از مجموعهٔ گنجینههای سیره (مجموعه کامل شد)
· درس 29 از 58
گنجینه بیوگرافی | شیخ عثمان الخمیس | قسمت (29) | صلح حدیبیه
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:04
گنجینههای سیره
0:06
صلح حدیبیه
0:11
سال ششم هجرت
0:16
چون احابیش بازگشتند،
0:18
مردی از قریش برخاست
0:20
که نامش مکرز بن حفص بود،
0:22
و گفت: مرا رها کنید تا نزد او بروم.
0:25
این نشان میدهد که قریش از جنگ ترسان بود،
0:30
و هر مدتی مردی را میفرستادند،
1:03
«خداوند کار شما را آسان کرده است.»
1:05
و این از باب تفاؤل به نامهای نیک است.
1:09
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آسان بودن کار را بر دو مقدمه بنا نهاد:
1:15
نخست آنچه از سهیل میشناخت،
1:19
و دوم، نام سهیل که از «سهولت» است.
1:23
سهیل آمد و به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) گفت:
1:28
میان ما و شما نوشتهای بنویس.
1:32
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) کاتب را فراخواند،
1:35
و او علی بن ابی طالب بود.
1:38
فرمود: بنویس «بسم الله الرحمن الرحیم».
1:43
سهیل گفت: «الرحمن» را نمیدانم چیست؛
1:47
بلکه بنویس «باسمک اللهم» چنانکه پیشتر مینوشتی.
1:52
و در برخی روایتها آمده: بنویس چنانکه پدرانت مینوشتند.
1:57
و در برخی طرق این حدیث آمده که
2:00
علی «بسم الله الرحمن الرحیم» نوشت،
2:04
پس فرمود: آن را محو کن. مسلمانان گفتند:
2:07
«به خدا سوگند، جز «بسم الله الرحمن الرحیم» نمینویسیم.»
2:12
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
2:15
«باسمک اللهم» بنویس.
2:18
سپس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
2:21
«این است آنچه محمد رسول الله با آن صلح کرد.»
2:25
سهیل گفت:
2:27
«به خدا سوگند، اگر میدانستیم که تو رسول خدایی، تو را از خانه (کعبه) باز نمیداشتیم و با تو نمیجنگیدیم.»
2:34
«ولی بنویس: محمد بن عبدالله.»
2:37
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
2:41
«به خدا سوگند، من رسول خدایم، هرچند مرا تکذیب کنید.»
2:45
«بنویس: محمد بن عبدالله.»
2:48
علی بن ابی طالب گفت:
2:50
«آن را محو نمیکنم.»
2:52
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
2:55
«آن را محو کن.»
2:56
او گفت:
2:58
«محو نمیکنم.»
2:59
و این بزرگداشت نام پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) است.
3:04
و در برخی طرق آمده:
3:06
که رسول خدا (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
3:09
«دستم را بر آن بگذار.»
3:11
پس آن را محو کرد،
3:12
زیرا او خواندن نمیدانست.
3:15
سپس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
3:18
«به شرط آنکه میان ما و خانه (کعبه) راه باز گذارید تا طواف کنیم.»
3:22
سهیل گفت:
3:24
«به خدا سوگند، عرب نگوید که ما زیر فشار گرفته شدیم،
3:28
بلکه این برای سال آینده باشد.»
3:31
و گفت:
3:33
«و به شرط آنکه هیچ مردی از ما نزد تو نیاید، هرچند بر دین تو باشد،
3:37
مگر آنکه او را به سوی ما بازگردانی.»
3:40
مسلمانان گفتند:
3:42
«سبحان الله!»
3:43
«چگونه کسی که مسلمان آمده به سوی مشرکان بازگردانده شود؟»
3:47
در همین حال،
3:49
ابوجندل بن سهیل بن عمرو وارد شد
3:52
که در زنجیرهای خود میلنگید و مسلمان بود،
3:55
و پدرش او را در خانهاش زنجیر کرده بود.
3:59
پدرش او را دید، زمانی که خود را میان مسلمانان افکند،
4:03
و سهیل گفت:
4:05
«ای محمد، نخستین کسی که بر سر او با تو مصالحه میکنم این است که او را به من بازگردانی.»
4:11
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
4:14
«هنوز پیماننامه را تمام نکردهایم.»
4:17
سهیل گفت:
4:19
«به خدا سوگند، پس هرگز با تو بر چیزی صلح نخواهم کرد.»
4:23
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
4:26
«پس او را برای من اجازه ده.»
4:28
سهیل گفت:
4:29
«من او را برای تو اجازه نمیدهم.»
4:32
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
4:35
«چرا، بکن.» و او چنین کرد.
4:37
گفت:
4:38
«من چنین نمیکنم.»
4:40
مکرز گفت:
4:42
«چرا، ما او را برای تو اجازه دادیم.»
4:44
ابوجندل گفت:
4:46
«ای گروه مسلمانان،
4:48
آیا به سوی مشرکان بازگردانده شوم، با آنکه مسلمان آمدهام؟»
4:52
عمر گفت:
4:53
«نزد پیامبر خدا (صلیاللهعلیهوسلم) آمدم و گفتم:
4:58
آیا تو به راستی پیامبر خدا نیستی؟»
5:00
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به او فرمود:
5:04
«چرا.»
5:05
گفتم:
5:06
«آیا ما بر حق و دشمنانمان بر باطل نیستند؟»
5:10
فرمود: «چرا.»
5:11
گفتم:
5:12
«پس چرا در دین خود خواری را میپذیریم؟»
5:16
رسول خدا (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
5:19
«من رسول خدایم،
5:22
و از او نافرمانی نمیکنم و او یاور من است.»
5:25
گفتم:
5:26
«آیا تو به ما نمیگفتی که به زودی به خانه (کعبه) میآییم و طواف میکنیم؟»
5:31
فرمود: «چرا.»
5:32
گفتم: به تو خبر میدهم که ما امسال به آنجا میرویم.
5:35
عمر گفت:
5:36
نه.
5:37
رسول الله (ﷺ) فرمود:
5:41
تو به آنجا خواهی آمد و طواف خواهی کرد.
5:44
عمر گفت:
5:46
پس نزد ابوبکر رفتم
5:48
و گفتم: ای ابوبکر!
5:50
آیا این پیامبر الله به حق نیست؟
5:53
گفت: چرا.
5:54
گفتم:
5:55
آیا ما بر حق نیستیم و دشمنانمان بر باطل؟
5:59
گفت: چرا.
6:00
گفتم:
6:01
پس چرا در دینمان خواری را بپذیریم؟
6:04
ابوبکر گفت:
6:06
ای مرد!
6:08
او قطعاً رسول الله (ﷺ) است،
6:12
و هرگز پروردگارش را نافرمانی نمیکند، و او یاریدهندهٔ اوست.
6:15
پس به رکاب او چنگ زن.
6:17
به خدا سوگند که او بر حق است.
6:20
و این نشان میدهد که خِرد ابوبکر صدیق رضیاللهعنه چقدر استوار بود.
6:25
عمر گفت:
6:27
آیا او برای ما نمیگفت که ما به خانهٔ خدا خواهیم آمد و گرد آن طواف خواهیم کرد؟
6:32
ابوبکر گفت:
6:33
چرا.
6:34
پس من به تو خبر دادم که امسال به آن خواهی آمد.
6:37
گفتم: نه.
6:39
گفت:
6:40
تو به آنجا خواهی آمد و طواف خواهی کرد.
6:43
عمر گفت:
6:45
پس برای آن کارهایی انجام دادم،
6:47
و پیوسته روزه میگرفتم و صدقه میدادم.
6:51
و چون از قضیهٔ نوشتهشده فارغ شد،
6:53
رسول الله (ﷺ) به اصحابش فرمود:
6:57
برخیزید و قربانی کنید، سپس سر بتراشید.
7:00
و این در شرع «حصر» نامیده میشود.
7:04
و انسان هرگاه از رسیدن به مقصد بازداشته شود،
7:06
باید هدیی را که همراه دارد قربانی کند،
7:09
و از احرام خویش خارج شود.
7:11
و این حکم کسی است که هدی همراه دارد،
7:14
چنانکه الله تعالی فرموده است:
7:16
«و حج و عمره را برای الله به پایان برسانید.
7:20
پس اگر (از ادامهٔ حج یا عمره) بازداشته شدید، آنچه از قربانی (هدی) میسر باشد (لازم است).
7:25
و سرهای خود را نتراشید تا آنکه قربانی به محل خود برسد.
7:30
و کسی از شما که بیمار باشد یا آزاری در سرش داشته باشد (حکمش متفاوت است).
7:36
باید کفارهای از روزه یا صدقه یا نسک بدهد.
7:41
پس چون ایمن شدید، هر که با عمره بهرهمند شود تا حج (از احرام عمره بیرون آید)،
7:46
آنچه از قربانی میسر باشد (بر او لازم است).
7:49
پس هر که نیابد، سه روز روزه در حج (بگیرد).
7:54
و هفت روز چون بازگشتید.
7:57
این ده روز کامل است.
8:00
این (حکم) برای کسی است که خانوادهاش نزد مسجد الحرام حاضر نباشند.
8:05
و از الله بپرهیزید و بدانید که الله سختکیفر است.»
8:13
به خدا سوگند که هیچیک از آنان برنخاست،
8:16
تا آنکه [پیامبر] این سخن را سه بار گفت.
8:19
و چون هیچکس از ایشان برنخاست،
8:21
نزد امسلمه رفت
8:23
و آنچه را از مردم دیده بود برای او بازگفت.
8:26
امسلمه گفت: ای پیامبر الله! آیا دوست داری که [این کار را بکنی]؟
8:31
بیرون رو و با هیچیک از ایشان سخنی مگو،
8:34
تا شتر قربانیات را ذبح کنی،
8:36
و سلمانیات را بخوانی تا سرت را بتراشد.
8:39
پس پیامبر (ﷺ) بیرون آمد
8:43
و با هیچیک از ایشان سخن نگفت تا این کار را انجام داد.
8:47
و چون ایشان این را دیدند،
8:49
برخاستند و قربانی کردند،
8:50
و برخی به برخی دیگر سر میتراشیدند،
8:53
تا آنکه نزدیک بود برخی از شدت اندوه یکدیگر را بکشند.
8:57
در اینجا میبینیم که پیامبر (ﷺ) به اصحاب دستور داد،
9:02
و ایشان [بلافاصله] اجرا نکردند.
9:03
آیا این را نافرمانی به شمار میآوریم؟
9:06
میگوییم:
9:07
ایشان فرمان پیامبر (ﷺ) را اجرا نکردند،
9:11
اما چرا فرمانش را اجرا نکردند؟
9:14
ایشان آرزو داشتند که الله تبارک و تعالی فرمانی به ورود به مکه نازل کند،
9:20
یا آنکه پیامبر (ﷺ) رأی خود را تغییر دهد
9:24
و بر ورود [به مکه] تصمیم بگیرد،
9:26
زیرا بسیار مشتاق ورود به مکه بودند.
9:30
اما امسلمه رضیاللهعنها خِرد استواری داشت
9:35
و دریافت که اصحاب رضیاللهعنهم
9:38
تنها به سبب این دو امر از آن خودداری کرده بودند.
9:42
پس به او پیشنهاد کرد که قربانی کند و سر بتراشد،
9:45
سپس ببیند واکنش [مردم] چگونه خواهد بود.
9:49
پس پیامبر (ﷺ) رأی او را پذیرفت،
9:52
و قربانی کرد و سر تراشید.
9:54
و چون اصحابش این را دیدند،
9:56
بدون دستور [دیگری] قربانی کردند و سر تراشیدند.
9:59
سپس زنان مؤمنه آمدند،
10:02
و الله تبارک و تعالی [این آیه را] نازل فرمود:
10:05
ای کسانی که ایمان آوردهاید، چون زنان مؤمن مهاجرتکنان نزد شما آمدند، آنان را امتحان کنید.
10:14
الله به ایمان ایشان داناتر است.
10:18
پس اگر ایشان را مؤمن دانستید، آنان را به سوی کافران بازنگردانید.
10:25
نه آنان برای آنها حلالاند و نه آنها برای آنان حلالاند.
10:30
و آنچه را [مهرِ] ایشان را خرج کردهاند به آنان بدهید.
10:35
و بر شما گناهی نیست که با آنان ازدواج کنید، هرگاه مهریههایشان را به ایشان بدهید.
10:43
و به عصمت (پیوند زناشویی) کافران چنگ نزنید.
10:47
و آنچه را خرج کردهاید مطالبه کنید، و آنان نیز آنچه را خرج کردهاند مطالبه کنند.
10:52
این حکم الله است؛ میان شما داوری میکند.
10:56
و الله دانا و حکیم است.»
11:00
و گفتهی (الله) تعالی:
11:02
«و به آنان آنچه را (مهر) خرج کردهاید بدهید»
11:04
یعنی از مهر
11:06
و بر شما گناهی نیست که با آنان ازدواج کنید.
11:09
یعنی پس از فسخ عقد و پایان یافتن عدّه
11:13
«هرگاه پاداشهایشان را به ایشان بدهید»
11:16
یعنی مهر
11:17
سپس (الله) تعالی فرمود:
11:19
و به عصمت (پیوند زناشویی) کافران چنگ نزنید.
11:22
یعنی زنان کافر را در عصمت (ازدواج) خود نگه ندارید
11:25
همانگونه که زن مؤمن را جایز نیست با کافر زندگی کند
11:30
سپس (الله) تعالی فرمود:
11:32
«و آنچه را خرج کردهاید مطالبه کنید»
11:35
یعنی همانطور که شما به ایشان آنچه را خرج کردهاید میدهید
11:38
شما نیز از زنان کافری که عقدشان را فسخ میکنید (مهر خود را) مطالبه کنید
11:44
و (کافران) نیز آنچه را خرج کردهاند مطالبه کنند
11:47
این حکم الله است؛ میان شما داوری میکند.
11:50
«و الله دانای حکیم است»
11:53
آنگاه عمر در آن روز دو زنی را که در شرک با او بودند طلاق داد
11:57
یکی از آن دو را معاویه بن ابی سفیان به همسری گرفت
12:01
و دیگری را صفوان بن امیه
12:04
و پس از صلح حدیبیه
12:06
سوره فتح بهطور کامل نازل شد
12:09
و اهل علم صلح حدیبیه را «فتح» نامیدهاند
12:14
گنجینههای سیره
12:19
شروط صلح حدیبیه
12:24
نخست
12:26
که مسلمانان در آن سال بازگردند
12:28
و به مکه داخل نشوند
12:31
دوم
12:32
که پیامبر (ﷺ) و کسانی که با او هستند
12:36
در سال آینده، در همان وقت، عمره انجام دهند
12:40
و در مکه تنها سه روز اقامت کنند
12:44
سوم
12:46
جز با سلاحی که در غلاف است، داخل مکه نشوند
12:49
تنها شمشیر
12:51
چهارم
12:52
هر کس از قریش که نزد پیامبر (ﷺ) بیاید بدون اجازهی سرپرستش
12:58
اگر (قریش) او را طلب کند، به ایشان بازگردانده شود
13:00
و هر کس از مسلمانان که نزد قریش بیاید
13:03
به ایشان بازگردانده نشود
13:06
پنجم
13:07
هر کس بخواهد در پیمان و عهد پیامبر (ﷺ) درآید
13:12
درآید و او را همان شرطی باشد که (پیمانداران) را است
13:15
و هر کس بخواهد در پیمان و عهد قریش درآید
13:19
درآید و او را همان شرطی باشد که (قریش) را است
13:22
پس بنی بکر به قریش پیوستند
13:25
و خزاعه به پیامبر (ﷺ) پیوستند
13:30
ششم
13:31
میان پیامبر (ﷺ) و مکه، «عیبهی مکفوفه» (صندوق بستهی محفوظ) باشد
13:37
یعنی پیمان و ذمهی بستهشده
13:40
هفتم
13:41
«نه اسلال (دزدی پنهانی سلاح) و نه اغلال (خیانت)» باشد
13:44
و معنای دو شرط ششم و هفتم
13:47
یعنی میان ما و ایشان در این صلح
13:51
دلی گشوده (پایبند) بر وفا به آنچه در نوشته است
13:54
پاک از کینه و نیرنگ و فریب
13:58
هشتم
13:59
جنگ میان ایشان ده سال نهاده شود
14:03
گنجینههای سیره
14:09
حکمتهایی که این آتشبس در بر داشت
14:15
این آتشبس در ظاهر به زیان پیامبر (ﷺ) و کسانی که با او بودند بود
14:21
اما امر چنین نیست
14:24
ابن قیّم رحمهالله در اشاره به برخی حکمتهایی که این آتشبس در بر داشت میگوید:
14:31
آنها بزرگتر و والاتر از آناند که جز الله جل وعلا که اسبابش را استوار کرد، کسی بر آنها احاطه یابد
14:38
و غایت (نتیجه) به همان وجهی واقع شد که حکمت او سبحانه و تعالی اقتضا کرد
14:44
از جمله:
14:45
آن (صلح) پیشدرآمد فتح بزرگ بود
14:49
که الله به وسیلهی آن پیامبرش و سپاهیانش را عزیز گردانید
14:53
و مردم فوجفوج به دین الله درآمدند
14:57
پس این آتشبس دری و کلیدی برای آن (فتح) بود و جارچیای پیش از آن
15:03
و از جمله:
15:04
این آتشبس از بزرگترین فتوح بود
15:08
زیرا مردم از یکدیگر در امان شدند
15:11
و مسلمانان با کافران آمیخته شدند
15:14
و آنان را به دعوت آغاز کردند
15:16
و قرآن را به ایشان شنواندند
15:18
و با آسودگی و امنیت، آشکارا با ایشان بر سر اسلام مناظره کردند
15:22
و کسی که پنهانی مسلمان بود آشکار شد
15:25
و در مدت آتشبس هر که را الله خواست داخل اسلام شد
15:30
و از مشهورترین کسانی که در این مدت اسلام آوردند
15:34
خالد بن ولید
15:35
و عمرو بن عاص
15:37
و دیگر صحابه
15:40
و از جمله:
15:41
آنچه الله سبحانه و تعالی برای مؤمنان فراهم آورد
15:45
از افزایش ایمان
15:47
و گردن نهادن و تسلیم شدن به آنچه دوست دارند و آنچه ناخوشایند است
15:51
و آنچه برای ایشان در این راه از رضایت به قضای الله تبارک و تعالی حاصل شد
15:56
و تصدیق وعدهی او
15:58
و از جمله:
16:00
که پیامبر (ﷺ)
16:02
برای دعوت به دین الله تبارک و تعالی فارغ شد
16:07
پس پیامبر (ﷺ) فرستادگان خود را روانه کرد
16:11
به سوی هرقل و قیصر فرستاد
16:13
و به سوی نجاشی و مقوقس فرستاد
16:16
و به سوی دیگر سران قبایل نیز (فرستاد)
16:20
که همهی ایشان را به سوی اسلام فرا میخواند