از مجموعهٔ مفاهیم اهل سنت - اپیزودهای جمع آوری شده (سریال کامل است)
· درس 20 از 77
خلاصه مفاهیم اهل سنت | 55- مفاهیم درباره صفات واعظ | مفاهیم (875-889)
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
خلاصهٔ مفاهیم اهل سنت
0:09
ویژگی اخلاص برای الله عزّ وجل
0:13
دعوتگری با صدق
0:15
ناگزیر باید به صفاتی متصف باشد که او را شایستهٔ دعوتی بپذیرفتهشده نزد الله عزّ وجل کند
0:21
از این رو شناخت این صفات و عمل به آنها لازم است
0:26
از جمله آنها، ویژگی اخلاص برای الله عزّ وجل است
0:30
و اخلاص به دو معنا اراده میشود
0:33
نخست، اخلاص توحید برای الله عزّ وجل که شریکی ندارد
0:38
و به این معنا، ضد و نقیض آن شرک است
0:43
خداوند تعالی فرمود: «در حالی که دین را تنها برای او خالص کرده و حنیفاند»
0:48
دوم، اخلاص گفتار و عمل برای خداوند سبحان
0:53
و خواستن رضای او عزّ وجل و سرای آخرت
0:57
و بیرغبتی به دنیا و زیورهای آن
1:00
و در برابر این معنا، ریا و خودنمایی قرار دارد
1:05
و اگر بنده اخلاص به معنای نخست را محقق نسازد
1:10
همهٔ اعمالش تباه و مردود است
1:14
هرچند نماز بخواند و روزه بگیرد و گمان کند که مسلمان است، زیرا مشرک است
1:20
خداوند تعالی فرمود
1:22
اگر شرک بورزی، قطعاً عملت تباه میشود و از زیانکاران خواهی بود.
1:28
و اگر بنده اخلاص به معنای دوم را محقق نسازد
1:32
عملی که در آن ریا یا شنواندن کرده، مردود است
1:37
و اعمالی که در آنها برای الله اخلاص ورزیده شده، پذیرفته است
1:41
پس این نوع [از شرک]، که ضد اخلاص است، همهٔ اعمال را تباه نمیکند
1:46
بلکه تنها کسی را تباه میکند که اخلاص از او رخت بربسته است
1:50
و بر داعی واجب است که همواره نیت خود را بازبینی کند
1:54
تا دعوتش به حق و یاری آن
1:58
به دعوت به سوی نفس و تعصب برای آن تبدیل نشود
2:02
پس هرکس برای الله یاری کند، الله او را یاری میکند، هرچند پس از مدتی
2:06
و هرکس برای نفس خود یاری کند یا [به آن] گرفتار شود
2:09
الله او را گرفتار میکند و خوار میسازد، هرچند پس از مدتی
2:14
صدق
2:17
شامل دل و زبان و اعمال است
2:21
صدق در دل همان اخلاص است
2:24
و صدق در زبان ضد دروغ است
2:27
و در اعمال، استوار ساختن آن و گرفتن آن با قوت و عزیمت صادقانه است
2:33
و آنکه سیرت او با نیتش موافق باشد
2:36
و چون به چیزی فراخواند، نخستین کسی باشد که به آن عمل میکند
2:41
و در آنچه بدان فرامیخواند، صادق باشد
2:45
پس هیچگونه کوتاه آمدن از چیزی از آن را نپذیرد
2:48
از ترس دشمنان در میانهٔ راه
2:52
پیروی از رسول الله صلیاللهعلیهوسلم، و دانش و بصیرت
2:59
و آن پایبندی به کتاب و سنت با فهم صحابه رضیاللهعنهم است
3:04
و ضد آن کوتاهی و سستی در پیروی است
3:08
همچنانکه ضد آن غلو و افراط است
3:11
پس پیروی، میانهای است بین غالی افراطی و جافی کوتاهیکننده
3:17
خداوند سبحان فرمود
3:19
بگو: اگر الله را دوست میدارید، پس از من پیروی کنید تا الله شما را دوست بدارد و گناهانتان را بیامرزد.
3:27
«و الله آمرزنده و مهربان است»
3:30
و خداوند عزّ وجل فرمود
3:32
پس همانگونه که فرمان یافتهای پایداری کن، و کسانی که با تو توبه کردهاند [نیز چنین کنند]، و طغیان مکنید.
3:37
و ویژگی پیروی در دعوت مردم نیز ضروری است
3:43
و آن این است که دعوت بر بصیرت و دانش باشد
3:47
خداوند سبحان فرمود
3:49
بگو: این راه من است؛ من به سوی الله دعوت میکنم.
3:53
با بصیرت [کامل]؛ من و هر که از من پیروی کرد.
3:56
و منزّه است الله، و من از مشرکان نیستم.
4:00
و از بصیرت است
4:02
فهم داعی نسبت به واقعیتی که در آن زندگی میکند
4:06
و آگاهی او از راه مجرمان و نیرنگ و وسایلشان
4:11
هدایتیابی
4:15
داعی صادق در پی اسباب هدایت و شناخت حق با دلیلش است
4:21
و مجاهدت با نفس برای پذیرش آن و گردن نهادن در برابرش پس از شناختن آن
4:26
و هدایت دو نوع است
4:28
نخست، هدایت ارشاد و بیان
4:32
و آن است که در فرمودهٔ خداوند تعالی مراد است
4:35
«و اما ثمود، آنان را هدایت کردیم، پس کوری را بر هدایت برگزیدند»
4:41
و حصول این نوع هدایت
4:44
با دانش کتاب و سنت است
4:47
و بصیرت در دین با فهم سلف صالح
4:51
دوم
4:52
هدایت توفیق و انقیاد
4:55
و آن است که در فرمودهٔ خداوند تعالی مراد است
4:58
تو هرکه را دوست داری هدایت نمیکنی، ولی الله هرکه را بخواهد هدایت میکند.
5:05
و این [هدایت] با توفیق الله برای بندهٔ شایستهاش حاصل میشود
5:10
و بندهٔ صادق در خواستن این هدایت
5:13
به الله عزّ وجل برای طلب آن پناه میبرد
5:17
و نیز از مفهوم هدایتیابی این است
5:20
که تنها هدایتیافته نباشد
5:23
بلکه در این هدایت پیشوا باشد
5:26
دلالتکنندهٔ بر آن و راهنما به سوی آن باشد
5:29
چنانکه خداوند تعالی بندگان رحمان را چنین وصف فرمود
5:33
«و ما را برای پرهیزگاران پیشوا قرار ده»
5:37
آرامش و پرهیز از شتاب
5:41
و درنگ و مدارا در کارها
5:44
داعی صادق را بردباری و مهربان میبینی
5:49
کمحوصله نیست و در حکم بر امور شتاب نمیکند
5:53
مگر پس از تحقیق از آن و از ملابسات آن
5:57
و جز با دانش و عدل سخن نمیگوید
6:00
خداوند تعالی فرمود
6:02
و آنچه را به آن علم نداری دنبال مکن.
6:05
و [فرمود]
6:07
«و چون سخن گویید، عدالت ورزید»
6:10
و از لوازم این [امور]
6:12
مدارا و حکمت است
6:14
و ترک درشتی و سختدلی
6:17
خداوند سبحان فرمود
6:19
«اگر تندخو و سختدل بودی، قطعاً از اطراف تو پراکنده میشدند»
6:24
سلامت قلب
6:29
داعی صادق
6:31
با پروردگارش و با خلق، دلی سلیم دارد
6:35
و قلبش از هر شبههای سالم است.
6:38
خبر الله یا خبر پیامبرش (صلیاللهعلیهوسلم).
6:43
و از هر شهوتی که با فرمان الله عزّ و جلّ یا فرمان پیامبرش (صلیاللهعلیهوسلم) در تعارض باشد، پاک است.
6:47
یا فرمان پیامبرش (صلیاللهعلیهوسلم).
6:51
و از هر خواستهای که با اخلاص در تعارض باشد.
6:54
و از هر اعتراضی بر قدر سالم است.
6:57
پس او را جز آرام و خشنود نخواهی دید.
7:01
مردم را بر آنچه الله از فضل خویش به آنان داده است حسد نمیبرند.
7:05
برای آنان خیر را دوست میدارد.
7:07
و شر را برای ایشان ناپسند میشمارد.
7:09
صبر.
7:12
صبر پسندیدهای که صاحبش از آن بهره میبرد.
7:17
همان است که بر ارکان زیر استوار است.
7:20
نخست:
7:21
آنکه صبر برای الله عزّ و جلّ باشد.
7:24
و در جستجوی خشنودی او.
7:26
نه برای آنکه گفته شود: چه شکیباست و چه بردبار است!
7:30
الله سبحانه فرمود:
7:32
«و برای پروردگارت شکیبایی کن.»
7:34
دوم:
7:35
آنکه صبر به الله عزّ و جلّ باشد.
7:38
یعنی از او سبحانه یاری بخواهد.
7:41
و از توان و نیروی خویش بیزاری جوید.
7:44
الله سبحانه فرمود:
7:46
و شکیبایی ورز، و شکیبایی تو جز به یاری الله نیست.
7:50
سوم:
7:51
آنکه صبر با الله باشد.
7:53
یعنی همراه با فرمانها و نهیهای او هر جا که بچرخد، بچرخد.
7:58
یعنی صبرش در کاری باشد که الله آن را دوست دارد و میپسندد.
8:03
و صبر، همچون دیگر اخلاق،
8:05
میان دو طرف نکوهیده قرار دارد.
8:08
و صبر پسندیده، میانهٔ آن دو است.
8:11
پس میانهٔ طرف کوتاهی در آن است،
8:14
به گونهای که به ضعف، خواری، فروتنی ذلتبار و دست کشیدن از حق منجر شود.
8:20
و طرف افراط است،
8:22
که به سختدلی، شتابزدگی و عجله در کارها پیش از وقت خود میانجامد.
8:27
و (کسی که دچار افراط است) گمان میبرد که از نیرومندترین مردم در صبر است.
8:31
و صبر، توشهٔ راه در این دعوت است.
8:36
زیرا راه دعوت دشوار و طولانی است.
8:40
که آزمونها، آزارها، شهوتها و شبهات آن را احاطه کردهاند.
8:45
مصابره.
8:48
و آن از باب مفاعله از «صبر» است.
8:52
پس از دو طرف صورت میگیرد.
8:54
نخست:
8:55
داعی.
8:56
و او در اینجا مقصود است.
8:58
و دوم، دشمنان دعوت را در بر میگیرد.
9:01
از شیطان و نفس اماره به بدی.
9:04
و دشمنانی که در کمین مؤمناناند.
9:08
و با تمام توان میکوشند تا صبرشان را سست کنند.
9:12
پس شایسته است که صبر مؤمنان پایان نپذیرد.
9:15
بلکه پیوسته در تلاش باشند و از دشمنانشان شکیباتر و نیرومندتر باشند.
9:20
گویی میان آنان و دشمنانشان مسابقه و رقابتی است.
9:25
که در آن به مقابله کردن صبر دشمنان با صبری نیرومندتر فراخوانده میشوند.
9:30
و مقابله کردن دفع با دفع.
9:33
و پافشاری با پافشاری.
9:35
و فرجام نیک از آنِ پرهیزگاران است.
9:38
الله سبحانه فرمود:
9:40
«ای کسانی که ایمان آوردهاید! شکیبایی ورزید و یکدیگر را به شکیبایی فرا خوانید و مرزبانی کنید.»
9:44
و از الله پروا کنید، باشد که رستگار شوید.
9:48
و الله تعالی فرمود:
9:50
«اگر شما درد میکشید، آنان نیز همانگونه درد میکشند که شما درد میکشید،»
9:56
و از الله چیزی را امید دارید که آنان امید ندارند.
10:00
روشنی هدف در نفس داعی:
10:03
از صفات داعی به حق این است:
10:07
که هدف او از دعوت، روشن و قاطع باشد.
10:11
و آن در موارد زیر است:
10:13
نخست، هدف بزرگ:
10:16
آنکه دعوت به الله، عبادت او تعالی باشد.
10:20
زیرا دعوت عبادتی است که الله آن را دوست دارد و بدان ترغیب میکند.
10:25
الله تعالی فرمود:
10:27
«و کیست نیکوگفتارتر از کسی که به سوی الله فرا میخواند و کار شایسته میکند،»
10:33
و گفت: من از مسلمانانم.
10:37
دوم:
10:38
تلاش با این عبادت برای رسیدن به خشنودی الله عزّ و جلّ و بهشت او.
10:44
سوم:
10:45
خیرخواهی برای خلق و دلسوزی بر ایشان از بدبختی دنیا و عذاب آخرت،
10:51
و به اذن الله تعالی، رهانیدن ایشان از تاریکیها به سوی نور،
10:56
و فراخواندن ایشان به زندگی پاک با همهٔ معانی زندگی.
11:02
این دعوتی است برای خلق به عقیدهای که دلها و خردها را زنده میکند،
11:07
و آنان را از توهمات نادانی و خرافه آزاد میسازد،
11:11
و از فرمانبرداری خواری و پرستش غیر الله تعالی که بنده یا شهوتها را خوار میسازد، رها میکند.
11:18
و همچنین ایشان را به شریعتی فرا میخواند که انسان را آزاد و گرامی میدارد،
11:23
سرچشمهٔ آن از خود اوست سبحانه.
11:26
و همهٔ بشر در برابر آن برابر میایستند و جز به تقوا برتری نمییابند.
11:33
و همچنین مسلمانان را به عزت و سربلندی به عقیده و منهج خویش فرا میخواند،
11:39
و به اعتماد به دین و پروردگارشان،
11:41
و به جانشینی در زمین،
11:43
تا انسان را آزاد کند و او را از بندگی بندگان به بندگی الله یگانه درآورد.
11:50
و ایشان را به جهاد در راه الله عزّ و جلّ فرا میخواند،
11:54
تا یگانگی الوهیت الله سبحانه را در زمین و در زندگی مردم استوار گرداند،
11:59
و الوهیت ادعایی بندگان را درهم شکند،
12:03
تا آنکه تمام دین از آنِ الله باشد،
12:06
و حکم و شریعت همه از آنِ او سبحانه باشد.
12:10
پس اگر مرگ در این جهاد به ایشان رسد،
12:14
شهادت برای ایشان زندگی است.
12:17
این همان چیزی است که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) و پیروانش بدان فرا میخوانند.
12:22
پس این دعوتی به زندگی حقیقی با همهٔ معانی آن است.
12:28
ممتاز بودن نزد داعی:
12:32
از مهمترین صفات داعی این است:
12:35
تمایز و چنگ زدن به این دین
12:38
عقیده و عبادت
12:40
و احکام و رفتار باطنی و ظاهری
12:44
و محکم چسبیدن به آن
12:46
بهویژه در روزگار غربت
12:49
آنجا که پایبند به دینش همانند کسی است که اخگر را در دست گرفته است
12:52
و زیر فشار واقعیت با دگرگونشوندگان دگرگون نمیشود
12:56
و با جامعه همراهی نمیکند و زیر بار تباهی نمیرود
13:00
آری، مسلمان صادق با این ویژگیها شناخته میشود:
13:05
با تمایز و ثبات او بر دینش
13:08
و درستی اعتقادش و فهمش هنگامی که عقاید و برداشتها تباه میشوند
13:14
و با پایبندیاش به سنت هنگامی که بدعتها فراگیر میشوند و مردم از سنت روی میگردانند
13:20
و با راستی ایمانش در دل و زبان و اعضای بدنش
13:25
هنگامی که دروغ و نفاق رواج یابد
13:28
و با عبادتش به پروردگارش هنگامی که مردم به بازی و سرگرمی مشغولند
13:33
و با اخلاقش هنگامی که اخلاق مردم تباه شود
13:37
و با راستیاش در معاملات هنگامی که تقلب و خیانت و نیرنگ رایج گردد
13:42
و با سکوتش هنگامی که فرو رفتن در باطل و گفتار بیهوده فراوان شود
13:48
و با محاسبه نفس خود هنگامی که مردم به یکدیگر مشغول شوند
13:53
و با دعوت و زهد و جهادش
13:56
هنگامی که دنیا به اهلش روی آورد
13:59
پس آنان به سوی آن متمایل شوند و در لذتهایش غرق گردند
14:03
و به طور کلی، داعیان ممتاز کسانیاند که پیامبر ﷺ دربارهشان فرمود:
14:11
خوشا به حال غریبان. گفته شد: ای رسول الله، غریبان کیستند؟
14:17
فرمود: آنان که در میان مردمان بسیار بدکار، نیکوکارند،
14:22
و کسانی که نافرمانیشان بیش از اطاعتکنندگان آنان است.
14:26
روایت احمد، و البانی آن را صحیح دانسته است.
14:29
داعی با این تمایز خود
14:32
بر خیرخواه بودن این دین برای بشریت گواهی میدهد
14:36
و بر حقانیت آن در این هستی گواهی میدهد
14:40
و بر برتریاش بر هر نظام و وضع و تشکیلاتی که در زمین است.
14:46
پیمان با الله عز وجل
14:50
خداوند متعال میفرماید:
14:53
همانا الله از مؤمنان جانها و مالهایشان را خریداری کرده است، به این که بهشت از آنِ آنان باشد.
15:01
در راه الله میجنگند؛ پس میکشند و کشته میشوند.
15:06
[این] وعدهای است حق بر عهدهی او، در تورات و انجیل و قرآن.
15:12
و چه کسی به عهدش وفادارتر از الله است؟
15:15
پس به این معاملهای که کردهاید شادمان باشید،
15:19
و این است آن رستگاری بزرگ.
15:22
سپس صفات اهل این پیمان را از داعیان و مجاهدان برشمرد و فرمود:
15:28
توبهکنندگان، عبادتکنندگان، ستایشگران، روزهداران، رکوعکنندگان، سجدهکنندگان.
15:36
امرکنندگان به معروف و نهیکنندگان از منکر و نگهبانان حدود الله.
15:43
«و مؤمنان را بشارت ده.»
15:46
و ارکان این پیمان در اینجا چهار است:
15:49
فروشنده، که همان مجاهد است،
15:52
و خریدار، که الله سبحانه و تعالی است،
15:56
و بها، که جان و مال است،
15:59
و کالا، که بهشت است.
16:04
ادب داعی در ادای رسالت الله عز وجل:
16:10
داعی با پروردگارش ادبورزی میکند،
16:14
در پی پرسش از آنچه شأن او نیست برنمیآید،
16:18
بلکه با توکل بر پروردگارش راه میرود،
16:21
نیکوکاری که به او گمان نیک داریم،
16:23
رسالت پروردگارش را ادا میکند و برای پیروزیاش شتاب نمیورزد،
16:27
بر اساس آنچه الله عز وجل دوست دارد و از او میخواهد حرکت میکند،
16:32
فرمانبردار است و قدمهایش را آنجا میگذارد که پروردگارش سبحانه از آن خشنود است،
16:38
و امر غیب را به پروردگارش وامیگذارد،
16:40
در پی شناخت آنچه از او پوشیده است نیست،
16:43
زیرا دلش به پروردگارش آرام است،
16:46
و چون ادبش با پروردگارش او را از چشم داشتن به آنچه برایش گشوده نشده بازمیدارد.
16:52
خداوند سبحانه فرموده است:
16:54
بگو: من بر دلیلی روشن از پروردگارم هستم، و شما آن را تکذیب کردید.
16:59
آنچه را شما به شتاب خواستار آنید، نزد من نیست.
17:03
فرمان جز از آنِ الله نیست؛ حق را بازگو میکند و او بهترین داوران است.
17:08
بگو: اگر آنچه را شما به شتاب خواستار آنید نزد من بود، کار میان من و شما قطعاً فیصله یافته بود.
17:15
و الله به ستمکاران داناتر است.»
17:18
و کلیدهای غیب نزد اوست؛ جز او آنها را نمیداند.
17:23
و سبحانه فرموده است:
17:25
بگو: نمیگویم که خزائن الله نزد من است.
17:29
و غیب را نمیدانم، و به شما نمیگویم که فرشتهام.
17:35
من جز آنچه به سوی من وحی میشود پیروی نمیکنم.
17:39
ضعف تأصیل و تأصیل ضعف نزد داعی
17:45
از ویژگیهای داعی، روشنی تأصیل شرعی در دیدگاه اوست،
17:51
یعنی در دعوت و روش خود از اصول شرعی آغاز کند
17:56
و از آنچه پیامبر ﷺ و یاران گرامیاش بر آن بودند،
18:02
و بدون این، ضعف در تأصیل پدید میآید،
18:05
که به اضطراب میانجامد و به آرای مردان یا سلیقهها
18:10
یا سیاستهای ستمگرانهشان بسنده میشود.
18:13
و از ویژگیهای لازم داعی این است:
18:16
که بپرهیزد از این که ضعف یا خطاهای خود را تأصیل کند،
18:20
و آنها را با شبهاتی توجیه کند به پندار این که شرعیاند،
18:24
تا با آن ضعف و مواضع خویش را پوشانده باشد.
18:27
گشادگی سینه داعی برای دعوتش
18:33
و ابلاغ آن با زبانی روشن:
18:38
آنگاه که الله تعالی به موسی علیه السلام فرمان داد که به سوی فرعون برود
18:43
و او را به حق دعوت کند،
18:45
خواسته موسی علیه السلام این بود
18:48
که خداوند عز وجل در کتابش از زبان او نقل کرده است:
18:53
«پروردگارا، سینهام را برایم گشاده کن و کارم را برایم آسان گردان،
18:57
و گره از زبانم بگشا تا سخنم را بفهمند،
19:02
و از خاندانم وزیری برایم قرار ده؛ هارون برادرم را،
19:06
پشتم را با او استوار گردان و او را در کارم شریک ساز.»
19:10
و از این آیات چنین استنباط میشود:
19:13
لزوم دعا به درگاه الله عز وجل
19:16
و یاری جستن از او در گشایش و استواری سینه،
19:19
و آسان کردن کار و توفیق دادن او.
19:23
جایگاه علما در دعوت
19:26
علما در پیشاپیش دعوت به سوی الله عز وجل قرار دارند،
19:32
زیرا آنان ابلاغکنندگان حق آشکارند،
19:35
و امرکنندگان به معروف و بازدارندگان از منکرند.
19:39
بر آنان است که با دوستیورزی با دشمنان الله مقابله کنند.
19:43
و ایشان الگوی دیگر دعاکنندگاناند.
19:46
پس وظیفهٔ ایشان بزرگتر از دیگران است.
19:49
بر ایشان است که حقیقت توحید را بیان کنند،
19:53
و آنچه را که با آن ضدیت دارد، از انواع گوناگون شرک،
19:57
یعنی شرک تعظیم و شرک تسویه،
20:00
و شرک اطاعت و شرک تشریع،
20:03
و شرک ولایت و شرک شفاعت،
20:06
تا پایان آنها روشن سازند.
20:08
و بر ایشان است که حق را آشکارا بگویند
20:11
در برابر چهرهٔ کسانی از حاکمان و فرمانروایانی که ستمگرند،
20:15
پس اگر ایشان را اجابت نکنند،
20:17
دستکم آن است که از آنان کنارهگیری کنند،
20:20
و هدایا و عطایای ایشان را نپذیرند،
20:23
و از مجالس ایشان پراکنده شوند.
20:25
و باید برای ایشان مشاغل آزاد باشد
20:28
که با آنها امرار معاش کنند،
20:30
دور از حقوق و مستمریهای سلاطین.