از مجموعهٔ گنجینههای سیره (مجموعه کامل شد)
· درس 2 از 58
گنجینه بیوگرافی | شیخ عثمان الخمیس | قسمت (2) | قبل از بعثت رضی الله عنه
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:03
گنجهای سیره
0:07
فصل اول
0:09
آنچه پیش از بعثت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بود
0:15
نام و نسب او
0:19
او محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب است
0:22
بن هاشم بن عبد مناف
0:25
بن قصی بن کلاب بن مرّه
0:28
بن کعب بن لؤی بن غالب بن فهر
0:32
و فهر همان قریش است
0:34
پس هر قریشی فهری است
0:37
و او (صلیاللهعلیهوسلم) مُضَری است
0:41
یعنی نسبش به مُضر بازمیگردد
0:43
سپس به عدنان، از فرزندان اسماعیل (علیهالسلام)
0:48
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود
0:52
همانا الله کنانه را از فرزندان اسماعیل برگزید
0:57
و از کنانه، قریش را برگزید
1:00
و از قریش، بنی هاشم را برگزید
1:03
و از بنی هاشم، مرا برگزید
1:06
و جدّ پنجم پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)، عبد مناف بود
1:12
و بنابر آنچه مشهور است، او چهار پسر داشت
1:16
که عبارت بودند از: هاشم، مُطلب،
1:19
عبد شمس و نوفل
1:21
پس رسول ما (صلیاللهعلیهوسلم) نسبش به هاشم میرسد
1:27
و نام هاشم عمرو بود
1:30
و به «هاشم» ملقّب شد، زیرا نان را خُرد میکرد
1:34
یعنی آن را میشکست و پاره میکرد و به حاجیان میداد
1:39
و او نخستین کسی بود که ثرید را به حاجیان خورانید
1:43
و ثرید همان نان با گوشت است
1:46
و او همچنین نخستین کسی بود که دو کاروان (سفر) را برای قریش مقرّر کرد
1:50
کاروان زمستان و کاروان تابستان
1:54
شاعری گفت
1:55
«عمرو همان است که نان را برای قومش خرد کرد
1:59
و مردم مکه در سالهای خشک و قحطیزده بودند
2:03
دو کاروان به سوی او کشیده شد، هر دو،
2:07
کاروان زمستان و کاروان تابستان»
2:11
و فرزندان هاشم عبدالمطلب بودند،
2:15
و اسد و عمرو و نَضْله
2:18
و هاشم از بنی نجّار از اهل مدینه ازدواج کرد
2:23
و «عبدالمطلب» نیز لقبی است
2:26
و نام او «شیبة الحمد» بود
2:29
و تنها به «عبدالمطلب» ملقّب شد
2:32
زیرا نزد داییهایش، بنی نجّار، در مدینه بود
2:37
هنگامی که پدرش درگذشت
2:39
پس مُطلب، برادر هاشم، به مدینه رفت
2:43
و برادرزادهاش را آورد تا نزد عموهایش باشد
2:47
و چون او را به مکه وارد کرد
2:49
مردم مکه گمان بردند که او بردهای است که مُطلب خریده است
2:53
پس گفتند: این عبدالمطلب است
2:57
مُطلب به آنان گفت: نه،
3:00
این فرزند برادرم هاشم است
3:03
پس آن لقب بر او غلبه کرد
3:06
و جز به «عبدالمطلب» خوانده نمیشد
3:10
و عبدالمطلب، جدّ پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) است
3:14
در زمان او دو حادثه رخ داد که تاریخ از آنها غافل نماند
3:19
حادثه نخست:
3:21
حفر زمزم
3:24
خلیل الرحمن ابراهیم (علیهالسلام)
3:27
با سارّه ازدواج کرده بود
3:29
اما از او فرزندی نداشت
3:33
پس سارّه کنیزی به نام هاجر را به او بخشید
3:37
و او اسماعیل را برای ابراهیم به دنیا آورد
3:40
سپس در دل سارّه غیرت پدید آمد
3:43
و از ابراهیم (علیهالسلام) خواست که هاجر را از او دور کند
3:48
پس ابراهیم با اسماعیل و مادرش رفت
3:51
و با ایشان مشکی بود که در آن آب بود
3:54
به سوی مکه مکرّمه
3:56
و آن دو را همانجا رها کرد
3:58
مادر اسماعیل به دنبال او رفت
4:01
تا آنکه به «کَدا» رسیدند
4:04
از پشت سر او را صدا زد
4:06
ای ابراهیم،
4:08
ما را نزد چه کسی رها میکنی؟
4:10
گفت:
4:11
نزد الله
4:12
گفت:
4:13
به الله راضیام
4:16
پس بازگشت و با فرزندش اسماعیل در مکه ماند
4:20
تا آنکه آب تمام شد
4:22
گفت:
4:23
اگر بروم و نگاه کنم،
4:25
شاید کسی را ببینم یا حس کنم
4:28
گفت:
4:29
پس رفت و بر صفا بالا رفت
4:31
نگاه کرد و نگاه کرد
4:33
آیا کسی را میبینی؟
4:35
پس کسی را ندید
4:37
و چون به وادی رسید،
4:40
دوید تا به مروه رسید
4:43
و این کار را چند بار انجام داد
4:45
سپس گفت:
4:47
اگر بروم و ببینم که با کودک چه کرده است
4:49
یعنی آن پسر را
4:51
پس رفت و نگاه کرد
4:52
دید که او همچنان در حال خود است، گویی در حال جان دادن است
4:57
و دلش آرام نگرفت
4:59
گفت:
5:00
اگر بروم و نگاه کنم،
5:02
شاید کسی را ببینم یا حس کنم
5:04
پس رفت و بر صفا بالا رفت
5:07
پس نگریست و نگریست
5:09
کسی را احساس نکرد
5:11
تا آنکه هفت بار (رفت و آمد) را تمام کرد
5:14
سپس گفت
5:15
کاش میرفتم و مینگریستم که (در پشت تپه) چه میشود
5:18
ناگهان صدایی شنید
5:20
پس گفت
5:21
اگر نزد تو خیری هست، فریادرسی کن
5:24
ناگاه جبرئیل (آنجا بود)
5:26
پس با پاشنهٔ پای خود اینگونه (زمین را کند)
5:29
و پاشنهٔ پایش را بر زمین فشرد
5:31
پس آب جوشید
5:33
مادر اسماعیل شگفتزده شد
5:35
پس شروع به کندن کرد
5:38
ابوالقاسم ﷺ فرمود
5:41
اگر (زمزم را) به حال خود میگذاشت، آب آشکار و جاری میماند
5:45
پس شروع به نوشیدن از آب کرد
5:47
و شیرش برای کودکش جاری میشد
5:51
سپس گروهی از قبیلهٔ جرهم از دامنهٔ وادی گذشتند
5:55
ناگهان پرندهای را دیدند
5:57
گویی آن را انکار کردند
5:59
و گفتند
6:01
پرندگان جز بر آب فرود نمیآیند
6:04
پس فرستادهٔ خود را فرستادند
6:06
او نگریست و ناگهان آب را دید
6:09
پس نزد او آمدند و گفتند
6:11
ای مادر اسماعیل
6:13
آیا به ما اجازه میدهی که نزد تو باشیم یا با تو سکونت کنیم؟
6:18
و چون اسماعیل به سن مردان رسید
6:22
با زنی از آنان ازدواج کرد
6:24
سپس ابراهیم به ساره گفت
6:28
من (برای دیدار) تَرِکهام (اسماعیل) میروم
6:30
پس (ابراهیم) آمد و سلام کرد و گفت
6:33
اسماعیل کجاست؟
6:35
پس همسرش گفت
6:37
به شکار رفته است
6:38
(ابراهیم) گفت
6:40
به او بگو: هنگامی که آمد
6:42
(بگو) آستانت بیآنکه سرزنشی باشد، (نیکو) است
6:44
پس چون (اسماعیل) آمد
6:45
او را آگاه کرد
6:47
(اسماعیل) گفت
6:48
(پدرم) همان است
6:49
پس تو نزد خانوادهٔ خود برو
6:52
(ابراهیم) گفت
6:53
سپس برای ابراهیم آشکار شد که پس از ازدواج اسماعیل به دیدار آنان برود
6:59
پس آمد و گفت
7:01
اسماعیل کجاست؟
7:03
پس همسرش گفت
7:04
به شکار رفته است
7:06
(زن) گفت
7:08
آیا فرود نمیآیی تا بخوری و بنوشی؟
7:11
(ابراهیم) گفت
7:12
خوراک و نوشیدنی شما چیست؟
7:15
(زن) گفت
7:16
خوراک ما گوشت است
7:18
و نوشیدنی ما آب است
7:20
(ابراهیم) گفت
7:21
خدایا، در خوراک و نوشیدنی آنان برکت ده
7:26
ابوالقاسم ﷺ فرمود
7:30
این برکت به دعای ابراهیم است
7:34
سپس برای ابراهیم آشکار شد که بار چهارم به دیدار آنان برود
7:39
شیخ در حاشیه گفت
7:41
زیرا (ابراهیم) به دیدار آنان رفت در حالی که اسماعیل کودک بود
7:45
هنگامی که الله به او فرمان داد که فرزندش را ذبح کند
7:48
سپس هنگامی که با همسر نخست خود بود که او را طلاق داده بود
7:52
سپس با همسر دوم خود
7:55
و این، دیدار چهارم است
7:58
پس آمد و اسماعیل را در پشت زمزم یافت
8:02
در حال اصلاح تیری از آنِ خود بود
8:04
(ابراهیم) گفت
8:06
ای اسماعیل
8:07
پروردگارت به من فرمان داده است که برای او خانهای بنا کنم
8:11
(اسماعیل) گفت
8:13
از پروردگارت فرمان ببر
8:14
ابراهیم گفت
8:16
او به من فرمان داده است که مرا در آن یاری دهی
8:20
(اسماعیل) گفت
8:21
پس انجام میدهم
8:22
یا همانگونه که گفت
8:24
پس (ابراهیم) برخاست
8:26
و ابراهیم شروع به بنا کردن کرد
8:28
و اسماعیل سنگها را به او میداد
8:31
و هر دو میگفتند
8:32
پروردگارا، از ما بپذیر؛ به راستی که تو شنوای دانایی.
8:40
تا آنکه بنا بلند شد
8:42
و ابراهیم از جابهجا کردن سنگها ناتوان شد
8:45
پس بر سنگ مقام ایستاد
8:48
و (اسماعیل) سنگها را به او میداد و هر دو میگفتند
8:52
پروردگارا، از ما بپذیر؛ به راستی که تو شنوای دانایی.
8:59
سپس سالها و سدهها گذشت
9:02
تا آنکه نشانههای زمزم پنهان شد
9:06
و یاد شده است که عبدالمطلب روزی به خواب رفته بود
9:10
پس در خواب دید که به کندن زمزم فرمان داده میشود
9:15
و در خواب به مکان آن راهنمایی شد
9:18
پس به همان مکانی که در خواب به کندن آن فرمان داده شده بود رفت
9:22
آن را کند و آب را یافت
9:25
سپس پس از آن، سقایهٔ حاجیان را برپا داشت
9:29
واقعهٔ دوم
9:32
آمدن ابرهه حبشی برای ویران کردن کعبه
9:36
داستان ابرهه، چنانکه اهل علم یاد کردهاند، این است:
9:40
ابرهه حبشی در صنعا کلیسای بزرگی بنا کرد
9:45
که در زمان او مانندش دیده نشده بود
9:48
و به نجاشی نامه نوشت
9:50
که من برای تو کلیسایی ساختهام که مانندش برای هیچ پادشاهی پیش از تو ساخته نشده است
9:56
و از این کار دست برنخواهم داشت تا حج عرب را به سوی آن بازگردانم
10:01
میخواهد با آن با کعبه برابری کند
10:04
چون عرب از نامه ابرهه به نجاشی سخن گفتند
10:09
مردی از بنی کنانه خشمگین شد
10:11
و رفت تا آنکه به کلیسا درآمد، در وقتی که کسی او را ندید
10:17
و آمد و در کلیسا (ناپاکی) به جا گذاشت
10:20
یعنی در داخل این کلیسا مدفوع کرد
10:23
چون ابرهه از این کار آگاه شد
10:26
گفت: چه کسی این کار را کرده است؟
10:29
به او گفته شد: این کار را مردی از اهل این خانه کرده است
10:33
همان خانهای که عرب در مکه به حج آن میروند
10:36
چون شنیده که تو میخواهی حج عرب را به این خانه تو منصرف کنی
10:43
سخت خشمگین شد و گفت:
10:46
به یقین کعبه را ویران خواهم کرد
10:49
در اینجا لازم است به نکتهای مهم تذکر دهیم
10:54
و آن این است که بیشک این مرد از کار زشتی آگاه شد
10:58
و آن این بود که ابرهه میخواست حج عرب را از مکه به این کلیسا منصرف کند
11:05
از این امر خشمگین شد
11:07
و آن کار زشت را انکار کرد
11:09
به اینکه کلیسا را با مدفوع آلود
11:12
و این کار در برابرش خشم شدیدی در ابرهه پدید آورد
11:18
پس از آن تصمیم گرفت کعبه را ویران کند
11:21
و اهل علم تصریح کردهاند
11:23
که جایز نیست منکری را با ایجاد منکری بزرگتر از آن انکار کرد
11:26
(بلکه روا نیست با ایجاد منکری بزرگتر)
11:29
بلکه باید انکار منکر چنان باشد
11:32
که پس از آن منکری واقع نشود
11:35
یا در پی آن منکری بزرگتر از آن پیش نیاید
11:39
ابرهه به سبب این کار خشمگین شد
11:41
و سوگند خورد که به سوی خانه روان خواهد شد تا آن را ویران کند
11:45
سپس به حبشیان دستور داد پس آماده و مهیا شدند
11:49
و با شصت هزار (نفر) حرکت کرد
11:52
و فیلها را نیز همراه خود بیرون آورد
11:54
و عرب در آن زمان فیل را نمیشناختند
11:58
و گفته میشود که رئیس فیلها فیلی بود که آن را محمود مینامیدند
12:04
چون آماده شد و حرکت کرد
12:06
عرب از این امر آگاه شدند
12:08
آن را بزرگ شمردند و از آن ناراحت شدند
12:11
و دیدند که جنگ با او بر ایشان واجب است
12:14
و هرچند که مشرک بودند
12:17
اما خانه خدای تبارک و تعالی را بزرگ میداشتند
12:22
از جمله کسانی که با او رو به رو شد مردی از اهل یمن بود
12:26
که به او ذونفر میگفتند
12:29
او قوم خود و هر کس از عرب را که اجابت کرده بود به جنگ با ابرهه فراخواند
12:34
اما ابرهه ذونفر و یارانش را شکست داد
12:37
و او را همراه خود به اسارت گرفت
12:39
سپس از طائف گذشت
12:41
مسعود بن معتب ثقفی به سوی او بیرون آمد
12:45
و به او گفت:
12:47
ای پادشاه!
12:48
ما فقط بندگان تو هستیم
12:50
شنوا و فرمانبرداریم
12:53
هیچ مخالفتی با تو نداریم
12:55
و این خانه ما (یعنی لات) آنچه تو میخواهی نیست
12:59
مقصودشان لات بود
13:00
تو فقط خانهای را میخواهی که در مکه است
13:04
و ما کسی را همراه تو میفرستیم که تو را به آن راهنمایی کند
13:08
پس مردی به نام ابورغال را همراه او فرستادند
13:12
تا او را به راه راهنمایی کند
13:14
ابرهه با ابورغال بیرون رفت
13:18
تا آنکه در مغمس فرود آمد
13:21
چون او را در آنجا فرود آورد
13:23
ابورغال همانجا مرد
13:26
پس از آن عرب قبر ابورغال را سنگسار کردند
13:30
زیرا میپنداشتند که او مرد بدی بوده است
13:34
زیرا راهنمای ابرهه برای ویران کردن خانه خدای حرام بود
13:39
و در این باره جریر در هجو فرزدق میگوید
13:43
و این دو همواره با یکدیگر هجو میگفتند و میان آنها دشمنی بود
13:48
جریر میگوید:
13:50
چون فرزدق بمیرد او را سنگسار کنید
13:53
مانند سنگسار شما قبر ابورغال را
13:56
چون ابرهه در مغمس فرود آمد
13:59
مردی از حبشیان به نام اسود را
14:03
با اسبان خود فرستاد تا به مکه رسید
14:07
و اموال تهامه را از قریش و دیگران به سوی او راند
14:12
و در میان آنها دویست شتر متعلق به عبدالمطلب بود
14:16
و او در آن روز بزرگ و سرور قریش بود
14:20
قریش و کنانه و هذیل و هر که در آن حرم بود، برای جنگ با او تصمیم گرفتند
14:26
سپس دانستند که توان جنگ با ابرهه را ندارند
14:31
و ابرهه مردی به نام حناطه را به سوی مکه فرستاد
14:36
و گفت: از بزرگ و شریف اهل این شهر بپرس
14:42
سپس به او بگو
14:43
که پادشاه میگوید:
14:45
من برای جنگ با شما نیامدهام
14:48
بلکه آمدهام تا این خانه را ویران کنم
14:51
اگر در برابر ما مانع نشوید
14:53
نیازی به خون شما ندارم
14:56
و اگر او نمیخواهد با من بجنگد او را نزد من بیاور
15:00
حناطه آمد و آنچه ابرهه گفته بود را با قریش در میان نهاد
15:05
و عبدالمطلب همراه او بیرون آمد
15:07
زیرا در آن زمان او بزرگ قریش بود
15:11
چون عبدالمطلب بر ابرهه وارد شد
15:15
ابرهه در این که چه کند حیران ماند
15:18
زیرا میخواست عبدالمطلب را گرامی بدارد
15:22
گفت: اگر او را با خود بر تخت خویش بنشانم
15:26
این برای من عیب بود
15:29
و اگر آن را رها میکردم در حالی که من بر تخت بودم
15:31
در آن عیبی برای او (خداوند) بود
15:34
پس او از تخت خود فرود آمد و با عبدالمطلب بر زمین نشست
15:39
و نخستین سخنی که به او گفت، به عبدالمطلب گفت
15:43
چه میخواهی؟
15:45
(عبدالمطلب) گفت:
15:46
شما دویست شتر از آن من گرفتهاید
15:49
آنها را به من بازگردانید
15:51
پس ابرهه خشمگین شد و گفت:
15:53
گمان میکردم تو از این بزرگتر و عظیمتر هستی
15:57
آمدهای و از من دربارهٔ شترانت میپرسی
16:00
و از من نمیخواهی که از خانه (کعبه) بازگردم و آن را ویران نکنم
16:05
پس عبدالمطلب سخنی گفت
16:07
که در آن زمان بسیار حساس بود
16:11
و پس از آن به مثلی تبدیل شد که (بر زبانها) زده میشود
16:14
عبدالمطلب گفت:
16:16
من صاحب شترانم
16:18
و برای این خانه پروردگاری است که از آن حمایت میکند
16:21
پس ابرهه گفت:
16:23
او (خانه) نمیتوانست از (دست) من مانع شود
16:26
(عبدالمطلب) گفت:
16:27
تو و آن (کار)
16:29
پس ابرهه گفت:
16:30
شترانش را به او بازگردانید
16:33
و چون عبدالمطلب نزد قریش بازگشت
16:36
آنان را از این خبر آگاه ساخت
16:38
و به ایشان گفت:
16:40
از مکه بیرون بروید
16:42
زیرا توان جنگیدن با ابرهه را ندارید
16:45
پس (مردم) به سوی کوهها بیرون رفتند
16:48
سپس عبدالمطلب برخاست و حلقهٔ در کعبه را گرفت
16:52
و گروهی از قریش با او برخاستند
16:55
از الله دعا میکردند و از او بر ابرهه و سپاهش یاری میطلبیدند
17:00
و عبدالمطلب گفت:
17:03
خدایا، بنده از بار خود حفاظت میکند، پس بار خود را حفاظت فرما
17:08
هرگز صلیب ایشان و چارهجوییشان فردا بر چارهجویی تو غالب نشود
17:14
اگر تو آنان را و قبلهٔ ما را رها میکنی
17:17
پس هرچه برایت آشکار شده (انجام ده)
17:20
سپس عبدالمطلب حلقهٔ در را رها کرد
17:23
و با کسانی که همراهش بودند به سوی کوهها رفت تا در آنها پناه گیرند
17:28
و منتظر بودند ببینند ابرهه چه میکند
17:31
چون صبح شد، ابرهه
17:33
برای ورود به مکه آماده شد
17:36
و فیل خود را آماده کرد و سپاهش را سامان داد
17:39
و چون فیل، محمود را به سوی مکه روانه کرد
17:43
(فیل) زانو زد و با آنان حرکت نکرد
17:45
و در نتیجه بقیهٔ فیلها هم حرکت نکردند
17:49
پس برخی از ایشان گفتند:
17:50
چه چیز فیل را بازداشت؟
17:52
گفتند: نمیدانیم
17:55
(ابرهه) گفت: او را بزنید
17:57
پس فیل زده شد
17:59
اما (فیل) امتناع کرد
18:00
آن را به سوی یمن روانه کردند، برخاست
18:03
به سوی شام روانه کردند، برخاست
18:06
به سوی مشرق روانه کردند، برخاست
18:09
و چون آن را به سوی مکه روانه کردند، زانو زد
18:13
سپس پس از آن
18:15
ناگهان دیدند که الله تبارک و تعالی پرندگان ابابیل را بر ایشان فرستاد
18:21
چنانکه الله تبارک و تعالی فرموده است:
18:24
آیا ندیدی که پروردگارت با یاران فیل چه کرد؟
18:30
آیا نیرنگ ایشان را در گمراهی قرار نداد؟
18:34
«و بر ایشان پرندگانی ابابیل فرستاد»
18:38
بر ایشان سنگهایی از سجیل میافکند.
18:45
«پس ایشان را چون کاه جویدهشده گردانید»
18:50
بله
18:51
اینگونه الله تبارک و تعالی پرندگان ابابیل را فرستاد
18:56
و ابرهه و همراهانش با سنگهایی از سِجِّیل مورد اصابت قرار گرفتند
19:01
پس الله تبارک و تعالی همهشان را هلاک کرد
19:06
و گفته شده است:
19:07
که برخی از ایشان باقی ماندند
19:09
تا قوم خود را از آنچه الله تبارک و تعالی با ایشان کرد آگاه سازند