از مجموعهٔ گنجینههای سیره (مجموعه کامل شد)
· درس 44 از 58
گنجینه بیوگرافی | شیخ عثمان الخمیس | قسمت (44) | جنگ تبوک
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
گنجینههای سیره
0:08
اسلام عدی بن حاتم
0:11
رضیاللهعنه
0:15
مردی به عدی بن حاتم گفت:
0:18
حدیثی به من رسیده که از تو نقل شده است،
0:20
دوست دارم آن را از زبان خودت بشنوم.
0:22
عدی گفت:
0:24
بله.
0:25
چون خبر خروج پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به من رسید،
0:29
خروج او را به شدت ناخوش داشتم،
0:33
پس بیرون رفتم تا به سوی سرزمین روم رسیدم،
0:36
و نزد قیصر وارد شدم.
0:39
اما جایگاه خودم را ناخوشتر داشتم از خروج او.
0:42
سپس گفتم:
0:44
به خدا سوگند، اگر نزد این مرد بروم،
0:47
اگر دروغگو باشد، به من زیانی نمیرساند،
0:50
و اگر راستگو باشد، من خواهم دانست.
0:53
پس نزد او رفتم. چون وارد شدم، مردم گفتند:
0:57
عدی بن حاتم، عدی بن حاتم!
1:01
پس بر رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) وارد شدم.
1:05
او به من فرمود:
1:06
ای عدی بن حاتم!
1:08
اسلام بیاور تا سالم بمانی.
1:14
گفت:
1:15
گفتم: من بر دینی هستم.
1:18
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
1:21
من از تو به دینت داناترم.
1:24
گفتم:
1:26
تو به دین من از خودم داناتری.
1:28
فرمود: آری.
1:30
آیا تو از رکوسیه نیستی؟
1:32
و آیا از غنیمت یکچهارم قومت را نمیگیری؟
1:35
گفتم: چرا.
1:36
فرمود:
1:38
پس این کار در دین تو روا نیست.
1:41
گفت:
1:42
پس همین که این سخن را گفت،
1:44
در برابر آن فروتن شدم.
1:46
سپس فرمود:
1:48
اما من میدانم آنچه تو را از پذیرش اسلام بازمیدارد،
1:52
این است که میگویی:
1:53
«جز ناتوانان مردم از آن پیروی نمیکنند،
1:56
و کسی که توانی ندارد،»
1:58
«و عرب همه با ایشان دشمنی کردهاند.»
2:00
آیا حیره را میشناسی؟
2:02
گفتم: آن را ندیدهام، اما دربارهاش شنیدهام.
2:05
فرمود:
2:07
سوگند به آن که جانم در دست اوست،
2:09
الله حتماً این امر را به انجام خواهد رساند،
2:12
تا آنجا که کاروانسوار از حیره بیرون آید،
2:15
و بیآنکه پناه کسی را بخواهد، خانهٔ خدا را طواف کند،
2:19
و گنجینههای کسری بن هرمز حتماً گشوده خواهد شد.
2:22
گفت:
2:23
گفتم: کسری بن هرمز؟
2:26
فرمود: آری.
2:27
کسری بن هرمز.
2:29
و مال را چنان خواهند بخشید
2:31
که هیچکس آن را نپذیرد.
2:34
عدی پس از مدتی از درگذشت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) گفت:
2:39
این کاروانسوار است که از حیره بیرون میآید،
2:42
و بیپناه کسی خانهٔ خدا را طواف میکند.
2:45
و قطعاً من از جمله کسانی بودم که گنجینههای کسری بن هرمز را گشودند.
2:50
و سوگند به آن که جانم در دست اوست، سومین [نشانه] نیز خواهد بود،
2:54
زیرا رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) آن را گفته است.
2:59
عدی گفت:
3:01
پس من حنیف و مسلمانم.
3:03
چهرهٔ پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) از شادی گشاده شد،
3:08
و دستور داد مردی از انصار او را مهمان کند،
3:11
یعنی تا از او پذیرایی کند.
3:12
پس او هر دو وعدهگاه روز نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) میآمد،
3:17
تا آنکه اسلام را پذیرفت،
3:20
و از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) پیروی کرد.
3:31
در سال نهم هجرت،
3:36
خبرها به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) رسید، در حالی که در مدینه بود،
3:41
که روم برای جنگ با [مسلمانان] آماده میشود،
3:44
و اینکه هرقل سپاهی انبوه آراسته،
3:47
که شمار آن چهل هزار جنگجو است،
3:50
و اینکه قبایل لخم و جذام و دیگر یاوران عرب را با خود همراه کرده است،
3:57
و آنان به جایی رسیدهاند که به آن «بلقاء» گفته میشود.
4:01
پس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) تصمیم گرفت غزوهای سرنوشتساز برپا کند،
4:06
که مسلمانان در مرزهای آنان با رومیان بجنگند،
4:10
و مهلتشان ندهد تا به سرزمین اسلام هجوم آورند.
4:15
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در میان صحابه اعلام کرد که برای جنگ آماده شوند،
4:21
و به قبایل عرب و به اهل مکه کسی فرستاد تا ایشان را به جهاد برانگیزد.
4:26
و کم پیش میآمد که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) قصد غزوهای کند و آن را با غیر آن پوشیده دارد.
4:31
و در این غزوه، به سبب خطیر بودن موقعیت، آن را پوشیده داشت.
4:37
پس اعلام کرد که قصد جنگ با روم را دارد.
4:41
چون مسلمانان سخن پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) را شنیدند،
4:46
برای اطاعت از فرمان او بر یکدیگر سبقت گرفتند و برای جنگ آماده شدند.
4:51
و قبایل از هر سو و ناحیهای به مدینه روی آوردند.
4:56
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به مردم دستور داد که آماده شوند.
5:01
پس مردی به نام جد بن قیس که از منافقان بود برخاست.
5:07
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به او فرمود:
5:10
ای جد! آیا رغبتی به جنگ با زردپوستان داری؟
5:14
گفت: ای رسول الله! به من اجازه ده و مرا به فتنه میفکن،
5:20
زیرا به خدا سوگند قوم من میدانند که هیچ مردی همچون من به زنان شیفته نیست،
5:27
و میترسم اگر زنان بنیالاصفر را ببینم، شکیبایی نورزم.
5:32
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) از او روی گرداند و به او فرمود:
5:37
تو را اجازه دادم.
5:38
الله تبارک و تعالی پس نازل فرمود
5:41
و از ایشان کسی است که میگوید: «به من اجازه ده و مرا به فتنه میفکن.»
5:47
آگاه باشید که در همان فتنه افتادهاند.
5:50
و بیگمان دوزخ کافران را در بر گرفته است.
5:57
و گروهی از منافقان به یکدیگر گفتند: «در این گرما (به جهاد) کوچ نکنید.»
6:02
پس الله تبارک و تعالی نازل فرمود
6:05
و گفتند: «در این گرما کوچ نکنید.»
6:08
بگو: «آتش دوزخ سختترین گرما است.»
6:12
سپس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) مردم را به آمادهسازی (سپاه) فرمان داد.
6:17
و به انفاق (در راه جهاد) امر فرمود.
6:19
عثمان بن عفان رضیاللهعنه با هزار دینار در جامهاش نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمد.
6:25
آن هنگام که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) سپاه عسرت (تنگدستی) را آماده میکرد.
6:30
آن (دینارها) را در دامن پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) ریخت.
6:34
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آنها را در دست خود میگرداند و میفرمود:
6:40
«امروز پس از این، آنچه عثمان کرد، به او زیانی نمیرساند.»
6:44
ترمذی آن را با سند حسن روایت کرده است.
6:47
و عبدالرحمن بن خباب بن الأرد گفت:
6:51
من رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را دیدم
6:54
که مردم را به آمادهسازی سپاه عسرت ترغیب میکرد.
6:58
آنگاه عثمان بن عفان برخاست و گفت:
7:01
«ای رسول الله!»
7:03
صد شتر با جلها و پالانهایشان در راه الله بر عهده من.
7:08
سپس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بر آمادهسازی سپاه ترغیب فرمود.
7:13
آنگاه عثمان گفت:
7:15
«ای رسول الله!»
7:17
دویست شتر با جلها و پالانهایشان بر عهده من.
7:21
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) باز همانگونه ترغیب فرمود.
7:25
آنگاه عثمان برخاست و گفت:
7:28
سیصد شتر با جلها و پالانهایشان در راه الله بر عهده من.
7:34
عبدالرحمن میگوید:
7:36
من دیدم که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) از منبر فرود میآمد و میفرمود:
7:42
«بر عثمان پس از این کار، هیچ مؤاخذهای نیست.»
7:46
«بر عثمان پس از این کار، هیچ مؤاخذهای نیست.»
7:50
برخلاف جدّ بن قیس منافق،
7:53
که علبة بن زید بود،
7:55
شبها نماز میگزارد و گریه میکرد و میگفت:
7:59
«خدایا! تو به جهاد امر کردی و به آن ترغیب نمودی،
8:03
اما در نزد من چیزی قرار ندادی که با آن همراه رسولت (صلیاللهعلیهوسلم) مهیای جهاد شوم،
8:09
و در دست رسولت چیزی قرار ندادی که مرا بر آن سوار کند.
8:14
و من هر مسلمانی را که از او ستمی به مال یا جسم یا آبروی من رسیده، صدقهدهنده (ببخشم).
8:22
و این مرد از فقرا بود،
8:24
که به سوی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بیرون آمدند تا همراه او بجنگند.
8:30
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به آنان فرمود:
8:34
نمییابم چیزی را که شما را بر آن سوار کنم.
8:37
پس بازگشتند در حالی که چشمانشان از اشک لبریز بود از اندوه اینکه چیزی نمییابند که انفاق کنند.
8:43
سپس آن مرد با مردم صبح کرد.
8:46
آنگاه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) میان مردم برخاست و فرمود:
8:51
«آن صدقهدهنده امشب کجاست؟»
8:54
کسی به سوی او برنخاست.
8:57
«صدقهدهنده کجاست؟
8:58
پس برخیزد.»
9:00
آنگاه علبة بن زید به سوی او برخاست
9:02
و آنچه روی داده بود را به او خبر داد.
9:05
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
9:08
«مژده باد!
9:09
سوگند به آن که جان محمد در دست اوست،
9:12
تو در زکات پذیرفتهشده نوشته شدی.»
9:16
الله تعالی فرمود:
9:17
بر ناتوانان و بر بیماران و بر کسانی که چیزی نمییابند
9:25
و بر کسانی که چیزی برای انفاق نمییابند، گناهی نیست.
9:31
آنگاه که برای الله خیرخواهی کنند،
9:33
آنگاه که برای الله و پیامبرش خیرخواهی کنند.
9:37
بر نیکوکاران هیچ راه مؤاخذهای نیست.
9:41
و الله آمرزنده مهربان است.»
9:44
و نه بر کسانی که چون نزد تو آمدند تا آنان را سوار کنی،
9:49
گفتی: «چیزی نمییابم که شما را بر آن سوار کنم»، پس روی گرداندند.
9:53
روی گرداندند در حالی که چشمانشان از اشک لبریز بود از اندوه اینکه چیزی نمییابند که انفاق کنند.
10:02
و در این مدت،
10:04
محمد بن مسلمه را بر مدینه جانشین کرد،
10:07
و گفته شده: سباع بن عرفطه.
10:10
و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به علی بن ابیطالب رضیاللهعنه فرمان داد که با خانوادهاش بماند،
10:17
یعنی با همسران پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)،
10:20
و دخترش فاطمه،
10:22
و فرزندانش حسن و حسین،
10:24
و هر که از اهل بیتش را که باید سرپرستی شود.
10:28
پس برخی منافقان درباره علی بن ابیطالب رضیاللهعنه سخن گفتند
10:33
و گفتند:
10:35
«او را جز بهخاطر سنگین شمردن و رهایی از او وانگذاشت.»
10:39
علی رضیاللهعنه سلاح خود را برگرفت
10:42
و بیرون رفت تا به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) رسید که در «جُرف» فرود آمده بود،
10:48
و منتظر کسانی بود که از سپاه عقب مانده بودند.
10:51
پس گفت: «ای پیامبر خدا!
10:54
منافقان گمان کردهاند که تو مرا به خاطر آنکه سنگینم شمردهای، وانهادهای.»
10:59
فرمود: «دروغ گفتند.
11:01
بلکه تو را برای آن وانهادم که در پی من (نگهبان) باشی،
11:05
پس بازگرد و در خانوادهام و خانوادهات جانشینم باش.
11:08
آیا خشنود نیستی که نسبت به من همان منزلت را داشته باشی که هارون نسبت به موسی داشت،
11:13
جز آنکه پس از من پیامبری نیست؟»
11:16
و آن را بخاری و مسلم روایت کردهاند،
11:18
از علی رضیاللهعنه
11:21
که نزد رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) آمد و گفت:
11:25
«آیا مرا با کودکان و زنان (در مدینه) وامیگذاری؟»
11:28
فرمود:
11:29
«آیا خشنود نیستی که نسبت به من همان منزلت را داشته باشی که هارون نسبت به موسی داشت،
11:34
جز آنکه پس از من پیامبری نیست؟»
11:37
و این منزلتی بزرگ برای امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب رضیاللهعنه است.
11:45
گنجینههای سیره
11:50
«باش ابا خیثمه»
11:54
ابو خیثمه در روزی گرم به خانوادهاش بازگشت،
11:58
پس از آنکه رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) چند روزی رفته بود.
12:03
او دو همسر خود را در دو سایبانی یافت که در باغی بود.
12:08
هر یک از آن دو سایبان خود را آب پاشیده و خنک کرده بودند و برای او آماده کرده بودند.
12:13
و در آن برایش خوراکی آماده کرده بودند.
12:16
چون وارد سایبانش شد تا بنشیند،
12:19
بر در سایبان ایستاد.
12:21
به دو همسرش و آنچه برایش ساخته بودند نگریست.
12:25
سپس گفت:
12:26
«پیامبر (ﷺ) در آفتاب سوزان و باد گرم و گرما [بیرون است]،
12:31
و ابوخیثمه در سایهای خنک [نشسته]،
12:34
و خوراکی آماده [دارد]،
12:36
و زنی زیبا در مال خود مقیم است [و او را در آسایش به سر میبرد]؟
12:40
این، انصاف نیست.»
12:42
سپس گفت:
12:43
«به خدا سوگند، به سایبان هیچ یک از شما داخل نمیشوم،
12:47
تا به پیامبر (ﷺ) برسم.
12:51
برایم توشهای آماده کنید.»
12:54
آن دو چنین کردند.
12:55
سپس شتر آبکش [یا ناضحه] را آماده کرد،
12:57
سوار شد و در پی پیامبر (ﷺ) بیرون رفت،
13:02
تا آنکه او را در تبوک یافت.
13:04
و در راه با عمیر بن وهب جمحی روبهرو شد.
13:08
ابوخیثمه گفت:
13:10
«من گناهی دارم [که از آن میترسم]،
13:12
پس اگر تو را باکی نیست که از من جدا بمانی تا نزد پیامبر (ﷺ) برسم [چنین کن].»
13:18
او چنین کرد.
13:20
تا آنکه ابوخیثمه به پیامبر (ﷺ) نزدیک شد، در حالی که ایشان در تبوک فرود آمده بود.
13:27
مردم گفتند:
13:28
«این سوارکاری است که از راه میآید.»
13:32
پیامبر (ﷺ) فرمود:
13:35
«باش، ای ابوخیثمه!»
13:37
گفتند: ای رسول الله!
13:39
به خدا سوگند، این ابوخیثمه است.
13:42
چون شتر را خواباند،
13:44
نزدیک آمد و بر پیامبر (ﷺ) سلام کرد.
13:49
پیامبر (ﷺ) به او فرمود:
13:52
«سزاوار توست، ای ابوخیثمه!»
13:55
ابوخیثمه داستان خود را برای پیامبر (ﷺ) بازگو کرد.
13:59
پیامبر (ﷺ) به او نیکی فرمود و برایش دعای خیر کرد.
14:06
از فضایل ابوذر رضیاللهعنه در کتاب کنوز السیره:
14:16
و همچنین از کسانی که از پیامبر (ﷺ) عقب ماندند، ابوذر غفاری بود.
14:26
و آن این بود که شتر ابوذر دیر کرد [و او منتظر ماند].
14:30
چون دیر شد، متاعش را بر پشت گرفت و پیاده به راه افتاد،
14:37
و در پی جای پای پیامبر (ﷺ) پیاده میرفت.
14:42
و پیامبر (ﷺ) در برخی منزلگاهها فرود آمده بود.
14:48
یکی از مسلمانان نگاه کرد و گفت: ای رسول الله! این مرد به تنهایی در راه پیاده میآید.
14:56
پیامبر (ﷺ) فرمود: «باش، ای ابوذر!»
15:02
چون مردم در او نگریستند، گفتند: ای رسول الله! به خدا سوگند، این ابوذر است.
15:08
پیامبر (ﷺ) فرمود: «خدا ابوذر را رحمت کند؛ به تنهایی راه میرود، به تنهایی میمیرد و به تنهایی برانگیخته میشود.»
15:19
و این حدیث را حافظ ابن کثیر رحمهالله نیکو شمرده است، هرچند در سندش سخنی هست.
15:26
اما در واقع بخشی از این پیشگویی تحقق یافت، و آن سه بخش دارد:
15:32
نخست: «به تنهایی راه میرود»، و این رویداد نشان میدهد که او رضیاللهعنه به تنهایی راه رفت.
15:41
دوم: «به تنهایی میمیرد»، و این نیز رخ داد:
15:46
چون ابوذر به ربذه رفت، جز همسر و غلامش کسی با او نبود.
15:53
عبدالله بن مسعود همراه گروهی از اهل عراق که برای عمره میآمدند، از مدینه گذشت.
16:00
ناگهان با جنازهای روبهرو شدند، و غلام به سویشان آمد و گفت: «این ابوذر است،
16:08
صحابی رسول الله (ﷺ)؛ ما را در دفن او یاری دهید.»
16:14
عبدالله بن مسعود رضیاللهعنه گریست و گفت: «رسول الله (ﷺ) راست فرمود:
16:22
تو به تنهایی راه میروی، به تنهایی میمیری و به تنهایی برانگیخته میشوی.» سپس او و یارانش فرود آمدند و او را به خاک سپردند.
16:31
همسرش گفت: چون مرگ ابوذر فرا رسید، گریستم.
16:41
گفت: «چرا میگریی؟» گفتم: «چرا نگریم، در حالی که تو در بیابانی دور از وطن میمیری،
16:49
و جامهای ندارم که کفنت کنم، و کسی نیست که مرا در کفن و دفن تو یاری دهد.»
16:56
گفت: «شاد باش و گریه مکن، که من از رسول الله (ﷺ) شنیدم که به گروهی که من نیز در میانشان بودم فرمود:
17:05
یکی از شما در بیابانی دور از وطن خواهد مرد که گروهی از مسلمانان حاضر آیند،
17:12
و از آن گروه هیچکس نیست جز آنکه در شهر و میان جماعتی مرده است، و من آن مردم.
17:20
به خدا سوگند، دروغ نگفتهام و دروغ نگفتهام؛ راه را ببین.»
17:25
ام ذر گفت: چگونه؟ حاجیان رفتهاند و راهها بسته شده است.
17:31
فرمود: «برو و نگاه کن.» گفت: پس به تپهای تکیه میدادم و مینگریستم، سپس بازمیگشتم و او را پرستاری میکردم.
17:41
در همان حال بودم که ناگهان مردانی را دیدم که بر شترانشان سوار بودند و مرکبهایشان آنان را به شتاب میبرد.
17:49
به ایشان اشاره کردم و به سرعت به سوی من آمدند تا نزدم ایستادند و گفتند: ای کنیز خدا، چه شده است؟
17:57
گفتم: مردی از مسلمانان در حال مرگ است؛ او را کفن کنید.
18:02
گفتند: او کیست؟ گفتم: ابوذر.
18:06
گفتند: صحابی رسول الله (ﷺ)؟ گفتم: آری.
18:12
آنان را با پدران و مادرانشان فدای او کردند و شتابان به سوی او آمدند تا بر من داخل شدند.
18:18
ابوذر به ایشان فرمود: «شاد باشید، که من از رسول الله (ﷺ) شنیدم که به گروهی که من نیز در میانشان بودم فرمود:
18:27
یکی از شما در بیابانی دور از وطن خواهد مرد که گروهی از مؤمنان حاضر آیند،
18:34
و از آن گروه هیچکس نیست جز آنکه در جماعتی هلاک شده است. به خدا سوگند، دروغ نگفتهام و دروغ نگفتهام.
18:44
اگر جامهای داشتم که مرا کفن کند، یا برای همسرم،
18:49
جز در جامهای که از آن من یا از آن او باشد کفن نمیشدم.
18:53
پس شما را به خدا سوگند میدهم:
18:55
هیچیک از شما که امیر یا عریف یا بریدی یا نقیبی بوده است، مرا کفن نکند.
19:02
و از آن گروه هیچکس نیست جز آنکه برخی از آنچه گفته شد را مرتکب شده است،
19:08
مگر جوانی از انصار.
19:10
گفت: من ای عمو، تو را در این ردای خود کفن میکنم،
19:15
و در دو جامه از بقچهام که از پشم مادرم بافته شده است.
19:19
فرمود: «پس تو کفنم کن.»
19:22
آن انصاری او را کفن کرد و پس از مرگش برایش ایستادند،
19:27
و او را در میان گروهی که همه از اهل یمن بودند، به خاک سپردند.