از مجموعهٔ گنجینه‌های سیره (مجموعه کامل شد) · درس 44 از 58

گنجینه بیوگرافی | شیخ عثمان الخمیس | قسمت (44) | جنگ تبوک

◉ 309 بازدید ⏱ 19:41 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 بسم الله الرحمن الرحیم
0:03 گنجینه‌های سیره
0:08 اسلام عدی بن حاتم
0:11 رضی‌الله‌عنه
0:15 مردی به عدی بن حاتم گفت:
0:18 حدیثی به من رسیده که از تو نقل شده است،
0:20 دوست دارم آن را از زبان خودت بشنوم.
0:22 عدی گفت:
0:24 بله.
0:25 چون خبر خروج پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به من رسید،
0:29 خروج او را به شدت ناخوش داشتم،
0:33 پس بیرون رفتم تا به سوی سرزمین روم رسیدم،
0:36 و نزد قیصر وارد شدم.
0:39 اما جایگاه خودم را ناخوش‌تر داشتم از خروج او.
0:42 سپس گفتم:
0:44 به خدا سوگند، اگر نزد این مرد بروم،
0:47 اگر دروغگو باشد، به من زیانی نمی‌رساند،
0:50 و اگر راستگو باشد، من خواهم دانست.
0:53 پس نزد او رفتم. چون وارد شدم، مردم گفتند:
0:57 عدی بن حاتم، عدی بن حاتم!
1:01 پس بر رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) وارد شدم.
1:05 او به من فرمود:
1:06 ای عدی بن حاتم!
1:08 اسلام بیاور تا سالم بمانی.
1:14 گفت:
1:15 گفتم: من بر دینی هستم.
1:18 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
1:21 من از تو به دینت داناترم.
1:24 گفتم:
1:26 تو به دین من از خودم داناتری.
1:28 فرمود: آری.
1:30 آیا تو از رکوسیه نیستی؟
1:32 و آیا از غنیمت یک‌چهارم قومت را نمی‌گیری؟
1:35 گفتم: چرا.
1:36 فرمود:
1:38 پس این کار در دین تو روا نیست.
1:41 گفت:
1:42 پس همین که این سخن را گفت،
1:44 در برابر آن فروتن شدم.
1:46 سپس فرمود:
1:48 اما من می‌دانم آنچه تو را از پذیرش اسلام بازمی‌دارد،
1:52 این است که می‌گویی:
1:53 «جز ناتوانان مردم از آن پیروی نمی‌کنند،
1:56 و کسی که توانی ندارد،»
1:58 «و عرب همه با ایشان دشمنی کرده‌اند.»
2:00 آیا حیره را می‌شناسی؟
2:02 گفتم: آن را ندیده‌ام، اما درباره‌اش شنیده‌ام.
2:05 فرمود:
2:07 سوگند به آن که جانم در دست اوست،
2:09 الله حتماً این امر را به انجام خواهد رساند،
2:12 تا آنجا که کاروان‌سوار از حیره بیرون آید،
2:15 و بی‌آنکه پناه کسی را بخواهد، خانهٔ خدا را طواف کند،
2:19 و گنجینه‌های کسری بن هرمز حتماً گشوده خواهد شد.
2:22 گفت:
2:23 گفتم: کسری بن هرمز؟
2:26 فرمود: آری.
2:27 کسری بن هرمز.
2:29 و مال را چنان خواهند بخشید
2:31 که هیچ‌کس آن را نپذیرد.
2:34 عدی پس از مدتی از درگذشت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) گفت:
2:39 این کاروان‌سوار است که از حیره بیرون می‌آید،
2:42 و بی‌پناه کسی خانهٔ خدا را طواف می‌کند.
2:45 و قطعاً من از جمله کسانی بودم که گنجینه‌های کسری بن هرمز را گشودند.
2:50 و سوگند به آن که جانم در دست اوست، سومین [نشانه] نیز خواهد بود،
2:54 زیرا رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آن را گفته است.
2:59 عدی گفت:
3:01 پس من حنیف و مسلمانم.
3:03 چهرهٔ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) از شادی گشاده شد،
3:08 و دستور داد مردی از انصار او را مهمان کند،
3:11 یعنی تا از او پذیرایی کند.
3:12 پس او هر دو وعده‌گاه روز نزد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) می‌آمد،
3:17 تا آنکه اسلام را پذیرفت،
3:20 و از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) پیروی کرد.
3:31 در سال نهم هجرت،
3:36 خبرها به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) رسید، در حالی که در مدینه بود،
3:41 که روم برای جنگ با [مسلمانان] آماده می‌شود،
3:44 و اینکه هرقل سپاهی انبوه آراسته،
3:47 که شمار آن چهل هزار جنگجو است،
3:50 و اینکه قبایل لخم و جذام و دیگر یاوران عرب را با خود همراه کرده است،
3:57 و آنان به جایی رسیده‌اند که به آن «بلقاء» گفته می‌شود.
4:01 پس پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) تصمیم گرفت غزوه‌ای سرنوشت‌ساز برپا کند،
4:06 که مسلمانان در مرزهای آنان با رومیان بجنگند،
4:10 و مهلتشان ندهد تا به سرزمین اسلام هجوم آورند.
4:15 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) در میان صحابه اعلام کرد که برای جنگ آماده شوند،
4:21 و به قبایل عرب و به اهل مکه کسی فرستاد تا ایشان را به جهاد برانگیزد.
4:26 و کم پیش می‌آمد که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) قصد غزوه‌ای کند و آن را با غیر آن پوشیده دارد.
4:31 و در این غزوه، به سبب خطیر بودن موقعیت، آن را پوشیده داشت.
4:37 پس اعلام کرد که قصد جنگ با روم را دارد.
4:41 چون مسلمانان سخن پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) را شنیدند،
4:46 برای اطاعت از فرمان او بر یکدیگر سبقت گرفتند و برای جنگ آماده شدند.
4:51 و قبایل از هر سو و ناحیه‌ای به مدینه روی آوردند.
4:56 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به مردم دستور داد که آماده شوند.
5:01 پس مردی به نام جد بن قیس که از منافقان بود برخاست.
5:07 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به او فرمود:
5:10 ای جد! آیا رغبتی به جنگ با زردپوستان داری؟
5:14 گفت: ای رسول الله! به من اجازه ده و مرا به فتنه میفکن،
5:20 زیرا به خدا سوگند قوم من می‌دانند که هیچ مردی همچون من به زنان شیفته نیست،
5:27 و می‌ترسم اگر زنان بنی‌الاصفر را ببینم، شکیبایی نورزم.
5:32 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) از او روی گرداند و به او فرمود:
5:37 تو را اجازه دادم.
5:38 الله تبارک و تعالی پس نازل فرمود
5:41 و از ایشان کسی است که می‌گوید: «به من اجازه ده و مرا به فتنه میفکن.»
5:47 آگاه باشید که در همان فتنه افتاده‌اند.
5:50 و بی‌گمان دوزخ کافران را در بر گرفته است.
5:57 و گروهی از منافقان به یکدیگر گفتند: «در این گرما (به جهاد) کوچ نکنید.»
6:02 پس الله تبارک و تعالی نازل فرمود
6:05 و گفتند: «در این گرما کوچ نکنید.»
6:08 بگو: «آتش دوزخ سخت‌ترین گرما است.»
6:12 سپس پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) مردم را به آماده‌سازی (سپاه) فرمان داد.
6:17 و به انفاق (در راه جهاد) امر فرمود.
6:19 عثمان بن عفان رضی‌الله‌عنه با هزار دینار در جامه‌اش نزد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آمد.
6:25 آن هنگام که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) سپاه عسرت (تنگدستی) را آماده می‌کرد.
6:30 آن (دینارها) را در دامن پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) ریخت.
6:34 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آن‌ها را در دست خود می‌گرداند و می‌فرمود:
6:40 «امروز پس از این، آنچه عثمان کرد، به او زیانی نمی‌رساند.»
6:44 ترمذی آن را با سند حسن روایت کرده است.
6:47 و عبدالرحمن بن خباب بن الأرد گفت:
6:51 من رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) را دیدم
6:54 که مردم را به آماده‌سازی سپاه عسرت ترغیب می‌کرد.
6:58 آنگاه عثمان بن عفان برخاست و گفت:
7:01 «ای رسول الله!»
7:03 صد شتر با جلها و پالان‌هایشان در راه الله بر عهده من.
7:08 سپس پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بر آماده‌سازی سپاه ترغیب فرمود.
7:13 آنگاه عثمان گفت:
7:15 «ای رسول الله!»
7:17 دویست شتر با جلها و پالان‌هایشان بر عهده من.
7:21 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) باز همان‌گونه ترغیب فرمود.
7:25 آنگاه عثمان برخاست و گفت:
7:28 سیصد شتر با جلها و پالان‌هایشان در راه الله بر عهده من.
7:34 عبدالرحمن می‌گوید:
7:36 من دیدم که رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) از منبر فرود می‌آمد و می‌فرمود:
7:42 «بر عثمان پس از این کار، هیچ مؤاخذه‌ای نیست.»
7:46 «بر عثمان پس از این کار، هیچ مؤاخذه‌ای نیست.»
7:50 برخلاف جدّ بن قیس منافق،
7:53 که علبة بن زید بود،
7:55 شب‌ها نماز می‌گزارد و گریه می‌کرد و می‌گفت:
7:59 «خدایا! تو به جهاد امر کردی و به آن ترغیب نمودی،
8:03 اما در نزد من چیزی قرار ندادی که با آن همراه رسولت (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) مهیای جهاد شوم،
8:09 و در دست رسولت چیزی قرار ندادی که مرا بر آن سوار کند.
8:14 و من هر مسلمانی را که از او ستمی به مال یا جسم یا آبروی من رسیده، صدقه‌دهنده (ببخشم).
8:22 و این مرد از فقرا بود،
8:24 که به سوی رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) بیرون آمدند تا همراه او بجنگند.
8:30 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به آنان فرمود:
8:34 نمی‌یابم چیزی را که شما را بر آن سوار کنم.
8:37 پس بازگشتند در حالی که چشمانشان از اشک لبریز بود از اندوه اینکه چیزی نمی‌یابند که انفاق کنند.
8:43 سپس آن مرد با مردم صبح کرد.
8:46 آنگاه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) میان مردم برخاست و فرمود:
8:51 «آن صدقه‌دهنده امشب کجاست؟»
8:54 کسی به سوی او برنخاست.
8:57 «صدقه‌دهنده کجاست؟
8:58 پس برخیزد.»
9:00 آنگاه علبة بن زید به سوی او برخاست
9:02 و آنچه روی داده بود را به او خبر داد.
9:05 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
9:08 «مژده باد!
9:09 سوگند به آن که جان محمد در دست اوست،
9:12 تو در زکات پذیرفته‌شده نوشته شدی.»
9:16 الله تعالی فرمود:
9:17 بر ناتوانان و بر بیماران و بر کسانی که چیزی نمی‌یابند
9:25 و بر کسانی که چیزی برای انفاق نمی‌یابند، گناهی نیست.
9:31 آن‌گاه که برای الله خیرخواهی کنند،
9:33 آنگاه که برای الله و پیامبرش خیرخواهی کنند.
9:37 بر نیکوکاران هیچ راه مؤاخذه‌ای نیست.
9:41 و الله آمرزنده مهربان است.»
9:44 و نه بر کسانی که چون نزد تو آمدند تا آنان را سوار کنی،
9:49 گفتی: «چیزی نمی‌یابم که شما را بر آن سوار کنم»، پس روی گرداندند.
9:53 روی گرداندند در حالی که چشمانشان از اشک لبریز بود از اندوه اینکه چیزی نمی‌یابند که انفاق کنند.
10:02 و در این مدت،
10:04 محمد بن مسلمه را بر مدینه جانشین کرد،
10:07 و گفته شده: سباع بن عرفطه.
10:10 و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) به علی بن ابی‌طالب رضی‌الله‌عنه فرمان داد که با خانواده‌اش بماند،
10:17 یعنی با همسران پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)،
10:20 و دخترش فاطمه،
10:22 و فرزندانش حسن و حسین،
10:24 و هر که از اهل بیتش را که باید سرپرستی شود.
10:28 پس برخی منافقان درباره علی بن ابی‌طالب رضی‌الله‌عنه سخن گفتند
10:33 و گفتند:
10:35 «او را جز به‌خاطر سنگین شمردن و رهایی از او وانگذاشت.»
10:39 علی رضی‌الله‌عنه سلاح خود را برگرفت
10:42 و بیرون رفت تا به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) رسید که در «جُرف» فرود آمده بود،
10:48 و منتظر کسانی بود که از سپاه عقب مانده بودند.
10:51 پس گفت: «ای پیامبر خدا!
10:54 منافقان گمان کرده‌اند که تو مرا به خاطر آنکه سنگینم شمرده‌ای، وانهاده‌ای.»
10:59 فرمود: «دروغ گفتند.
11:01 بلکه تو را برای آن وانهادم که در پی من (نگهبان) باشی،
11:05 پس بازگرد و در خانواده‌ام و خانواده‌ات جانشینم باش.
11:08 آیا خشنود نیستی که نسبت به من همان منزلت را داشته باشی که هارون نسبت به موسی داشت،
11:13 جز آنکه پس از من پیامبری نیست؟»
11:16 و آن را بخاری و مسلم روایت کرده‌اند،
11:18 از علی رضی‌الله‌عنه
11:21 که نزد رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) آمد و گفت:
11:25 «آیا مرا با کودکان و زنان (در مدینه) وامی‌گذاری؟»
11:28 فرمود:
11:29 «آیا خشنود نیستی که نسبت به من همان منزلت را داشته باشی که هارون نسبت به موسی داشت،
11:34 جز آنکه پس از من پیامبری نیست؟»
11:37 و این منزلتی بزرگ برای امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب رضی‌الله‌عنه است.
11:45 گنجینه‌های سیره
11:50 «باش ابا خیثمه»
11:54 ابو خیثمه در روزی گرم به خانواده‌اش بازگشت،
11:58 پس از آنکه رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) چند روزی رفته بود.
12:03 او دو همسر خود را در دو سایبانی یافت که در باغی بود.
12:08 هر یک از آن دو سایبان خود را آب پاشیده و خنک کرده بودند و برای او آماده کرده بودند.
12:13 و در آن برایش خوراکی آماده کرده بودند.
12:16 چون وارد سایبانش شد تا بنشیند،
12:19 بر در سایبان ایستاد.
12:21 به دو همسرش و آنچه برایش ساخته بودند نگریست.
12:25 سپس گفت:
12:26 «پیامبر (ﷺ) در آفتاب سوزان و باد گرم و گرما [بیرون است]،
12:31 و ابوخیثمه در سایه‌ای خنک [نشسته]،
12:34 و خوراکی آماده [دارد]،
12:36 و زنی زیبا در مال خود مقیم است [و او را در آسایش به سر می‌برد]؟
12:40 این، انصاف نیست.»
12:42 سپس گفت:
12:43 «به خدا سوگند، به سایبان هیچ یک از شما داخل نمی‌شوم،
12:47 تا به پیامبر (ﷺ) برسم.
12:51 برایم توشه‌ای آماده کنید.»
12:54 آن دو چنین کردند.
12:55 سپس شتر آبکش [یا ناضحه] را آماده کرد،
12:57 سوار شد و در پی پیامبر (ﷺ) بیرون رفت،
13:02 تا آنکه او را در تبوک یافت.
13:04 و در راه با عمیر بن وهب جمحی روبه‌رو شد.
13:08 ابوخیثمه گفت:
13:10 «من گناهی دارم [که از آن می‌ترسم]،
13:12 پس اگر تو را باکی نیست که از من جدا بمانی تا نزد پیامبر (ﷺ) برسم [چنین کن].»
13:18 او چنین کرد.
13:20 تا آنکه ابوخیثمه به پیامبر (ﷺ) نزدیک شد، در حالی که ایشان در تبوک فرود آمده بود.
13:27 مردم گفتند:
13:28 «این سوارکاری است که از راه می‌آید.»
13:32 پیامبر (ﷺ) فرمود:
13:35 «باش، ای ابوخیثمه!»
13:37 گفتند: ای رسول الله!
13:39 به خدا سوگند، این ابوخیثمه است.
13:42 چون شتر را خواباند،
13:44 نزدیک آمد و بر پیامبر (ﷺ) سلام کرد.
13:49 پیامبر (ﷺ) به او فرمود:
13:52 «سزاوار توست، ای ابوخیثمه!»
13:55 ابوخیثمه داستان خود را برای پیامبر (ﷺ) بازگو کرد.
13:59 پیامبر (ﷺ) به او نیکی فرمود و برایش دعای خیر کرد.
14:06 از فضایل ابوذر رضی‌الله‌عنه در کتاب کنوز السیره:
14:16 و همچنین از کسانی که از پیامبر (ﷺ) عقب ماندند، ابوذر غفاری بود.
14:26 و آن این بود که شتر ابوذر دیر کرد [و او منتظر ماند].
14:30 چون دیر شد، متاعش را بر پشت گرفت و پیاده به راه افتاد،
14:37 و در پی جای پای پیامبر (ﷺ) پیاده می‌رفت.
14:42 و پیامبر (ﷺ) در برخی منزلگاه‌ها فرود آمده بود.
14:48 یکی از مسلمانان نگاه کرد و گفت: ای رسول الله! این مرد به تنهایی در راه پیاده می‌آید.
14:56 پیامبر (ﷺ) فرمود: «باش، ای ابوذر!»
15:02 چون مردم در او نگریستند، گفتند: ای رسول الله! به خدا سوگند، این ابوذر است.
15:08 پیامبر (ﷺ) فرمود: «خدا ابوذر را رحمت کند؛ به تنهایی راه می‌رود، به تنهایی می‌میرد و به تنهایی برانگیخته می‌شود.»
15:19 و این حدیث را حافظ ابن کثیر رحمه‌الله نیکو شمرده است، هرچند در سندش سخنی هست.
15:26 اما در واقع بخشی از این پیشگویی تحقق یافت، و آن سه بخش دارد:
15:32 نخست: «به تنهایی راه می‌رود»، و این رویداد نشان می‌دهد که او رضی‌الله‌عنه به تنهایی راه رفت.
15:41 دوم: «به تنهایی می‌میرد»، و این نیز رخ داد:
15:46 چون ابوذر به ربذه رفت، جز همسر و غلامش کسی با او نبود.
15:53 عبدالله بن مسعود همراه گروهی از اهل عراق که برای عمره می‌آمدند، از مدینه گذشت.
16:00 ناگهان با جنازه‌ای روبه‌رو شدند، و غلام به سویشان آمد و گفت: «این ابوذر است،
16:08 صحابی رسول الله (ﷺ)؛ ما را در دفن او یاری دهید.»
16:14 عبدالله بن مسعود رضی‌الله‌عنه گریست و گفت: «رسول الله (ﷺ) راست فرمود:
16:22 تو به تنهایی راه می‌روی، به تنهایی می‌میری و به تنهایی برانگیخته می‌شوی.» سپس او و یارانش فرود آمدند و او را به خاک سپردند.
16:31 همسرش گفت: چون مرگ ابوذر فرا رسید، گریستم.
16:41 گفت: «چرا می‌گریی؟» گفتم: «چرا نگریم، در حالی که تو در بیابانی دور از وطن می‌میری،
16:49 و جامه‌ای ندارم که کفنت کنم، و کسی نیست که مرا در کفن و دفن تو یاری دهد.»
16:56 گفت: «شاد باش و گریه مکن، که من از رسول الله (ﷺ) شنیدم که به گروهی که من نیز در میانشان بودم فرمود:
17:05 یکی از شما در بیابانی دور از وطن خواهد مرد که گروهی از مسلمانان حاضر آیند،
17:12 و از آن گروه هیچ‌کس نیست جز آنکه در شهر و میان جماعتی مرده است، و من آن مردم.
17:20 به خدا سوگند، دروغ نگفته‌ام و دروغ نگفته‌ام؛ راه را ببین.»
17:25 ام ذر گفت: چگونه؟ حاجیان رفته‌اند و راه‌ها بسته شده است.
17:31 فرمود: «برو و نگاه کن.» گفت: پس به تپه‌ای تکیه می‌دادم و می‌نگریستم، سپس بازمی‌گشتم و او را پرستاری می‌کردم.
17:41 در همان حال بودم که ناگهان مردانی را دیدم که بر شترانشان سوار بودند و مرکب‌هایشان آنان را به شتاب می‌برد.
17:49 به ایشان اشاره کردم و به سرعت به سوی من آمدند تا نزدم ایستادند و گفتند: ای کنیز خدا، چه شده است؟
17:57 گفتم: مردی از مسلمانان در حال مرگ است؛ او را کفن کنید.
18:02 گفتند: او کیست؟ گفتم: ابوذر.
18:06 گفتند: صحابی رسول الله (ﷺ)؟ گفتم: آری.
18:12 آنان را با پدران و مادرانشان فدای او کردند و شتابان به سوی او آمدند تا بر من داخل شدند.
18:18 ابوذر به ایشان فرمود: «شاد باشید، که من از رسول الله (ﷺ) شنیدم که به گروهی که من نیز در میانشان بودم فرمود:
18:27 یکی از شما در بیابانی دور از وطن خواهد مرد که گروهی از مؤمنان حاضر آیند،
18:34 و از آن گروه هیچ‌کس نیست جز آنکه در جماعتی هلاک شده است. به خدا سوگند، دروغ نگفته‌ام و دروغ نگفته‌ام.
18:44 اگر جامه‌ای داشتم که مرا کفن کند، یا برای همسرم،
18:49 جز در جامه‌ای که از آن من یا از آن او باشد کفن نمی‌شدم.
18:53 پس شما را به خدا سوگند می‌دهم:
18:55 هیچ‌یک از شما که امیر یا عریف یا بریدی یا نقیبی بوده است، مرا کفن نکند.
19:02 و از آن گروه هیچ‌کس نیست جز آنکه برخی از آنچه گفته شد را مرتکب شده است،
19:08 مگر جوانی از انصار.
19:10 گفت: من ای عمو، تو را در این ردای خود کفن می‌کنم،
19:15 و در دو جامه از بقچه‌ام که از پشم مادرم بافته شده است.
19:19 فرمود: «پس تو کفنم کن.»
19:22 آن انصاری او را کفن کرد و پس از مرگش برایش ایستادند،
19:27 و او را در میان گروهی که همه از اهل یمن بودند، به خاک سپردند.