از مجموعهٔ گنجینههای سیره (مجموعه کامل شد)
· درس 34 از 58
گنجینه بیوگرافی | شیخ عثمان الخمیس | قسمت (34) | عمره قضائیه
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
گنجینههای سیره
0:06
سمحاً إذا اشتری (آسانگیر است هرگاه بخرد)
0:11
و در این غزوه
0:15
جابر بن عبدالله رضیاللهعنهما برای ما داستان دیگری را نقل کرد
0:21
پس گفت:
0:22
من با رسول الله (ﷺ) بیرون رفتم
0:26
به سوی غزوه ذات الرقاع از نخل
0:29
بر شتری ضعیف از آنِ خودم
0:31
چون رسول الله (ﷺ) از این غزوه بازگشت
0:35
(بازگشت)
0:37
کاروانها شروع به حرکت کردند
0:39
و من عقب میماندم
0:41
تا آنکه رسول الله (ﷺ) به من رسید
0:45
پس فرمود:
0:46
«چه شده است ای جابر؟»
0:48
گفتم: ای رسول الله!
0:50
شتر من کُند شده است
0:53
فرمود: «بخوابان»
0:54
گفت: پس آن را خواباندم
0:56
و رسول الله (ﷺ) (نیز) شترش را خواباند
1:00
سپس فرمود:
1:02
«این چوبدستیات را از دستت به من بده»
1:05
یا «چوبی از درخت ببُر»
1:07
گفت: پس چنان کردم
1:09
پس رسول الله (ﷺ) آن را گرفت
1:13
و با آن چند ضربهای به شتر زد
1:16
سپس فرمود:
1:17
«سوار شو»
1:18
گفت: پس سوار شدم
1:20
سوگند به آنکه او را به حق مبعوث کرد، (شتر) با سرعتِ شتابان حرکت کرد
1:23
همانند مسابقهدادن با شتر او
1:26
گفت:
1:27
و با رسول الله (ﷺ) سخن گفتم
1:31
پس فرمود:
1:33
«ای جابر، این شترت را به من میفروشی؟»
1:36
گفت:
1:37
«نه، بلکه آن را به تو میبخشم»
1:39
فرمود: «نه
1:41
بلکه آن را به من بفروش»
1:43
گفت:
1:44
گفتم: پس آن را به من بفروش (یا: بهایش را تعیین کن)
1:45
پس رسول الله (ﷺ) فرمود:
1:49
«آن را به یک درهم از تو گرفتم»
1:52
جابر گفت:
1:53
«نه
1:54
ای رسول الله، مرا فریب میدهی»
1:57
فرمود: «پس به دو درهم»
1:59
گفت:
2:00
گفتم: نه
2:02
و رسول الله (ﷺ) همچنان بهای آن را برای من بالا میبرد
2:06
تا آنکه به یک اوقیه رسید
2:09
پس گفتم: راضی شدم
2:11
آن (شتر) از آنِ تو باشد ای رسول الله!
2:13
فرمود (ﷺ):
2:16
«گرفتم»
2:17
جابر گفت:
2:19
سپس رسول الله (ﷺ) فرمود:
2:23
«ای جابر»
2:24
«آیا ازدواج کردهای؟»
2:26
گفت:
2:27
گفتم: آری ای رسول الله
2:29
فرمود:
2:30
«آیا همسری بیوه گرفتی یا دوشیزه؟»
2:33
گفت:
2:34
گفتم: بلکه بیوه
2:37
فرمود:
2:38
«چرا کنیزکی (دوشیزهای) نگرفتی که با او بازی کنی و او با تو بازی کند؟»
2:42
و این برای ما روشن میکند که افضل آن است که (مرد) دوشیزه بگیرد
2:46
اگر برایش میسر باشد
2:48
گفت:
2:49
گفتم: ای رسول الله!
2:51
پدرم در روز احد شهید شد
2:54
و هفت دختر خُرد برایم به جا گذاشت
2:57
پس با زنی جمعکننده (و کاردان) ازدواج کردم
3:00
که موهای آنان را جمع کند و سرپرستیشان کند
3:03
و این از ایثار است
3:05
زیرا او خواهرانش را بر خود مقدم داشت، رضیاللهعنه
3:10
پس پیامبر (ﷺ) به او فرمود:
3:14
«إن شاء الله درست کردی»
3:16
«اما اگر به صِرار رسیدیم
3:19
دستور دادیم شتری ذبح شود و آن را سر بریدند
3:22
و آن روز را در آنجا ماندیم
3:25
و خبر ما به (آنان) رسید، پس بالشهایشان را تکان دادند»
3:28
گفت:
3:29
گفتم: به خدا سوگند ای رسول الله!
3:32
ما را بالش (و آسایش) نیست
3:34
فرمود:
3:35
«زودا که چنین خواهد شد»
3:37
پس چون به خانه رسیدی، کاری زیرکانه انجام ده
3:42
چون شب فرا رسید، رسول الله (ﷺ)
3:46
داخل (خانه) شد و ما نیز داخل شدیم
3:48
آن زن را از آنچه (رخ داده) آگاه کردم
3:50
و آنچه رسول الله (ﷺ) به من گفته بود
3:54
گفت:
3:55
«پس (فرمان) تو را (میبرم)»
3:56
«شنیدم و اطاعت کردم»
3:58
چون صبح شد
4:00
مهار شتر را گرفتم
4:02
و آن را آوردم تا آن را کنار در خانه رسول الله (ﷺ) خواباندم
4:08
سپس نزدیک مسجد نشستم.
4:12
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بیرون آمد.
4:15
شتر را دید.
4:17
فرمود: «این چیست؟»
4:19
گفتند: «ای رسول الله!»
4:21
«این شتری است که جابر آورده است.»
4:24
فرمود:
4:25
«جابر کجاست؟»
4:27
مرا (به نزد او) فراخواندند.
4:29
به من فرمود:
4:30
«ای برادرزاده!»
4:31
«مهار شترت را بگیر که از آنِ تو است.»
4:34
سپس بلال را فراخواند و فرمود:
4:37
«جابر را ببر»
4:39
«و یک اوقیه (طلا) به او بده.»
4:41
(جابر) گفت:
4:42
من با او رفتم و یک اوقیه به من داد،
4:45
و چیز اندکی بر آن افزود.
4:48
(جابر) گفت:
4:49
به خدا سوگند، آن (شتر) در نزد من همواره رشد و فزونی داشت،
4:52
و جایگاه آن را در میان داراییهای خود میدیدم،
4:55
تا اینکه دیروز در آنچه برای ما آسیب دید، آسیب دید؛
4:59
یعنی در روز حَرّه،
5:01
در سال ۶۳ هجری.
5:04
و در روایتی آمده است:
5:06
که جابر با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) شرط کرد
5:10
که (تا) مدینه بر آن سوار شود.
5:13
این حدیث فواید بسیاری دارد.
5:16
از جمله آنها:
5:17
نخست:
5:18
که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
5:21
شتر را از جابر خرید،
5:23
و با او چانه زد و به قیمت راضی کرد.
5:26
و در آن جواز چانهزنی (مساومه) است.
5:28
دوم:
5:30
که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
5:32
از مهربانترین مردم به یارانش بود،
5:35
و این از آن روست که (پیامبر) عقب ماند تا جابر بن عبدالله به او رسید.
5:40
سوم:
5:42
در آن دوستی صحابه نسبت به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) وجود دارد،
5:46
و آن زمانی است که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به جابر فرمود:
5:51
«آن را به من بفروش»
5:52
پس جابر گفت:
5:54
«بلکه آن را به شما میبخشم.»
5:56
چهارم:
5:57
استحباب ازدواج با دوشیزه،
6:00
چنانکه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) جابر را به آن فرمان داد.
6:05
پنجم:
6:06
و در آن جواز ازدواج با بیوه نیز هست.
6:10
ششم:
6:11
بیان بخشندگی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)،
6:15
زیرا پس از آنکه شتر را خرید،
6:18
آن را به جابر رضیاللهعنه بخشید.
6:22
هفتم:
6:24
که جابر بن عبدالله
6:26
هنگامی که شتر را به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فروخت،
6:29
با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) شرط کرد
6:31
که تا رسیدن به مدینه بر آن سوار شود.
6:35
و اهل علم به این (حدیث) بر جواز «اشتراط» استدلال کردهاند،
6:39
یعنی (جواز) فروش همراه با شرط.
6:41
و الله اعلم.
6:43
گنجینههای سیره
6:47
مواضع و عبرتها
6:52
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) دو مرد را به عنوان نگهبان (ربیئه) برای مسلمانان گماشت،
6:57
(و آن دو) برای مسلمانان نگهبان بودند،
7:00
و آن دو عبّاد بن بشر
7:02
و عمار بن یاسر بودند.
7:04
عمار خوابید و عبّاد به نماز ایستاد.
7:08
مردی از مشرکان آمد
7:11
و به عبّاد که در نماز بود تیر انداخت.
7:13
(عبّاد) آن را کشید و در نمازش ادامه داد.
7:16
(آن مرد) تیر دیگری به او زد
7:19
(عبّاد) آن را کشید و در نمازش ادامه داد.
7:22
سپس او را با تیر سوم زد.
7:24
(عبّاد) تا سلام نداد از نماز بازنگشت، رضیاللهعنه.
7:28
پس یار خود را بیدار کرد.
7:30
هنگامی که (عمار) او را دید گفت:
7:32
«سبحان الله!»
7:34
«چرا مرا زودتر بیدار نکردی؟»
7:36
(عبّاد) گفت:
7:37
«من در (خواندن) سورهای بودم،
7:39
و خوش نداشتم آن را قطع کنم.»
7:42
و در همین سال
7:44
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) مردی از انصار را
7:47
بر سریهای که آنان را فرستاده بود
7:49
امیر قرار داد
7:51
و به آنان فرمان داد که به سخن او گوش دهند و فرمانبرداری کنند.
7:54
(آن سپاهیان) امیرشان را به خشم آوردند.
7:56
(امیر) به آنان گفت:
7:58
«برای من هیزم جمع کنید.»
8:00
آنان جمع کردند.
8:02
(سپس) گفت:
8:03
«آتش برافروزید.»
8:05
آنان آتش برافروختند.
8:06
سپس گفت:
8:07
«آیا رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) به شما فرمان نداد
8:10
که به سخن من گوش دهید و فرمانبرداری کنید؟»
8:13
گفتند: «آری.»
8:15
(امیر) گفت:
8:16
«پس در آن (آتش) داخل شوید.»
8:18
این امری بسیار شگفت است
8:21
زیرا او فهمیده بود که تا زمانی که
8:23
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
8:26
آنان را به شنوایی و اطاعت از خود فرمان داده است،
8:29
آنان در هر کاری از او اطاعت خواهند کرد،
8:31
حتی اگر آن کار در معصیت الله باشد
8:34
تبارک و تعالی.
8:36
پس برخی از آنان به یکدیگر نگریستند
8:38
و گفتند:
8:40
ما تنها به سوی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) گریختیم
8:44
تا از آتش بگریزیم،
8:46
نه برای آنکه در آن بیفتیم.
8:48
(او) گفت:
8:49
پس خشم او فروکش کرد.
8:51
چون نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمدند،
8:55
آن ماجرا را بازگو کردند،
8:57
و او فرمود:
8:58
اگر در آن (آتش) میرفتند، هرگز از آن بیرون نمیآمدند.
9:01
اطاعت تنها در کار نیک است.
9:04
گنجهای سیره
9:08
عمره القضاء، در سال هفتم هجرت بود.
9:15
گذشت که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
9:21
و یارانش از مسجد الحرام بازداشته شدند،
9:24
تا آنکه صلح حدیبیه تحقق یافت.
9:27
ابو عبدالله حاکم گفته است:
9:30
اخبار متواتر است که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
9:34
چون ماه ذیالقعده فرا رسید،
9:36
به یارانش فرمان داد که عمره قضای خود را به جای آورند،
9:40
و هیچکس از کسانی که در حدیبیه حضور داشتند، عقب نماند.
9:44
پس جز کسانی که شهید شده بودند، همگی بیرون آمدند،
9:47
و دیگرانی نیز برای عمره همراه او بیرون آمدند،
9:50
و شمارشان دوهزار نفر بود،
9:53
جز زنان و کودکان.
9:55
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) شصت شتر قربانی همراه خود برد،
10:00
و از ذوالحلیفه احرام بست،
10:02
و با سلاح و جنگافزار آماده بیرون آمد،
10:06
از آن ترس که قریش خیانت کند.
10:09
چون به یأجج رسید،
10:11
همه ابزار جنگی و سپرها و زرهها را
10:15
و تیرها و نیزهها را فرو نهاد،
10:17
و اوس بن خوله انصاری را با دویست مرد بر آنها گماشت.
10:22
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) با سلاحی که بر سوار بود وارد شد،
10:26
و شمشیرها در غلاف بود.
10:29
قریش مکرز بن حفص را با گروهی از قریش فرستاده بود،
10:34
و به او گفت: ای محمد!
10:37
ما نه از کوچک و نه از بزرگ، نشانی از خیانت ندیدهایم،
10:40
آیا با سلاح به حرم وارد میشوی، آن هم نزد قوم خود،
10:44
در حالی که شرط کرده بودی جز با سلاح مسافر وارد نشوی؟
10:49
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
10:52
من سلاح را بر آنان وارد نمیکنم.
10:55
مکرز گفت:
10:57
این همان چیزی است که به آن شناخته میشوی:
10:59
نیکوکاری و وفا.
11:01
و این شهادتی است از یکی از دشمنان پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) درباره او،
11:07
و شهادتها پیدرپی و بسیار است.
11:10
آنان به راستی و امانت و نیکوکاری و وفای او گواهی دادند.
11:15
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) هنگام ورود، بر شتر خود قصواء سوار بود.
11:23
اسبها و شترها و الاغها و قاطرها را همه نام مینهاد،
11:29
از اسبهای پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آنهایی است که در بیت شعری گرد آمده است:
11:35
«والخیل: سکب، لحیف، سبحه، ضرب،
11:39
لزاز، مرتجز، ورد، لها اسرار».
11:43
اما از قاطرها،
11:45
نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) قاطری بود که او را دلدل نامید،
11:51
و از الاغها، عفیر را داشت.
11:54
و از شترها، قصواء و عضباء را داشت.
11:58
و این شتر داستانی مشهور دارد،
12:01
زیرا او سریع بود و کسی بر او پیشی نمیگرفت.
12:05
پس عربی بادیهنشین آمد و با شترش با او مسابقه داد و بر او پیشی گرفت،
12:10
و این بر مسلمانان گران آمد.
12:13
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
12:16
بر الله حق است که چیزی از دنیا را بالا نبرد مگر آنکه آن را فرود آورد.
12:23
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بر شتر خود قصواء سوار وارد شد،
12:28
و مسلمانان شمشیرها را به کمر بسته بودند،
12:31
گرداگرد رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بودند و لبیک میگفتند.
12:36
مشرکان از مکه به سوی کوهی در شمال مکه بیرون رفتند،
12:41
که به آن قعیقعان میگفتند.
12:44
برخی به برخی دیگر گفتند:
12:46
گروهی نیرومند از یثرب بر شما وارد میشوند که بیماری تبِ آنان را ناتوان کرده است.
12:50
گویی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) این خبر را دریافت یا احساس کرده بود،
12:56
پس به یارانش فرمان داد که سه شوط نخست را رمل کنند،
13:01
و میان دو رکن راه روند،
13:04
زیرا اهل مکه هنگام طواف از حجر تا رکن یمانی ایشان را میدیدند،
13:09
اما میان رکن یمانی و حجر ایشان را نمیدیدند.
13:14
و این به آن سبب بود که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) دوست داشت قریش را بیازارد.
13:20
پس از آن، رمل سنت شد،
13:23
نه فقط در عمره القضاء،
13:26
بلکه سنتی دائمی گشت،
13:28
زیرا از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) ثابت است که چون حج گزارد، رمل کرد،
13:34
اما نه در تمام خانه (کعبه).
13:36
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) وارد مکه شد،
13:40
و عبدالله بن رواحه پیش روی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بود،
13:45
و او شاعر بود.
13:47
و شاعران پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) سه تن بودند:
13:51
حسان بن ثابت،
13:53
کعب بن مالک،
13:55
و عبدالله بن رواحه.
13:57
عبدالله بن رواحه شمشیر خود را به کمر بسته بود و میگفت:
14:02
ای فرزندان کافران، از راه او کنار روید،
14:06
کنار روید، زیرا همه خیر در رسول او است،
14:09
الرحمن در تنزیل خود فرو فرستاده است...
14:12
در صحیفههایی که بر پیامبرش خوانده میشود،
14:16
ای پروردگار، من به سخن او ایمان دارم،
14:19
زیرا حق را در پذیرفتن آن دیدهام،
14:23
که بهترین کشته شدن در راه اوست.
14:26
امروز شما را بر سر نزولش (قرآن) میزنیم،
14:30
زدنی که سر را از جایگاهش جدا میکند،
14:34
و دوست را از دوستش غافل میسازد.
14:38
و عمر آمد و گفت:
14:40
ای پسر رواحه!
14:42
در برابر رسول الله صلی الله علیه وسلم،
14:46
و در حرم الله شعر میگویی؟
14:49
پس پیامبر صلی الله علیه وسلم به او فرمود:
14:52
ای عمر، او را رها کن!
14:54
«پس هرگاه آنان را سرِ دفاع و جنگ گیرید، آنان را پراکنده سازد، به خاطر آنکه آسیب و زخم بر آنان وارد آورد».
14:58
این شعر بر ایشان سختتر از تیرهاست.
15:02
پس چون پیامبر صلی الله علیه وسلم رمل کرد،
15:05
سه دور نخست را، و کسانی که با او بودند،
15:08
و مشرکان ایشان را دیدند،
15:10
گفتند: اینان هماناند که شما گمان میبردید،
15:13
که تب (یثرب) ایشان را ناتوان کرده است،
15:16
در حالی که اینان از فلان و فلان نیرومندترند.
15:19
پس چون از سعی فارغ شد،
15:22
و آن قربانی را که همراه خود آورده بود،
15:25
صلی الله علیه وسلم نزد مروه قرار داد،
15:28
فرمود: این جای قربانی است،
15:30
و همه راههای مکه جای قربانی است.
15:33
پس پیامبر صلی الله علیه وسلم قربانی کرد
15:36
نزد مروه و آنجا سر تراشید.
15:39
و رسول الله صلی الله علیه وسلم
15:42
سه روز در مکه ماند.
15:44
چون روز چهارم فرا رسید،
15:47
نزد علی آمدند و گفتند:
15:49
به یارت بگو از میان ما بیرون رود،
15:52
زیرا مدت (پیمان) سپری شده است.
15:54
و این بدان سبب بود که با پیامبر صلی الله علیه وسلم قرار گذاشته بودند
15:58
که او برای مدت سه روز عمره بگزارد.
16:02
پس پیامبر صلی الله علیه وسلم بیرون رفت
16:05
و در سَرِف فرود آمد،
16:07
و در آنجا اقامت گزید.
16:10
کنوز السیرة