از مجموعهٔ تصاویری از زندگی صحابه (سریال تکمیل شد)
· درس 35 از 93
تصاویری از زندگانی صحابه - قسمت (50) - الربیع بن زیاد الحارثی رضی الله عنه.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:15
جمعیت مودت با افتخار
0:18
میخواهد نمونههایی از زندگی صحابه را به شما تقدیم کند،
0:22
نوشته عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25
رحمهالله
0:27
ربیع بن زیاد حارثی رضیاللهعنه
0:47
این شهر، شهر رسول الله (ﷺ) است؛
0:51
هنوز اندوه خود را بر فقدان دوست صدیق (ابوبکر) فرو مینشاند،
0:55
و اینها هستند؛ والیان سرزمینها که هر روز بر یثرب وارد میشوند
1:01
تا با خلیفهاش عمر بن خطاب بیعت کنند، بر شنیدن و فرمانبرداری در خوشی و ناخوشی.
1:07
و در یکی از صبحها، هیئت بحرین بر امیرالمؤمنین وارد شد،
1:12
همراه با گروه دیگری از هیئتها.
1:15
و فاروق — رضواناللهعلیه — بسیار حریص بود که سخن واردشوندگان را بشنود،
1:21
شاید در آنچه میگویند، پندی رسا یا
1:25
اندیشهای سودمند یا نصیحتی برای الله و کتاب او و عموم مسلمانان بیابد.
1:31
پس عدهای از حاضران را به سخن گفتن فراخواند، اما چیز قابل توجهی نگفتند.
1:37
پس به مردی روی کرد که نشانههای خیر در او دیده میشد، و به او اشاره کرد و گفت: «آنچه نزد توست، بگو.»
1:44
پس آن مرد الله را حمد گفت و ثنای او را به جای آورد، سپس گفت:
1:48
ای امیرالمؤمنین، تو زمامداری این امت را بر عهده نگرفتی
1:53
مگر به عنوان آزمونی از سوی الله عزوجل که تو را به آن مبتلا کرد.
1:57
پس در آنچه بر عهده گرفتهای، از الله بترس،
1:59
و بدان که اگر بزغالهای در کنار ساحل فرات گم شود،
2:03
روز قیامت از آن بازخواست خواهی شد.
2:06
پس عمر به گریه افتاد و گفت:
2:09
از آن روز که تو را به خلافت برگزیدم، هیچکس مرا چنان که تو تصدیق کردی، تصدیق نکرد.
2:13
تو کیستی؟
2:15
گفت:
2:16
ربیع بن زیاد حارثی.
2:19
گفت:
2:20
برادر مهاجر بن زیاد؟
2:22
گفت: آری.
2:24
چون مجلس پراکنده شد، عمر بن خطاب ابوموسی اشعری را فراخواند
2:29
و گفت:
2:30
کار ربیع بن زیاد را پیگیری کن،
2:33
که اگر راستگو باشد، در او خیر بسیاری است
2:36
و یاوری برای ما در این امر.
2:39
او را به کار گمار و خبر او را برایم بنویس.
2:42
هنوز روزی چند نگذشته بود
2:45
که ابوموسی اشعری لشکری آماده کرد
2:48
برای گشودن مناثر از سرزمین اهواز،
2:51
به فرمان خلیفه.
2:53
و ربیع بن زیاد را در لشکر قرار داد،
2:56
و برادرش مهاجر را نیز.
2:58
ابوموسی اشعری مناثر را محاصره کرد
3:01
و با اهل آن نبردهایی سخت آزمود،
3:04
که جنگها نظیر آن را کم دیدهاند.
3:07
مشرکان از شدت دلاوری و استواری عزم،
3:10
چنان نشان دادند
3:12
که به خاطر کسی خطور نمیکرد.
3:14
و کشتار در میان مسلمانان بسیار شد،
3:17
به گونهای که هر برآوردی را از دست داد.
3:19
و مسلمانان در آن روز
3:21
در حالی که روزه رمضان داشتند، میجنگیدند.
3:24
چون مهاجر، برادر ربیع بن زیاد، دید
3:27
که کشتار در صفوف مسلمانان فزونی گرفته است،
3:30
تصمیم گرفت جان خود را بفروشد
3:33
به طلب خشنودی الله.
3:35
پس خود را حنوط کرد و کفن پوشید و به برادرش وصیت کرد.
3:39
پس ربیع نزد ابوموسی رفت و گفت:
3:42
مهاجر عزم کرده است که جان خود را بفروشد،
3:45
در حالی که روزهدار است،
3:47
و مسلمانان نیز بر اثر سختی جنگ و شدت گرسنگی و تشنگی روزه
3:49
دچار چیزی شدهاند
3:51
که عزمهایشان را سست کرده است،
3:53
و آنان از افطار سر باز میزنند.
3:55
هرچه صلاح میدانی انجام ده.
3:57
پس ابوموسی اشعری ایستاد
3:59
و در لشکر ندا داد:
4:01
ای گروه مسلمانان،
4:03
بر هر روزهداری عزم کردهام
4:05
که اگر سست شود یا از جنگ بازایستد،
4:08
از آبریزی که نزد من است بنوشد،
4:10
تا مردم هم از آن بنوشند و مژده داده شوند.
4:12
چون مهاجر سخن او را شنید،
4:15
جرعهای آب نوشید و گفت:
4:18
به خدا سوگند که آن را از تشنگی ننوشیدم،
4:21
بلکه عزم امیرم را نیکو داشتم.
4:24
سپس شمشیر خود را کشید
4:26
و به سوی صفوف رفت و آنها را شکافت،
4:28
و مردان را بیهیچ ترس یا بیم به خاک افکند.
4:32
چون به میان لشکر دشمن فرو رفت،
4:34
از هر سو بر او حلقه زدند،
4:37
و شمشیرهایشان از پیش و پس بر او فرود آمد،
4:41
تا آنکه به خاک افتاد.
4:43
سپس سرش را بریدند
4:45
و آن را بر بلندی مشرفی بر میدان نبرد نصب کردند.
4:49
ربیع به آن نگریست و گفت:
4:52
خوشا به حال تو و نیکو بازگشتنی!
4:55
به خدا سوگند که این کار را برای تو میکنم،
4:57
و برای کشتن مسلمانان، إن شاءالله.
5:00
چون ابوموسی دید...
5:02
و چون اندوه برادرش بر ربیع فرود آمد
5:05
و آنچه از خشم و غیرت در سینهاش بر دشمنان خدا برانگیخته شد، دریافت،
5:09
فرماندهی لشکر را به او واگذاشت
5:12
و برای گشودن شهر سوس آماده شد.
5:15
ربیع و سپاهیانش چون گردباد بر مشرکان هجوم بردند،
5:19
و چون سیلی که صخرهها را فرو غلطاند، بر دژهای آنان ریختند.
5:24
صفوف آنان را پراکنده ساختند و قدرتشان را درهم شکستند،
5:27
و الله مناثر را به دست ربیع بن زیاد به زور گشود.
5:31
پس جنگجویان را کشتند و زنان و فرزندان را به اسارت گرفتند.
5:34
و آنچه را که الله بخواهد از غنیمت به دست آورد، به دست آورد.
5:37
ستارهٔ ربیع بن زیاد پس از نبرد مناثر درخشید.
5:41
و نامش بر زبانها افتاد.
5:44
و یکی از فرماندهان سرشناس شد که برای کارهای بزرگ امید بسته میشدند.
5:50
پس چون مسلمانان تصمیم به فتح سجستان گرفتند،
5:54
فرماندهی لشکر را به او سپردند،
5:57
و پیروزی را به دست او آرزو کردند.
6:00
ربیع بن زیاد با لشکر جهادگرش در راه الله به سوی سجستان روان شد.
6:05
از بیابانی گذشت که درازای آن هفتاد و پنج فرسخ بود،
6:09
که حیوانات درنده از بیاباننشینان، از پیمودن آن درمانده میشدند.
6:14
نخستین چیزی که با آن روبهرو شد، رستاق زالِق بر مرز سجستان بود،
6:19
و آن روستایی آباد است با کاخهای باشکوه،
6:22
که با دژهای استوار احاطه شده است،
6:25
پر از نعمتها و میوههای فراوان.
6:28
آن فرمانده زیرک، پیش از رسیدن به رستاق زالِق، جاسوسان خود را در آن گسیل داشت.
6:33
پس دانست که آن قوم به زودی جشن و جشنوارهٔ خود را برپا خواهند کرد.
6:38
پس منتظرشان ماند تا در شب جشن، ناگهان و در غفلتشان بر آنان تاخت،
6:43
و شمشیر را بر گردنهایشان نهاد و آنان را به زور گرفت.
6:47
پس بیست هزار نفر از ایشان را به اسارت گرفت.
6:49
و دهقانشان اسیر دستش شد.
6:52
و در میان اسیران، غلامی از آن دهقان بود.
6:56
آنان دیدند که او سیصد هزار [درهم] گرد آورده تا آن را نزد ارباب خود ببرد.
7:01
ربیع به او گفت: این اموال از کجاست؟
7:05
گفت: از یکی از روستاهای آقای من.
7:09
گفت: آیا او هر سال یک روستا را به اندازهٔ این مال میدهد؟
7:15
گفت: آری. گفت: چگونه؟
7:18
گفت: با تیشهها و داسها و عرق پیشانیمان.
7:23
و چون نبرد به پایان رسید،
7:26
دهقان به سوی ربیع آمد و فدیهٔ خود و خانوادهاش را پیشنهاد کرد.
7:31
ربیع به او گفت: من تو را آزاد میکنم اگر فدیهای بزرگ به مسلمانان بدهی.
7:36
گفت: چقدر میخواهی؟
7:38
گفت: این نیزه را در زمین فرو کن،
7:42
سپس طلا و نقره را بر آن بریز تا آن را کاملاً بپوشاند.
7:47
گفت: پذیرفتم.
7:49
پس گنجینههای زر و سیم خود را بیرون آورد،
7:52
و شروع کرد به ریختن آنها بر نیزه تا آن را پوشاند.
7:56
ربیع بن زیاد با لشکر پیروزمند خود به عمق سرزمین سجستان فرو رفت.
8:01
پس دژها زیر سمهای اسبانش فرو میریختند،
8:05
چنانکه برگهای درخت زیر وزش بادهای پاییزی فرو میریزند.
8:10
مردم شهرها و روستاها به استقبالش آمدند، در حالی که امانخواه و فرمانبردار بودند،
8:15
پیش از آنکه شمشیر بر چهرههایشان کشیده شود.
8:18
تا به شهر زرنج، پایتخت سجستان رسید.
8:22
ناگاه دشمن برای جنگ با او آماده شد،
8:26
و دستههای سپاه را برای رویارویی با او آراست،
8:28
و کمکها را برای مقابله با او فراخواند،
8:31
و تصمیم گرفت که او را از شهر بزرگ بازدارد،
8:35
و پیشروی او را بر سجستان، هرچه بهایش گران باشد، متوقف کند.
8:40
سپس میان ربیع و دشمنانش آسیاب سهمگین جنگ به گردش درآمد،
8:45
که هیچیک از دو گروه از دادن قربانیهایی که طلب میشد دریغ نکرد.
8:50
چون نخستین نشانههای پیروزی برای مسلمانان نمایان شد،
8:55
مرزبان آن قوم، که برویز نام داشت، دید
8:59
که باید به آشتی با ربیع بکوشد،
9:02
در حالی که هنوز بقیهای از نیرو در او بود،
9:05
تا شاید برای خود و قومش شرایط بهتری به دست آورد.
9:09
پس فرستادهای از جانب خود نزد ربیع بن زیاد فرستاد،
9:13
و از او خواست که برای دیدار و مذاکره بر سر صلح، وعدهای تعیین کند.
9:18
ربیع درخواست او را پذیرفت.
9:20
ربیع به یارانش فرمان داد که محل را برای پذیرایی از برویز آماده کنند،
9:25
و از ایشان خواست که پیرامون مجلس، تلهایی از اجساد کشتهشدگان دشمن انباشته کنند،
9:30
و در دو سوی راهی که برویز از آن میگذرد،
9:35
اجساد دیگری را بینظم بر زمین بریزند.
9:38
ربیع مردی بلندقامت و بزرگسر بود،
9:42
بسیار گندمگون و تنومند،
9:45
که در دل هرکه او را میدید ترس میافکند.
9:48
چون برویز بر او وارد شد،
9:51
از ترس او اندامهایش به لرزه درآمد،
9:54
و از منظرهٔ کشتار، دلش از هراس تهی شد،
9:58
پس جرأت نکرد به او نزدیک شود،
10:00
و ترسید و برای دست دادن پیش نرفت،
10:03
و با زبانی لکنتدار و آشفته با او سخن گفت.
10:07
و با او صلح کرد بر اینکه هزار غلام خدمتکار به او تقدیم کند،
10:10
و بر سر هر غلام جامی از طلا باشد،
10:14
یعنی کاسهای از طلا.
10:16
ربیع پذیرفت و با برویز بر این صلح کرد.
10:20
و در روز بعد،
10:22
ربیع بن زیاد وارد شهر شد،
10:25
در حالی که این کاروان از خدمتکاران او را در میان گرفته بود،
10:28
میان تهلیل و تکبیر مسلمانان.
10:32
آن روزی با شکوه از روزهای الله بود.
10:36
ربیع بن زیاد همچنان شمشیری برهنه در دست مسلمانان بود،
10:40
که با آن بر دشمنان الله میتاختند.
10:43
پس شهرها را برای آنان گشود و حکومتها را برایشان به دست گرفت،
10:47
تا کار به بنی امیه رسید،
10:50
و معاویه بن ابیسفیان خراسان را به او سپرد.
10:54
با این حال، او از این ولایت دلخوش نبود،
10:58
و این کراهت و دلتنگیاش را افزون کرد
11:01
که زیاد بن ابی
11:03
یکی از بزرگان والیان بنی امیه،
11:06
نامهای به او نوشت که در آن گفته بود:
11:09
امیرالمؤمنین معاویه بن ابیسفیان
11:12
به تو فرمان میدهد که طلا و نقره را
11:15
از غنایم جنگی برای بیتالمال مسلمانان نگه داری،
11:18
و آنچه جز آن است میان مجاهدان تقسیم کنی.
11:22
ربیع در پاسخ نوشت:
11:24
من کتاب الله عزّ و جلّ را یافتم،
11:27
که به غیر آنچه تو به من فرمان دادهای امر میکند،
11:29
بر زبان امیرالمؤمنین.
11:32
سپس میان مردم ندا داد:
11:34
بامدادان نزد غنایم خود بروید و آنها را بگیرید.
11:37
سپس خمس را به دارالخلافه در دمشق فرستاد.
11:41
و چون روز جمعهای فرا رسید که پس از رسیدن این نامه بود،
11:45
ربیع بن زیاد با جامههای سفید به سوی نماز بیرون رفت،
11:49
و خطبهٔ نماز جمعه را برای مردم ایراد کرد، سپس گفت:
11:52
ای مردم!
11:54
من از زندگی سیر شدهام،
11:56
و اکنون دعایی میکنم، پس بر دعای من آمین بگویید.
12:01
سپس گفت:
12:02
خدایا، اگر تو برای من خیر میخواهی،
12:05
مرا زودتر و بیتأخیر به سوی خود بستان.
12:08
پس مردم بر دعای او آمین گفتند.
12:11
و خورشید آن روز غروب نکرده بود
12:14
که ربیع بن زیاد به جوار پروردگارش پیوست.
12:18
از روزی که خلیفه شدم، هیچکس مرا چنان که ربیع بن زیاد تصدیق کرد، تصدیق نکرده است.
12:24
(این سخن از) عمر بن الخطاب است.
12:28
...
12:35
...
12:37
...