از مجموعهٔ تصاویری از زندگی صحابه (سریال تکمیل شد)
· درس 17 از 93
تصاویری از زندگی صحابه - قسمت (32) - ابوسفیان بن الحارث رضی الله عنه.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:15
جمعیت مودت افتخار دارد
0:18
که نمونههایی از زندگی صحابه را به شما تقدیم کند
0:22
نوشته عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25
رحمه الله
0:27
ابوسفیان بن حارث رضیاللهعنه
0:47
گفت: هنگامی که پیوندهای میان دو نفر برقرار شود
0:50
و بندهای دوستی میان دو تن استوار گردد
0:52
همانگونه که میان محمد بن عبدالله ـ صلوات الله و سلامه علیه ـ
0:58
و ابوسفیان بن حارث پیوند و استواری برقرار بود
1:01
ابوسفیان همسال و همسنوسال رسول الله ﷺ بود
1:06
و همبازی و همسال او به شمار میرفت
1:08
زیرا در زمانی نزدیک به هم متولد شدند
1:11
و در یک خانواده پرورش یافتند
1:13
و او پسرعموی نزدیک پیامبر بود
1:16
پدرش حارث و عبدالله، پدر رسول ﷺ، دو برادر بودند
1:22
که هر دو از صلب عبدالمطلب بودند
1:26
افزون بر این، او برادر رضاعی پیامبر ﷺ بود
1:29
زیرا هر دو را حلیمه سعدیه با هم از پستان خود شیر داد
1:34
و پس از همه اینها
1:36
پیش از بعثت، دوستی صمیمی برای رسول الله ﷺ بود
1:42
و از نظر شباهت ظاهری و رفتاری نزدیکترین مردم به او بود
1:44
آیا خویشاوندی نزدیکتر یا شنیدهای؟
1:47
یا پیوندی استوارتر از آنچه میان محمد بن عبدالله و ابوسفیان بن حارث بود؟
1:54
از اینرو گمان میرفت که ابوسفیان
1:58
نخستین کسی باشد که دعوت پیامبر ﷺ را اجابت کند
2:04
و شتابانترین مردم در پیروی از او باشد
2:07
اما کار برخلاف همه انتظارِ انتظارکشندگان پیش آمد
2:12
زیرا همین که پیامبر ﷺ دعوتش را آشکار کرد
2:16
و عشیره خود را انذار داد
2:18
کینه در دل ابوسفیان نسبت به رسول الله ﷺ شعلهور شد
2:25
و دوستی به دشمنی بدل گشت
2:28
و پیوند خویشاوندی به گسستن
2:30
و برادری به رویگردانی و اعراض
2:33
و ابوسفیان بن حارث، روزی که پیامبر به فرمان پروردگارش آشکارا سخن گفت
2:38
از نامآورترین سواران قریش بود
2:41
و از برترین شاعران آنان به شمار میرفت
2:45
پس نیزه و زبان خود را در جنگ با پیامبر و دشمنی با دعوتش به کار گرفت
2:50
و تمام توان خود را برای زیان رساندن به اسلام و مسلمانان بسیج کرد
2:55
قریش در هیچ جنگی با پیامبر وارد نشد
2:58
مگر آنکه او برافروزنده آتش آن بود
3:00
و هیچ آزاری به مسلمانان نرسید
3:03
مگر آنکه سهم بزرگی در آن داشت
3:06
ابوسفیان شیطان شعر خود را بیدار کرد
3:09
و زبانش را در هجو پیامبر ﷺ به کار انداخت
3:14
و سخنان زشت، رسوا و آزاردهندهای درباره او گفت
3:18
دشمنی ابوسفیان با پیامبر ﷺ به درازا کشید
3:23
تا جایی که نزدیک به بیست سال طول کشید
3:26
در این مدت هیچ نوع نیرنگ علیه رسول را فروگذار نکرد
3:31
و هیچ گونه آزار مسلمانان را
3:34
جز آنکه مرتکب شد و بار گناهش را بر دوش کشید
3:37
اندکی پیش از فتح مکه
3:41
برای ابوسفیان مقدر شد که اسلام آورد
3:43
و اسلام آوردن او داستانی شگفت داشت
3:46
کتابهای سیره آن را ثبت کرده و کتابهای تاریخ نقلش کردهاند
3:51
پس بگذاریم خود مرد درباره داستان اسلامش سخن بگوید
3:55
زیرا احساس او از آن عمیقتر است
3:57
و توصیفش از آن دقیقتر و راستتر است
4:00
گفت: هنگامی که کار اسلام استوار شد و قرارش محکم گشت
4:05
و خبر حرکت پیامبر به سوی مکه برای فتح آن فاش شد
4:09
زمین با همه وسعتش بر من تنگ شد
4:12
و گفتم: کجا بروم؟
4:15
و با چه کسی همراه شوم و با که باشم؟
4:18
سپس نزد همسر و فرزندانم رفتم و گفتم:
4:21
برای خروج از مکه آماده شوید
4:24
زیرا رسیدن محمد نزدیک شده است
4:27
و اگر مسلمانان به من برسند، بیتردید کشته خواهم شد
4:31
به من گفتند:
4:33
آیا وقت آن نرسیده که دریابی عرب و عجم
4:36
در برابر محمد به طاعت درآمدهاند
4:39
و به دین او گرویدهاند
4:41
و تو همچنان بر دشمنی با او پافشاری میکنی؟
4:44
در حالی که تو شایستهترین مردم برای پشتیبانی و یاری او بودی
4:47
پیوسته مرا به دین محمد مایل میکردند
4:51
و به آن ترغیبم مینمودند
4:53
تا آنکه خداوند سینهام را برای اسلام گشود
4:56
همان دم برخاستم
4:58
و به غلامم مذکور گفتم:
5:00
برای ما شتران و توشه آماده کن
5:03
و با پسرم جعثر همراه شدم
5:05
و به شتاب راه بیابانها را در پیش گرفتیم
5:08
میان مکه و مدینه
5:10
زیرا به من خبر رسیده بود که محمد در آنجا فرود آمده است
5:13
و چون به آنجا نزدیک شدم
5:15
خود را ناشناس کردم تا کسی مرا نشناسد
5:18
تا پیش از آنکه به پیامبر برسم کشته نشوم
5:21
و در حضور او اسلامم را اعلام کنم
5:23
و نزدیک یک میل پیاده راه رفتم
5:27
و پیشاهنگان مسلمانان روی به سوی مکه
5:30
گروهگروه پیدرپی در حرکت بودند
5:33
من از ترس آنان از راهشان کناره میگرفتم
5:37
و از اینکه کسی از یاران محمد مرا بشناسد بیمناک بودم
5:39
از اصحاب محمد
5:41
و در همین حال بودم
5:44
که ناگاه پیامبر با کاروان خود نمایان شد
5:47
پس در برابرش ایستادم و روبهرویش قرار گرفتم
5:50
و چهرهام را آشکار کردم
5:52
همین که چشمانش به من افتاد و مرا شناخت
5:55
از من روی گرداند و به سوی دیگری رو کرد
5:58
پس من نیز به سمتی که او رو کرده بود، رو گرداندم
6:01
پس از من روی گرداند و چهرهاش را برگرداند،
6:04
پس من به سوی روی او رفتم،
6:06
تا آنکه این کار را چندین بار کرد.
6:09
من شکی نداشتم، در حالی که به سوی پیامبر میرفتم،
6:12
که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
6:15
از اسلام آوردنم شادمان خواهد شد،
6:17
و اصحابش به شادی او شاد خواهند شد.
6:20
اما مسلمانان چون دیدند
6:22
که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) از من روی گردانده است،
6:25
با من ترشرویی کردند،
6:28
و همگی از من رو گرداندند.
6:30
ابوبکر با من روبهرو شد،
6:32
و بسیار شدید از من روی گرداند.
6:35
و به عمر بن خطاب نگریستم،
6:37
نگاهی که با آن میخواستم دلش را نرم کنم،
6:40
اما دیدم که او از همراهش شدیدتر رویگردان است.
6:43
بلکه یکی از انصار را بر من تحریک کرد،
6:46
و آن انصاری به من گفت:
6:48
ای دشمن الله!
6:50
تو همان کسی هستی که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را آزار میدادی،
6:54
و اصحابش را آزار میدادی،
6:56
و در دشمنی با پیامبر به جایی رسیده بودی که
6:58
شرق و غرب زمین را فرا گرفته بود.
7:01
و آن انصاری همچنان بر من برتری میجست و صدایش را بلند میکرد،
7:05
و مسلمانان با چشمانشان مرا میکاویدند،
7:08
و از آنچه بر من میرفت شاد میشدند.
7:11
در آن هنگام
7:12
عمویم عباس را دیدم،
7:14
و به او پناه بردم،
7:15
و گفتم: ای عمو!
7:17
امیدوار بودم که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) به اسلام آوردنم شاد شود،
7:21
به سبب خویشاوندیام با او،
7:24
و شرافتم در میان قومم،
7:26
و آنچه از او بود که خود میدانی.
7:28
پس با او سخن بگو تا از من خشنود شود.
7:31
گفت: نه، به الله سوگند،
7:33
هرگز یک کلمه با او سخن نخواهم گفت،
7:36
پس از آنچه از رویگردانیاش از تو دیدهام،
7:39
مگر آنکه فرصتی پیش آید،
7:41
که من رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را بزرگ میدارم و از او هراس دارم.
7:46
گفتم: ای عمو!
7:48
پس اگر چنین است، مرا به که واگذاری؟
7:50
گفت:
7:52
نزد من برای تو جز آنچه شنیدی چیزی نیست.
7:54
اندوه بر من چیره شد و غم بر دلم نشست،
7:57
و زمانی نگذشت که پسر عمویم را دیدم،
8:00
علی بن ابیطالب را،
8:02
و درباره کارم با او سخن گفتم،
8:04
او نیز همان سخنی را به من گفت که عمویمان عباس گفته بود.
8:08
در آن هنگام
8:09
نزد عمویم عباس بازگشتم و گفتم: ای عمو!
8:13
اگر نمیتوانی دل رسول را به من مهربان کنی،
8:17
پس آن مردی را که مرا دشنام میدهد و مردم را بر دشنام دادن به من برمیانگیزد، از من بازدار.
8:22
گفت:
8:23
او را برایم توصیف کن.
8:24
پس او را برایش وصف کردم.
8:26
گفت:
8:27
او نعیمان بن حارث نجاری است.
8:31
نزد او رفت و به او گفت:
8:33
ای نعیمان!
8:35
ابوسفیان
8:36
پسرعموی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) است،
8:40
و اگر رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
8:43
امروز بر او خشمگین است،
8:45
روزی از او خشنود خواهد شد.
8:47
پس او از من بازایستاد،
8:49
و پیوسته با او سخن گفت تا آنکه راضی شد که از من بازایستد.
8:53
و گفت:
8:54
از این پس دیگر با او درنمیافتم.
8:57
و چون رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) در جُحفه فرود آمد،
9:01
بر در خانهاش نشستم،
9:03
و پسرم جعفر ایستاده بود.
9:06
چون مرا دید که از خانهاش بیرون میآید،
9:09
با چهرهای از من روی گرداند،
9:11
و من دیدم که راه جلب خشنودی او نیست.
9:13
و هر جا که فرود میآمد، بر در منزلش مینشستم،
9:17
و پسرم جعفر را در برابر خود میایستاندم.
9:21
پس هرگاه مرا میدید، از من روی میگرداند.
9:24
و مدتی بر این حال ماندم.
9:27
چون کار بر من سخت و تنگ شد،
9:30
به همسرم گفتم:
9:32
به الله سوگند، یا رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) از من خشنود خواهد شد،
9:36
یا دست این پسرم را خواهم گرفت،
9:39
سپس هر دو در زمین سرگردان به راه خواهیم افتاد،
9:43
تا از گرسنگی و تشنگی بمیریم.
9:46
چون این خبر به رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) رسید،
9:50
دلش بر من نرم شد.
9:52
و چون از خیمهاش بیرون آمد،
9:54
به من نگریست، نگاهی که از نگاه نخست برایم دلنشینتر بود،
9:58
و امیدوار بودم که لبخند بزند.
10:00
سپس پیامبر (علیهالصلاةوالسلام) وارد مکه شد،
10:04
و من در رکاب او داخل شدم،
10:06
و به سوی مسجد رفت،
10:08
و من پیشاپیش او میدویدم و به هیچ حال از او جدا نمیشدم.
10:12
و چون روز حنین فرا رسید،
10:15
عرب برای جنگ با پیامبر (علیهالصلاةوالسلام) گرد آمد،
10:19
چنان که هرگز گرد نیامده بود،
10:21
و برای رویارویی با او آماده شد، چنان که پیش از آن آماده نشده بود،
10:25
و عزم کرد که آن را پایانبخش اسلام و مسلمانان سازد.
10:30
و رسول (صلواتاللهوسلامهعلیه) بیرون آمد.
10:33
برای دیدارشان در گروهی از یارانش
10:36
پس با او بیرون رفتم
10:38
و چون گروه بزرگ مشرکان را دیدم
10:41
گفتم: به خدا سوگند امروز باید کفاره دهم
10:44
برای هر دشمنی که از من نسبت به رسول الله (ﷺ) سر زده بود
10:49
و پیامبر (ﷺ) از اثر من آنچه را که الله و پیامبرش را خشنود کند به ما نشان دهد
10:53
و چون دو گروه روبهروی هم شدند
10:55
فشار مشرکان بر مسلمانان سخت شد
10:58
و سستی و ناتوانی در میانشان راه یافت
11:01
و مردم از پیامبر (ﷺ) پراکنده میشدند
11:04
و نزدیک بود شکست سختی بر ما فرود آید
11:08
که ناگاه رسول (ﷺ) — پدر و مادرم فدایش باد —
11:11
در میان معرکه، بر استر سفیدش استوار ایستاده بود
11:15
گویی کوهی استوار است
11:18
و شمشیرش را برکشیده بود
11:20
و از خود و از اطرافیانش دفاع میکرد، گویی شیری خشمگین است
11:25
در آن هنگام
11:27
من از اسبم پایین پریدم
11:29
و غلاف شمشیرم را شکستم
11:31
و الله میداند که من میخواستم در راه رسول الله (ﷺ) جان بدهم
11:35
و عمویم عباس لگام استر پیامبر (ﷺ) را گرفت
11:39
و در کنار او ایستاد
11:41
و من هم در جانب دیگر جایم را گرفتم
11:44
در دست راستم شمشیرم بود که با آن از رسول الله (ﷺ) دفاع میکردم
11:47
و در دست چپم رکاب او را گرفته بودم
11:50
چون پیامبر (ﷺ) به نیکی آزمایش من نگریست
11:53
به عمویم عباس فرمود: این کیست؟
11:56
گفت: این برادر تو و پسرعموی توست
11:59
ابوسفیان بن حارث
12:01
پس پیامبر (ﷺ) از او خشنود شد
12:04
فرمود: انجام دادی
12:06
و الله هر دشمنی را که با من داشت بر او بخشید
12:10
و دلم از شادی برای خشنودی رسول الله (ﷺ) از من به پرواز درآمد
12:15
و پای او را در رکاب بوسیدم
12:18
سپس رو به من کرد و فرمود:
12:20
برادرم، به جانم سوگند، پیش برو و بجنگ
12:23
سخنان رسول (ﷺ)، که درود و سلام الله بر او باد، شور و حماسه مرا برانگیخت
12:28
پس بر مشرکان یورش بردم، یورشی که آنان را از جایهایشان برکند
12:32
و مسلمانان نیز با من حمله کردند تا آنان را به اندازه یک فرسخ عقب راندیم
12:36
و آنان را در هر سو پراکنده ساختیم
12:39
ابوسفیان بن حارث از روز حنین
12:43
به خشنودی پسندیده پیامبر (ﷺ) از خودش بهرهمند بود
12:46
و به همراهی بزرگوارانه او خوشبخت میشد
12:48
اما هرگز چشمش را به سوی او بالا نگرفت
12:52
و از شرم او نگاهش بر چهرهاش ثابت نماند
12:56
و از گذشتهاش نزد او شرمسار و خجل بود
12:58
و ابوسفیان انگشتان پشیمانی را میگزید
13:02
بر روزهای سیاهی که در جاهلیت، محروم از نور الله، سپری کرده بود
13:07
و از کتاب او بیبهره مانده بود
13:10
شب و روز بر قرآن خم میشد و آیاتش را تلاوت میکرد
13:14
و در احکامش ژرفاندیشی میکرد و از پندهایش سیر نمیشد
13:19
و از دنیا و زیورهایش روی گردانید
13:22
و با هر عضوی از اعضای خویش به سوی الله روی آورد
13:26
تا آنکه رسول (ﷺ) یک بار او را دید که وارد مسجد میشود
13:32
پس به عایشه رضیاللهعنها فرمود:
13:35
ای عایشه، میدانی این کیست؟
13:38
گفت: نه، ای رسول الله
13:40
فرمود: او پسرعموی من، ابوسفیان بن حارث است
13:45
ببین، او اولین کسی است که وارد مسجد میشود
13:48
و آخرین کسی است که از آن بیرون میرود
13:50
و نگاهش هرگز از بند کفشهایش جدا نمیشود
13:53
و چون رسول (ﷺ)، که درود و سلام الله بر او باد، به رفیق اعلی پیوست
13:59
ابوسفیان بن حارث چون مادری که فرزند یگانهاش را از دست داده، اندوهگین شد
14:04
و بر او گریست، گریه دوستی بر دوست خویش
14:07
و او را با قصیدهای از بهترین مرثیهها سوگواری کرد
14:11
که از شدت اندوه و سوز سرشار بود
14:13
و از حسرت و ناله ذوب میشد
14:16
و در خلافت فاروق، رضیاللهعنه
14:19
ابوسفیان احساس کرد که اجلش نزدیک است
14:22
پس گوری برای خویش با دستانش کند
14:25
و جز سه روز از آن نگذشت
14:29
که مرگ بر او حاضر شد
14:31
گویی با مرگ وعدهای داشت
14:35
پس رو به همسر و فرزندان و خانوادهاش کرد
14:38
و گفت: بر من گریه نکنید
14:41
که به الله سوگند از زمانی که مسلمان شدم به گناهی آلوده نشدم
14:45
سپس روح پاکش جدا شد
14:49
و فاروق، رضواناللهعلیه، بر او نماز گزارد
14:52
و او و صحابه کرام بر فقدان او اندوهگین شدند
14:56
و مرگ او را مصیبتی بزرگ شمردند که بر اسلام و اهل آن فرود آمده است
15:01
ابوسفیان بن حارث، سرور جوانان بهشت
15:07
محمد رسول الله