0:19 یا دو لفظ در برابر
0:21 معنای معیّن
0:23 و از همین رو ممکن است
0:25 معنای مصطلح بر حسب واضعانش اختلاف پیدا کند
0:27 مصطلح‌گذارانش بر آن
0:29 و اگر گفته شود:
0:31 در اصطلاح‌گذاری نزاعی نیست،
0:33 یعنی اشکالی ندارد
0:35 که گروه معیّنی
0:37 بر اصطلاح معیّنی توافق کنند.
0:39 با این حال، شایسته است
0:41 اصطلاح تعیین شود
0:43 و معنایش دقیقاً تحریر گردد
0:45 نزد کسانی که بر آن اصطلاح‌گذاری کرده‌اند،
0:47 تا اشکال
0:49 یا التباس در فهم پیش نیاید
0:51 و تا دایرهٔ اختلاف
0:53 در گفتگو و بحث تنگ‌تر شود.
0:58 انضباط اصطلاحات
1:00 راه تفاهم را کوتاه می‌کند.
1:03 اصل در اصطلاحات این است
1:05 که فایدهٔ بزرگی دارند،
1:07 زیرا وسیله‌اند
1:09 برای تفاهم به کوتاه‌ترین راه،
1:11 و روشن‌ترین دلالت،
1:13 و کم‌ترین تلاش.
1:15 پس اگر اصطلاح مربوط باشد
1:17 به مفاهیم شرعی،
1:19 باید
1:21 مقیّد به کتاب و سنت باشد،
1:23 و از آن
1:25 دوری شود از تعبیر با الفاظ مجمل
1:27 یا الفاظی که در معنا مشتبه‌اند.
1:29 تغییر دلالت اصطلاحات
1:32 تحریف آن‌هاست
1:34 و فریب دادن مردم است.
1:39 برخی گمراهان ستم می‌کنند:
1:41 آنگاه که اصطلاحات را تغییر می‌دهند
1:43 دلالت الفاظشان را،
1:45 تا با آن‌ها بازی کنند
1:47 و آن‌ها را در فریب
1:49 مردم و گمراه کردنشان به کار گیرند،
1:51 یا با تحریف حق،
1:53 یا با آراستن باطل.
1:55 و نمونهٔ آن
1:57 اصطلاح «تسامح» و «صلح» است،
1:59 که تسامح در شرع
2:01 آنجاست که توان استیفای حق باشد،
2:03 و در حق
2:05 از حقوق دنیوی باشد،
2:07 و سلام
2:09 با مخالفان اسلام باشد
2:11 بر اساس پیمان‌هایی
2:13 مشخص میان
2:15 حاکمان و مخالفان،
2:17 و آن موقت باشد
2:19 با مدت و ضوابط
2:21 و شرط.
2:23 اما مغرّدان این اصطلاح را دگرگون می‌کنند
2:25 از معنای شرعی درست آن
2:27 به اینکه ابزاری شود
2:29 که با آن عقیدهٔ
2:31 ولاء و برائت را ویران کنند،
2:33 و شعیرهٔ جهاد
2:35 در راه الله را باطل نمایند.
2:37 دوگانگی در فهم
2:40 اصطلاحات
2:42 به اختلاف و تفرقه می‌انجامد.
2:44 دوگانگی
2:47 در اصطلاحات میان
2:49 معانی آن‌ها در اسلام
2:51 و معانی آن‌ها در فرهنگ
2:53 غربیِ مهاجم،
2:55 به اختلال در مفاهیم
2:57 و رفتار میان فرزندان
2:59 امت اسلامی می‌انجامد،
3:01 با غلبه و سیطرهٔ رفتار
3:03 و مفاهیم غربی،
3:05 چنان‌که در
3:07 مفهوم پیشین مثال زدیم،
3:09 و چنان‌که در اصطلاح
3:11 «تجدید خطاب دینی»،
3:13 که به معنای
3:15 تجدید ابزار خطاب
3:17 بر اساس فناوری‌های نوین درست است،
3:19 و به معنای
3:21 تغییر ثوابت دین و اصول آن باطل است.
3:23 پس اختلاف در فهم آن
3:25 به اختلاف
3:27 و تفرقه میان مسلمانان می‌انجامد.
3:29 وجوب
3:32 احیای تدبر قرآن
3:34 و فهم درست آن است،
3:36 ضعف ایمان
3:38 و جهل به اسلام در عصر ما.
3:40 حال، به سوءفهم معانی قرآن انجامیده است،
3:42 که
3:44 موجب می‌شود
3:46 احیای تدبّر در قرآن
3:48 و فهم آن بر اساس تفسیرِ
3:50 مأثورِ صحیح، نخست،
3:52 سپس زبان عرب،
3:54 و شیوه‌های سخن گفتن آن‌ها، ثانیاً،
3:56 واجب است
3:59 بازنویسیِ اصطلاحات
4:01 مشتبه‌شده بر اساس کتاب
4:03 و سنت،
4:06 برای برطرف کردن تفرقه
4:08 و اختلاف میان مسلمانان، باید
4:10 اصطلاحات به
4:12 معانی اصلی‌شان بازگردانده شوند،
4:14 با بازنویسی آن‌ها
4:16 و فهم‌شان در پرتو قرآن
4:18 و سنت.
4:21 اصطلاحات قرآنی
4:23 الهی‌المنشأ‌اند،
4:25 اصطلاحات قرآنی
4:28 الهی‌المنشأ‌اند؛
4:30 پس ثابت‌اند
4:32 و دگرگون نمی‌شوند،
4:34 و واجب است به آن‌ها در لفظ و معنا چنگ زد،
4:36 و هر تغییری در معانی آن‌ها
4:38 تحریف کلم
4:40 از مواضعش است.
4:42 (همان‌طور که قرآن کریم مردم را
4:44 به مؤمن و کافر
4:46 و منافق تقسیم کرده است،
4:48 پس از این تقسیم
4:50 به تقسیم آنان
4:52 به راست و چپ،
4:54 و سوسیالیست و سکولار
4:56 و «ما» و «دیگری» منحرف نمی‌شود)
4:58 و امثال آن.
5:00 شرط
5:05 شرط در لغت
5:07 به معنای نشانه است،
5:09 و اما در اصطلاح
5:11 فقها،
5:13 آن است که نبودنش مستلزم نبودِ چیز دیگر باشد،
5:15 و بودنش مستلزم بودن آن نباشد.
5:17 وجود آن
5:19 مثالش: وضوء
5:21 شرطی است برای صحت نماز،
5:23 و با نبودنش نماز نیز نیست می‌شود،
5:25 اما بودنش مستلزم بودن
5:27 نماز نیست.
5:29 دلیل
5:33 دلیل آن است که
5:35 به شناخت یا یقین برساند،
5:37 و هر لفظی را
5:39 سه دلالت است:
5:41 نخست، دلالت
5:43 مطابقی،
5:45 مانند دلالت وصفِ متّصف به رحمت
5:47 بر اینکه او رحیم است.
5:49 دوم،
5:51 دلالت تضمنی،
5:53 مانند دلالت
5:55 وصفِ متّصف به رحمت بر اینکه او مشیّت دارد،
5:57 و هر صفت فعل
5:59 دلالت دارد بر مشیّتی
6:01 که با آن
6:03 این فعل انجام می‌گیرد.
6:05 سوم،
6:07 دلالت التزامی،
6:09 مانند دلالت صفت رحمت
6:11 بر حیات،
6:13 زیرا این صفت تنها به کسی نسبت داده می‌شود که
6:15 حیات دارد.
6:17 قطعیُّ الثبوت
6:19 آن است که
6:22 به یقین ثابت باشد، نه به گمان.
6:24 قرآن کریم قطعیُّ الثبوت است،
6:26 و احادیث متواتر
6:28 قطعیُّ الثبوت‌اند،
6:30 زیرا متواتر
6:32 آن است که با قطع ثابت شده باشد،
6:34 چرا که تعریف آن
6:36 این است که آن را گروهی از گروهی نقل کرده‌اند،
6:38 از ابتدای سند تا انتهای آن،
6:40 که در عادت محال است
6:42 که بر دروغ گفتن هم‌دست شوند.
6:44 و شرط‌کردن قطعیت ثبوت
6:47 برای نصوص عقاید،
6:49 و از آن جمله شرط‌کردن تواتر
6:51 برای حدیث قطعی،
6:53 اشتباهی است که اهل بدعت به آن استناد می‌کنند،
6:55 تا احادیث آحاد را در عقاید
6:57 رد کنند، هرچند صحیح باشند.
6:59 و بدین ترتیب
7:01 بسیاری از مسائل
7:03 اعتقادی
7:05 که جز با آحاد ثابت نمی‌شوند،
7:07 معطّل می‌مانند،
7:09 و اهل [علم] اجماع کرده‌اند بر اینکه
7:11 سنت بر آن (جاری شده است)
7:13 قطعی‌الدلالت
7:15 آن است که هر نصی
7:18 جز یک معنا را احتمال ندهد،
7:20 و هر کس که
7:22 اجماع بر آن منعقد شده باشد،
7:24 پس آن قطعی‌الدلالت است،
7:26 زیرا اجماع بر دلالت نص
7:28 قطعیت آن را افاده می‌کند
7:30 و آن را از دایرهٔ
7:32 ظن بیرون می‌برد.
7:34 و نص قطعی‌الدلالت
7:36 قطعی‌الثبوت است،
7:38 علم ضروری یا یقینی را افاده می‌کند،
7:40 و کسی که آن را انکار کند کافر می‌شود،
7:42 (در صورت) علم ضروری،
7:44 پس از رفع جهل از او
7:46 و اقامهٔ حجت بر او.
7:48 نسخ
7:51 نسخ در لغت
7:53 به معنای رفع و زدودن است،
7:55 و در شرع
7:57 عبارت است از رفع حکم شرعی
7:59 به‌وسیلهٔ حکمی مثل آن که متأخر از آن باشد.
8:02 و از تعریف فهمیده می‌شود
8:04 که در آن شرط است
8:06 شناخت حکم متأخر
8:08 و حکم متقدم،
8:10 تا ناسخ از منسوخ تعیین شود.
8:12 پس حکم متقدم
8:14 همان منسوخ است
8:16 و حکم متأخر
8:18 همان ناسخ است.
8:20 (نسخ در) قرآن و سنت (جاری است)
8:22 و دلیل آن از قرآن
8:24 قول خداوند تعالی است:
8:26 «ما نَنسَخ از آیه‌ای» (هر آیه‌ای را که نسخ می‌کنیم...)
8:28 یا آن را به فراموشی سپاریم، می‌آوریم
8:30 «بهتر از آن یا مانندش»
8:32 آیا ندانستی
8:34 «که الله بر هر چیزی تواناست»
8:36 چیزی توانا است؟»
8:38 و قول خداوند تعالی:
8:40 «و هنگامی که آیه‌ای را
8:42 به جای آیه‌ای دیگر جایگزین کنیم
8:44 «و الله داناتر است به آنچه نازل می‌کند»
8:46 (کافران) گفتند:
8:48 «تو جز افترازننده نیستی»؛
8:50 «بلکه بیشترشان نمی‌دانند»
8:54 انکار یهود نسبت به نسخ
8:57 یهود نسخ را انکار کردند
8:59 تا لازم نیاید از اثبات آن
9:01 نسخ تورات به‌وسیلهٔ انجیل
9:03 و قرآن.
9:05 و نصاراها جایز می‌دانند
9:07 که بزرگانشان شریعت خداوند را
9:09 به آرای خود نسخ کنند.
9:11 اما مسلمانان
9:13 پس ایشان میانه‌رو و اهل حق‌اند،
9:15 نزد ایشان خداوند
9:17 خلق و امر را نسخ می‌کند،
9:19 پس هیچ شریعتی نیست جز آنچه خداوند
9:21 بر زبان پیامبرانش تشریع کرده،
9:23 و او را است که
9:25 هرچه بخواهد نسخ کند، چنان‌که
9:27 با مسیح آنچه را که
9:29 برای پیامبران پیش از او تشریع شده بود نسخ کرد،
9:31 و با شریعت محمد
9:33 (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
9:35 آنچه پیش از آن از شرایع بود نسخ نمود.
9:37 و (خداوند) احکامی را
9:39 در آغاز اسلام تشریع کرد،
9:41 سپس آن‌ها را بعداً
9:43 با نصوصی از کتاب نسخ کرد.
9:47 و نسخ با وفات پیامبر محمد
9:49 (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
9:51 پایان یافته است،
9:53 پس پس از آن نسخی نیست.
9:55 مصلحت در ناسخ
9:57 یا بالاتر از مصلحت در منسوخ است
9:59 یا با آن مساوی است؛
10:01 (چنین) نیست که
10:04 مصلحت در ناسخ
10:06 کمتر از آن در منسوخ باشد،
10:08 بلکه یا از آن بالاتر است
10:10 یا مماثل آن است.
10:12 خداوند تعالی فرموده است:
10:14 «هر آیه‌ای را که نسخ کنیم
10:16 «از آیه‌ای، یا آن را فراموش می‌کنیم»
10:18 بهتر از آن یا مثل آن می‌آوریم».
10:20 (این بخش مربوط به ادامه همین آیه است.)
10:22 فرض کفایه
10:25 فرض کفایه
10:28 آن است که بر امت
10:30 به مجموعشان انجام دادن آن واجب است.
10:32 پس هرگاه کسی که کفایت کند آن را به جا آورد،
10:34 از دیگران ساقط می‌شود،
10:36 و بر مسلمانان شایسته است که
10:38 برای هر مصلحتی
10:40 از مصالح عمومی خود آماده شوند.
10:42 چه دینی باشد و چه دنیوی
10:44 کسی که آن را انجام دهد
10:46 و وقت خود را صرف آن کند
10:48 و در آن بیشتر از دیگران تلاش ورزد
10:50 (این کار) فرض کفایی او می‌شود
10:52 و این برای آن است که
10:54 مصالح همه مسلمانان
10:56 برپا بماند
10:58 پس کارهای آنان گوناگون می‌شود
11:00 اما هدف‌شان یکی است
11:02 و آن برپایی مصلحت
11:04 دین و دنیای آنان است
11:06 و علما این فهم را
11:08 از سخن الله تعالی گرفته‌اند که فرمود
11:10 و شایسته نیست که
11:12 مؤمنان همگی کوچ کنند
11:14 (تا در جهاد شرکت نمایند)
11:16 «پس چرا از هر گروهی، دسته‌ای کوچ نکرد»
11:18 از آنان دسته‌ای
11:20 کوچ نمی‌کنند تا در دین فقیه شوند
11:22 و قوم خود را هنگامی که نزدشان بازگشتند
11:24 هشدار دهند
11:26 تا شاید آنان بپرهیزند
11:28 مجتهد
11:31 همان عالم است
11:34 یا مفتی غیرمقلدی است
11:36 که در علم به مرتبه‌ای رسیده
11:38 که او را شایسته می‌سازد
11:40 تا خود در مسائل پژوهش کند
11:42 و احکام
11:44 شرعی را با دلایلشان صادر نماید
11:46 و او را شرایطی است
11:48 و احکامی است که در جایگاه‌های آن
11:50 در کتب اصول فقه بررسی می‌شود
11:52 و چون مجتهد
11:54 در مسئله‌ای اجتهاد کند و به حق برسد
11:56 او را دو پاداش است
11:58 پاداش اجتهاد
12:00 و پاداش رسیدن به حق
12:02 و اگر خطا کند
12:04 به خطایش مؤاخذه نمی‌شود، تا زمانی که
12:06 آنچه در توان داشته را
12:08 در طلب حق به کار بسته باشد
12:10 و او را یک پاداش است
12:12 که پاداش اجتهاد در طلب حق است
12:14 حکمی که اختلاف را برطرف می‌کند
12:18 (و به آن) اختلاف
12:21 حکمی که اختلاف را برطرف می‌کند
12:23 حکم حاکم عالم است
12:25 مانند خلفای راشدین
12:27 و کسانی که به شیوه آنان رفته‌اند
12:29 اما حاکم نادان
12:31 باید نادانی را
12:33 نخست از خود برطرف کند
12:35 تا حکمش پذیرفته شود
12:37 حق یکی است
12:39 حق یکی است
12:43 متعدد نمی‌شود
12:45 و این در سخن یکی از مجتهدان است
12:47 و اوست که دو پاداش دارد
12:49 پاداش اجتهاد
12:51 و پاداش رسیدن به حق
12:53 در ذات خود
12:55 اما دیگر مجتهدان جز او
12:57 سخنشان حق نیست
12:59 و تنها
13:01 از خطای اجتهادشان درگذشته می‌شود
13:03 به سبب آنکه توان خود را در این راه به کار بسته‌اند
13:05 و پاداش این اجتهاد را
13:07 می‌یابند
13:09 با آنکه آن را تأیید نمی‌کنند
13:11 اما کسانی که گمان تعدد (حق) دارند
13:13 این گمان را رها می‌کنند
13:15 به بهانه مدارا در اندیشه‌ها
13:17 و عدم تحمیل رأی واحد
13:19 آنان در حقیقت
13:21 کار خود را سست می‌کنند
13:23 بسیاری از مسائل دین را
13:25 و بسیاری
13:27 از احکام آن را باطل می‌کنند
13:29 تقلید
13:32 بر پیروی از عالم یا مفتی
13:34 در هر آنچه از او صادر می‌شود
13:36 اطلاق می‌شود
13:38 چه با حق موافق باشد
13:40 یا مخالف آن
13:42 و (شرع) از این تقلید نهی کرده و آن را نکوهیده است
13:44 و آن را مذموم شمرده است
13:46 و تکلیف غیرعالم
13:48 بر حسب مرتبه‌اش متفاوت است
13:50 پس اگر طلب‌کننده علم باشد
13:52 حق او پیروی است
13:54 یعنی حکم را
13:56 از علما با دلایلش می‌گیرد
13:58 و آنچه را راجح‌تر می‌بیند
14:00 از میان دلایل برمی‌گزیند
14:02 و اگر توان ترجیح ندارد
14:04 یا از عوام
14:06 مردمی باشد که دلایل
14:08 و ترجیح میان آنها را نمی‌فهمند
14:10 باید به آن‌که او را پرهیزگارتر و نیکوکارتر می‌داند رجوع کند
14:12 و از سخن او بهره ببرد
14:14 و از سخن او بهره ببرد
14:16 با وسعت دانشش
14:18 و دلش به آن آرامش یابد
14:20 در این باره
14:23 بدعت
14:26 بدعت همان امر تازه‌پدیدآمده در دین است
14:28 و برخی از علما آن را چنین تعریف کرده‌اند
14:30 که هر روش
14:32 ساختگی در دین است
14:34 که شبیه روش شرعی باشد
14:36 و از آن مقصود است
14:38 مبالغه در عبادت خداوند
14:40 پس این بدعت حرام است
14:42 و همه‌اش گمراهی است
14:44 و بر صاحبانش مردود است
14:46 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود
14:48 هر که چیزی تازه پدید آورد
14:50 در امر ما این
14:52 که از آن نیست، پس آن مردود است
14:54 متفق علیه
14:56 اما آنچه در امور دنیا تازه پدید آمده
14:58 در امور دنیا
15:00 مانند اختراعات و سامانه‌ها
15:02 که به آن نیاز است
15:04 و با شریعت تعارض ندارد
15:06 در آن بدعتی نیست
15:08 بدعت گاه معصیت است
15:10 یا کفر
15:12 از بدعت‌ها
15:15 آنچه صرفاً معصیت است
15:17 و از آن‌ها آنچه کفرآور است
15:19 مانند بدعت‌های فرقه‌های باطنی
15:21 مانند اسماعیلیه
15:23 و نصیریه
15:25 تأویل
15:28 برای آن‌که اصطلاح تأویل را بفهمیم
15:30 ناگزیر است
15:32 نخست باید معنای آن را بدانیم
15:34 هم در لغت
15:36 و هم در قرآن کریم
15:38 نزد اسماء و اصولیان
15:40 و در ابواب عقیده
15:42 تا پس از آن
15:44 معنای پسندیده تأویل را دریابیم
15:46 و معنای نکوهیده آن را
15:48 تأویل در لغت
15:51 نخست
15:54 به معنای بازگشت و سرانجام است
15:56 و عاقبت و مصیر است
15:58 و صیغه تفعیل
16:00 تأویل
16:02 مستلزم وجود فاعل نیست
16:04 بلکه واقع در جایگاه وصف است
16:06 پس تأویل
16:08 آن است که چیزی بر
16:10 حقیقت و سرانجام و مصیرش واقع شود
16:12 تأویل
16:15 در قرآن کریم
16:17 آمده است
16:19 واژه تأویل در قرآن کریم
16:21 با سه امر پیوند خورده است
16:23 آیات کتاب
16:25 و رؤیاها و افعال
16:27 و در همه آن‌ها
16:29 با معنای لغوی سازگار است
16:31 از تأویل آیات
16:33 کتاب سخن گفته شده است
16:35 در قول خداوند متعال
16:37 آیا جز تأویلش را انتظار می‌کشند؟ روزی که تأویلش فرا رسد
16:39 روزی که تأویلش فرا رسد
16:41 کسانی که پیش از آن فراموشش کرده بودند می‌گویند
16:43 پیش از این فراموشش کرده بودند
16:45 به راستی فرستادگان پروردگارمان با حق آمدند
16:47 پروردگارمان با حق آمدند
16:50 پس تأویلش
16:52 یعنی تحقق آنچه از وعده در آن است
16:54 و وعید روز قیامت
16:56 و این تحقق و وقوع
16:58 در روز قیامت است
17:00 به احتمال قوی همان است که مقصود
17:02 از تأویل متشابه است
17:04 که در قول خداوند متعال آمده
17:06 «او کسی است که این کتاب را بر تو فرو فرستاد
17:08 که بخشی از آن آیات محکم است
17:10 آن‌ها اصل کتاب‌اند
17:12 و دیگری متشابهات است
17:14 اما کسانی که در دلشان انحراف است
17:16 از متشابه آن پیروی می‌کنند
17:18 برای طلب فتنه
17:20 و برای طلب تأویلش
17:22 و تأویلش را جز خداوند
17:24 نمی‌داند و استواران در دانش
17:26 می‌گویند به آن ایمان آوردیم
17:28 «تأویل آن را جز الله نمی‌داند»
17:30 و استواران در دانش
17:32 «در علم؛ می‌گویند: ایمان آوردیم»
17:34 و پند نمی‌گیرد
17:36 جز خردمندان
17:38 هرجا که بخواهد
17:40 «کسانی که در دل‌هایشان انحراف است»
17:42 فهم متشابه آیات
17:44 بر اساس آنچه خود می‌فهمند
17:46 در دنیا
17:48 و تحقیق آن بر این اساس
17:50 فهم
17:52 این‌گونه بود که ابوجهل فهمید
17:54 تعداد نگهبانان دوزخ
17:56 نوزده
17:58 آن‌ها مانند انسان‌ها هستند.
18:00 میتوان آنان را شکست داد
18:02 بیشتر از آنان
18:04 و او بدین وسیله می‌خواست مردم را گمراه کند
18:06 و برطرف‌کردن ترسشان
18:08 از ورود به دوزخ
18:10 حقیقت و واقعیت
18:12 که جز الله تأویل آن را نمی‌داند
18:14 جز الله
18:16 پس برای بشر راهی به سوی علم نیست.
18:18 به حقیقت و عاقبت آن
18:20 مگر پس از وقوع آن در روزی
18:22 قیامت
18:24 اما تأویل رؤیاها
18:26 در حدیثی از او در سوره
18:28 یوسف در چند جای (قرآن)
18:30 همه‌ی اینها به معنای تحقّق (یافتن / عملی شدن) است
18:32 رؤیا در واقع
18:34 از جمله گفتار یوسف به پدرش
18:36 علیهما السلام
18:38 ای پدر، این
18:40 تأویل رؤیا من قبل
18:42 پروردگارم آن را قرار داد
18:44 حقاً
18:46 این تفسیر رؤیاست
18:48 و تحقق آن در واقع
18:50 و اما تأویل افعال
18:52 و از جمله آن، گفتار خضر است.
18:54 برای موسی علیه‌السلام
18:56 در پایان داستانش با او
18:58 آن تأویل آن چیزی است که نتوانستی بر آن صبر کنی
19:00 بر او صبر کن
19:02 این همان حقیقت است
19:04 آنچه از کارهایی که انجام دادم
19:06 و کارهایی را که تو انکارشان کردی
19:08 و از آن تعجب کردم
19:10 و صبر نکردی تا حقیقت آن را بشناسی.
19:12 و از جمله آن نیز
19:14 قول حضرت عایشه (رضی‌الله‌عنها)
19:16 رضی‌الله‌عنها
19:18 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بود
19:20 در رکوع خود می‌گوید
19:22 پاک و منزهی تو، بارالها
19:24 پروردگارا و ستایش تو را
19:26 خدایا، مرا بیامرز
19:28 تأویل قرآن
19:30 متفق علیه
19:32 او می‌گوید: «قرآن را تأویل می‌کند»
19:34 آی حقق
19:36 آنچه الله به آن امر کرده است
19:38 در کتابش از گفتهٔ او
19:40 پس به ستایش پروردگارت تسبیح گوی
19:42 و از او آمرزش می‌خواهم
19:44 و واژه‌ی «تأویل» به‌کار می‌رود
19:46 همچنین بر تفسیر
19:48 همان‌گونه که در سخن پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آمده است
19:50 از ابن عباس
19:52 خدایا، او را در فهم دین فقیه گردان
19:54 در دین
19:56 و او را تأویل (تفسیر باطنی و سرانجام سخنان) بیاموخت
19:58 این حدیث را امام احمد روایت کرده است.
20:00 و همان‌طور که ابن جریر می‌گوید
20:02 در تفسیر خود، پیش از هر آیه
20:04 دربارهٔ تأویل
20:06 قول الله تعالی
20:08 با این کار مقصود این است
20:10 تفسیر آیه
20:12 و او نیز باز می‌گردد.
20:14 به معنای لغوی
20:16 از جهت تفسیر آن چیز
20:18 حقیقت آن را روشن می‌کند
20:21 تأویل نزد فقها
20:25 برخی از فقها و اصولیان
20:27 تأویل به گفته‌اش
20:29 تأویل آن است که (معنای ظاهری) برگردانده شود
20:31 لفظ از معنای راجح آن
20:33 به معنای مرجوح
20:35 برای دلیلی که همراه آن باشد
20:37 اصل بر این است که در آن نزاعی نیست
20:39 در اصطلاح
20:41 هرگاه از آن معنای صحیح اراده شود
20:43 اما روی می‌آورد
20:45 اعتراض فقط در این تعریف
20:47 بر کلمه‌ام
20:49 راجح و مرجوح
20:51 زیرا اگر معنایی که
20:53 درباره‌ی او گفته می‌شود که مرجوح است.
20:55 که دلیلی همراه آن باشد و آن را تقویت کند
20:57 آن‌گاه او
20:59 معنای راجح و نه
21:01 مرجوحاً و غیره
21:03 همان مرجوح است
21:05 از این رو، سزاوارتر آن است که
21:07 تعریف تأویل نزد فقها
21:09 و اصولیان چنین است:
21:11 تأویل آن است که
21:13 لفظ از معنای ظاهرش
21:15 به معنایی پنهان منصرف شود
21:17 به سبب دلیلی که همراه آن باشد،
21:19 و در این صورت بر آن اعتراضی نیست.
21:21 این تعریف و شیوهٔ تأویل
21:23 در فقه بر این اساس است.
21:25 به شرط آن‌که
21:27 دلیلی که همراه معنای پنهان است
21:29 درست و سالم از
21:31 تعارض باشد تا روا گردد
21:33 انصراف لفظ از معنای ظاهر
21:35 به سوی معنای پنهانی که به ذهن می‌آید،
21:37 تأویل است.
21:39 در ابواب عقیده،
21:43 تعارض حقیقی
21:45 میان نصوص واردشده
21:47 در ابواب عقیده وجود ندارد.
21:49 از این رو جایی برای
21:51 تأویل در آن نیست،
21:53 و آن را تنها اهل بدعت انجام می‌دهند
21:55 تا باورهای باطل خود را تأیید کنند،
21:57 و در این کار تکیه می‌کنند
21:59 بر تعریف تأویل
22:01 نزد فقها،
22:03 و آن را در باب عقیده روا می‌دانند.
22:05 و در این، مغالطهٔ بزرگی است،
22:07 زیرا دلیلی که نزد آنان
22:09 همراه معنای پنهان است
22:11 و می‌خواهند رواجش دهند،
22:13 عقل است،
22:15 نه نصوص شرع.
22:17 و با بررسی دقیق درمی‌یابیم که
22:19 آن تعارضِ ادعاشده که همراه
22:21 معنای پنهان است،
22:23 عقل نیست،
22:25 بلکه فهم خودشان از موضوع است
22:27 بر وفق عقول ناقصشان.
22:29 و پیش‌تر ثابت شده که
22:31 عقل صریح با
22:33 نقل صحیح تعارض ندارد.
22:35 پس تأویل در عقیده
22:37 در حقیقت امرش
22:39 تحریف کلم از مواضع آن است.
22:41 اشاعره
22:44 از مشهورترین کسانی‌اند که به تأویل
22:46 در عقیده شناخته شده‌اند.
22:48 از مشهورترین کسانی که به
22:50 تأویل در عقیده پناه بردند
22:52 اشاعره‌اند،
22:54 و آنچه ایشان را بر این کار واداشت
22:56 باور آنان به امکان
22:58 تعارض عقل و نقل بود،
23:00 و تقدیم عقل در چنین حالتی،
23:02 همراه با تلاششان برای جمع میان
23:04 دیدگاه‌های متضاد سلف
23:06 و معتزله.
23:08 پس راهی نیافتند
23:10 برای بازداشتن مدلول نصوص بی‌آنکه آن‌ها را رد کنند،
23:12 جز از راه تأویل آن‌ها،
23:14 که در حقیقت امرش
23:16 گریزگاهی عقلی و بیمار است
23:18 از پایبندی به نصوص
23:20 و دلالت‌های آن‌ها
23:22 و رهایی از مخالفت آن‌ها (با عقل)
23:24 با عقل، به گمان ایشان
23:26 تأویل اشاعره
23:29 برای صفات
23:31 اشاعره تأویل می‌کنند
23:33 نام‌ها و صفات الله
23:35 به یکی از هفت صفتی که
23:37 که آن‌ها را با عقل برای الله اثبات کرده‌اند
23:39 و آن‌ها عبارت‌اند از: حیات و علم
23:41 و قدرت و اراده
23:43 و سمع و بصر
23:45 و کلام
23:47 و بیشترین چیزی که نزد ایشان وجود دارد
23:49 تأویل هر صفت دیگری است
23:51 غیر از آن هفت صفت
23:53 یا با صفت قدرت
23:55 یا با صفت اراده
23:57 پس اگر راه تأویل را نیافتند
23:59 به تفویض پناه می‌برند
24:01 هر تفویضی
24:03 معنایی که از آن صفت اراده شده
24:05 به الله تعالی واگذار می‌شود
24:07 و از بیان معنای آن خودداری می‌شود
24:09 و آنان این کار را توجیه می‌کنند
24:11 به ادعای تنزیه الله تعالی
24:13 از شباهت به مخلوقات
24:15 پس تنزیه نزد آنان
24:17 به یکی از دو صورت است
24:19 تأویل یا تفویض
24:21 می‌گوید
24:23 گوینده‌شان در این باره
24:25 و هر نصّی را که آن دو (یعنی تشبیه و تعطیل) به آن می‌بندند،
24:27 یا تشبیهی که در آن هست، آن را
24:29 یا تفویض و رمیِ تنزیه‌گرایانه (واگذاشتن معنا)،
24:34 تحریف است نه تأویل.
24:36 صاحب هوی (هواپرست)
24:38 هنگامی که از ردّ دلیل ناتوان می‌ماند،
24:40 آن را تحریف می‌کند و این کار را
24:42 تأویل می‌نامد.
24:44 خداوند متعال فرموده است:
24:46 «سخن الله را می‌شنوند،
24:48 سپس آن را تحریف می‌کنند
24:50 «پس از آنکه آن را فهمیده بودند»
24:52 و خود می‌دانند».
24:55 تحریفِ فرقه‌های باطنیه
25:00 از اشاعره در عمل شدیدتر است
25:02 در تأویل نکوهیده،
25:04 یعنی فرقه‌های باطنیه،
25:06 که نصوص را تأویل می‌کنند
25:08 حتی بدون دلیل عقلی
25:10 مزعوم یا شبهه‌ای که دلیل پنداشته شود.
25:12 و آنان این کار را تنها
25:14 از روی هوای نفس محض انجام می‌دهند،
25:16 و مقصودشان از این کار
25:18 گریز از احکام شرع
25:20 و ساقط کردن فرائض آن است،
25:22 و تهی ساختن اسلام از محتوایش
25:24 و حقیقتش،
25:26 که همانا گردن نهادن و تسلیم بودن است
25:28 در برابر شرع خداوند.
25:30 و از نمونه‌های آن
25:32 ادعای ایشان است که مراد از صیام (روزه)
25:34 کتمان راز است،
25:36 و جنابت
25:38 افشای راز است.
25:40 بر امت لازم است که به
25:42 صیانت از آیات و احادیث
25:44 از تحریف بپردازد،
25:47 همچنان که نخستینان
25:49 احادیث رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم را
25:51 از دروغ و جعل نگاه داشتند.
25:53 امت به علمایی نیازمند است که
25:55 نیز صیانت کنند
25:57 آیات و احادیث را
25:59 از تحریف و تأویل نکوهیده.
26:01 علم منطق،
26:04 دانشی است که سخن می‌گوید
26:07 از تصورات و تصدیقات،
26:09 و چگونگی
26:11 ادراک و اثبات آنها.
26:13 و سازندگانش می‌پندارند
26:15 که آن مجموعه‌ای از قواعد کلی است
26:17 که رعایت آنها ذهن را
26:19 از خطا در اندیشه مصون می‌دارد.
26:21 و آفت بزرگ آن
26:23 اعتماد آن تنها بر عقل است،
26:25 و قرار دادن آن
26:27 در برابر نصوص شرعی،
26:29 هرچند در علم منطق
26:31 برخی جزئیات هست که
26:33 ممکن است سودمند باشد،
26:35 اما این فایده در کنار
26:37 آنچه در آن از خطا و تلبیس است، ناچیز می‌شود.
26:39 پس سزاوارتر آن است که
26:41 از آن به دور بمانند و گریزان باشند
26:43 از افتادن در باطل آن.
26:45 و این از باب سخن خداوند است
26:47 متعال درباره شراب:
26:49 «از تو درباره شراب و قمار می‌پرسند»
26:51 بگو: در آن دو،
26:53 گناهی بزرگ
26:55 و سودهایی برای مردم است،
26:57 و گناهشان بزرگ‌تر است
26:59 از سودشان».
27:01 پس اگر نیازی باشد
27:03 به شناخت آن و آگاهی‌بخشی،
27:05 از آنچه در آن از صواب هست،
27:07 و از باطل،
27:09 تنها برخی از علما آن را بیاموزند،
27:11 کسانی که در
27:13 علوم کتاب و سنت ژرف‌نگر باشند،
27:15 و با آن دو از افتادن
27:17 در لغزش و انحراف آن نگاه دارند خود را.
27:19 و همراه با آن کتاب
27:21 «الرد علی المنطقیین» را بخوانند،
27:23 از شیخ الاسلام
27:25 ابن تیمیه رحمه‌الله،
27:27 که در آن سودمند و نیکو سخن گفته
27:29 و آن را از ریشه نقض کرده است.
27:31 و پیش از این
27:33 در اروپا نیز همین بوده است،
27:35 و پس از آن قرن‌ها
27:40 سوفسطایی‌گری را تنظیم کرد.
27:43 سوفسطایی‌گری مذهبی باطل است
27:45 که بر هر کس اطلاق می‌شود که
27:47 حقایق و قضایای ضروری مسلّم را انکار کند،
27:49 و پیروانش
27:51 سوفسطائیان نامیده می‌شوند.
27:53 و در مذهب خود
27:55 بر جدل محض
27:57 و انکار حقایق تکیه می‌کنند.
27:59 و هیچ هدف شریفی برای ایشان نیست،
28:01 بلکه تنها تلاشی است
28:03 برای شهرت‌طلبی و تجارت با علم.
28:05 و ظهور ایشان آغاز شد
28:07 در یونان،
28:09 در زمان گسترش فلسفه و منطق.
28:11 و برخی از وکلای دادگاه‌های یونانی
28:13 از ایشان بهره می‌بردند
28:15 در باطل کردن
28:17 ادعا و دعوای علیه
28:19 موکلان خود.
28:21 علم کلام
28:23 دانشی باطل است
28:26 که اهلش گمان می‌برند
28:28 که به واسطهٔ آن می‌توانند
28:30 عقاید دینی را اثبات کنند.
28:32 و سلف آن را نکوهش کرده‌اند،
28:34 زیرا به مقصود نمی‌رساند
28:36 و تنها شک می‌آورد
28:38 در آنچه یقینی است.
28:40 و اگر هم به برخی
28:42 از مقصود برساند، با تکلف
28:44 و مشقت است.
28:46 و این خلاف آن چیزی است که الله
28:48 بر عموم امت واجب کرده است.
28:50 و بزرگانی که به علم کلام پرداخته بودند
28:52 در روزگار پایانی عمر خود
28:54 از آنچه در آن
28:56 از عمر خود تباه کرده بودند پشیمان شدند،
28:58 و آرزوی مرگ بر عقیدهٔ
29:00 عموم مسلمانان را داشتند.
29:02 این امام الحرمین جوینی است
29:04 که هنگام مرگ می‌گوید:
29:06 اهل اسلام و دانش‌های ایشان را رها کردم،
29:08 و به دریای ژرف فرو رفتم،
29:10 و اکنون
29:12 اگر پروردگارم مرا دریابد نه،
29:14 پس وای بر من،
29:16 سپس می‌گوید:
29:18 اینک من بر عقیدهٔ
29:20 پیرزنان نیشابور می‌میرم.
29:22 و فخر رازی نیز همانند این را گفته است،
29:24 او که خلاصهٔ مفاهیم
29:26 اهل سنت را بیان کرده بود.
29:28 [ترجمه ناقص]
29:31 [ترجمه ناقص]