از مجموعهٔ گنجینههای سیره (مجموعه کامل شد)
· درس 57 از 58
گنجینه بیوگرافی | شیخ عثمان الخمیس | قسمت (57) | صفات و اخلاق او رضی الله عنه
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
به نام الله بخشنده مهربان
0:03
گنجینههای سیره
0:10
ویژگیهای ظاهری او
0:12
صلیاللهعلیهوسلم
0:15
از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت:
0:21
روزی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) شادمان بر او وارد شد،
0:26
و چینهای چهرهاش میدرخشید.
0:30
از زنی از قبیله همدان روایت است که گفت:
0:33
با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) حج گزاردم،
0:37
و او را دیدم که بر شتر خود گرد کعبه طواف میکرد،
0:41
و در دستش چوبدستیای (محجن) بود.
0:43
ابواسحاق سبیعی گفت:
0:45
[همانندش]...
0:47
[آن زن] گفت:
0:48
[چهرهاش] همچون ماه شب چهاردهم بود،
0:50
من پیش از او و پس از او همانندش را ندیدم.
0:54
و از ربیع دختر معوذ روایت است
0:57
که به او گفته شد:
0:58
ویژگیهای رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را برای ما وصف کن.
1:03
گفت:
1:04
اگر او را میدیدی میگفتی:
1:06
خورشید طلوعکننده است.
1:08
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت:
1:12
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) از میان مردم میانهقد بود،
1:17
نه بلندبالای زیادهازحد و نه کوتاهقد.
1:21
رنگش گندمگون روشن بود،
1:22
نه سپیدِ سفیدِ بیرنگ
1:24
و نه گندمگون تیره.
1:26
موهایش نه کاملاً پیچیده (جعد فشرده) بود
1:28
و نه کاملاً صاف.
1:30
در چهل سالگی به پیامبری مبعوث شد،
1:33
و در شصت سالگی درگذشت.
1:36
در سر و ریش او بیست موی سپید نبود.
1:41
و درستترین قول آن است که در شصت و سه سالگی وفات یافت.
1:46
و از جابر بن سمره رضیاللهعنه روایت است که گفت:
1:50
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) دهانی فراخ داشت،
1:54
چشمانش سرخی آمیخته با سفیدی داشت،
1:56
و ساق پاهایش کمگوشت بود.
1:59
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است
2:02
که از موی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) پرسیده شد،
2:06
و گفت:
2:07
موی او نه کاملاً صاف بود و نه کاملاً پیچیده.
2:10
[موهایش] میان دو گوش و شانهاش بود.
2:13
و همچنین گفت:
2:15
موی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) به دو شانهاش میخورد.
2:20
و در روایتی دیگر:
2:22
موی او تا نیمه گوشهایش بود.
2:26
از براء بن عازب رضیاللهعنه روایت است که گفت:
2:30
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) میانهبالا بود،
2:34
فاصله میان دو شانهاش پهن بود،
2:37
موی او تا لاله گوشهایش میرسید.
2:40
او حلّهای سرخ بر تن داشت،
2:42
و هرگز چیزی زیباتر از او ندیدم.
2:45
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت:
2:49
نه دیبا و نه حریری را با دستم لمس نکردم
2:53
و نرمتر از کف دست رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) چیزی را لمس نکردم،
2:58
و هرگز بویی خوشتر از بوی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) استشمام نکردم.
3:01
[این روایت از] ...
3:06
هنگامی که به مادرم ام معبد گفته شد:
3:08
ویژگیهای رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را برای ما بیان کن،
3:13
گفت:
3:14
مردی با چهرهای درخشان و روشن،
3:16
پیشانیای گشاده و چهرهای تابان،
3:18
نیکو خوی،
3:19
شکمش او را عیبدار نکرده بود،
3:21
و لاغری او را خرد نکرده بود،
3:24
زیبا و خوشاندام،
3:26
در چشمانش درشتی و سیاهی بود،
3:28
و در مژگانش بلندی،
3:30
و در صدایش خشونتی ملایم،
3:32
و در گردنش بلندی،
3:35
و در ریشش انبوهی،
3:37
ابروانی کشیده و پیوسته،
3:39
اگر خاموش بود، وقار بر او بود،
3:42
و اگر سخن میگفت، بلند و درخشان بود،
3:46
از دور زیباترین و درخشانترین مردم،
3:49
و از نزدیک نیکوترین و شیرینترین آنان.
3:52
شیرینسخن،
3:54
با سخنی جدا و روشن، نه کمگو و نه پرگو،
3:57
گویی سخنش دانههای مرواریدی است که پیاپی فرو میریزند.
4:02
میانهبالا، که از بلندیاش نومید نمیشدی،
4:05
و کوتاهیاش چشم را خرده نمیگرفت.
4:08
او شاخهای است میان دو شاخه،
4:10
بهترین سه نفر از نظر منظر،
4:13
و نیکوترین آنان از نظر قدر و منزلت.
4:15
یارانی دارد که گرد او را گرفتهاند،
4:18
اگر سخن بگوید، خاموش میشوند تا سخنش را بشنوند،
4:21
و اگر فرمانی دهد، برای اجرای فرمانش شتاب میکنند.
4:24
ستوده و گرد آمده (مورد توجه همگان)،
4:26
نه ترشرو و نه تندخو.
4:30
و اینجا حدیثی میآید:
4:32
هر که مرا در خواب ببیند، مرا دیده است،
4:35
زیرا شیطان به صورت من درنمیآید.
4:39
دیدن پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در خواب
4:43
هیچ حکم شرعیای بر آن مترتب نمیشود،
4:46
جز آنکه مسلمان از آن شادمان میگردد.
4:49
امام احمد گفت:
4:51
خواب مؤمن او را شادمان میکند و فریبش نمیدهد.
4:55
اما آنچه باید بدان توجه کنیم،
4:58
همان سخن اوست.
5:00
زیرا شیطان نمیتواند به صورت من متمثل شود،
5:03
یعنی به همان صفت شناختهشدهی آن حضرت.
5:05
بنابراین هیچکس نمیتواند قطعاً ادعا کند که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را دیده است،
5:11
در حالی که صفت خلقی آن حضرت (صلیاللهعلیهوسلم) را نمیشناسد.
5:30
قاضی عیاض رحمهالله گفت:
5:34
هرگاه خصلتهای کمال و جلال
5:37
و ما دیدهایم که یکی از ما به یکی یا دو تا از آنها شرافت مییابد،
5:42
اگر در هر عصری برای کسی جمع شود،
5:45
خواه از نظر نسب باشد یا زیبایی،
5:47
یا قدرت، یا دانش، یا بردباری،
5:50
یا شجاعت، یا بخشندگی،
5:52
تا جایی که قدرش بزرگ شود و نامش مثال زده شود،
5:57
و به سبب توصیف به آن صفات، در دلها اثر و عظمت برای او ثابت گردد،
6:02
با آنکه از دورانی که پیش از این گذشته، جز استخوانهای پوسیده چیزی باقی نمانده است،
6:06
پس گمان تو دربارهی کسی با قدر بزرگ چیست که همهی این خصلتها در او جمع شده باشد،
6:12
تا جایی که شمارش آن را در بر نمیگیرد و بیان آن با سخن ممکن نیست؟
6:16
و اینها با کسب و چارهجویی به دست نمیآید،
6:19
مگر به برگزیدگیای که از جانب خداوند بزرگ متعال باشد،
6:22
از فضیلت نبوت و رسالت،
6:25
و خُلّت و محبت و برگزیدگی.
6:29
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) خُلقش قرآن بود.
6:34
از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت:
6:37
خُلق او قرآن بود.
6:39
و خداوند جل و علا دربارهی او فرمود:
6:42
«و به راستی تو بر خُلقی بزرگ هستی».
6:45
و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
6:48
«من برای کامل کردن نیکوترین اخلاق برانگیخته شدهام».
6:51
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت:
6:55
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) نیکوخوترینشان بود.
7:00
و این عبدالله بن سلام رضیاللهعنه میگوید:
7:05
هنگامی که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) به مدینه آمد،
7:10
من نزد او رفتم تا به او بنگرم.
7:12
پس چون چهرهاش را بهخوبی شناختم،
7:14
دانستم که چهرهاش، چهرهی دروغگو نیست.
7:18
و از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت:
7:21
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) میان دو کار مخیر نشد
7:26
مگر آنکه آسانتر از آن دو را برگزید،
7:28
به شرط آنکه گناه نباشد.
7:31
و اگر گناه بود، او از همهی مردم دورتر از آن بود.
7:35
و او هرگز برای خود انتقام نمیگرفت،
7:37
مگر آنکه حرمتهای خداوند هتک شود،
7:39
آنگاه برای خداوند به سبب آن انتقام میگرفت.
7:42
و (عایشه) گفت:
7:43
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) هرگز با دست خود چیزی را نزد،
7:49
نه زنی را و نه خادمی را،
7:51
مگر آنکه در راه الله جهاد کند.
7:55
و هرگز از او آزاری به او نرسید که از صاحب آن انتقام بگیرد،
7:59
مگر آنکه حرمتهای خداوند هتک شود که آنگاه از او انتقام میگرفت.
8:04
و از انس بن مالک رضیاللهعنه روایت است که گفت:
8:07
ده سال خدمت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را کردم،
8:12
به خدا سوگند هرگز به من «اُف» نگفت،
8:15
و هرگز دربارهی کاری که کرده بودم نگفت: چرا این کار را کردی؟
8:19
و دربارهی کاری که نکرده بودم نگفت: چرا آن کار را نکردی؟
8:24
و از انس روایت است که گفت:
8:26
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بخشندهترین و شجاعترین مردم بود.
8:32
و این عبدالله بن عمر رضیاللهعنه میگوید:
8:36
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
8:40
نه بدزبان بود و نه بدگو،
8:43
و میفرمود:
8:46
«بهترین شما کسانی هستند که اخلاقشان نیکوتر است».
8:49
و ابو سعید خدری رضیاللهعنه گفت:
8:53
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
8:57
از دوشیزهی پشت پرده با حیاتر بود،
9:00
و هرگاه چیزی را ناخوش میداشت، آن را در چهرهاش میشناختیم.
9:05
و از انس رضیاللهعنه روایت است که گفت:
9:08
با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) راه میرفتم،
9:12
و بر او شالی ضخیم با حاشیهای سخت بود،
9:15
پس عربی بادیهنشین به او رسید و با شدت تمام ردایش را کشید،
9:21
تا آنکه به گردن شانهی او نگریستم
9:24
که حاشیهی شال بر آن اثر گذاشته بود.
9:27
سپس گفت:
9:28
ای محمد!
9:30
از مال خداوند که نزد توست، به من بده.
9:34
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) رو به او کرد و خندید،
9:39
سپس به او عطایی بخشید دستور داد.
9:42
و از انس رضیاللهعنه روایت است که گفت:
9:45
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
9:48
هرگاه مردی با او دست میداد،
9:50
دستش را از دست او بیرون نمیکشید
9:52
تا آنکه آن مرد دست خود را بیرون ببرد،
9:55
و اگر با چهرهاش به او روی میآورد،
9:57
روی خود را از او برنمیگردانید تا آنکه آن مرد روی برگرداند،
10:01
و زانوی خود را جلوتر از همنشین خود نمیدید.
10:06
و از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت:
10:09
ندیدم رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را
10:13
که به قهقهه بخندد تا آنکه کام او را ببینم،
10:17
بلکه او تنها لبخند میزد.
10:20
و سماک گفت:
10:22
به جابر بن سمره گفتم:
10:24
آیا با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) همنشین بودی؟
10:28
گفت: آری، بسیار.
10:31
او از جای نمازش برنمیخاست
10:33
تا آنکه آفتاب طلوع کند،
10:36
و آنان سخن میگفتند و به امر جاهلیت میپرداختند،
10:40
پس میخندیدند و او لبخند میزد.
10:43
و از جابر بن عبدالله رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
10:47
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) هرگز از چیزی درخواستشده
10:52
«نه» نگفت.
10:53
و از ابن عباس رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
10:57
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بخشندهترین مردم بود.
11:02
و او در رمضان بیشترین بخشندگی را داشت.
11:06
و از عایشه رضیاللهعنها روایت شده که گفت:
11:09
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
11:12
هنگامی که در خانهاش بود
11:14
کفش خود را پینه میزد و جامهاش را میدوخت
11:17
و در خانهاش همانگونه کار میکرد که یکی از شما در خانهاش کار میکند.
11:22
اینها بخشی از اخلاق اوست، درودهای الله و سلام او بر او باد.
11:28
گنجینههای سیره
11:34
عبادت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
11:41
از مغیره بن شعبه رضیاللهعنه روایت شده که گفت:
11:45
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) آنقدر ایستاد (نماز خواند) که پاهایش ورم کرد.
11:50
به ایشان گفته شد: ای رسول الله!
11:53
آیا الله گناهان گذشته و آیندهی تو را نبخشیده است؟
11:59
فرمود: آیا بندهای سپاسگزار نباشم؟
12:03
و از عایشه رضیاللهعنها روایت شده که گفت:
12:07
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) آنقدر روزه میگرفت که میگفتیم دیگر افطار نخواهد کرد،
12:13
و افطار میکرد تا آنجا که میگفتیم دیگر روزه نخواهد گرفت.
12:17
و اگر تو میخواستی او را در شب ایستاده (به نماز) ببینی، میدیدی،
12:22
و اگر میخواستی او را در خواب ببینی، میدیدی.
12:27
و از ابوذر رضیاللهعنه روایت شده که گفت:
12:30
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) آنقدر ایستاد (نماز خواند) تا صبح شد
12:35
و این آیه را تلاوت میکرد:
12:37
اگر آنان را عذاب کنی، پس آنان بندگان تو هستند.
12:47
و اگر ایشان را ببخشی، پس تویی که توانای حکیمی.
12:56
و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
12:58
«من در یک روز بیش از هفتاد بار از الله آمرزش میخواهم و به سوی او توبه میکنم.»
13:05
و در روایتی (آمده است):
13:06
«و من در روز صد بار از الله آمرزش میخواهم.»
13:11
گنجینههای سیره؛ جود و بخشش پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
13:25
از دریا سخن بگو و حرجی نیست.
13:28
جابر رضیاللهعنه گفت:
13:31
از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) هیچگاه دربارهی چیزی درخواست نشد که بگوید: «نه».
13:37
و از ابن عباس رضیاللهعنهما روایت شده که گفت:
13:40
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در کار خیر بخشندهترین مردم بود.
13:46
و از انس رضیاللهعنه روایت شده که گفت:
13:49
مردی از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) درخواستی کرد
13:53
و او به وی گوسفندانی میان دو کوه داد.
13:56
آن مرد به سوی قوم خود بازگشت و گفت:
13:59
«مسلمان شوید،
14:00
که محمد چنان میبخشد که از تنگدستی نمیهراسد.»
14:05
و (پیامبر) صد شتر به بیش از یک نفر داد.
14:09
و خدیجه رضیاللهعنها او را چنین توصیف کرد:
14:13
«تو بار دیگران را بر دوش میکشی و آنچه را که نداری به دست میآوری.»
14:17
و اسیران هوازن را که شش هزار نفر بودند به ایشان بازگرداند.
14:23
و به عباس از طلا چندان بخشید که توان حمل آن را نداشت.
14:27
ایشان هرگز «نه» نگفت، جز در تشهد (که میگفت: «لا إله إلا الله» به معنای نفی).
14:31
اگر تشهد نبود، «آه» و «آری» بود.
14:36
گنجینههای سیره
14:42
شجاعت و هیبت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
14:51
از ابومسعود بدری رضیاللهعنه روایت شده که گفت:
14:55
من غلام خود را میزدم
14:58
که ناگاه صدایی از پشت سرم شنیدم
15:00
و (آن صدا) ابومسعود را فرامیخواند.
15:04
من از شدت خشم به او توجه نمیکردم تا آنکه (شخص) به من نزدیک شد.
15:08
ناگاه او رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بود.
15:13
چون او را دیدم، از هیبتش چوب از دستم افتاد.
15:17
فرمود: «به الله سوگند، الله بر تو قادرتر از آن است که تو بر این (غلام) قادری.»
15:23
گفتم: ای رسول الله! دیگر هرگز غلام خود را نخواهم زد.
15:29
و از براء رضیاللهعنه روایت شده که گفت:
15:32
هنگامی که جنگ سخت میشد، به او پناه میبردیم،
15:35
و دلاورترین ما کسی بود که با او برابری میکرد.
15:39
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در روز احد و روز حنین ثابتقدم ماند،
15:44
چنانکه یاد آن در غزوات او گذشت.
15:48
و از انس رضیاللهعنه روایت شده که گفت:
15:51
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) زیباترین مردم از نظر چهره،
15:56
بخشندهترین دستها و شجاعترین دلها بود.
16:00
روزی (بیرون) آمد، در حالی که مردم مدینه هراسان شده بودند،
16:04
بر اسب برهنهی ابوطلحه سوار شد،
16:07
سپس بازگشت و میفرمود:
16:09
«هراسی نداشته باشید، هراسی نداشته باشید.»
16:13
گنجینههای سیره؛ بردباری پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
16:26
چون اهل مکه او را آزار دادند، به او گفته شد:
16:30
«اگر بر آنان نفرین میکردی (چه میشد)؟»
16:32
فرمود: «من برای لعنتکننده مبعوث نشدهام،
16:36
بلکه تنها به عنوان رحمت مبعوث شدهام.»
16:38
قاضی عیاض رحمهالله گفت:
16:41
در این سخن بیندیش.
16:44
این سخن جامع فضیلت و درجات احسان است،
16:47
و نیکویی خلق و بزرگواری نفس،
16:50
و نهایت صبر و بردباری.
16:52
زیرا پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) تنها به خاموشی در برابر آنان بسنده نکرد،
16:57
بلکه (آنان را) عفو کرد،
16:59
سپس بر ایشان دلسوزی و مهربانی نمود،
17:01
و برای آنان دعا کرد و شفاعت نمود (صلیاللهعلیهوسلم).
17:06
و هنگامی که غورث بن حارث آمد تا او را بکشد،
17:10
و رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
17:13
تنها زیر درختی خوابیده بود،
17:15
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بیدار نشد
17:19
مگر آنکه غورث با شمشیری برهنه بالای سرش ایستاده بود
17:22
و به پیامبر الله (صلیاللهعلیهوسلم) میگفت:
17:26
«چه کسی تو را از (دست) من باز میدارد؟»
17:28
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
17:31
«الله.»
17:33
پس شمشیر از دستش افتاد.
17:35
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آن را برداشت
17:38
و به او فرمود:
17:39
«چه کسی تو را از (دست) من باز میدارد؟»
17:41
گفت:
17:42
«(تو) بهترین گیرنده باش.»
17:44
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) او را رها کرد و از او درگذشت.
17:48
مرد به سوی قوم خود بازگشت.
17:50
پس گفت:
17:52
من از نزد بهترین مردم نزد شما آمدهام.
17:55
و مردی را نزد او آوردند و گفته شد:
17:58
«این میخواست تو را بکشد.»
18:00
پس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به او فرمود:
18:04
«نترس.»
18:06
«و اگر تو چنین قصدی میداشتی،
18:08
الله تو را بر من مسلط نمیکرد.»
18:11
و چون ابوسفیان بن حارث نزد او آمد،
18:14
و او پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را هنگامی که هجوش کرده بود، به خشم آورده بود،
18:19
ابوسفیان به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) گفت:
18:24
به الله سوگند که الله تو را بر ما برگزید.
18:27
و ما قطعاً خطاکار بودیم.»
18:30
پس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به او فرمود:
18:33
امروز هیچ سرزنشی بر شما نیست.
18:36
الله شما را میآمرزد و او مهربانترین مهربانان است.
18:40
و ابوسفیان بن حرب به او گواهی داد
18:42
هنگامی که به او گفت:
18:44
«چه بردبار و پیوندجو و بزرگوار هستی!»
18:48
گنجینههای سیره