از مجموعهٔ مفاهیم اهل سنت - اپیزودهای جمع آوری شده (سریال کامل است)
· درس 42 از 77
خلاصه مفاهیم اهل سنت | 33- مفاهيم احتياط در طلب علم | مفاهیم (487-518)
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:01
خلاصهٔ مفاهیم اهل سنت
0:09
علم زیانبار
0:12
از علم چیزی است که برای مردم زیانبار است
0:15
بلکه حتی برای خود فراگیرنده
0:18
و گاه میتواند کفر باشد، چنانکه خداوند تعالی فرموده است:
0:22
«ولکن الشیاطین کفروا
0:25
یعلمون الناس السحر
0:27
آنچه بر آن دو فرشته نازل شد
0:29
ببابل هاروت و ماروت
0:32
و آن دو هیچکس را تعلیم نمیدادند
0:34
حتی یقولا انما نحن فتنة
0:37
فلا تکفر»
0:39
«فیتعلمون منهما
0:41
ما یفرّقون به
0:43
بین المرء و زوجه
0:45
و آنان به آن هیچکس را زیانرسان نبودند
0:49
الا باذن الله
0:51
و یتعلمون ما یضرّهم
0:54
و لا ینفعهم
0:56
و قطعاً دانستند که هر کس آن را خریداری کند
0:58
او را در آخرت هیچ بهرهای نیست
1:01
انسان گاهی علم را با ستم خود
1:06
به سوی تباهی در زمین سوق میدهد.
1:09
علم در اصل خود ممکن است سودمند باشد
1:12
یا شایستهٔ آن باشد که سودمند گردد،
1:15
اما انسان آن را با ستم خود به کار میگیرد
1:18
در فساد و تباهیآفرینی،
1:20
مانند دانش اتم و شکافت آن
1:23
و آنچه از آن ممکن است پدید آید
1:25
از کاربردهای سودمند؛
1:27
پس انسان از آن روی برمیگرداند
1:29
و آن را در ساختن
1:31
بمبهای اتمی و هیدروژنی به کار میگیرد
1:34
و با آن صدها هزار
1:37
بلکه میلیونها انسان را نابود میکند.
1:41
کسی که علمش او را از گمراهی بازنمیدارد،
1:44
آن علم برایش سودی ندارد.
1:48
علمی که صاحبش را
1:50
از پیروی هواهای دشمنان خدا باز ندارد،
1:53
برای صاحبش سودی ندارد،
1:56
بلکه او را در معرض خواری و عذاب قرار میدهد.
1:59
خداوند تعالی فرموده است:
2:01
و یهودیان هرگز از تو خشنود نخواهند شد
2:04
و نه نصرانیان، مگر آنکه از آیین ایشان پیروی کنی.
2:07
بگو: همانا هدایت الله، همان هدایت است
2:10
و اگر از هواهای ایشان پیروی کنی،
2:13
پس از آنکه دانش به تو رسید
2:16
برای تو در برابر الله هیچ سرپرست و یاوری نیست
2:20
تکبّر عالِم به علم خود
2:24
ناشی از جهل او به خویشتن است
2:27
و به خداوند عزّ و جلّ.
2:29
اگر انسان بداند
2:31
که علمش بخششی از جانب خداوند است،
2:34
و اینکه علمش در برابر علم خداوند تعالی ذرّهای ارزش ندارد،
2:37
هرگز تکبّر نمیورزید و با علمش با خدا دشمنی نمیکرد.
2:40
بلکه تکبّر فراگیرنده به علم خود
2:43
در حقیقت ناشی است
2:46
از جهل او به خداوند عزّ و جلّ،
2:49
و جهل او به خویشتن و به نسبت علمش
2:52
با علم خداوند.
2:54
خداوند تعالی فرموده است:
2:56
و جز اندکی از دانش به شما داده نشده است
3:00
علم با تلاش فراوان و پیمودن راههای آن به دست میآید.
3:05
از آفات در طلب علم
3:09
کوتاهی در آن است
3:11
و بسنده کردن به قطرهای از آن
3:13
از راه رسالهها و کتابچههای کوچک،
3:16
و نوارها
3:18
و کلیپهای کوتاه و سریع
3:20
که در شبکههای اجتماعی منتشر میشوند،
3:23
منتشر شدهاند.
3:25
و این وسایل، هرچند سودمند و نیکو باشند،
3:28
حوزهٔ کاربردشان
3:31
موعظه و تذکّر یا فرهنگ عمومی است.
3:33
اما درسهای علمی
3:35
و ریشهیابی علمی
3:37
ناگزیر نیازمند تلاش فراوان
3:39
و همنشینی با علما
3:41
در حلقههای علمی،
3:43
یا تخصص در دانشگاهها
3:45
و مدارس شرعی است.
3:47
دنیاطلبی
3:50
و علم حقیقی
3:52
با هم جمع نمیشوند.
3:54
هر عالِمی که دنیا را برگزیند،
3:57
از اهل علم باشد،
3:59
ناگزیر در فتواهای خود
4:01
درباره خداوند جز حق نخواهد گفت،
4:03
و در احکامش نیز همینطور.
4:05
زیرا احکام خداوند عزّ و جلّ
4:07
بسیار اوقات
4:09
مخالف خواستههای مردم میآید،
4:11
بهویژه صاحبان ریاست
4:13
از ایشان.
4:15
پس اگر عالِم از شهوت،
4:17
یعنی دوست داشتن دنیا، پیروی کند
4:19
و صاحبان ریاست را خشنود سازد،
4:21
به همین سبب از بسیاری از حق
4:23
کوتاه خواهد آمد
4:25
و با آن مخالفت خواهد کرد.
4:27
الله تعالی میفرماید:
4:29
پس پس از ایشان، جانشینانی آمدند
4:31
جانشینانی که کتاب را به ارث بردند،
4:33
متاع این دنیای پست را میستانند
4:35
و میگویند: «بهزودی برای ما آمرزیده خواهد شد»،
4:37
«برای ما»،
4:39
و اگر متاعی مانند آن به سویشان آید
4:41
آن را میگیرند.
4:43
آیا از ایشان پیمان گرفته نشده است
4:45
که جز حق را دربارهٔ الله نگویند؟
4:47
درباره الله جز حق نگویند
4:49
و آنچه را در آن است آموختند،
4:51
و سرای آخرت
4:53
برای کسانی که پرهیزگاری میکنند بهتر است.
4:55
آیا نمیاندیشید؟
4:57
پس الله سبحانه خبر داد که
4:59
دانشمندان از یهود، همان کسانی که
5:01
کتاب را به ارث بردند،
5:03
متاع پست را گرفتند،
5:05
یعنی کالای زندگی دنیا.
5:07
و اگر این کار برای ایشان تکرار شود،
5:09
دنیا را آنان دوباره میگیرند،
5:11
و بر گفتن حق در هر
5:13
بار،
5:16
دانشمندان خویشتنداری کردند
5:18
از عطایای سلطان،
5:20
دانشمندان خویشتنداری کردند
5:22
از عطایای سلطان،
5:24
و جایگاهشان را
5:26
و سخنشان را شنیدهشده و
5:28
و قدرشان را بلند میکنند،
5:30
و پذیرفتن آن (عطایا) برای ایشان،
5:32
در آن خواری جایگاه ایشان است
5:34
و خوار کردن ایشان.
5:37
عطایای سلطان
5:39
بهایی پرداختشدنی دارد.
5:41
هر عطایای سلطان
5:43
بهایی پرداختشدنی دارد،
5:45
خواه زودهنگام یا دیرهنگام.
5:47
پس دانشمند باید بپرهیزد
5:49
از گرفتن (آن)،
5:51
تا از او خواسته نشود که بها را بپردازد،
5:53
پس این به حساب دینش تمام شود،
5:55
و این از بزرگترین
5:57
حرامخواری است.
5:59
الله تعالی دربارهٔ همانندان
6:01
این عالمان
6:03
بنی اسرائیل فرموده است:
6:05
«شنوندگان دروغ،
6:07
خورندگان حرام،
6:09
پنهانکنندهٔ حق
6:12
آنگاه که به آن نیاز باشد،
6:14
همانند کسی است که به باطل سخن گفته است.»
6:16
پنهانکنندهٔ حق
6:19
آنگاه که مردم به آن نیازمندند،
6:21
همچون کسی است که به باطل سخن گفته،
6:23
و این از بزرگترین ستم است.
6:25
الله تعالی فرموده است:
6:27
«و کیست ستمکارتر از کسی که
6:29
گواهیای را پنهان کند
6:31
که نزد او از جانب الله است؟»
6:33
و بهراستی الله پنهانکنندهٔ حق
6:35
از اهل علم را لعنت کرده است.
6:37
الله تعالی فرموده است:
6:39
«همانا کسانی که پنهان میکنند
6:41
آنچه را فرو فرستادیم از
6:43
دلایل روشن و هدایت
6:45
پس از آنکه آن را برای شما بیان کردیم
6:47
[کتاب]
6:49
ایشان را الله لعنت میکند
6:51
و لعنکنندگان نیز ایشان را لعنت میکنند.»
6:53
[این آیه پایان یافت]
6:56
پنهانکنندهٔ حق
6:58
و آمیزندهٔ آن با باطل،
7:00
ستمگر بر مردم و بر خویشتن است،
7:02
همانگونه که ستم میکند
7:05
پنهانکنندهٔ حق و آمیزندهٔ آن
7:07
با باطل، بر مردم با کار خود،
7:09
آن گنهکار، پس او بر
7:11
خویشتن نیز ستم میکند، و آن بزرگترین ستم است،
7:13
با بار کردن آن گناهانی که
7:15
هر کس به سبب او بر ایشان ستم میکند.
7:17
الله تعالی فرموده است:
7:19
«تا بار گناهان خود را
7:21
کامل در روز قیامت برگیرند،
7:23
و از بار گناهان کسانی که
7:25
بیعلم بر ایشان ستم میکنند.
7:27
آگاه باشید که بد است
7:29
آنچه بار میبرند.»
7:31
پنهان کردن حق
7:34
و آمیختن آن با باطل، این دو به هم پیوستهاند،
7:36
اغلب
7:39
پنهان کردن حق
7:41
با آمیختن آن با باطل همراه است،
7:43
یا یکی از آن دو دیگری را لازم میآورد.
7:45
پس صاحب
7:47
علم فریفته
7:49
آنگاه که مردم را نادان یابد
7:51
از ایشان، حق را
7:53
و آنگاه که چیزی نزد ایشان بیابد
7:55
از دانش به حق
7:57
آن را بر ایشان مشتبه میکند و درهم میآمیزد
7:59
با باطل، تا ایشان را
8:01
از حق خالص بازگرداند.
8:03
دو امر است که سبب میشود
8:06
هرکدام از آن دو، در پنهان داشتن
8:08
حق یا آلوده ساختن آن
8:10
با باطل،
8:13
عالم را وامیدارد به پنهان داشتن
8:15
حق یا آلوده ساختن آن با باطل:
8:17
یا ترس از آزار
8:19
اهل باطل، یا دوستی
8:21
و طمع در دنیای فانی.
8:23
پس پنهان داشتن حق
8:25
و آلوده ساختن آن به باطل
8:27
از روی طمع در دنیا،
8:29
به هیچ حال جایز نیست،
8:31
و آن از بزرگترین گناهان است، چنانکه گذشت.
8:33
و آمیختن حق با باطل
8:35
از ترس آزار، روا نیست.
8:37
نیز از آن رو که
8:39
مردم را در گمراهی میافکند.
8:41
و ممکن است کسی نباشد که
8:43
آن را برایشان روشن کند و از آن بازشان دارد.
8:45
اما خاموشی تنها
8:47
در برابر حق،
8:49
از آزار شدیدی که شخص ممکن است آن را تاب نیاورد
8:51
و در دین خود به سبب آن به فتنه افتد،
8:53
به همین سبب،
8:55
گاه در آن هنگام برای او
8:57
آن خاموشی روا میشود،
8:59
آنگاه که امید داشته باشد که دیگری
9:01
از کسی که
9:03
بر تحمل آزار توانایی بیشتری از او دارد، حق را آشکار کند،
9:05
یا او از رسیدن آن آزار به خودش در امان باشد.
9:07
(…)
9:09
و کار، در آغاز و پایان، منوط است
9:11
به تقوای الله تعالی
9:13
و پرهیز از مفسده تا حد توان.
9:15
و خلاصه آن:
9:17
اگر از گفتن حق ناتوان شدید،
9:19
باطل نگویید.
9:21
فتوای
9:24
باطلی که منکرات را مشروع میسازد و آنها را ریشهدار میکند
9:26
(…)
9:28
در جامعه.
9:30
هرچند منکرات در جامعه گسترش یابند، ریشه نمیدوانند
9:32
مگر با مشروع شمردن آنها،
9:34
و مشروع شمردنشان
9:36
به دست عالم بد است
9:38
با فتوایی که حق را به باطل آلوده کرده است،
9:40
یا با پنهان داشتن حق
9:42
و خاموشیاش از انکار.
9:44
پس مردم خاموشی او را
9:46
تشریع و تأیید
9:48
منکر میپندارند.
9:50
(…)
9:52
و این خطرناکترین و سختترین حالت است
9:54
وقتی عالم بد با حاکم قاهر همدست شود،
9:56
(…)
9:58
پس این به
10:00
از میان رفتن شریعت و دگرگونی
10:02
مفاهیم میانجامد.
10:05
تأصیل پنهان داشتن حق
10:07
از بزرگترین انواع پنهان داشتن
10:10
حق و آلوده ساختن آن به باطل است،
10:12
و آن تأصیل پنهان داشتن
10:14
خود حق است،
10:16
با نسبت دادن صفت مشروعیت به آن
10:18
و انتقال آن از حالت استثنای
10:20
اضطراری موقت
10:22
به آنکه اصل مشروع گردد،
10:24
و تغییر دادن
10:26
معروف و حق در فهم
10:28
مردم به منکر و باطل.
10:30
و از صورتهای خطرناک آن:
10:32
آنکه انسان
10:34
از اعلام بیزاری
10:36
از مشرکان و کفر به طاغوت ناتوان شود
10:38
به سبب عارضی موقت
10:40
از اسباب،
10:42
چنانکه الله تعالی فرمود:
10:44
«مؤمنان کافران را بهجای مؤمنان
10:46
دوستان خود نگیرند،
10:48
(…)
10:50
و هرکس چنین کند،
10:52
پس آن (کار) هیچ ارتباطی با الله ندارد
10:54
مگر آنکه از ایشان به نوعی پرهیز کنید،
10:56
(…)
10:58
و الله شما را از خود بر حذر میدارد،
11:00
و بازگشت به سوی الله است.»
11:02
پس انسان به
11:04
مدارای با کافر در هر زمان خو میگیرد،
11:06
(…)
11:08
و مدارا به
11:10
مداهنه و دوستی بدل میشود.
11:12
و میگوید: این مداهنه
11:14
ناشی از ضعف ایمان است،
11:16
پس همان اصل میگردد،
11:18
و به مدارا با دیگران ندا داده میشود.
11:20
اختلاف و نزدیکی ادیان
11:22
ادیان ادعایی
11:24
اعتقاد به حکم
11:27
درباره مسئلهای پیش از
11:29
استدلال بر آن
11:32
از پرهیزهای مهم در علم است:
11:34
اعتقاد به حکمی معین
11:36
درباره مسئلهای و پذیرفتن آن
11:38
پیش از استدلال بر آن،
11:40
و این از هواپرستی است.
11:42
و بر طالب حق لازم است
11:44
که خود را از هوای نفس رها کند
11:46
پیش از استدلال بر حکم،
11:48
زیرا صاحب هوا
11:50
هرگز دلیل شبههٔای را برای خود کم نمییابد
11:52
که مطابق هوای نفسش باشد.
11:54
ابلیس هم دلیلی پنداشت
11:56
بر درستیِ تکبرش از سجده کردن
11:58
و گفت:
12:00
من از او بهترم؛ مرا آفریدی
12:02
و او را از
12:04
گل آفریدی»،
12:06
و کار باطل را بدون دلیل انجام داد
12:08
و بر باطل بودن آن اقرار نکرد.
12:10
همهٔ اینها در نزد الله
12:12
آسانتر است
12:14
از استدلال بر آن.
12:16
نخستین، گناه است
12:18
و دومین، حلال شمردن (آن) است
12:20
که به کفر میانجامد، پناه بر الله.
12:22
گروههای مخالفان
12:25
اسلام و روش ربانی آن
12:27
(هستند).
12:30
هر کس که با اسلام مخالفت کند
12:32
و با روش ربانی آن،
12:34
تنها از روی هوای نفس با آن مخالفت میکند
12:36
دور از علم
12:38
و استدلال درست.
12:40
نخست:
12:43
کسانی که با آن مخالفت میکنند به آنچه گمان میبرند
12:45
از دلایل عقلی،
12:47
که آنها را
12:49
بر نصوص مقدم میدارند.
12:51
دوم:
12:53
کسانی که با دلایل نصی مخالفت میکنند
12:55
با قیاس و رأی،
12:57
در حالی که ادعای فقه در دین را دارند.
12:59
سوم:
13:01
کسانی که با دلایل مخالفت میکنند
13:03
با ذوق و وجدان محض،
13:05
و خود را
13:07
«اهل حقیقت» مینامند،
13:09
و عالمان متعهد به
13:11
دلایل شرعی را،
13:13
و کسانی را که آنان را «اهل شریعت» مینامند،
13:15
یا میگویند:
13:17
«شما اهل ظاهرید
13:19
و ما اهل باطنایم.»
13:21
چهارم:
13:23
کسانی که با سیاست با شرع مخالفت میکنند،
13:25
مانند حاکمان
13:27
ستمگر،
13:29
که حدود شرع الله را پایمال میکنند
13:31
برای برپایی حکومت خود،
13:33
و به این کار اهمیتی نمیدهند.
13:36
جدال و زیانهای آن
13:38
جدال و ستیزهجویی در دین
13:41
شر و هشداردهنده است؛
13:43
(موجب) تفرقه و دشمنی است،
13:45
و آن را پیشه نمیکند
13:47
مگر صاحب هوای نفس
13:49
که به دنبال مسائل اختلافی میگردد
13:51
و آنها را برمیانگیزد،
13:53
و از مسائل اجماعی سکوت میکند،
13:55
پس آنها را یاری نمیدهد
13:57
و با آنها با اهل گمراهی روبهرو نمیشود.
13:59
از ویژگیهای
14:02
راسخان در علم،
14:04
عالمان راسخ،
14:06
این است که به باطل جدال نمیکنند
14:08
و در حق ستیزه نمیورزند،
14:10
در اجرای سخن
14:12
پیامبر (ﷺ)
14:14
که فرمود:
14:16
«من ضامنم برای خانهای در حاشیه
14:18
بهشت، برای کسی که
14:20
ستیزه را رها کند، هرچند حق باشد.»
14:22
(روایت ابو داود)
14:24
و اما آنجا که اختلاف کردهاند
14:26
در میان خودشان،
14:28
همانا اختلافشان در مسائلی است که
14:30
اختلافپذیر است،
14:32
و اختلافشان بر پایه
14:34
دلیل و اجتهاد در آن است.
14:36
و این همان جدال
14:38
به شیوهای است که نیکوتر است،
14:40
و امید میرود که در آن رحمت باشد.
14:42
اما اختلاف به باطل
14:44
برای جاه و مقام،
14:46
یا منصب یا مال.
14:48
آن (تقلید) مایهی گرفتاری و وبال است
14:50
و در آن هیچ رحمتی نیست
14:52
تقلید
14:55
تقلید عامی
14:58
برای عالمی که به دین خود اطمینان دارد
15:00
و در پیرویاش از دلیل است،
15:02
روا است
15:04
و از آن بینیاز نمیتوان بود
15:06
اما تقلید آنگونه که کارهای شیخ را
15:08
حتی اگر با دلیل مخالف باشد
15:10
(بیچون و چرا بپذیرد)، پس این از تعصب است
15:12
برای نظرات مردان
15:14
و این نکوهیده و نهیشده است،
15:16
زیرا به این سخن میانجامد
15:18
که امامان و علما معصوماند،
15:20
(و این) از لغزشها (مبرّا است)
15:22
و هر آنچه با گفتههای ایشان مخالف باشد
15:24
از نصوص، تأویل میشود
15:26
یا مردود شمرده میشود.
15:28
و زبان حال این پیروان متعصب چنین است
15:30
که میگویند:
15:32
ما پدران خود را
15:34
بر آیینی یافتیم
15:36
و ما بر آثار ایشان
15:38
پیرو هستیم.
15:40
شافعی گفت:
15:42
مسلمانان اجماع دارند
15:44
که هر کس سنت رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم
15:46
برای او روشن شود،
15:48
او را نرسد
15:50
که آن را به گفتهی
15:52
هیچیک از اهل علم وانهد.
15:54
زیان تقلید
15:57
کورکورانه است؛
16:00
تقلید کورکورانه
16:02
و تعصب برای نظرات مردان،
16:04
گناهی است که به گروهگرایی
16:06
و تفرقه در صفوف مسلمانان میانجامد،
16:08
و امت را
16:10
از دلیل دور میسازد
16:12
و آن را به نظرات
16:14
مردانی که در معرض خطا و صواباند پیوند میدهد.
16:16
(...)
16:19
به فتوا نمینشیند
16:21
مگر راسخان در علم.
16:24
شایسته است که کسی
16:26
برای فتوا دادن به مردم
16:28
نشیند، مگر عالمی که در علم خود راسخ
16:30
و به نصوص کتاب
16:32
و سنت بینا باشد،
16:34
تا توانایی استنباط از آنها را داشته باشد.
16:36
و بهسبب خطیر بودن شأن فتوا،
16:38
سلف، خدایشان رحمت کند،
16:40
از آن پرهیز میکردند
16:42
تا جایی که ممکن بود،
16:44
و هر یک از ایشان آرزو میکرد
16:46
که برادرش بار فتوا را
16:48
از او بردارد.
16:50
پس اگر کسی جز او یافت نمیشد،
16:52
آنگاه ناچار به فتوا میشد،
16:54
در حالی که ملازم تقوای الهی بود
16:56
و جز آنچه خود میداند نمیگفت،
16:58
و اگر حکمی را نمیدانست،
17:00
میگفت: «نمیدانم.»
17:02
خودنمایی علمی و پیشی گرفتن
17:05
کمسنان
17:07
در فتوا دادن
17:09
از آفات خطرناک
17:12
در امر علم و فتوا است.
17:14
خودنمایی علمی و پیشی گرفتن
17:16
جوانان و کمسنان
17:18
در فتوا دادن،
17:20
و بازگشت مستقیم ایشان
17:22
به نصوص کتاب و سنت
17:24
برای گرفتن احکام از آنها،
17:26
بیآنکه به فهم سلف از آنها توجه کنند،
17:28
و بیآنکه خود
17:30
از علم و ضوابط
17:32
در فتوا و صدور حکم در مسائل برخوردار باشند،
17:34
بهویژه اگر
17:36
از مسائل دشوار باشد،
17:38
پس میبینیم که
17:40
چهبسا یکی از ایشان فتوایی میدهد
17:42
که نص در حقیقت بر آن دلالت ندارد،
17:44
بهسبب آنکه
17:46
زبان عربی
17:48
و شیوههای دلالت الفاظ
17:50
بر احکام را نمیشناسد،
17:52
یا بر اساس شناخت خود
17:54
از یک نص در مسئله فتوا میدهد،
17:56
بیآنکه سایر نصوص
17:58
واردشده در آن را گرد آورد،
18:00
که با نگریستن در مجموع آنها
18:02
حکم مسئله معلوم میشود،
18:04
و این با آنچه او فتوا داده متفاوت است.
18:06
یا بر اساس
18:08
نصی از سنت فتوا میدهد
18:10
که صحت آن ثابت نیست،
18:12
و او از این امر آگاه نیست،
18:14
یا به متشابه توقف میکند.
18:16
و آن را به محکم بازنمیگرداند
18:18
پس به همین سبب
18:20
همهی آن و غیر آن
18:22
از چیزهایی است که جز علما آن را درنمییابند
18:24
راسخان (در علم)
18:26
جوان نادان از درستی دور میشود
18:28
و شافعی گفته است
18:30
هرگاه نادان پیشقدم شود
18:32
دانش بسیاری از او فوت میشود
18:34
سبب اصلی
18:37
برای پیشقدمی جوانان
18:39
در فتوا (دادن)
18:41
سبب اصلی برای پیشقدمی
18:44
جوانان و نوجوانان در فتوا
18:46
کوتاهی است
18:48
یا کنار گذاشتن علما
18:50
از انجام وظیفهشان
18:52
و واگذاری آنچه بهعهدهی ایشان
18:54
از مسئولیت بهحکم شرع بود
18:56
پس جوانان روی میآورند
18:58
تا جای خالیای را پر کنند که
19:00
کوتاهی علما در پی آن برجای ماند
19:02
از وظیفهی خویش
19:04
و جوانان این کار را انجام میدهند
19:06
با حسن نیت یا بیآن
19:08
زیرا آدمی
19:10
غالباً از دوستی شهرت خالی نیست
19:12
و پیشی گرفتن در مجالس
19:14
یا خودپسندی یا ریا
19:16
یا دیگر بیماریهای
19:18
دلها
19:21
حسن نیت، مدعیِ دانایی را از مسئولیت
19:23
معاف نمیکند
19:25
معاف نمیدارد
19:28
پس خطا در فتوا
19:30
به نیتها مربوط نیست
19:32
بلکه به سخن گفتن بر خدا
19:34
بدون علم
19:36
و گمراه کردن مردم مربوط است
19:38
پس در آن وعید شدید است
19:40
و گناه قطعی
19:42
خداوند سبحانه و تعالی فرموده است
19:44
و پیروی مکن آنچه را که
19:46
که به آن علم نداری؛
19:48
زیرا گوش و چشم
19:50
و دل، همهی آنها
19:52
آنان (همگی) از آن
19:54
مسئولاند»
19:56
و پیامبر (ﷺ) فرموده است
19:58
ﷺ
20:00
همانا الله (علم را) نمیستاند
20:02
که آن را بهیکباره از (سینهها) برکَند
20:04
بلکه آن را
20:06
با قبض کردن علما برمیدارد
20:08
تا آنگاه که دانشمندی باقی نماند
20:10
مردم، سران نادان را
20:12
(پیشوایان خود) قرار میدهند
20:14
از ایشان پرسش میشود و آنان بیعلم فتوا میدهند
20:16
بیعلم
20:18
پس خود گمراه شده و دیگران را گمراه کردند
20:20
روایت بخاری
20:22
و پیامبر (ﷺ) فرموده است
20:24
از نشانههای قیامت است
20:26
که دانش را
20:28
نزد کوچکان طلب کنند
20:30
روایت ابن مبارک
20:32
در کتاب الزهد
20:34
و آلبانی آن را صحیح دانسته است
20:36
درمان پدیدهی
20:39
مدعی دانایی بودن
20:42
و سخن گفتن
20:44
بر خدا بدون علم،
20:46
به نهضت علمی است
20:48
که شامل است بر
20:50
فزونی فعالیتهای علمی
20:52
و نمایان ساختن آنها
20:54
و بالا بردن جایگاه علمای
20:56
ربانی
20:58
و توانمند ساختن ایشان برای انجام نقششان
21:00
در جامعه
21:02
و شامل است توجه به طلاب علم
21:04
و آماده ساختن ایشان برای رسیدن
21:06
به مرتبهی علما
21:08
و تربیت ایشان بر اخلاص
21:10
و عمل به آنچه میدانند
21:12
و اگر خواست، مراکز
21:14
تحقیقات علمیای باشد که
21:16
به حوادث امت میپردازد
21:18
و راهحلهای شرعی آن را ریشهیابی میکند
21:20
مسائل
21:23
اختلافی و مسائل
21:25
اجتهادی
21:28
برخی میان مسائل
21:30
اختلافی و مسائل
21:32
اجتهادی فرق نمیگذارند
21:34
و در نزد صاحبان این فهم نادرست شایع است
21:36
این گفته که «در مسائل اختلافی انکاری نیست»
21:38
در مسائل اختلافی
21:40
و این گفتهای نادرست
21:42
و اعتقادی فاسد است
21:44
زیرا هر اختلافی
21:46
معتبر نیست که عمل را بر پایهٔ آن پیش ببریم،
21:48
به هر وجهی
21:50
از وجوه (آن)،
21:52
و اگر با متنی از کتاب یا سنت در تعارض باشد،
21:54
آن اختلافی شاذ است
21:56
و معتبر نیست،
21:58
و بر گویندهاش مردود است.
22:00
و این سخن فاسد لازم میآورد
22:03
که انکار (منکر) تنها
22:05
در شریعت اسلام محدود شود
22:07
به منکرات قطعی
22:09
ضروریای که اجماع
22:11
بر منکر بودنشان است.
22:13
و اختلاف، در ذات خود،
22:15
حجت نیست،
22:17
بلکه کتاب و سنت حجتاند
22:19
بر اختلافکنندگان از پیشینیان و پسینیان.
22:21
و گاه عالمی در مسئلهای مخالفت میکند
22:23
به سبب آنکه به حدیثِ واردشده در آن
22:25
نرسیده است،
22:27
یا به اعتقاد آنکه صحت آن (حدیث) ثابت نیست،
22:29
یا به سبب آنکه از آن غافل شده،
22:31
در هنگام اختلاف.
22:33
و در آن صورت
22:35
پیروی از این عالم جایز نیست
22:37
با وجود دلیل مخالف (آن)،
22:39
به گفتهٔ (الله تعالی)
22:41
و به سایر اسباب
22:43
که شیخالاسلام ابن تیمیه
22:45
در کتاب ارزشمندش
22:47
«رفع الملام»
22:49
از ائمهٔ اعلام (برشمرده است).
22:51
و از لوازم این
22:53
سخن فاسد،
22:55
مخالفتی خطیرِ عقیدتی است:
22:57
پس آنگاه که سنت
22:59
صحیح و ثابتِ از پیامبر
23:01
(صلیاللهعلیهوسلم) رد شود
23:03
به سبب وجود کسی
23:05
که در این مسئله مخالفت کرده،
23:07
پس این به آن معناست که
23:09
گفتارهای پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
23:11
و اوامر او
23:13
مشروعیت خود را به دست نمیآورند
23:15
مگر آنگاه که مردم بر آن توافق کنند،
23:17
و این روشی خطیر است
23:19
که با اصل اسلام مخالف است،
23:21
اصلی که معنایش
23:23
تسلیم بودن در برابر فرمانهای
23:25
الله تعالی و فرمانهای
23:27
رسول او (صلیاللهعلیهوسلم) است.
23:29
و عبارت
23:31
صحیحی که در این
23:33
حوزه پذیرفته میشود
23:35
آن است که انکار (بر مخالف) در مسائل
23:37
اجتهادی روا نیست.
23:39
پس مسائل اجتهادی
23:41
آنهاییاند که در آنها دلیلِ
23:43
الزامکننده و نصِ صریحی نیست
23:45
که به وجوبِ ظاهری پاسخ دهد،
23:47
یا اجتهاد
23:49
در فقهِ موازنه میان
23:51
مصالح و مفاسد باشد.
23:53
در این صورت جایز است
23:55
که در مسئله به سبب تعارض
23:57
ادله یا خفای آنها اجتهاد شود،
23:59
و شخص به آنچه
24:01
اجتهادش او را بدان میرساند عمل کند،
24:03
اگر عالم باشد،
24:05
یا به آنچه بدان اطمینان دارد
24:07
و از اجتهاد علما به آن اعتماد میکند،
24:09
اگر مقلد باشد،
24:11
(یعنی) گرفتن آسانترین
24:13
اقوال علما.
24:15
و این
24:18
نیز فهمی نادرست است،
24:20
و از
24:22
فهم نادرستِ پیشین منشعب میشود
24:24
و از آن شدیدتر است.
24:26
و اساس آن
24:28
بر این پایه استوار است که دین آسان است و
24:30
در آن حرجی نیست، پس هرگاه
24:32
میان علما در مسئلهای
24:34
اختلافی پدید آید،
24:36
حتی اگر قول مخالف شاذ
24:38
و مخالف ادله باشد،
24:40
به پندار این فهم،
24:42
رفتن به قولِ آسانتر و عمل به آن
24:44
را جایز میداند،
24:46
بدون نظر کردن
24:48
در ادلهٔ هر قول.
24:50
و بر این فهمِ
24:52
نادرست، همان ردهای
24:54
پیشین وارد است،
24:56
و بر آن افزوده میشود
24:58
که یسر در دین الله
25:00
همان است که موافق ادله باشد،
25:02
و آنچه شرع آن را
25:04
آسان میداند.
25:06
از آنچه با هوا و هوس موافق باشد، نه در اعتماد بر احکام
25:08
(نه در اعتماد بر احکام)
25:10
گردآوری شواذ مذاهب
25:13
و تفصیل دادن دینی نو،
25:15
کسی که جمع کند
25:18
شواذ مذاهب را،
25:20
پس او ریشهای برای دین خود نمیگذارد،
25:22
بلکه تنها تفصیل میدهد
25:24
دینی را که با هوای او سازگار باشد.
25:26
حیلههای شرعی
25:29
در شرع نیست
25:32
حیلههایی که با آنها توسل جسته میشود
25:34
به ساقط کردن واجبی
25:36
یا ارتکاب حرامی،
25:38
یا قرار دادن حق را باطل،
25:40
و باطل را حق.
25:42
پس الله تعالی مذمت کرده است
25:44
کسانی را که در روز شنبه تجاوز میکنند
25:46
از یهودیان،
25:48
و بر صید ماهیان حیله میکنند
25:50
در روز آسایش و شنبهشان.
25:52
الله تعالی فرمود:
25:54
«و از ایشان درباره آن شهر بپرس
25:56
که حاضر کنار دریا بود
25:58
آنگاه که در روز شنبه از حد میگذشتند
26:00
آنگاه که ماهیانشان
26:02
در روز شنبهشان آشکارا به سویشان میآمد،
26:04
و در غیر روز شنبه نمیآمدند...»
26:06
و روزی که شنبه نگیرند، به سراغشان نمیآید
26:08
اینگونه ایشان را میآزمودیم
26:10
به سبب آنچه فسق میورزیدند.»
26:12
پس چون به
26:14
این حیله دست زدند،
26:16
به میمونها مسخ شدند.
26:18
الله تعالی فرمود:
26:20
پس چون از آنچه (از آن) نهی شده بودند سرکشی کردند
26:22
از آن نهی شده بودند سرکشی کردند، به ایشان گفتیم:
26:24
میمونهایی خوار و رانده شده باشید.»
26:26
و تجاوز ایشان این بود
26:28
که چون دیدند
26:30
ماهیان به فراوانی
26:32
در روز شنبه میآیند، و آن همان روزی است
26:34
که از کار در آن نهی شده بودند،
26:36
تورها و چالهها را
26:38
پیش از روز شنبه نصب کردند،
26:40
و چون ماهیان در آنها میافتادند
26:42
در روز شنبه،
26:44
آنها را در روز یکشنبه بیرون میآوردند.
26:46
این همان حیله ایشان است
26:48
که به سبب آن به میمونهایی
26:50
خوار و رانده شده مسخ شدند.
26:52
زیرا این نیرنگی شدیدتر است
26:54
از گناه صید در روز شنبه
26:56
خودش.
26:58
اما آنچه از حیلهها مشروع است،
27:00
آن است که با آن
27:02
به تحقق شرع
27:04
و استیفای حقوق
27:06
از ظالم بازدارنده آن توسل جسته میشود.
27:08
پس این نوع از حیله
27:10
ستوده و مشروع است.
27:12
و نمونهاش
27:14
کاری است که نبی الله
27:16
یوسف علیهالسلام انجام داد،
27:18
یعنی حیله نهادن پیمانه پادشاه
27:20
در بار برادرش،
27:22
تا بدین وسیله توسل جوید
27:24
به اینکه او را نزد خود نگه دارد،
27:26
و از این رو آمدن
27:28
سایر خانوادهاش پس از آن (میسر شد).
27:30
و یادآوری میشود که با انجام دادن
27:32
این حیله
27:34
و با متهم کردن برادرش به دزدی،
27:36
نگفت:
27:38
پناه بر الله که ما بگیریم
27:40
بلکه گفت:
27:42
«پناه بر الله که جز آن کس را که کالای خود را نزد او یافتهایم، بگیریم.»
27:44
پناه بر الله که ما بگیریم
27:46
جز کسی که متاع خود را نزد او یافتهایم
27:48
(نزد او)
27:51
ادعای تقسیم دین
27:53
به پوسته و مغز،
27:55
برخی گمان میکنند
27:58
که دین به گوهر و مغز تقسیم میشود،
28:00
که در برابر آن پوسته
28:02
و صورتها قرار دارد،
28:04
و ما باید به اهتمام به گوهر و مغز،
28:06
بدون پوستهها و صورتها بپردازیم،
28:08
و اینکه این
28:10
سزاوارتر به تمرکز است.
28:12
و شاید بعضی بر ایشان افزودند
28:14
و
28:16
مطالبه کردند که با روح نص برخورد شود
28:18
نه با ظاهر و منطوق آن.
28:20
و به جان الله سوگند،
28:22
این ادعایی بزرگ است
28:24
و سخنی ناپسند
28:26
که به زیانهای سنگین میانجامد.
28:28
و حق
28:30
این است که در دین هیچ پوستهای نیست.
28:32
بلکه همهٔ آن مغز و جوهر است.
28:34
محکم و مشرّع
28:36
از سوی الله دانای آگاه
28:38
کامل و شامل
28:40
در آن هیچ چیز بیهودهای تشریع نشده است.
28:42
بلکه هر چیزی در آن است
28:44
به حکمت و به مصلحت بندگان
28:46
و ما مأموریم
28:48
در هر حال، با عبادت برای الله
28:50
آنچه [پیامبر] به آن امر کرد یا از آن نهی کرد
28:52
در کودکی بود
28:54
یا بزرگتر
28:56
الله سبحانه و تعالی فرمود
28:58
ای کسانی که ایمان آوردهاید
29:00
در صلح، همگی (درآیید)
29:02
و پیروی نکنید
29:04
گامهای شیطان
29:06
بهراستی او برای شما
29:08
عدو مبین
29:10
و «السلم» در اینجا همان اسلام است.
29:12
پس مقصود
29:14
التزام به تمام اسلام
29:16
ارکان و واجبات آن
29:18
و نواهی او
29:20
و بیندیش که الله چگونه برحذر داشت
29:22
در پایان آیه «... من تتبع» (هر که پیروی کند)
29:24
گامهای شیطان
29:26
و این (معنای آن) شامل آنچه است که (شیطان) به آن وسوسه میکند
29:28
از نادیده گرفتن آنچه ادعا میکند که
29:30
واجبات کوچک یا
29:32
شکلیه
29:34
و از ارتکاب گناهان کوچک (صغائر) سبک شمرده میشود.
29:36
با این دعوت که
29:38
گوهر و محتوا ویران نمیشود
29:40
کلیّت برای اسلام
29:42
انگیزههای دعوت
29:45
تقسیم دین به قشور
29:47
و لباب
29:50
ممکن است انگیزه (دافع) را تقویت کرد
29:52
به دعوت پیشین به سوی احد
29:54
دو امر
29:56
نخست، نگاه دوگانه
29:58
برای امور
30:00
و اعتقاد به اینکه انجام دادن یکی از این دو امر
30:02
اقتضا میکند و مستلزم است
30:04
بیتوجهی به دیگری
30:06
و این نگاه
30:08
و اگر بتوان حُسننیّت را فرض کرد
30:10
صاحب آن و سلامت مقصدش
30:12
جز اینکه همچنان باقی میماند
30:14
دیدگاهی محدود
30:16
جز در این دو امر محقق نمیشود
30:18
فقط متناقضین
30:20
و آنچه غیر از این امور است
30:22
جمع کردن میان آنها ممتنع نیست
30:24
بلکه شاید
30:26
پس آنگاه وجوب یافت.
30:28
اسلام را ارکانی است
30:30
فرایض و واجبات
30:32
و مستحبات
30:34
مباحات و مکروهات
30:36
و محرّمات
30:38
و تحقق ارکان آن
30:40
به هیچ وجه به معنای نادیده گرفتن نیست
30:42
فرائض و واجبات آن
30:44
بلکه درست این است که فرایض
30:46
و واجبات تکمیلکننده (آنها هستند).
30:48
و تکمیلکنندهی ارکان
30:50
و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
30:52
همچنان که وجه (فرمود/متوجه شد)
30:54
تحقیق تقوای قلوب
30:56
به کیفیت آراستن (خود به فضایل) راهنمایی میکند.
30:58
با سمت و هدیِ ظاهر
31:00
کوتاه کردن لباسها
31:02
و اعفاء للحا
31:04
تا آخر آن
31:06
ثانیاً
31:08
نیت بد و قصد
31:10
برای ویران کردن اسلام، آن خبیث
31:12
از طریق دعوت
31:14
به گرفتنِ روحِ متن
31:16
دون منطوقه
31:18
همگام با عصر، به پندار خودشان
31:20
و این ادعای عصرانیان است
31:22
و سکولارها
31:24
فرقههای باطنیه
31:26
و هدفشان ویران کردن اسلام حق است.
31:28
و تحلل (از نماز)
31:30
از قید و بند تکالیف او
31:32
مفاسد دعوت
31:35
تقسیم دین به
31:37
پوسته و مغز
31:40
این برداشت نادرست
31:42
مفاسد و زیانهای متعدد
31:44
از آنها
31:46
ابتدا از ... رها شدن
31:48
اعمال هدی ظاهر
31:50
و نوافل و سهلانگاری (در آن)
31:52
و لغزشها و گناهان صغیره
31:54
و افتادن در آن
31:56
این امر، تسلیم در برابر اوامر و نواهی الله و تعظیم آنها را سست میکند.
31:58
(ادامه از خط پیشین ندارد؛ بخش «لأوامر الله ونواهیه» در خط ۹۰۰ بهصورت کامل آمده است)
32:00
و بزرگداشت آنها.
32:02
دوم:
32:04
مسخره کردن کسی که به اعمال آشکار هدایتیافته پایبند است،
32:06
و نسبت دادنش به اینکه به ظواهر و صورتها اهمیت میدهد،
32:08
و بهویژه اینکه او از مضمون و جوهر (دین) آگاه نیست،
32:10
(این یک خط مستقل است و ادامهٔ همان مطلب)
32:12
و جوهر و لُبّ را نمیشناسد.
32:14
سوم:
32:16
از میان بردن تفاوتهای آشکار
32:18
میان منهج حق و سایر
32:20
منهجها،
32:22
که این امر به درهمآمیختگی
32:24
مفاهیم و مبهم شدن آنها میانجامد،
32:26
پس (انسان) به دنبال یک دید (مشترک) میگردد،
32:28
و مردم در بیابانهای بیراهه سرگردان میشوند،
32:30
(این یک خط مستقل است و ادامهٔ همان مطلب)
32:32
تن دادن به واقعیت موجود، توجیه آن،
32:34
و مشروعیت بخشیدن به آن،
32:36
با این پندار که با روح نصوص مخالفت ندارد.
32:39
خلاصهٔ مفاهیم
32:41
اهل سنت.