از مجموعهٔ تصاویری از زندگی صحابه (سریال تکمیل شد)
· درس 63 از 93
تصاویری از زندگانی صحابه - قسمت (78) - القاقا بن عمرو رضی الله عنه - قسمت اول
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:15
جمعیت مودت بر آن است که
0:17
برای شما تصاویری از زندگی صحابه را ارائه دهد
0:21
(عبارتی نامفهوم در متن پیادهشده؛ ترجمه نمیشود)
0:25
رحمهالله
0:26
(نام قعقاع بن عمر) رضیاللهعنه
0:51
اکنون ما در سال نهم هجرت هستیم
0:54
سالی که مسلمانان آن را «سال وفود» نامیدند
0:58
و اینک شهر پیامبر (صلواتاللهوسلامهعلیه) سینهی فراخ خود را میگشاید
1:04
تا با طلوع هر صبح، یک یا چند هیئت را پذیرا شود
1:09
که از نواحی جزیرةالعرب به آنجا میآمدند
1:13
تا اسلام خود را در حضور پیامبر (علیه الصلاة والسلام) اعلام کنند
1:17
و بر شنیدن و اطاعت با او بیعت نمایند
1:20
و اینها بزرگان گرامی از سران بنی تمیماند
1:25
که پس از دشمنی و رمیدگیِ طولانی، در برابر اسلام فروتنی میکنند
1:28
و به مدینه بهعنوان مسلمانانی مطیع میآیند
1:32
و دستهای خود را برای بیعت با رسول (صلواتاللهوسلامهعلیه) دراز میکنند
1:38
و در همان حال که آن قوم در حضور پیامبر کریم (صلیاللهعلیهوسلم) اسلام خود را اعلام میکردند
1:45
و جوایزی را که به آنان بخشیده شده بود دریافت میداشتند
1:49
پیامبر (صلواتاللهوسلامهعلیه) جوانی از میان آنان را زیر نظر گرفت
1:54
و در چهرهاش دقیق شد
1:56
سپس اندکی به او خیره شد و فرمود
1:59
(کلمهای نامفهوم در متن پیادهشده؛ ترجمه نمیشود)
2:01
آنگاه قعقاع بن عمر پاسخ داد
2:04
پیامبر فرمود: برای جهاد در راه الله چه آماده کردهای ای قعقاع؟
2:10
گفت: اطاعت از الله و رسولش
2:13
و اسبهای تیزرو و نیزههای برنده
2:17
فرمود: آن هدف است
2:20
و از آن روز
2:22
قعقاع بن عمر جان و شمشیر خود را در راه اطاعت از الله و رسولش (صلیاللهعلیهوسلم) قرار داد
2:29
و پشت اسبهای اصیل را بستر خود ساخت
2:32
پس بیا این لحظات درخشان را با قعقاع بن عمر سپری کنیم
2:38
و فرماندهاش، شمشیر اسلام خالد بن ولید رضیاللهعنه و ارضاه
2:44
خالد بن ولید هنوز پهلوی خود را به آسایش نسپرده بود که از جنگهای ارتداد فارغ شد
2:51
که نامهی ابوبکر صدیق رضواناللهعلیه به او رسید
2:56
که در آن فرمانش داده بود به سوی فتح سرزمین عراق روی آورد
3:00
و آن را از دست ایرانیان بیرون آورد و مردمش را به دین خدا درآورد
3:05
اما سپاهیان خالد کم شده و پراکنده شده بودند
3:10
زیرا برخی از آنان در جنگهای سخت ارتداد به شهادت رسیده بودند
3:14
و برخی دیگر پس از دوری طولانی، به خانوادههای خود بازگشته بودند
3:20
پس از لشکر بزرگ او جز شمار اندکی باقی نمانده بود
3:25
پس به ابوبکر صدیق نوشت و از او کمک طلبید
3:30
چون صدیق رضواناللهعلیه نامهی خالد را گشود
3:34
و از مضمون آن آگاه شد، به کسانی که نزدش بودند گفت
3:38
خالد بن ولید از ما کمک میخواهد
3:41
او را به قعقاع بن عمر کمک کنید
3:44
حاضران از شگفتی آنچه شنیده بودند دهانهایشان باز ماند و گفتند
3:49
ای امیرالمؤمنین، آیا [من] را فرماندهای قرار میدهی؟
3:53
(ادامهی همان سخن)
3:56
صدیق رضواناللهعلیه فرمود
3:59
آری، زیرا صدای قعقاع بن عمر در لشکر، از هزار سوار بهتر است
4:05
و لشکری که در آن قعقاع باشد، شکست نمیخورد
4:09
خالد بن ولید با ده هزار سپاهی به سوی عراق رفت
4:14
و قعقاع بن عمر همراه او بود
4:17
که صدیق رضواناللهعلیه او را برابر هزار سوار به حساب آورد
4:22
و رو به منطقهی حفیر نهاد
4:25
که نزدیک خلیج فارس و در سمت صحرا واقع است
4:29
(ادامهی توصیف موقعیت)
4:31
و هرمز از سوی پادشاه ایران حاکم این منطقه بود
4:36
و اگر نمیدانی، هرمز
4:39
یکی از مردان سرشناسی بود که در زمان خود از ایرانیان به بزرگی و شرف رسیده بود
4:44
و نشانهی شرف او کلاهش بود که ارزشی برابر با صد هزار داشت
4:50
زیرا رسم ایرانیان چنین بود
4:53
که کلاههای خود را به اندازهی شرفشان در میان قومشان قرار میدادند
4:57
پس هرکس به اوج شرف میرسید
4:59
ارزش کلاهش صد هزار بود
5:02
اما هرمز از بدترین فرمانروایان ایرانی در رفتار با عربها بود
5:07
و سختترین آنان در گردنکشی بر ایشان
5:10
عربها از هرمز سخت بیزار بودند
5:13
تا آنجا که او را مثال بدی در شرارت قرار داده بودند
5:17
و در ضربالمثلهایشان میگفتند: بدتر از هرمز
5:21
و بیشتر از هرمز
5:23
هنوز خالد بن ولید بارش را در آن منطقه فرود نیاورده بود
5:28
که نامهای به هرمز نوشت و در آن گفت
5:32
اما بعد
5:34
اسلام بیاور تا سالم بمانی
5:36
یا برای خود و قومت پیمان ذمه را برگزین
5:38
و با دست خود جزیه به مسلمانان بپردازید در حالی که خوار باشید
5:43
وگرنه جز خود را سرزنش مکن
5:46
که من به سوی تو قومی آوردهام که مرگ را دوست دارند
5:49
همانگونه که شما زندگی را دوست دارید
5:52
چون هرمز نامهی خالد بن ولید را خواند، عقلش پرید
5:56
و به اردشیر، پادشاه ایران نوشت
5:59
و او را از آمدن مسلمانان به سوی عراق آگاه کرد
6:02
سپس در همان لحظه برخاست و صفوف لشکرش را آراست و سپاهیانش را گرد آورد
6:07
و با شتاب به سوی آبگاههای حفیر رفت
6:11
و پیش از آنکه خالد با لشکرش به آن برسد، در آنجا فرود آمد
6:15
چون خالد بن ولید به حفیر رسید
6:18
به سپاهیانش فرمان داد که بارهای خود را در جایی که برایشان برگزیده بود بیندازند
6:23
گروهی از آنان نزد او آمدند و گفتند
6:26
ای امیر
6:28
دشمن ما بر آب است و ما بیآب هستیم
6:32
و میترسیم از تشنگی بمیریم
6:35
خالد به ایشان گفت
6:37
آیا بار خود را در جایی که فرمانتان دادم فرود نمیآورید؟
6:40
سپس با دشمنتان بر سر آب، چون جانباختگان بجنگید
6:45
به جانم سوگند که آب از آنِ شکیباترین دو گروه و گرامیترین دو لشکر خواهد بود
6:51
و به اذن الله، شما شکیباتر و گرامیترید
6:54
دو لشکر در برابر یکدیگر صف کشیدند
6:58
و هرمز در پیشاپیش سپاهش ایستاد
7:01
و از راست خود امیری از امیران خاندان سلطنت را قرار داد
7:05
و از سمت چپ او، امیر دیگری
7:08
و او در دل خود شرّی را پنهان کرده بود
7:11
صدرش را بر خیانتش هموار کنید
7:13
هُرمز یقین یافت که اگر بتواند خالد بن ولید را بکشد،
7:18
پس او در واقع چهار پنجم راه رسیدن به پیروزی را پیموده است.
7:23
اما او یقین داشت که نمیتواند او را با مبارزه بکشد.
7:29
و تا زمانی که امر چنین است، پس او را از روی غدر و خیانت بکشد.
7:33
و مردم پس از آن هرچه میخواهند دربارهاش سخن بگویند.
7:37
و هر چه میخواهند به او بیفکنند.
7:40
او با گروهی از سواران ویژهاش در میان گذاشت آنچه را که عزم بر آن جزم کرده بود
7:46
و برنامه را با آنان محکم کردم
7:48
و برای هرکدام از آنان وظیفهاش را مشخص کن
7:51
هرمزان از میان صفها بیرون آمد
7:54
در میدانی که میان دو لشکر فاصله بود، ایستاد.
7:57
و هاتفش (رکبها/اطلاعدهنده/تلفنکننده)...
8:01
ای خالد، نزد من بیا؛ ای خالد، برای من ظاهر شو.
8:05
اما او ایستادن خود را نزدیک اردوگاه ایرانیان قرار داد.
8:09
دور از اردوگاه مسلمانان
8:12
خالد بن ولید به محض شنیدن ندای او
8:15
تا آنکه از اسبش پیاده شد و فضائل دیدارش
8:19
اما خالد بهمحض آنکه شمشیرش را برکشید تا با دشمن الله و دشمن خودش به نبرد بپردازد،
8:25
تا اینکه مردانی که هرمز آنان را آماده کرده بود، یکباره بر او جَستند.
8:30
و شمشیرهایشان را برهنه در دست داشتند و میخواستند او را به خیانت و غافلگیرانه بکشند.
8:35
و اینجا آن سواری که صدیق رضیاللهعنه او را برابر با هزار سوار شمرده بود، به پا خاست
8:41
از جایگاهش چون تیر رها شد و به حرکت درآمد.
8:44
و خود را در میدان انداخت و میگفت
8:47
ای دشمن الله، قعقاع بن عمر نزد تو آمد.
8:51
بهراستی القعقاع نزد تو آمد
8:53
سپس [صاعقهوار] بر هرمز و یارانش فرو ریخت
8:57
و مردان دلیر و سرشناسی از لشکر مسلمانان او را دنبال کردند.
9:02
میان دو گروه نبردی کوتاه و برقآسا درگرفت
9:06
خالد با آن (نیزه) جان هُرمُز را از میان دو پهلوی او بیرون کشید
9:10
و قعقاع و همراهانش آن گروه پیمانشکن و بیپروا به آداب جنگ را بر زمین افکندند.
9:16
و پیکرهای بیجانشان را در میدان نبرد بر زمین افکندند
9:20
بر آیینهای از اسبها و شنواییای
9:23
هیچیک از آنان جرأت نکرد که حتی یک چیز ساکن را به حرکت درآورد.
9:27
سپس مسلمانان یک بار دیگر بر دشمنشان حمله کردند.
9:32
آنان را از جایگاههایشان عقب راندند.
9:35
و آنان را وادار کردند که پشت کنند و بگریزند
9:38
و ایشان را میان کشته و زخمی و شکستخورده پراکنده کردند.
9:43
و چون جنگ پایان یافت و سلاحها بر زمین نهاده شد،
9:46
خالد به قعقاع بن عمرو نگریست و گفت
9:50
خدا رحمت کند ابوبکر را، که او از ما بهتر مردان را میشناخت.
9:55
همانا خلیفهٔ رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) راست گفت، آنگاه که فرمود
10:00
لشکری که قعقاع بن عمرو در آن باشد، شکست نخواهد خورد.
10:05
روز حفیر میان خالد بن ولید و قعقاع بن عمرو پیمان بست
10:10
و جای شگفتی نیست، زیرا خالد جایگاه یارش را در میدانهای نبرد شناخته بود
10:16
و در هنگام سختی، آنگاه که کار جدّی شود و پیشامدهای دشوار فرا رسد، یاریاش (پناه و بینیازیاش) کجاست؟
10:21
او را به فرماندهی گماشت و سنگینترین مسئولیتها را بر دوشش نهاد.
10:27
او را بازوی راست خود در یرموک قرار داد و در روز یرموک (دگرگون شد / جای دیگری گرفت)
10:32
و در روز فتح دمشق، او با آن (شخص) ماجرایی داشت که هیچکس جرئت ورود به آن را نداشت.
10:38
مگر آنان که دلهایشان از سنگ خارا تراشیده شده و اندیشههایشان از گوهر ساخته شده است
10:45
خالد بن ولید در روز فتح دمشق یکی از چهار فرمانده بود
10:50
زیر فرمان ابوعبیده بن الجراح کار میکردند
10:55
همانا خالد، خواه فرمانده کلی لشکر بود
11:00
مادر فرمانده یکی از گردانهای او
11:03
او بسیار حریص بود که قعقاع بن عمر همراه او باشد.
11:09
زیرا خالد همواره آرزو داشت که خودش و همراهانش معجزات بیاورند
11:16
و چه کسی همانند قعقاع بن عمرو است که معجزات را پدید آورد؟
11:20
دمشق در آن زمان از هر سو با دیوارهای استوار و محکمی احاطه شده بود.
11:26
احاطهی دستبند به مچ
11:29
و اطراف آن را از سه سو خندقی ژرف فرا گرفته بود.
11:34
و آن را پنج در بود
11:37
در اوقات صلح، با طلوع هر صبح گشوده میشود
11:41
تا مردم از آن (بیرون بیایند) و به آن وارد شوند
11:44
و با هر شامگاه بسته میشود
11:48
از دزدان و راهزنان، بر جان و مال خود مطمئناند.
11:53
هنگامی که آن شهر کهن در معرض تهاجم یک مهاجم قرار گرفت
11:57
مادرشوهرش درهایش را بست
12:00
و خندقهایشان را با آب پر کردند
12:02
ناگهان آن جزیرهای استوار و نفوذناپذیر است
12:05
محاط با دیوارها و آبها، در آن واحد
12:09
ابوعبیده بن الجراح دربهای دمشق را میان خودش و فرماندهانش تقسیم کرد.
12:15
او پیش دروازهی جابیه فرود آمد.
12:18
عمر بن العاص در برابر دروازهٔ توما فرود آمد
12:21
شرحبیل بن حسنه در برابر دروازهی فرادیس فرود آمد
12:25
یزید بن ابیسفیان در برابر دروازهٔ کوچک فرود آمد.
12:29
اما خالد بن ولید
12:32
او و یارش قعقاع بن عمر، جلوی دروازهٔ شرقی فرود آمدند.
12:37
و این درها از همه محکمتر و نیرومندتر بود.
12:41
مسلمانان منجنیقهای خود را پیرامون شهر مستحکم نصب کردند
12:47
و تانکهایشان را نزدیک درهایش مستقر کردند
12:50
فرد حماة المدینة جنود الدبابات
12:54
و دژهایشان با پرتاب منجنیقها (از پا) درآمد
12:57
مسلمانان هیچ وسیلهای برای واداشتن دشمن به تسلیم نیافتند
13:02
جز محاصره
13:04
اما محاصره دمشق طولانی شد
13:06
تا آنکه به هفت ماه یا حدوداً آن رسید
13:10
و تنگنای محاصرهشدگان درون دمشق چنین نبود
13:13
از تنگنایی که محاصرهکنندگان از بیرون بر آن وارد میکردند، سختتر
13:17
مسلمانان بهتدریج با نوعی ناامیدی از یکدیگر میپرسند
13:21
چگونه ما به فتح شهر دست مییابیم و کی؟
13:24
پاسخ آنان بر زبان خالد بن ولید آمد
13:28
و همراه او قعقاع بن عمر
13:31
خالد بن ولید گوشهایی داشت که هر آنچه پشت دیوارهای دمشق گفته میشد را میشنید
13:37
و چشمانی که هر آنچه در آن میگذرد را میبیند
13:40
ناگهان روزی چشمانش گفتند:
13:43
ای امیر
13:45
بهراستی که (ابن) او در دمشق، در کهنسالیاش، برایش فرزندی متولد شد
13:49
پس از انتظار طولانی،
13:51
او بسیار شادمان شد،
13:53
و شادیاش به جایی رسید که
13:55
حاکم شهر و سپاهیانش را دعوت کرد
13:58
تا فردا شب به ضیافتی گرد آیند که گروهگروه بیایند.
14:01
در آنجا غذاهای نفیس خواهند خورد،
14:04
و در میان آن، شراب کهنه خواهند نوشید
14:07
و تا بامداد شادی و سرخوشی خواهند کرد.
14:10
و ای امیر، بر تو است که این فرصت را غنیمت شماری.
14:14
فرمانده الهامیافته شتاب کرد،
14:17
و نردبانهایی از طناب ساخت،
14:19
و برای این یورش، شمار کافی از «اوهاق» فراهم آورد.
14:24
«اوهاق» همان طنابهای محکمی است
14:27
که در سر هر یک، حلقهای است که مردان چابک آن را پرتاب میکنند،
14:31
و به هر چه پرتاب شود، آویزان میشود.
14:34
چون شب فرا رسید و تاریکیاش جهان را در بر گرفت،
14:38
خالد به سربازانش گفت:
14:40
ما به باروی شهر بالا خواهیم رفت،
14:43
و چون تکبیر ما را شنیدید،
14:45
گروه بزرگی از شما پشت سر ما بالا بروند،
14:48
و بقیهتان از دروازه به درون بریزید.
14:51
سپس او همراه قعقاع بن عمر و دستهای اندک از یارانش رفت،
14:54
و شمار کمی از یارانش،
14:57
با شنا و تکیه بر مشکهای آب، از خندق گذشتند،
15:00
تا به دیوارهای شهر رسیدند.
15:03
سپس اوهاق خود را پرتاب کردند،
15:05
و آنها را بر شرفههای دیوار استوار ساختند،
15:08
و از آن بالا رفتند تا بر فراز دیوار سوار شدند،
15:12
و نردبانهای طنابی که همراه داشتند را از بیرون دیوار برپا کردند
15:16
برای هر کس که بخواهد از آن بالا رود،
15:18
و از درون دیوار برای هر کس که بخواهد به شهر فرود آید.
15:22
سپس خالد تکبیر گفت،
15:24
و سپاهیانش از خندق گذشتند،
15:26
سپس او و قعقاع بن عمر از پیش دروازه فرود آمدند،
15:30
نگهبانانش را کشتند و قفلهایش را گشودند،
15:34
و سپاه خدا از بالا و پایین به شهر ریختند،
15:38
و در حالی که تهلیل و تکبیر میگفتند، به درون دمشق هجوم بردند.
15:42
پس در آن شهر استوار، وحشت و هراس فراگرفت،
15:46
و بر نگهبانانش بیم و بیتابی چیره شد.
15:49
آنان با یکدیگر رایزنی کردند،
15:52
و تصمیم گرفتند که دیگر دروازههای شهر را با دست خود بگشایند
15:56
تا مسلمانان با صلح وارد شوند،
15:58
نه آنکه با جنگ داخل شوند،
16:01
و جنگجویان را بکشند و زنان و فرزندان را اسیر کنند و غنیمتها را تصاحب نمایند.
16:05
پس شهر را گشودند.
16:07
و اگر چنین نمیکردند،
16:09
مسلمانان به یاری خدا آن را فتح میکردند.
16:12
و تا دیداری دیگر با قعقاع بن عمر،
16:16
که جان و شمشیر و نیزهاش را
16:19
در طاعت الله و رسول او، صلیاللهعلیهوسلم، نهاد،
16:23
و بستر خود را بر پشت اسبهای تیزرو گسترد.
16:27
به راستی آواز قعقاع بن عمر در لشکر،
16:35
از هزار سوارکار بهتر است.
16:38
ابوبکر صدیق