از مجموعهٔ تصاویری از زندگی صحابه (سریال تکمیل شد)
· درس 66 از 93
تصاویری از زندگانی صحابه - قسمت (81) - ابوعبید بن مسعود ثقفی رضی الله عنه.
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:15
جمعیت مودت مفتخر است
0:17
که نمونههایی از زندگی صحابه را به شما تقدیم کند
0:22
نوشته عبدالرحمن رأفت پاشا
0:25
رحمهالله
0:30
ربیع بن مسعود ثقفی
0:33
رضیاللهعنه
0:52
این است خلیفهٔ رسولالله
0:54
ابوبکر صدیق
0:56
بر بستر خود آرمیده
0:58
در انتظار حکم الله دربارهاش
1:00
پس از آنکه سنگینی بیماری بر او دشوار شد
1:03
و اینک مردم مدینه
1:05
بر خانهٔ خلیفهٔ مسلمانان رفتوآمد میکردند
1:08
در حالی که هراسان و دلواپس بودند
1:10
و در همان حال که صدیق بود
1:14
جانشین خود را پس از خود فراخواند و گفت
1:17
ای عمر
1:18
من امیدوارم که امروز بمیرم
1:22
پس چون من بمیرم
1:24
تا صبح نکنی، مردم را به جنگ با ایرانیان فرا خوان
1:29
سپس کسی از ایشان را که پاسخ تو را دهد
1:31
کمکی برای سپاه مسلمانانی که آنجا میجنگند گسیل دار
1:35
و هیچ مصیبتی، هر چند بزرگ باشد، شما را از امر دینتان بازندارد
1:40
سپس اندکی نگذشت که پیش از غروب خورشید آن روز جان سپرد
1:45
و فاروق یار خود را در آن شب در خاک نهاد
1:49
و چون صبح برآمد
1:51
نخستین کاری که عمر انجام داد این بود
1:54
که مردم را به جنگ با ایرانیان فراخواند
1:57
و ایشان را بسیار شدید به این کار ترغیب کرد
2:00
اما غافلگیر شد که هیچ یک از ایشان پاسخش نداد
2:04
و این به سبب شدت ترس ایشان از ایرانیان بود
2:07
و بسیاری از شجاعت و سختگیری ایشان که شنیده بودند
2:11
و چون روز بعد فرا رسید
2:13
بار دیگر مردم را فراخواند
2:15
اما هیچ یک از ایشان به او پاسخ نداد
2:18
و چون روز سوم رسید
2:20
بار سوم ایشان را فراخواند
2:23
اما هیچ یک از ایشان برای این کار داوطلب نشد
2:26
و چون روز چهارم رسید
2:29
با سینهای تنگ و اندوهگین نزد مردم بیرون آمد
2:33
و ایشان را به جنگ با ایرانیان فراخواند
2:36
آنگاه ابوعبید بن مسعود ثقفی به پا خاست
2:39
و گفت
2:41
ای امیرالمؤمنین
2:43
ما دعوت شما را شنیدیم
2:45
و فرمان شما را اطاعت کردیم
2:47
و من نخستین کسی هستم که پاسخ شما را میدهم
2:49
و با فرزندانم و خانواده و قبیلهام
2:52
پس چهرهٔ عمر رضیاللهعنه گشوده شد
2:56
و غیرت در سینهٔ مردان جوشید
2:59
و به پیوستن به لشکر جهادگر روی آوردند
3:02
در راه الله
3:04
و چون شمار مسلمانان کامل شد
3:06
یکی از ایشان به عمر بن خطاب گفت
3:09
فرماندهی لشکر را به یکی از پیشگامان
3:12
در اسلام، از مهاجرین یا انصار، بسپار
3:15
زیرا ایشان از نظر جایگاه بلندمرتبهترین مردمند
3:17
و بزرگترین شأن را دارند
3:19
پس گفت: نه، به الله سوگند
3:21
جز این نیست که جایگاه و بزرگی شأن ایشان را
3:24
پیشیگرفتن ایشان در کارهای شایسته بالا برده است
3:26
و شتاب ایشان به دیدار دشمنان الله
3:30
پس اگر از جهاد در راه الله سستی ورزیدند
3:33
و کسی جز ایشان به سوی آن شتافت
3:36
او از ایشان پیشیگیرنده است
3:38
و سزاوارتر به ریاست بر ایشان است
3:41
به الله سوگند که بر ایشان فرمانروایی نمیکنم
3:43
مگر آنکه نخستین مسلمان باشد که به ندای جهاد پاسخ دهد
3:47
سپس ابوعبید بن مسعود ثقفی را فراخواند
3:51
و پرچم را بر لشکر مسلمانان
3:54
که عازم جنگ با ایرانیان بود به او سپرد
3:56
ابوعبید با لشکر خود که شمارش به پنج هزار مجاهد میرسید روانه شد
3:59
(در این لشکر پنج هزار مجاهد بود)
4:01
و برادرش و سه فرزندش و همسرش همراهش بودند
4:05
و هر گاه از قبیلهای از قبایل عرب میگذشت
4:09
ایشان را به جهاد برمیانگیخت
4:11
و ایشان را به شهادت ترغیب میکرد
4:13
پس لشکر همچنان رشد میکرد و بزرگ میشد
4:16
تا به ده هزار مجاهد رسید
4:19
خبر لشکر مسلمانانی که به فرماندهی ابوعبید میآمد
4:22
به گوش ایرانیان رسید
4:26
پس سپاهیان خود را گرد آوردند و نیروهایشان را آماده کردند
4:29
و تصمیم گرفتند ضربهای کاری بر مسلمانان فرود آورند
4:33
که پس از آن برای ایشان ایستادگیای باقی نماند
4:36
و فرماندهی سپاهشان را به یکی از بزرگانشان سپردند
4:41
که جابان نام داشت
4:43
و بر جناح راستشان سوارهای از سرشناسترین سواران خود را گماشتند
4:47
که مردان نام داشت
4:49
دو گروه در نمارق با یکدیگر روبهرو شدند
4:53
و میان آن دو، نبردی سخت و فرساینده درگرفت
4:56
که در آن لشکر مسلمانان
4:59
به فرماندهی ابوعبید
5:01
انواع دلاوری و فداکاری از خود نشان داد
5:03
که گامهای ایرانیان را لرزاند
5:05
و شکست سهمگینی بر ایشان وارد کرد
5:08
و ایشان را به بدترین شکل پراکنده ساخت
5:11
پس جابان فرمانده سپاه
5:14
به اسارت سربازی از سربازان مسلمانان درآمد
5:17
که مطر بن فضه تیمی نام داشت
5:20
مردان در اسارت جنگجوی دیگری افتاد
5:23
که اکتل بن شماخ عکلی نام داشت
5:26
پس اکتل اسیر خود را کشت
5:29
اما جابان
5:30
دریافت که اسیرکنندهاش او را نشناخته است
5:33
پس شروع کرد به خوار کردن خود در برابر او
5:35
و ضعف و ناتوانی و پیری خود را به او نشان میداد
5:39
و از او میخواست که جانش را امان دهد
5:42
و هر چه را بخواهد از بخشش به او وعده میداد
5:45
پس مطر دلش به حالش سوخت و او را امان داد و آزادش کرد
5:49
اما جابان بهزودی از چنگ اسیرکنندهاش رها نشده بود
5:54
که سپاهیان مسلمانان او را شناختند و دستگیرش کردند
5:58
و او را نزد فرمانده لشکر، ابوعبید آوردند
6:01
و گفتند این جابان، فرمانده سپاه ایرانیان است
6:05
در حالی که یکی از سربازان مسلمانان به او امان داده بود
6:08
و آن سرباز او را نمیشناخت
6:10
سپس به او اشاره کردند که کشته شود
6:12
ابوعبید گفت: به خدا سوگند او را پس از آنکه امان داده شده، نمیکشم
6:16
زیرا مسلمانان همچون یک پیکرند
6:19
هرگاه تعهدی به یکی از آنان بسته شود، بر همه آنان لازم میشود
6:23
و او را آزاد کرد
6:25
سپاهیان شکستخورده خود را تسلیم ابوعبید کردند
6:28
و با او صلح کردند که جزیه بپردازند
6:31
و برای او خوراکیهای نفیس و اخبصه آوردند
6:35
و اخبصه نوعی حلواست
6:38
پس چون آنها را پیش او گذاشتند
6:41
از آن روی برگرداند و گفت
6:43
آیا شما به همه سپاهیان مسلمانان به مانند آنچه به من گرامی میدارید، احترام گذاشتهاید؟
6:46
...
6:49
گفتند: این امروز برای ما میسر نشد
6:53
و فردا این کار را خواهیم کرد
6:55
گفت: آن را بردارید که ما به آن نیازی نداریم
6:59
سپس چشمانش اشکآلود شد و گفت
7:02
بد مردی است ابوعبید
7:04
اگر همراه سپاهیان مسلمانان از خانههایشان بیرون بیاید
7:08
و آنان را از میان خانواده و فرزندانشان جدا کند
7:11
سپس از آنان به چیزی اختصاص دهد
7:14
نه، به خدا سوگند، من از آنچه برای من آوردهاید، چیزی نمیخورم
7:19
و نه از آنچه خداوند از غنایم به ما بازگردانده است
7:23
مگر آنچه میانهترین سرباز از سربازان مسلمانان میخورد
7:27
پس آن را برداشتند
7:29
ابوعبید غنایم را جمع کرد
7:32
و در جمله آنچه غنیمت گرفته بود
7:34
نوعی خرمای ممتاز بود
7:36
که نرسیان نامیده میشد
7:38
و آن به نرسی نسبت داده شده است
7:40
پسرخاله پادشاه
7:42
و تنها به او نسبت داده شد
7:44
زیرا او زراعت آن را به خود اختصاص داده بود
7:46
و آن را از دیگر مردم منع میکرد
7:49
و او پادشاه ایران بود
7:51
که این نوع بینظیر خرما را ویژه خود میکرد
7:55
پس جز او و خانوادهاش کسی از آن نمیخورد
7:58
و هر کس که میخواست او را با هدیهای از آن گرامی بدارد
8:02
پس ابوعبید آن را
8:04
میان کشاورزان ایرانی تقسیم کرد
8:06
کسانی که آن را میکاشتند و میچیدند
8:09
و از آن نمیچشیدند
8:11
و پنج یک آن را به بیتالمال مسلمانان در مدینه فرستاد
8:15
و به عمر بن خطاب نوشت که میگوید
8:18
همانا الله ما را از خوراکیهایی برخوردار کرد که پادشاهان ساسانی آنها را حفظ میکردند
8:23
و آنها را از رعیت خود به خود اختصاص میدادند
8:26
پس دوست داشتیم که شما آنها را ببینید، ای امیرالمؤمنین
8:30
تا الله تعالی را بر نعمت و فضل او شکر کنی
8:33
خبر شکست سنگینی که بر ایرانیان وارد شد
8:38
به گوش بزرگشان رستم رسید
8:40
و آنچه بر جابان و فرمانده جناح راستش رفته بود، دانست
8:44
پس از خشم به خود پیچید
8:46
و بر او گران آمد که لشکرهای پیروز ایران شکست بخورند
8:50
در برابر این گروه اندک از اعراب برهنه پا و عریان
8:55
پس خواص خود را گرد آورد و به آنان گفت
8:58
به نظر شما کدام یک از عجم بر عرب شدیدتر است؟
9:02
گفتند: او بهمن ذوالحاجب است
9:06
گفت: درست گفتید
9:08
سپس بهمن را فراخواند
9:10
و پرچم فرماندهی را بر هشتاد هزار جنگجوی نیرومند به او سپرد
9:15
و در لشکرش بیست فیل قرار داد
9:18
که چشم هیچکدام بزرگتر و نیرومندتر از آنان ندیده بود
9:22
پس بهمن با این لشکر پرخروش حرکت کرد
9:25
تا بر کرانه شرقی فرات فرود آمد
9:28
نزدیک محل کوفه
9:31
اما ابوعبید با سپاهش رهسپار شد
9:34
و در کرانه مقابل رودخانه، روبروی اردوگاه ایرانیان اردو زد
9:39
پس بهمن به ابوعبید نوشت که میگوید
9:43
یا شما به سوی ما عبور کنید
9:45
و ما هنگام عبور شما دست بدی به سوی شما دراز نمیکنیم
9:49
و یا ما نیز به سوی شما همینگونه عبور میکنیم
9:52
ابوعبید به اطرافیانش گفت
9:55
نباید ایرانیان در مرگ از ما جسورتر باشند
9:59
و تصمیم به عبور گرفت
10:01
با وجود مخالفت بسیاری از یارانش
10:04
چون بر آن تصمیم گرفت
10:06
و ایرانیان را از آن آگاه کرد
10:08
و در شبی که پیش از عبور بود
10:12
همسر ابوعبید در خوابی که دید
10:16
دید که مردی از آسمان فرود آمد
10:19
و با او کوزهای بود که در آن نوشیدنی بود
10:22
پس به شوهرش و برادرش و سه فرزندش نوشاند
10:26
چون خوابش را برای ابوعبید بازگو کرد
10:29
به او گفت: مژده باد بر تو
10:31
برای من شهادت نوشته شده است، من و برادرم و فرزندانم
10:35
سپس در میان سپاهش ایستاد و گفت:
10:38
ای مردم!
10:40
اگر کشته شدم، برادرم حکم را فرمانده شما قرار دهید.
10:44
اگر او هم کشته شد، فرزندم وهب را فرمانده کنید.
10:48
اگر او هم کشته شد، برادرش مالک را فرمانده کنید.
10:52
اگر او هم کشته شد، برادرش جبر را فرمانده کنید.
10:55
اگر او هم کشته شد، مثنی بن حارثهٔ شیبانی را فرمانده کنید.
11:00
سپس به مسلمانان دستور داد که از رودخانه عبور کنند.
11:03
آنان فرمان را بهجد پذیرفتند.
11:05
و بهسوی ساحل شرقی رود همچون سیل روان شدند.
11:11
و از پلی که در آنجا برپا کرده بودند از رودخانه گذشتند.
11:14
و چون دو لشکر در میدان نبرد روبهروی یکدیگر قرار گرفتند،
11:18
مسلمانان با فیلهایی غافلگیر شدند که پیشاپیش سپاه ایران حرکت میکردند.
11:22
بر پشت و گردن آنها شاخههای انبوه برگ درخت خرما بسته شده بود،
11:29
و زنگهای بزرگ و پرصدا به آنها آویخته بودند.
11:33
پس هر فیل از دور همچون کوهی پردرخت مینمود که بر زمین راه میرود.
11:39
سربازان مسلمان که پیشتر با آنها روبهرو نشده بودند، از آنها هراس کردند.
11:44
و اسبهایشان از آنها رمیدند.
11:47
ابو عبید یقین کرد که ناگزیر باید فیلها و سواران آنها را از میان بردارد،
11:53
تا برای لشکرش پیروزی را محقق سازد.
11:56
پس میان سربازان مسلمان ندا داد که به سوی فیلها بروید و تسمههای آنها را ببُرید،
12:02
مردان را از بالای آنها به زیر کشید و به نقاط حساس آنها نیزه زنید.
12:07
و این [فرمان] پیش روی شماست.
12:10
و همین که سخنش را تمام کرد، به سوی فیل بزرگتر یورش برد،
12:15
تسمهٔ آن را برید و سوارکار بر پشتش را به زمین انداخت.
12:19
اما فیل اندکی بعد با خرطومش ضربهای به او زد که او را بر زمین افکند.
12:25
سپس با پاهایش بر او لگد کوب کرد و او را از پای درآورد.
12:29
پس از ابو عبید، فرماندهی به برادرش حکم رسید.
12:33
او نیز بهعنوان شهید بر زمین افتاد.
12:36
سپس پسر بزرگترش [جای او را گرفت].
12:38
او نیز به پدر و عمویش ملحق شد.
12:40
سپس پسر دومش [جای او را گرفت].
12:42
او نیز به آنان پیوست.
12:44
سپس پسر سومش [جای او را گرفت].
12:46
و سرانجام همان سرنوشت پدر و دو برادر و عمویش را یافت.
12:50
پس خوابی که همسر ابو عبید دیده بود تحقق یافت،
12:54
و تعبیر آن برای او درست درآمد،
12:56
زیرا شهادت برای همهٔ آنان نوشته شد.
12:59
مسلمانان در این واقعه به آنچه امیدش را داشتند، یعنی پیروزی، دست نیافتند،
13:03
همان واقعهای که به «واقعهٔ پل» معروف شد.
13:05
جز آنکه دلهای دشمنانشان را از وحشت پر کردند
13:08
و سینههایشان را از هیبت و ترس آکندند.
13:12
و واقعهٔ پل
13:15
رویدادی بزرگ و خطیر بود که پیامدهای فراوانی داشت،
13:18
زیرا روز قادسیه، آن روز درخشان و سپیدروی،
13:21
چندان دور از روز پل نبود.
13:25
(پایان این بخش)