از مجموعهٔ گنجینههای سیره (مجموعه کامل شد)
· درس 36 از 58
گنجینه بیوگرافی | شیخ عثمان الخمیس | قسمت (36) | جنگ موته
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
گنجینههای سیره
0:06
غزوه موته
0:10
در سال هشتم هجرت
0:13
بزرگترین جنگ ترسناکی که مسلمانان در زمان حیات رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) در آن شرکت کردند
0:22
و آن در آغاز سال هشتم هجرت، در جمادیالاولی بود
0:27
نزدیک بیتالمقدس، در فاصله هشتاد کیلومتری
0:32
علت این جنگ
0:34
اینکه رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
0:37
حارث بن عُمیر را با نامهای نزد حاکم بُصرا فرستاد
0:42
در راه، شرحبیل بن عمر غسّانی با او روبهرو شد
0:46
او از جانب قیصر، والی بَلقاء از سرزمین شام بود
0:51
پس او را گرفت و بست
0:53
سپس او را پیش آورد و گردنش را زد
0:56
اصل ماجرا این است که او فرستاده بود
0:59
و فرستادگان را نباید کشت، هر که باشند
1:02
در این هنگام، پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) سپاهی به سوی آنان آماده کرد
1:06
سپاهی که تعدادش سه هزار جنگجو بود
1:10
و این بزرگترین سپاه اسلامی است
1:13
که پیش از آن، جز در جنگ احزاب، مانندش گرد نیامده بود
1:16
تقریباً به همین تعداد
1:19
و رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمان داد
1:22
زید بن حارثه را بر این سپاه بگمارند
1:25
و فرمود
1:26
اگر زید کشته شد، پس جعفر
1:29
و اگر جعفر کشته شد، پس عبدالله بن رواحه
1:33
و پرچمی سفید برایشان بست
1:35
و آن را به زید بن حارثه داد
1:38
و این لشکرکشی «بعث الأمراء» نامیده میشود
1:41
زیرا در آن سه امیر تعیین شد
1:44
سپس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) ایشان را سفارش کرد
1:47
همان سفارشهایی که به سپاهیان هنگام اعزام میفرمود
1:51
از بُریده رضیاللهعنه روایت است که گفت
1:54
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) چنین بود
1:57
که هرگاه امیری را بر سپاه یا دستهای میگماشت
2:00
او را در خلوت به تقوای الهی سفارش میکرد
2:03
و به نیکی با مسلمانان همراهش
2:06
سپس میفرمود
2:08
به نام خدا و در راه خدا جهاد کنید
2:11
با کسانی که به خدا کافر شدهاند بجنگید
2:13
جهاد کنید، و خیانت نورزید، و نیرنگ نزنید
2:16
و مُثله نکنید
2:18
و کودکی را نکشید
2:20
پس چون با دشمنان مشرک خود روبهرو شدی
2:23
ایشان را به سه خصلت فرا خوان
2:26
هر کدام را که پذیرفتند
2:28
از آنان بپذیر و از ایشان دست بدار
2:31
و این نشان میدهد که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
2:34
به جنگ حریص نبود
2:36
بلکه ناچار و از روی ضرورت به آن میپرداخت
2:40
فرمود
2:41
نخست
2:42
ایشان را به اسلام فرا خوان
2:44
پس اگر اجابت کردند
2:46
از آنان بپذیر و از ایشان دست بدار
2:49
سپس ایشان را به کوچ کردن
2:50
از سرزمینشان به سرزمین مهاجران فرا خوان
2:53
و آگاهشان کن که اگر چنین کنند
2:56
آنان را همان بهرههای مهاجران خواهد بود
2:58
و همان تکالیفی که بر مهاجران است بر عهده ایشان خواهد بود
3:01
و اگر از کوچ کردن از آن سرزمین سر باز زدند
3:04
یعنی از هجرت کردن
3:06
پس آگاهشان کن که چون اعراب مسلمان خواهند بود
3:10
حکم خدا که بر مؤمنان جاری است بر ایشان نیز جاری میشود
3:14
و در غنیمت و فیء بهرهای نخواهند داشت
3:18
زیرا هجرت را نپذیرفتهاند
3:20
فرمود
3:22
و برای ایشان چیزی نخواهد بود
3:23
مگر آنکه با مسلمانان جهاد کنند
3:27
دوم
3:28
اگر سرباز زدند
3:29
از ایشان جزیه بخواه
3:32
پس اگر اجابت کردند
3:33
از آنان بپذیر و از ایشان دست بدار
3:36
سوم
3:38
اگر سرباز زدند
3:39
پس از خدا یاری بجوی و با ایشان بجنگ
3:42
و اگر محاصره کردی اهل قلعهای را
3:44
و ایشان خواستند که برای آنان
3:46
ذمه خدا و ذمه پیامبرش را قرار دهی
3:49
پس برای آنان ذمه خدا و ذمه پیامبرش را قرار مده
3:53
بلکه ذمه خود و ذمه یارانت را برایشان قرار ده
3:57
زیرا اگر پیمان خود و پیمان یارانت را بشکنید
4:01
آسانتر است از آنکه پیمان خدا و پیمان پیامبرش را بشکنید
4:06
و اگر محاصره کردی اهل قلعهای را
4:08
و ایشان خواستند که آنان را به حکم خدا فرود آوری
4:11
پس ایشان را به حکم خدا فرود میاور
4:14
بلکه ایشان را به حکم خودت فرود آور
4:16
زیرا تو نمیدانی آیا حکم خدا را درباره ایشان مییابی یا نه
4:21
و در این هیچ ناسازگاری با سخن خدای تبارک و تعالی نیست
4:26
«لا إکراه فی الدین» (در دین هیچ اجباری نیست)
4:29
ما مردم را برای داخل شدن در اسلام نمیجنگیم
4:32
بلکه هنگامی میجنگیم که اسلام را نپذیرند و جزیه را نیز نپذیرند
4:37
جنگ وسیله است نه هدف
4:40
اما چرا جزیه میطلبیم؟
4:44
باید بدانیم که زمین از آنِ خداست
4:47
و چون چنین باشد
4:49
خدا مردم را جز برای آن نیافرید که بر این زمین او را بپرستند
4:54
خداوند متعال فرمود
4:56
«و جن و انس را نیافریدم مگر برای اینکه مرا بپرستند»
5:00
بسیاری از مردم از پرستش الله سر باز زدند
5:04
و در سرزمین او سکونت گزیدند
5:06
پس الله بندگانی از خود را فرستاد
5:08
و به ایشان فرمان داد که آنان را به اسلام فرا بخوانند
5:11
اگر نپذیرفتند، پس جزیه
5:14
و اگر نپذیرفتند، به ایشان فرمان داد که با آن گروه بجنگند
5:18
همانهایی که در سرزمین او نشسته بودند
5:20
و از ورود به دین و پرستش او، سبحانه و تعالی، خودداری کردند
5:25
و از پرداخت جزیه سر باز زدند
5:28
در این هنگام لشکر اسلام برای حرکت آماده شد
5:32
و پیامبر (ﷺ) ایشان را سفارش کرد
5:36
و بر ایشان سلام داد
5:38
آنگاه یکی از فرماندهان لشکر گریست
5:41
و او عبدالله بن رواحه رضیاللهعنه بود
5:44
گفتند چه چیز تو را میگریاند؟
5:46
گفت:
5:48
به الله سوگند که مرا به دنیا دلبستگی نیست و به شما نیز علاقهای ندارم،
5:53
اما من از رسول الله (ﷺ) شنیدم
5:57
که آیهای از کتاب الله را میخواند که در آن از دوزخ یاد شده است
6:02
الله تعالی میفرماید:
6:03
«و هیچیک از شما نیست مگر اینکه بر آن وارد میشود»
6:07
«این بر پروردگار تو حتمی و مقضی است»
6:12
پس چگونه برای من ممکن است که پس از ورود، بازگردم؟
6:16
پیامبر (ﷺ) ایشان را بدرقه کرد
6:19
و یارانی که در مدینه با او مانده بودند نیز ایشان را بدرقه کردند
6:24
در این هنگام عبدالله بن رواحه گفت:
6:27
لیکن من از خدای رحمان آمرزش میخواهم
6:30
و ضربتی که با کفآوردهای کشنده بیرون میریزد
6:34
یا نیزهای که با دست مردی آزاده و آماده زده شود
6:38
با نیزهای که احشا و جگر را سوراخ کند
6:42
تا آنگاه که چون از کنار گورم بگذرند گفته شود:
6:46
الله آن جنگجوی بازگشته را هدایت کرد که راه راست یافت
6:50
لشکر به حرکت درآمد
6:51
تا آنکه در منطقهای که به آن معان گفته میشود، از سرزمین شام فرود آمد
6:56
خبرها به ایشان رسید
6:58
که هرقل در منطقهای که به آن مآب گفته میشود فرود آمده است
7:02
در سرزمین بلقاء
7:04
با صد هزار تن از رومیان
7:06
و صد هزار تن از عربهای نصرانی به ایشان پیوستند
7:11
مسلمانان هرگز انتظار نداشتند
7:13
که لشکری با این عظمت به مقابله ایشان بیرون آید
7:17
پس دو شب در معان ماندند
7:19
درباره کارشان میاندیشیدند و مشورت میکردند
7:23
گفتند: به رسول الله (ﷺ) نامه بنویسیم
7:26
و ایشان را از شمار دشمنمان آگاه کنیم
7:29
یا آنکه ما را با مردانی یاری دهد
7:31
یا آنکه فرمانمان دهد تا پیش رویم
7:34
آنگاه عبدالله بن رواحه گفت:
7:36
ای قوم!
7:38
به الله سوگند آنچه را که شما از آن کراهت دارید،
7:40
همان است که برای آن بیرون آمدهاید و میجویید
7:43
ما با شمار و نیرو و فزونی جنگ نمیکنیم
7:47
ما جز به این دینی که الله ما را به آن گرامی داشته، نمیجنگیم
7:52
پس حرکت کنید
7:53
زیرا این جز یکی از دو نیکی نیست:
7:56
یا پیروزی یا شهادت
7:59
پس کار بر سخن عبدالله بن رواحه قرار گرفت
8:03
و کسی به پیامبر (ﷺ) پیام نفرستاد
8:07
زیرا آن سخن آتشین عبدالله
8:11
تأثیری بسیار بزرگ در ایشان نهاد
8:14
پس از صفوف، احساس تردید ناپدید شد
8:17
و تصمیم گرفتند با آن قوم رویارو شوند
8:20
رضیاللهعنهم
8:22
چون دشمن به مسلمانان نزدیک شد
8:25
مسلمانان به مکانی رسیدند که به آن مؤته گفته میشود
8:29
آنجا اردو زدند و برای جنگ آماده شدند
8:33
پس دو گروه به هم رسیدند
8:35
صد هزار در برابر سه هزار
8:39
اما این ایمان است
8:41
هرگاه بادهای آن بوزد، شگفتیها پدید آورد
8:45
پرچم زید بن حارثه را برگرفت
8:48
و او و مسلمانانی که با او بودند با سختی و دلاوری جنگیدند
8:53
زید همچنان جنگید تا آنکه شهید شد رضیاللهعنه
8:57
و بر زمین افتاد
8:59
سلمة بن الأکوع گفت:
9:02
من با زید نه غزوه همراه شدم
9:05
پیامبر (ﷺ) او را بر ما امیر میکرد
9:09
و پیامبر (ﷺ) فرمود:
9:13
من به بهشت درآمدم
9:14
کنیزی جوان به استقبال من آمد
9:18
پرسیدم: تو از آن کیستی؟
9:20
گفت: از آن زید بن حارثه
9:23
و پس از شهادت زید
9:25
پرچم را جعفر بن ابیطالب رضیاللهعنه برگرفت
9:29
و به سختی جنگید
9:32
تا آنکه چون جنگ او را به تنگنا افکند، گفت:
9:36
چه خوب است بهشت و نزدیک شدن به آن!
9:40
گوارا و خنک است نوشیدنی آن
9:43
و رومیان، رومیانی هستند که عذاب ایشان بر ما نزدیک است
9:46
کافرانی که نسبهایشان دور است
9:50
بر من است که با ضربههایم روبهرو شوم
9:53
پس جنگید تا آنکه از اسبش فرود آمد و آن را پی کرد
9:58
و او نخستین کسی بود که در اسلام اسب خود را پی کرد
10:01
پرچم را برافراشت رضیاللهعنه
10:04
دست راستش قطع شد
10:06
پرچم را با دست چپ گرفت
10:08
دست چپش نیز قطع شد
10:10
آنگاه پرچم را با بازوانش در آغوش گرفت
10:13
و همچنان آن را برافراشته نگه داشت تا آنکه شهید شد
10:16
پس الله به جای آن دو دست، دو بال در بهشت به او عطا فرمود
10:20
با آن دو (بال) هر جا که بخواهد پرواز میکند
10:23
و از همین رو به او «جعفر الطیار» گفته میشود.
10:27
عبدالله بن عمر رضیاللهعنهما
10:30
هنگامی که بر عبدالله بن جعفر سلام میکرد، به او میگفت
10:34
سلام بر تو ای فرزند ذوالجناحین
10:37
و به جعفر اینگونه گفته میشد.
10:40
ابوالمساکین
10:42
او هر دو هجرت را انجام داده بود.
10:44
حبشه و مدینه
10:47
و بخاری در صحیح خود روایت کرده است
10:50
از عبدالله بن عمر رضیاللهعنهما
10:53
او بر جعفر در مؤته ایستاد، در حالی که او کشتهشده بود
10:57
گفت
10:58
تعدادش به پنجاه رسید، از میان نیزهزدن و ضربهزدن.
11:02
چیزی از آن در پشتش نیست
11:05
و جعفر (رضیاللهعنه) شهید شده بود.
11:07
و عمرش سیوسه سال بود.
11:11
سپس پرچم را پس از شهادت جعفر رضیاللهعنه برگرفت
11:15
عبدالله بن رواحه
11:17
پیشتر به آن (اشاره) شد
11:19
پس اندکی تردید پدید آمد
11:22
به خودش گفت و با خویشتن خود سخن گفت
11:25
ای جان، سوگند خوردم که حتماً فرود آورده میشوی.
11:28
آیا از روی کراهت است یا برای اینکه ما را همراهی کنی؟
11:31
که مردم را به فریاد و هیاهو برانگیخت و ناله و زاری را بلند کرد
11:34
چرا تو را میبینم که بهشت را ناخوشایند میداری؟
11:38
سپس نازل شد
11:39
پسرعموی او تکهای گوشت استخواندار نزد او آورد.
11:43
پس گفت
11:44
با همین، پشتت (کمرت) استوار (محکم) شد.
11:46
او را از دستش گرفت
11:48
از او گزیدهای بر گرفت (گازی زد).
11:50
سپس آن را از دستش انداخت و شمشیرش را گرفت و جلو رفت
11:54
و جنگید تا کشته شد
11:56
و پرچم با اوست
11:58
مردی از بنی عجلان پیش آمد
12:01
به او «ثابت بن ارقم» گفته میشود.
12:04
و پرچم را گرفت و گفت
12:06
ای گروه مسلمانان
12:08
با یکی از خودتان به توافق رسیدند
12:11
پس ناگزیر باید امیری باشد که فرمان دهد و اطاعت شود.
12:14
گفتند: تو
12:16
پس گفت
12:17
نمیکنم (این کار را انجام نمیدهم)
12:19
مردم بر (محور) خالد بن الولید با هم صلح کردند.
12:23
هنگامی که پرچم را برگرفت
12:24
با شدت تمام جنگید.
12:27
از خالد روایت شده که گفت
12:29
در روز مؤته، شمشیر در دستم شکست.
12:32
نُه شمشیر
12:34
در دستم جز یک پارچه یمانی باقی نمانده بود
12:38
و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) خبر داده است
12:41
از آنچه واقع شد
12:42
آنجا که او بر منبر نشسته بود و صحابه پیرامونش بودند.
12:46
فرمود
12:48
سپس پرچم را زید گرفت و کشته شد.
12:51
سپس جعفر (رضیاللهعنه) گرفته شد و به شهادت رسید
12:53
سپس ابن رواحه (رضیاللهعنه) پرچم را گرفت و او نیز به شهادت رسید.
12:57
و چشمان پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) از اشک جاری بود.
13:02
سه تن از اصحاب او
13:05
پس زیادت کرد (افزود) مولایش
13:06
به او «زید بن محمد» میگفتند
13:10
و جعفر پسرِ عمویِ او
13:12
و عبدالله (شاعر او) و از بزرگان خزرج
13:16
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
13:19
تا آنکه پرچم را شمشیری از شمشیرهای الله برگرفت
13:23
تا اینکه الله بر ایشان گشایش داد
13:26
و الله در این نبرد بزرگ بر ایشان فتح را ارزانی داشت
13:30
بدینمعنا که از مسلمانان جز شمار اندکی کشته نشد
13:34
و کسانی که از کافران کشته شدند، بیشتر
13:38
و چون خالد پرچم را گرفت
13:40
صَمَد طوال روز
13:42
تا آنکه شب تاریک شد و جنگ متوقف شد
13:46
و او با نقشهای شگفتانگیز قیام کرد، رضیاللهعنه.
13:50
او سمت راست را گرفت و آن را سمت چپ قرار داد
13:53
و جناح چپ را گرفت و آن را جناح راست قرار داد.
13:56
و مقدمه مؤخّره است
13:58
و (کسی که) عقب را جلو قرار داد
14:01
گفته شده که او گروهی را فرستاد که از دور، در سپیدهدم، گرد و غبار برمیانگیختند.
14:07
هنگامی که مردم صبح کردند
14:09
روم بر همان حالی که بودند
14:12
پس کسانی که در جناح راست میجنگیدند
14:15
پس چهرههایشان بر ایشان دگرگون شد
14:17
و همچنین کسانی که در جناح راست و پیشاپیش (لشکر) هستند.
14:21
همچنین آنان از دور غباری میبینند
14:24
یقیناً دانستند که مدد (یاری) برای مسلمانان رسیده است
14:28
آنان با خودشان گفتند
14:30
اگر تعداد (افراد) به آن اندازه کم باشد، ما نتوانستیم
14:34
پس چگونهاند، در حالی که یاری (الهی) بهسوی ایشان آمده است؟
14:37
در آن هنگام، روم از جنگ عقبنشینی کردند.
14:40
خالد عقبنشینی کرد
14:42
و به سرزمین خود بازگشتند (یا: و بهسوی سرزمین خویش کناره گرفتند)
14:44
خالد با کسانی که همراهش بودند به سوی مدینه کنارهگیری کرد.
14:48
پس این است پیروزی
14:50
اینکه او توانست مسلمانان را از کشتهشدنی حتمی نجات دهد
14:55
و در این نبرد، از مسلمانان کسانی کشته شدند
14:59
زید
15:00
جعفر
15:01
ابن رواحه
15:03
مسعود بن الأسود
15:05
وَهب بن سعد بن أبی السرح
15:07
عَبّاد بن قیس
15:09
حارث بن نعمان
15:11
سُراقة بن عمر
15:14
جابر بن عمر
15:16
عمر بن سعد بن حارث
15:18
و عامر بن سعد بن حارث
15:21
و تعدادشان ۱۲ نفر بود.
15:23
و در این نبرد، شجاعت و دلاوریای نمایان شد
15:27
که به حدی رسید که هیچ امتی از امتهای دیگر آن را نشناخته بود.
15:31
و این روحیهٔ ایمانی که در میان ایشان وجود داشت،
15:35
آنان را به جسارتی شگفتانگیز برانگیخت،
15:38
و غرور و سرافرازی آن امتها را در برابرشان خوار و ناچیز ساخت،
15:41
امتهایی که به شمار و فزونی معروف بودند.
15:45
و همهٔ اینها تأکید میکند که مسلمانان از گونهای دیگرند،
15:49
متفاوت با آنچه همهٔ مردم شناختهاند.
15:52
و پس از این نبرد،
15:54
برخی از قبایل عرب به اسلام درآمدند،
15:58
از جمله بنی سُلیم و اشجع،
16:00
و غطفان و فزاره.
16:02
و مسلمانان به مدینه بازگشتند.
16:05
و مسلمانان به آمدن ایشان شاد شدند.
16:08
اما روایتی که میگوید:
16:11
که چون بازگشتند،
16:13
اهل مدینه به استقبالشان آمدند و به ایشان میگفتند:
16:17
«ای گریختگان! ای گریختگان!»
16:19
آنگاه پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
16:22
«بلکه ایشان حملهٔکنندگان بازگشتناپذیرند.»
16:24
این روایت ضعیف است و درست نیست.