خلاصه مفاهیم اهل سنت | 25- مفاهیم تدبر در قرآن و برخی از احکام آن | مفاهیم (378-388

◉ 51 بازدید ⏱ 13:44 صدای ترجمه‌شده — فارسی
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 خلاصهٔ مفاهیم اهل سنت
0:09 طالب علم و تدبّر قرآن
0:13 بر طالب علم است که با حفظ قرآن و تدبّر در آن آغاز کند
0:18 و در فهم آن از آنچه نخستین پیروان (اهل اتّباع) گفته‌اند یاری جوید
0:23 و آنگاه ممکن است الله با استنباط‌ها و هدایت‌های پاک بر او بگشاید
0:30 و در این امر شرط است که به قواعد عمومی تدبّر پایبند باشد
0:35 و با شرع مخالفت نکند
0:38 پس آنچه الله به‌وسیلهٔ آن بر او می‌گشاید
0:41 از باب افزوده‌ای بر (فهم) مخالف نباشد
0:45 تدبّر بر تذکّر مقدّم است
0:48 قول الله تعالی:
0:52 «کتابی است که آن را بر تو نازل کردیم، پربرکت، تا در آیات آن تدبّر کنند»
0:57 «و تا خردمندان پند گیرند»
1:00 از عطف تذکّر بر تدبّر در این آیه فایده گرفته می‌شود
1:03 که این دو متغایرند
1:06 و تدبّر مرحله‌ای پیش از تذکّر و رساننده به آن است
1:11 چنان‌که آیه افاده کرده که بر حسب ژرفای خرد و عقل انسان
1:16 این تذکّر و بهره‌مندی از قرآن برای او حاصل می‌شود
1:21 تدبّر و تذکّر، برکت قرآن را آشکار می‌کنند
1:27 در آیهٔ پیشین نیز
1:31 قرآن به برکت توصیف شده است
1:33 سپس تدبّر و تذکّر پس از آن با لام تعلیل ذکر شده‌اند
1:38 «تا تدبّر کنند و تا پند گیرند»
1:41 پس این افاده می‌کند که تدبّر و تذکّر علّت برکت قرآن‌اند
1:47 یعنی برکت قرآن با تدبّر و تذکّر حاصل می‌شود
1:52 زیرا برکت همان فزونی و رشد است
1:56 و آن با تدبّر حاصل است
1:58 زیرا به‌واسطهٔ آن معانی قرآن متعدد و هدایت آن گسترده می‌شود
2:03 و آیه به‌طور کلی نیز دلالت دارد
2:06 بر اینکه تدبّر در قرآن از برترین اعمال است
2:10 و اینکه مرتبه‌اش بالاتر از خواندن بی‌تدبّر است
2:15 معنای متشابه بودن همهٔ قرآن
2:19 و اینکه برخی آیاتش متشابه‌اند
2:22 الله تعالی فرمود:
2:26 الله بهترین سخن را فرو فرستاد؛ کتابی که هم‌سان (در لفظ و معنا) و مکرّر (در مضامین) است.
2:32 (این آیه را بیاورید)
2:37 معنای آن این است که همهٔ قرآن در نیکویی و کمال
2:43 و هماهنگی و نبودن اختلاف به هیچ وجهی همانند است
2:47 حتی معانی دقیق و پنهانی آن نیز
2:51 کسی که در آن‌ها تدبّر کند، جزم می‌کند
2:53 که جز از حکیمی دانا صادر نشده است
2:57 و از این رو قرآن نیز توصیف شده است
3:00 به اینکه همهٔ آن محکم است
3:03 الله تعالی فرمود:
3:05 کتابی که آیاتش استوار گشته، سپس از سوی حکیمی آگاه بیان و تفصیل داده شده است.
3:11 اما قول الله تعالی:
3:14 اوست که این کتاب را بر تو فرو فرستاد؛ از آن، آیاتی محکم است
3:19 که اصل کتاب‌اند
3:22 و دیگر متشابهات‌اند»
3:24 مقصود از آن این است
3:26 که برخی آیات قرآن در معنا مشتبه و مبهم می‌شوند
3:30 بر فهم بسیاری از مردم
3:33 و این ابهام زایل نمی‌شود
3:35 مگر با بازگرداندن این آیات مشتبه در فهم
3:39 به آیات محکم دیگر در همان موضوع
3:45 و پیروی از متشابه‌ها
3:48 و عدم بازگرداندن آن‌ها به محکم
3:50 برانگیختن فتنه به‌وسیلهٔ آن در میان مردم است
3:53 و این کار اهل کژی و گمراهی است
3:57 الله تعالی فرمود:
3:59 اما کسانی که در دل‌هایشان کجی است
4:02 از آنچه متشابه است پیروی می‌کنند
4:05 برای طلب فتنه و طلب تأویل آن»
4:09 فایدهٔ حکم بر جنس عام
4:13 پس از ذکر وصفی خاص
4:16 الله تعالی فرمود:
4:19 هر که دشمن الله و فرشتگان و پیامبرانش باشد
4:24 و جبرئیل و میکائیل
4:26 پس بی‌گمان الله دشمن کافران است.
4:30 پس گروهی را به وصفی خاص توصیف کرده است
4:34 که دشمنی آنان با الله و فرشتگان و پیامبران او
4:38 و جبرئیل و میکائیل است
4:40 سپس از حکم بر خصوص آنان عدول کرده
4:43 به حکمی عام
4:45 یعنی دشمنی الله با کافران
4:48 و نفرموده «پس الله دشمن ایشان است»
4:52 و این دو امر را افاده می‌کند
4:54 نخست
4:56 که هر کس با الله و فرشتگان و پیامبران دشمنی ورزد
5:00 از جنس کافران است
5:02 و دوم
5:04 که الله دشمن ایشان و همهٔ کافران است
5:08 و همین‌طور هر حکمی بر جنس عام
5:12 پس از ذکر وصفی خاص
5:14 دلالت دارد بر اینکه صاحبان آن وصف خاص
5:17 زیر آن جنس عام مذکور درآمده‌اند
5:20 چنان‌که دلالت دارد بر تعمیم حکم بر صاحبان وصف خاص
5:25 و بر جنس عام که آنان زیر آن درمی‌آیند
5:29 و از نمونه‌های این نیز
5:31 قول او تعالی است:
5:33 مگر کسانی که توبه کردند و به صلاح آمدند و به الله چنگ زدند
5:37 و دین خود را برای الله خالص گردانیدند
5:40 پس آنان با مؤمنان‌اند
5:43 و الله به زودی به مؤمنان پاداشی بزرگ خواهد داد»
5:47 و نفرموده:
5:49 «و الله به‌زودی پاداشی بزرگ به ایشان خواهد داد»
5:52 و این برای تأکید است
5:54 نخست
5:55 که این توبه‌کنندگان از مؤمنان‌اند
5:59 سپس افاده می‌کند ثانیاً
6:01 پاداش بزرگ آنان و همه مؤمنان به‌طور کامل اثبات می‌شود.
6:05 و نظیر این [مورد] در قرآن کریم بسیار است.
6:09 و این از بلاغت و نیکوییِ بیان [قرآن] است:
6:13 آمدنِ امر در قالب خبر.
6:17 الله تعالی فرموده است:
6:20 «اگر از شما بیست تن شکیبا باشند، بر دویست تن غلبه خواهند کرد،
6:26 و اگر از شما صد نفر باشند، بر هزار نفر از کسانی که کفر ورزیدند، پیروز می‌شوند
6:33 از این رو که آنان گروهی هستند که نمی‌فهمند
6:37 پس صورتِ این آیه، صورتِ خبر دادن از مؤمنان است،
6:42 مبنی بر اینکه چون آنان به این اندازهٔ معین برسند،
6:45 بر همان اندازهٔ معینی از کافران غلبه خواهند کرد.
6:49 اما معنا و حقیقتِ آن چنین است:
6:52 فرمان به مؤمنان است که در جنگ استوار بمانند،
6:55 هنگامی که نسبتِ آنان به کافران
6:58 یک مؤمن در برابر ده کافر باشد؛
7:03 و در آن حال فرار بر ایشان حرام است.
7:06 سپس حکم نسخ شد و آیهٔ بعد از آن آن را تخفیف داد.
7:10 و آنچه نشان می‌دهد مقصود، امر است نه صرفاً خبر،
7:14 گفتار الله تعالی پس از آن است:
7:17 اکنون الله بر شما آسان گرفت و دانست که در شما ناتوانی هست
7:23 پس اگر از شما صد تن شکیبا باشند، بر دویست تن غلبه خواهند کرد،
7:30 و اگر از شما هزار نفر باشند، به اذن الله بر دو هزار نفر پیروز می‌شوند
7:36 و الله با شکیبایان است.»
7:39 زیرا در خبر، تخفیف راه ندارد،
7:42 و تخفیف جز در امر و تکلیف نیست.
7:46 و از نکته و فایدهٔ این عدول
7:49 از صیغهٔ امر به صیغهٔ خبر در اینجا،
7:52 تقویت دل‌های مؤمنان است،
7:55 و بشارت به اینکه اگر آنان چنین کنند،
7:58 به اذن الله تعالی بر کافران پیروز خواهند شد.
8:02 و همچنین گاهی از صیغهٔ امر
8:06 یا نهیِ صریح به صیغهٔ خبر عدول می‌شود،
8:09 و مقصود همان امر یا نهی است،
8:13 و در آن فواید بلاغی وجود دارد،
8:16 و این از بلاغت قرآن و نیکوییِ بیان آن است.
8:20 آمدنِ لفظ نکره
8:25 در سیاق نفی یا نهی یا شرط.
8:29 نکره در سیاق نفی
8:32 همهٔ افراد جنسِ منفی را فرا می‌گیرد و شامل می‌شود.
8:36 مثلاً در گفتار الله تعالی:
8:39 و از سرزنش هیچ سرزنش‌کننده‌ای نمی‌هراسند
8:42 واژهٔ «لائم» نکره آمده است
8:46 تا ترس نداشتن از هر سرزنش‌کننده‌ای را فرا گیرد،
8:49 هر قدر که در دانش خود بزرگ باشد،
8:52 یا در خویشاوندی یا قدرتش [بزرگ باشد].
8:55 و همچنین در گفتار او تعالی:
8:58 و الله را چیزی ناتوان نمی‌سازد
9:01 در آسمان‌ها و نه در زمین
9:04 واژهٔ نکرهٔ «شیء» در سیاق نفی
9:07 و «ما کان» افاده می‌کند
9:10 که الله سبحانه را
9:13 هیچ چیزی در آسمان‌ها و زمین ناتوان نمی‌سازد،
9:16 هر چه که باشد.
9:19 اطلاقِ وصفِ «ما»
9:21 ممکن است با دلیل‌های دیگر مقید شود،
9:24 و اطلاقِ وصف بر قومی، تعمیمِ حکم بر ایشان را شرط نمی‌کند،
9:27 (شرط نیست که حکم بر همهٔ ایشان تعمیم یابد)،
9:30 بلکه گاهی از آن مقصود بیان این است که
9:33 این حکمی اغلبی است تنها.
9:37 پس گفتار الله تعالی:
9:38 بادیه‌نشینان در کفر و نفاق سخت‌ترند
9:41 «و سزاوارترند که ندانند
9:44 حدودی که الله بر پیامبرش فرو فرستاده است
9:47 مقصود از آن این است که آن [حکم]
9:50 غالباً برای ایشان رخ می‌دهد،
9:53 و علت آن دوری‌شان از دانش شرعی بیان شده است.
9:56 «و سزاوارترند که ندانند حدودِ
9:59 آنچه الله بر پیامبرش فرو فرستاده است
10:02 و این ناشی از طبیعت
10:05 زندگی‌شان در بادیه است، دور از جایگاه‌های
10:08 دانش و دلیل. و دلیل بر اینکه آن
10:11 حکم اغلبی است و عام نیست،
10:14 گفتار الله تعالی پس از آن است:
10:17 و از بادیه‌نشینان کسی است که به الله ایمان می‌آورد
10:20 و روز آخرت و آنچه را که
10:23 را قربت‌هایی نزد الله و دعاهای پیامبر [می‌داند].
10:26 (و دعاهای پیامبر)
10:29 آگاه باشید که آن مایه تقرّب ایشان است
10:32 الله به زودی ایشان را در رحمت خویش درمی‌آورد
10:35 بی‌گمان الله آمرزنده و مهربان است
10:38 پس گروهی از اعراب را استثنا کرد،
10:41 و پس از تعمیم، تخصیص داد.
10:45 زدنِ مثل‌ها در قرآن
10:48 در قرآن کریم زدنِ مثل‌ها بسیار است،
10:51 و الله سبحانه و تعالی می‌فرماید:
10:54 «و این مثل‌ها را برای مردم می‌زنیم
10:57 و جز دانایان آن را درنمی‌یابند.»
11:00 (جز دانایان)
11:03 و در این تقریری برای زدنِ مثل‌ها است
11:06 و ترغیب به تدبر و تعقل در آن،
11:09 و ستایشِ کسی است که آن را درمی‌یابد و مقصودش را می‌فهمد.
11:12 اما کسی که مثل‌های
11:15 زده‌شده در قرآن را درنیابد و آن‌ها را مسخره کند،
11:18 از اهل کژی و جهل و گمراهی است.
11:21 و چون در قرآن کریم تأمل کنی،
11:25 می‌یابی که بیشترین مثل‌هایی که الله در آن می‌زند،
11:28 مربوط به اصول دین است
11:31 و مانند آن.
11:34 مبهمات قرآن:
11:38 آنچه قرآن آن را مبهم گذاشته و سنت آن را روشن نکرده است.
11:41 بنابراین تلاش برای تعیین آن هیچ فایده‌ای ندارد
11:44 بلکه این کار از تکلّف و فرو رفتن
11:47 در چیزی است که سودی بر آن مترتب نیست
11:50 و از آن جز آشفتگی ذهن حاصل نمی‌شود
11:53 و دوری از مقصود
11:56 و سرگردانی در بیابان توهّمات و گمان‌های بی‌پایه
11:59 و این از وسوسه‌های شیطان به شمار می‌رود
12:02 و گفتن سخن بر الله بدون علم
12:05 و الله سبحانه از چنین کاری برحذر داشته است
12:08 آنجا که می‌فرماید
12:11 و از گام‌های شیطان پیروی مکنید
12:15 جز این نیست که شما را
12:18 به بدی و زشتی فرمان می‌دهد
12:21 و اینکه بر الله سخن ناروا بگویید
12:24 که نمی‌دانید»
12:31 هر سوره‌ای از سوره‌های قرآن کریم
12:36 دارای موضوع اصلی‌ای است که بر آن غلبه دارد
12:39 و آیات آن پیرامون همان محور می‌گردد
12:42 و با شناخت آن، گسترش فهم حاصل می‌شود
12:45 آغازهای استنباط‌شده از قرآن کریم
12:48 و برای تعیین موضوع سوره
12:51 ضوابط و معیارهایی وجود دارد
12:54 که مهم‌ترین آنها توجه به هر یک
12:57 از مقدمه و خاتمه سوره است
13:00 ولی شرط است که در تعیین موضوع سوره
13:03 تکلّف روا نباشد
13:06 و اینکه بیشتر معیارهای تعیین‌شده
13:09 برای موضوعات سوره‌ها بر آن منطبق باشد
13:12 این دانش را متخصصان آن
13:15 «علم مقاصد سور» می‌نامند
13:18 و زیر مجموعه‌ی علم تفسیر موضوعی
13:21 قرآن کریم به شمار می‌رود
13:24 و مستند اساسی آن
13:27 این است که قرآن کریم به زبان عربی روشن نازل شده است
13:30 پس بر شیوه‌های سخن عرب جاری است
13:33 در بیان موضوعات و مقاصد
13:36 و با این دانش تحقق می‌یابد
13:39 خلاصه‌ی مفاهیم اهل سنت