از مجموعهٔ تصاویری از زندگی صحابه (سریال تکمیل شد)
· درس 78 از 93
تصاویری از زندگانی صحابه - قسمت (93) - العباس بن عبدالمطلب رضی الله عنه.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:15
جمعیت مودت با افتخار
0:17
میخواهد نمونههایی از زندگی صحابه را به شما ارائه دهد:
0:21
«عبدالرحمن رأفت الباشا» — رحمهالله —
0:25
(این بخش) رحمهالله است.
0:30
العباس بن عبدالمطلب رضیاللهعنه
0:48
به زعیم قریش، عبدالمطلب بن هاشم رسید
0:54
که زنی خردمند و زیبا وجود دارد
0:57
از دختران پادشاهان ربیعه، که نُتیله نام دارد.
1:01
پس به سوی او شتافت، او را برای خود خواستگاری کرد و با او ازدواج نمود.
1:05
پس برای او فرزندی زیبا و خوشقد و قامت به دنیا آورد،
1:09
با چهرهای درخشان.
1:11
پس بسیار شاد شد و سپس عباس را فراخواند.
1:15
از شادی شیخ مکه تنها دو سال نگذشت
1:21
تا آنکه خانهٔ او بار دیگر فرصت یافت که شادی تازهای او را فرا گیرد،
1:25
زیرا برای پسرش عبدالله
1:28
فرزندی به دنیا آمد که از نظر درخشش چهره و زیبایی منظر، همانند عباس بود.
1:33
چون او را دید، اشک در چشمانش جاری شد،
1:36
زیرا آرزو داشت که پدرش زنده باشد
1:39
تا در شادی او شریک شود. سپس او را محمد نامید.
1:44
محمد و عباس در سرپرستی عبدالمطلب بن هاشم بزرگ شدند،
1:49
و جز این نمیدانستند که دو برادرند؛
1:52
با هم صبح میکردند و با هم شب به خانه برمیگشتند،
1:55
از یک کاسه غذا میخوردند،
1:58
و در یک میدان بازی میکردند.
2:01
و چون عباس به ده سالگی رسید،
2:04
پدرش عبدالمطلب درگذشت.
2:07
مکه بهیکباره در سوگ او فرو رفت
2:09
و مردمش بیتاب شدند.
2:12
اما آن دو نوجوان، عباس و محمد،
2:15
بیش از همه بیتاب او بودند،
2:18
زیرا با از دست دادن او طعم یتیمی را چشیدند.
2:22
و چون مناصبی که به عهدهٔ عبدالمطلب بود،
2:25
میان فرزندانش تقسیم شد،
2:27
قریش، با وجود کمسنی عباس،
2:30
مقام سِقایة الحاج (آبرسانی به حاجیان) را به او واگذار کرد،
2:33
زیرا در او نشانههای
2:36
نجابت را میدیدند
2:38
و سروریای را که برای او پیشبینی میکردند.
2:41
و عباس بن عبدالمطلب
2:45
و محمد بن عبدالله رشد کردند،
2:48
و آنان دو جوان با جوانی کامل شدند،
2:51
و تفاوت سنّی میان آن دو از میان رفت،
2:54
تا آنجا که بیننده گمان میبرد آن دو دوقلو هستند.
2:59
روزی کسی پس از مسلمان شدن عباس از او پرسید:
3:04
«آیا تو بزرگتری یا رسولالله صلیاللهعلیهوسلم؟»
3:08
گفت: «او از من بزرگتر است،
3:11
اما سن من دو سال بیشتر از سن اوست»
3:15
و این در حالی بود که به چهلسالگی رسیده بودیم.
3:18
الله سبحانه، محمد بن عبدالله را به رسالت گرامی داشت
3:22
و او را با دین هدایت و حق برانگیخت
3:25
و به او دستور داد که خویشاوندان نزدیکش را انذار کند.
3:29
و از همه به او نزدیکتر، عباس بود،
3:32
زیرا او همبازی محبوب و دوست صمیمیاش بود،
3:35
و عمویش، برادر پدرش بود.
3:38
اما عباس که از پدرش سروری در قومش را به ارث برده بود
3:42
و مقام سِقایة الحاج به او سپرده شده بود،
3:45
مقامی که رقابتکنندگان بر سر آن رقابت میکنند،
3:49
دوست نداشت که از قومش روی بگرداند
3:52
و حریص بود که زعامت خود را در میان آنان حفظ کند.
3:55
پس دعوت رسولالله صلیاللهعلیهوسلم را نپذیرفت،
4:00
اما با این همه، پیوسته محمد صلیاللهعلیهوسلم را در دل خود
4:07
به منزلهٔ برادر از برادرش،
4:09
و دوست صمیمی از دوست صمیمیاش جای میداد،
4:11
و آزار را از او دفع میکرد
4:13
و با نهایت احتیاط از او پاسداری مینمود.
4:16
از جمله آنکه چون پیامبر علیهالصلاةوالسلام
4:21
در شب عقبه با هیئت انصار دیدار کرد،
4:24
عمویش عباس همراه او بود،
4:26
در حالی که هنوز بر شرک بود.
4:28
و عباس نخستین کسی بود که سخن گفت و فرمود:
4:32
«ای گروه خزرج،
4:34
محمد، چنانکه خود میدانید، از ماست،
4:37
و ما او را از قومش حمایت کردهایم،
4:39
از کسانی که همانند ما اندیشهاش را ندارند.
4:42
او در میان قوم و شهرش در عزت و حمایت است.
4:46
و او جز این نخواسته که به شما بپیوندد و به شما ملحق شود.
4:51
پس اگر میبینید که به آنچه او را بدان فرا خواندهاید وفا خواهید کرد،
4:56
آنگاه شما و آنچه بر عهده گرفتهاید.
4:58
و اگر میبینید که او را پس از رفتن به سوی شما تسلیم خواهید کرد و یاریاش نخواهید داد،
5:04
پس همین حالا او را واگذارید،
5:06
زیرا او در میان قوم و شهر خود در عزت و حمایت است.»
5:10
انصار گفتند:
5:12
«ای ابوالفضل، آنچه گفتی را شنیدیم.»
5:15
سپس به رسولالله علیهالصلاةوالسلام روی کردند و گفتند:
5:19
«ای رسول خدا،
5:21
برای خود و پروردگارت از بیعت آنچه دوست داری بگیر.»
5:25
و چون بیعت تمام شد،
5:27
رسولالله صلیاللهعلیهوسلم همراه عمویش عباس زیر تاریکی شب به مکه بازگشت.
5:34
و چون قریش عزم جنگ بدر کرد،
5:37
عباس خوش نداشت که در جنگ با پسر برادرش شرکت کند،
5:41
اما زعامتش در میان قومش او را ناگزیر ساخت که به ناچار در آن شرکت کند،
5:47
و او را یکی از دوازده مردی قرار داد
5:50
که در طول جنگ عهدهدار اطعام لشکر مشرکان شدند.
5:55
اما رسولالله علیهالصلاةوالسلام
5:58
یاری و پشتیبانی عمویش عباس را فراموش نکرد،
6:03
پس به یارانش فرمود:
6:05
«هر کس ابوالبختری بن هشام را ببیند، او را نکشد،
6:08
و هر کس عباس بن عبدالمطلب را ببیند، او را نکشد،
6:12
زیرا آن دو با اکراه بیرون آمدهاند.»
6:15
و چون الله برای پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در بدر پیروزی را مقرر فرمود
6:20
و از مشرکان هرکس کشته شد
6:23
و عدّهای از ایشان به اسارت گرفته شدند.
6:25
عباس بن عبدالمطلب از جمله اسیرانی بود که به دست مسلمانان افتادند.
6:32
کسی که او را اسیر کرد، مردی کوچکاندام و ضعیفبنیه بود.
6:37
کنیهاش ابوالیسر بود
6:39
اما عباس درشتاندام و بلندقامت بود، مانند شتر سیاهرنگمایلبهسپیده (اورق).
6:44
وقتی عباس به مکه بازگشت، فرزندانش از ماجرای اسارت او در شگفت شدند.
6:49
از او پرسیدند و گفتند
6:51
ای پدر ما، چگونه ابو الیسر تو را خوشحال کرد؟
6:54
و تو اگر میخواستی، آن را در آستین پیراهنت میگذاشتی.
6:58
او گفت: به الله سوگند ای پسرم، هنگامی که او بر من جَست، در چشم من از فیل بزرگتر مینمود.
7:06
و چون او با دست کوچک و رگبرجستهاش بازوی مرا گرفت
7:10
گمان کردم که خون نزدیک است از ناخنهایم بچکد
7:14
سپس او دستم را پیچاند و آن را پشت سرم قرار داد
7:18
سپس آن یکی را گرفت و به خواهرش ملحق کرد.
7:21
آن دو را با ریسمانی بست.
7:23
و من [در برابر آن] ذخیرهکنندهای هستم که خویشتن را از آن باز نمیدارم و با آن مقاومت نمیکنم
7:28
عباس بن عبدالمطلب اولین شب خود را در اردوگاه اسیران سپری کرد.
7:34
نزدیک به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
7:38
او شروع کرد به نالهای ژرف و پیوسته
7:42
چون نالهاش به گوش پیامبر (ﷺ) رسید، دلش به رقت آمد
7:48
و نشانههای اندوه بر چهرهاش آشکار شد
7:51
اصحابش به او گفتند
7:53
ای رسول الله (ﷺ)، آنچه تو را اندوهگین میکند، ما در آن (کار) قرار دادیم.
7:57
عباس بن عبدالمطلب گفت:
8:01
در آن هنگام مردی از مسلمانان به سوی او برخاست
8:05
او دریافت که بندش بر او به سختی محکم بسته شده است
8:10
پس [او] آن را برای او رها کرد و او ساکت ماند.
8:13
سکوت او باعث نگرانی پیامبر (ﷺ) شد.
8:17
و فرمود: «چرا نالهی عباس را نمیشنوم؟»
8:21
مرد گفت: من بند او را شل کردم.
8:25
پیامبر (ﷺ) فرمود:
8:28
و همین کار را با تمام اسیران کرد
8:31
سپس پیامبر (ﷺ) —
8:34
او از اسیران فدیه میگرفت
8:37
وقتی برایش عمویش را آوردند
8:39
عباس شروع کرد به عذرخواهی از او که مالی نزد وی نیست
8:44
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
8:47
کجاست آن مالی که نزد همسرت، امالفضل، به امانت گذاشتی؟
8:51
و به او گفتم: اگر درست گفته باشم، فضل از آنِ من است، اینگونه
8:55
و ولیّ عبدالله اینچنین
8:57
و ولی عبیدالله اینگونه
8:59
عباس مبهوت ماند، زیرا این امری بود که هرگز جز الله کسی از آن آگاه نبود.
9:06
و در روز احد
9:08
عباس بن عبدالمطلب از همراهی با مشرکان سر باز زد.
9:11
برای جنگ با پیامبر (ﷺ)
9:15
او (رسول الله ﷺ) را خبر داد که قریش در تصمیم گرفتهاند برای (جنگ با) او بیرون آیند.
9:19
از این رو، اثری بزرگ در آمادگی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) و اصحاب ایشان پدید آمد
9:25
و آمادگیشان برای رویارویی با دشمن
9:28
بیست سال از دعوت پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) گذشته بود.
9:34
و عمویش عباس هنوز بر شرک بود.
9:37
و روزی عباس با همسرش امالفضل نشسته بود
9:42
دو تن به برشمردن شمائل کریمانهٔ رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) میپردازند
9:47
و صفات والای او را یاد میکنند
9:49
و داستان آشناییاش با آن مالی را که نزد او امانت گذاشته بود، از نو بازگو میکنند
9:54
در امان و دور از همهٔ مردم
9:57
پس زمانی نگذشت که خود را در حال گفتن به همسرش یافت
10:00
چرا ای امالفضل
10:03
چرا ما سلام نکنیم؟
10:05
امالفضل از این سخنش شاد و خوشحال شد
10:09
گویی او منتظر آن بود که وی این را بگوید
10:13
و در ساعاتی معدود
10:15
عباس بن عبدالمطلب دو شتر سواری برای خودش و همسرش آماده کرده بود.
10:20
و بهسوی مدینه به راه افتاد
10:23
مهاجرین به سوی الله و پیامبرش (صلیاللهعلیهوسلم)
10:28
و چون عباس و همسرش به جحفه رسیدند
10:31
ناگهان با رسول الله (صلوات الله و سلامه علیه) روبهرو شدند
10:35
لشکری انبوه را برای فتح مکه رهبری میکرد
10:38
و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) نیز آن دو را دید و غافلگیر شد.
10:42
دیدار ما بیقرار قبلی بود.
10:45
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به عموی خود پیشدستی کرد و گفت
10:50
چه چیزی شما را به اینجا آورده است، ای عمو؟
10:53
رغبت به الله و رسولش
10:56
او و همسرش کلمه حق را اعلام کردند
11:00
و پس از سرکشی طولانی، در دین الله درآمد
11:03
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) چون این سخن را شنید
11:07
عمّه گواهی میدهد که معبودی جز الله نیست
11:10
و اینکه محمد رسول الله (ﷺ) است
11:13
تا اینکه اشک شادی از چشمانش سرازیر شد و گفت
11:17
هجرت توای عمو، آخرین هجرت
11:20
همانگونه که نبوت من آخرین نبوت است
11:23
از همان لحظه، عباس بن عبدالمطلب عزم کرد
11:28
تا آنچه از خیر و اجر از دستش رفته است، جبران کند.
11:32
او خویشتن و داراییاش را در اطاعت الله نهاد
11:35
و رضای رسولش صلیاللهعلیهوسلم
11:39
در روز حنین، هنگامی که مسلمانان شکست خوردند،
11:43
و از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) رو گردانیدند
11:47
او در کنار او چون شیری غران ایستاد.
11:50
پس شمشیر را با دست راستش از نیام بیرون کشید
11:53
و با دست چپاش لگام قاطر رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را گرفته بود
11:58
و او همچنان با شمار اندکی از یارانش از آن دفاع میکرد
12:02
تا اینکه الله پیروزی را به دست ایشان نوشت
12:06
و روزی که رسول (درود و سلام الله بر او) عزم کرد
12:10
در راه تجهیز سپاه تنگدستی، او اصحاب خود را به بخشش و انفاق فراخواند.
12:15
عباس آمد و مال را پیش رویش فرو ریخت، با ریختنی تمام.
12:20
و هنگامی که پیامبر (ﷺ) به رفیق اعلی پیوست
12:25
و امر به خلیفهاش ابوبکر و عمر رضیاللهعنهما رسید.
12:30
عباس برای ایشان (هر دو) یاوری و مشاوری نیکو بود.
12:34
و سایهشان او را گرامی میدارد و بزرگ میشمارد
12:38
به اعتراف به فضل او و در وفای به پیامبر ﷺ، که بهترین درود و پاکیزهترین سلام بر او باد
12:44
از جمله آن است که وقتی در سال «رمادة» قحطی بر مسلمانان سخت شد
12:49
پستان (شتر و میش) خشکید و کشت خشکید
12:52
و آسمان چنان شد که گویی از مس ساخته شده است
12:56
عمر بن الخطاب با مسلمانان بیرون رفت
12:59
و از خدا طلب باران کرد، اما برای آنان باران نبارید
13:02
آن را چند بار تکرار کرد، و (خدا) پاسخ آنان را نداد
13:06
آنگاه به گروهی از یارانش گفت:
13:08
فردا برای طلب باران بیرون میرویم؛ به کسی که الله هرگاه بخواهد به وسیله او به ما باران دهد
13:13
چون صبح شد، عباس بن عبدالمطلب (به نزد عمر) آمد
13:18
در حالی که پیرمردی سالخورده شده بود، به او گفت:
13:21
ای عمو، با ما بیرون بیا، شاید الله به دست تو به ما باران دهد
13:27
عباس بن عبدالمطلب همراه بیشتر مسلمانان بیرون آمد
13:31
با خشوع و فروتنی، و (در حال) تضرع به الله
13:34
و علی بن ابی طالب پیشاپیش او بود
13:37
و حسن در سمت راست او و حسین در سمت چپ او بودند
13:41
و از پشت سر او گروههای مسلمانان (حرکت میکردند)
13:44
دو رکعت نماز خواندند
13:46
سپس عمر دست عموی رسول الله ﷺ را گرفت
13:51
در حالی که اشکش ریشش را تر میکرد، و گفت:
13:54
ای عموی رسول الله ﷺ، برای ما دعا کن
13:59
عباس دو دستش را به سوی آسمان بلند کرد
14:02
و چشمانش از ترس الله اشک میریخت
14:05
و با دعای شایسته و امید خالص به سوی الله زاری میکرد
14:10
و مردم در پشت سر او آمین میگفتند، با خضوع و گریهکنان
14:15
هنوز دعایش تمام نشده بود
14:18
که آسمان با ابرهای تیره پوشیده شد
14:22
و آسمان باران پیاپی بر زمین فرستاد
14:26
و الله غم را از مسلمانان برطرف کرد
14:29
و سختی را از آنان دور ساخت
14:31
و مردم به دست او سیراب شدند، (او) ساقی حاجیان بود
14:34
الله از او خشنود باد و او را خشنود گرداند
14:37
این عباس بن عبدالمطلب است
14:43
بخشندهترین قریش در دستگشادگی
14:45
و پیوندزنندهترین آنان به خویشاوندان
14:48
(از نسل) محمد بن عبدالله
14:51
به (حق) محمد و یاران او
14:53
(ای که) بنای استوار را یاری کردی
14:56
ای یار، مرا یاری کن و بر من بیفزای
14:59
در ستایش آنان؛ آیا آنان مرا یاری میکنند؟