از مجموعهٔ تصاویری از زندگی صحابه (سریال تکمیل شد)
· درس 60 از 93
تصاویری از زندگی صحابه - قسمت (75) - سعد بن معاذ رضی الله عنه
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:15
جمعیت مودت مفتخر است
0:17
که نمونههایی از زندگی اصحاب را در اختیار شما بگذارد
0:22
«لعد الرحمن رأفة الباشا» (این عبارت مبهم است)
0:25
رحمهالله
0:30
سعد بن معاذ رضیاللهعنه
0:49
سعد بن معاذ در روزی که اهل نور نبوت (در یثرب) بودند،
0:53
سواری از برجستهترین سواران یثرب بود،
0:56
و از نظر قدرت و منزلت، والاترین و سرشناسترین آنان بود.
1:00
او در اوج جایگاه بنی عبد الأشهل قرار داشت،
1:03
و بنی عبد الأشهل نیز در اوج جایگاه قبیله اوس بودند.
1:07
او بزرگ و سرور اوس بود.
1:10
او درباره خبرهای دعوتگر مکی، مصعب بن عمیر، میشنید،
1:14
اما زیاد به آن اهمیت نمیداد.
1:17
او میدانست که مصعب مهمان پسرخالهاش، اسعد بن زراره، است،
1:22
و این دو با هم در پراکندن دعوت به دین نو در سراسر یثرب همکاری میکنند.
1:28
اما به سبب حق پسرخالهاش بر او، سر راه آن دو نمیایستاد.
1:33
در همین حال که سرور اوس در حومه خانههای بنی عبد الأشهل میگشت،
1:39
و اُسید بن حضیر همراهش بود،
1:42
ناگهان دعوتگر مکی و میزبانش را دید که در باغی نزدیک منازل قومش،
1:48
در سایه نخلستانشان آرمیدهاند
1:51
و از آب چاهشان مینوشند.
1:54
گروهی از مؤمنان به دین نو گرد آنان جمع شده بودند
1:59
و از مصعب میخواستند که دین خدا را به آنان بیاموزد
2:03
و بخشی از کتاب خدا را برایشان بخواند.
2:06
این امر بر سرور اوس گران آمد،
2:09
و برایش ناخوشایند بود که جسارت پسرخاله و مهمانش به حدی برسد
2:14
که در خانهاش آشکارا به دین محمد دعوت کنند.
2:18
پس به اُسید بن حضیر گفت:
2:21
«مادرت به عزایت بنشیند ای اُسید!
2:23
برو نزد آن دو، و به این مرد مکی بنگر،
2:27
که آمده تا دین ما را عیب کند،
2:30
و خدایان ما را خوار شمارد، و ناتوانان ما را فریب دهد.
2:34
او را از نزدیک شدن به خانههای ما پس از امروز باز دار.
2:38
سپس بازگرد.»
2:40
«و اگر نبود که پسرخالهام، اسعد بن زراره، است،
2:43
و تو میدانی که او نسبت به من چه جایگاهی دارد،
2:45
تو را در این کار (پاسخ) میدادم،
2:47
و برای من با آن دو کار دیگری بود.»
2:50
اُسید بن حضیر نیزهاش را برداشت
2:53
و به سوی اسعد بن زراره رفت
2:55
و همراهش مصعب بن عمیر،
2:58
تا بالای سرشان ایستاد.
3:00
مصعب با چهرهای گشاده به استقبالش شتافت
3:03
و با سخنی نرم با او سخن گفت،
3:05
و او را به اسلام فرا خواند.
3:07
سپس شروع به تلاوت آیاتی از قرآن کرد
3:10
که دلهای سخت را نرم میکند،
3:13
و جانهای رمیده را به خود جلب مینماید،
3:15
تا آنکه چهرهاش روشن شد و آثار خشم از او زدوده گشت.
3:19
و به مصعب گفت:
3:21
«چه شیرین است این سخن و چه نیکوست!
3:24
اگر بخواهید در این دین نو داخل شوید،
3:27
چه باید بکنید؟»
3:29
گفت: «غسل میکنی و جامهات را پاک میکنی،
3:32
سپس شهادت حق را بر زبان میآوری،
3:35
و دو رکعت نماز برای الله میگزاری.»
3:37
«و این آب از آنِ تو نزدیک است.»
3:40
پس اُسید برخاست و از آب (چاه) برداشت و غسل کرد،
3:43
و شهادت حق را گفت،
3:46
و دو رکعت نماز برای الله گزارد.
3:48
سپس به مصعب گفت:
3:50
«پس از من مردی است
3:52
که اگر از شما پیروی کند، هیچکس از قومش از او تخلف نخواهد کرد،
3:56
و اکنون او را نزد شما خواهم فرستاد.
3:58
پس به نیکی با او رفتار کنید.»
4:00
اُسید به محفل قوم بازگشت.
4:04
وقتی سعد بن معاذ او را در حال آمدن دید،
4:07
به کسانی که همراهش بودند نگریست و گفت:
4:10
«به الله سوگند، اُسید با چهرهای دیگر (غیر از آنچه رفته بود) نزد شما آمده است!»
4:13
(این حدس اوست که اُسید دگرگون شده)
4:16
سپس به او رو کرد و گفت:
4:18
«ای اُسید، چه کردی؟»
4:20
گفت:
4:21
«با آن دو مرد سخن گفتم،
4:23
به الله سوگند هیچ بدی در آن دو ندیدم.»
4:26
سعد بن معاذ خشمگین برخاست،
4:29
و نیزه را از دست اُسید گرفت و گفت:
4:32
«به الله سوگند، گمان نمیکنم تو کاری انجام داده باشی،
4:35
و اگر این وضع ادامه یابد،
4:38
فردا آن دو را در خانهام خواهم دید،
4:41
که همسرم و فرزندانم را
4:43
به ترک دین من و دین پدران و نیاکانم فرا میخوانند.»
4:47
سعد بن معاذ به سوی جایی که
4:50
مصعب و همراهش نشسته بودند، روان شد.
4:52
وقتی پسرخالهاش،
4:54
اسعد بن زراره، او را در حال آمدن دید،
4:56
به مصعب گفت:
4:58
«ای مصعب!
4:59
به الله سوگند، سرور قومش نزد تو آمده است،
5:02
و اگر از تو پیروی کند،
5:04
هیچکس از قومش از او تخلف نخواهد کرد.
5:07
پس بنگر که چه واکنشی نشان میدهی.»
5:09
همین که سعد به آن دو رسید و بالای سرشان ایستاد،
5:13
سعد رو به پسرخالهاش کرد
5:15
و با تندی گفت:
5:17
«ای ابا امامه!
5:19
به الله سوگند،
5:20
اگر خویشاوندی میان من و تو نبود،
5:23
هرگز چنین جرأتی از تو نسبت به من (و در خانهام) روا نمیداشتی.»
5:25
آیا در خانههای ما بر ما چیزی را که ناخوش میداریم میپوشانی؟
5:28
مصعب بن عمیر او را پیشی گرفت
5:31
با چهرهٔ گشاده و سخن شیرین خود
5:34
و گفت: آیا نمینشینی تا بشنوی؟
5:37
اگر آنچه را که میگوییم بپسندی و به آن رغبت داشته باشی
5:40
دعوت ما را پذیرفتی
5:42
و اگر آن را ناخوش داشتی، همین ساعت از تو روی برمیگردانیم
5:46
این سخن دل سعد را به لرزه درآورد و گفت
5:49
به خدا سوگند، راست گفتی
5:51
بیاور آنچه نزد توست
5:53
مصعب به راه افتاد
5:55
اسلام بر سعد بن معاذ عرضه شد
5:57
بهترین شکل عرضه
6:00
و از قرآن بر او تلاوت کرد
6:02
قلبش در برابر آن خاشع نشد.
6:04
و اعضای بدنش به آن آرامش یافت
6:06
و روحش با او تسبیح میگفت
6:08
پس دیری نگذشت که به مصعب گفت
6:11
کسی که میخواهد وارد این خیر شود، چه باید بکند؟
6:15
به الله سوگند، سخنی نیکوتر از آن نشنیدهام
6:18
و هیچ سخنی گرامیتر از این سخن نیست
6:20
و سرور قبیله اوس از جای خود تکان نخورد.
6:23
جز پس از آنکه سخن حق را اعلام کرد
6:26
و به کاروان ایمان پیوست
6:28
سعد بن معاذ نیزهاش را برداشت
6:32
و به سوی باشگاه (مجلس) قوم خود بازگشت.
6:35
چون او را دیدند که رو به آنان میآمد، گفتند:
6:38
قسم میخوریم به الله
6:40
و سعد با حالتی غیر از آنچه با آن رفته بود، نزد شما بازگشت.
6:44
چون به مجلس رسید گفت
6:47
ای فرزندان عبدالاشهل
6:49
چگونه امر مرا در میان شما میدانید؟
6:52
گفتند: سرورِ ما حق است
6:54
و برترین ما از نظر رأی
6:56
و عقل را کامل گردانیدیم
6:58
گفت: پس سخن مردان و زنان شما بر من حرام است.
7:03
تا زمانی که به الله و رسول او (صلیاللهعلیهوسلم) ایمان نیاورید
7:08
در خانههای بنی عبدالاشهل، نه مردی و نه زنی، شبانگاه (به خواب رفت) — (مفهوم: کسی در آن خانهها شب را به سر نبرد که…)
7:12
مگر مسلمان یا مسلمهای
7:15
و از آن روز به بعد
7:17
مصعب بن عمیر
7:19
اولین مبشّر به اسلام
7:21
به خانه سرور قبیله اوس، سعد بن معاذ (رضیاللهعنه) منتقل شد.
7:25
و خانهاش را پناهگاه دعوت قرار داد
7:28
تا آنجا که هیچ خانهای از خانههای انصار باقی نماند
7:31
مگر آنکه در آن مردان مسلمان و زنان مسلمان باشند.
7:36
و بدینترتیب، درهای یثرب به روی مهاجرین از مکه گشوده شد
7:41
و (مردم) گروهگروه و بهتکتک به سوی آن (کعبه) روی آوردند.
7:45
و در آغوش آن (پناه) حمایت و امنیت مییابند
7:49
اسلام آوردن سعد بن معاذ برای اسلام بسیار خیرخواهانه بود.
7:53
و برکت بر مسلمانان
7:56
و او در یاری دعوت، مواضع بزرگ و ارزشمندی داشت.
8:00
آیا جان پیامبر کریم (صلیاللهعلیهوسلم) را پر نکرده است؟
8:04
از روی محبت به او و اعجاب نسبت به او
8:07
در روز بدر، آنگاه که رسول الله (ﷺ) بیرون آمد
8:12
اعتراض کاروان قریش
8:14
کمی نگذشت که خود را در موقعیتی دشوار یافت
8:18
این بدان سبب است که مسلمانان با پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بیرون نرفتند
8:23
جز برای تصرف کاروان
8:26
تعداد نگهبانان آن از چهل مرد تجاوز نمیکند.
8:30
کار ناگهان به رویارویی با لشکر خروشان تبدیل نشد.
8:34
عناد او را میراند و کینهها برمیانگیزدش و تحدی او را به پیش میراند
8:40
و با رسول کریم (صلیاللهعلیهوسلم) هیچکس همراه نبود
8:44
جز سیصد و هفده مرد
8:48
او میبایست تصمیم قاطع را بگیرد
8:51
پس یا به مدینه بازمیگردد
8:54
او لشکر مشرکان را رها کرد تا در میان خانهها جولان دهد.
8:58
او به نیرومندی خود در برابر قبایلی که میان مکه و مدینه پراکنده بودند، فخر و مباهات میکرد.
9:03
یا اینکه لشکر کوچک خود را در برابر لشکر بزرگ مشرکان قرار دهد
9:08
این تصمیم به موضع انصار بستگی داشت.
9:13
زیرا بیشتر سپاهش از آنان بود.
9:16
ایشان همان کسانیاند که بار نبرد را بر دوشهای خود خواهند کشید
9:20
سپس آنان هنگامی که در بیعت عقبه دوم با رسول الله (ﷺ) بیعت کردند
9:26
متعهد شدند که او را از آنچه خودشان و فرزندان و خانوادهشان را از آن حفظ میکنند، حمایت کنند.
9:32
و آنان را به جنگ کردن همراه با او بیرون از سرزمینهایشان وعده نداده بودند.
9:36
در این هنگام سعد بن معاذ ایستاد
9:39
و در سخنانی قاطع و استوار اعلام کرد
9:43
تصمیم انصار بر ورود به نبرد همراه با رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
9:48
گفت: ای رسول الله (ﷺ)
9:51
ما به تو ایمان آوردیم و تو را تصدیق کردیم
9:54
و ما از تو پیمانها و عهدهای خود را گرفتیم که شنوایی و فرمانبرداری کنی.
9:59
پس بفرما ای رسول الله (ﷺ)، به آنچه اراده کردهای عمل کن.
10:02
سوگند به آنکه تو را به حق برانگیخت
10:04
اگر این دریا را با ما بررسی کنی (یا: اگر این دریا را برای ما عرضه کنی)
10:07
با تو در آن فرو میرفتیم.
10:09
ای رسول الله (ﷺ)، ما...
10:11
صبر در جنگ
10:12
صدق در هنگام دیدار
10:14
امید است که الله آنچه را که مایهٔ روشنی چشمت باشد، از ما به تو نشان دهد.
10:18
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) تفسیر کرد
10:21
بدانوسیله، شادمانیای بسیار شدید و بزرگترین شادمانی.
10:24
و پرچم انصار را به سعد بن معاذ سپرد
10:27
پرچم مهاجرین با علی بن ابیطالب بود.
10:31
و در روز خندق
10:33
سعد را در این باره موضعی مشهور بود.
10:36
این بدان سبب است که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
10:39
هنگامی که دید سختیِ هجوم احزاب بر اهل مدینه چقدر شدید است
10:43
او میخواست بار (سنگینی) را از ایشان سبک کند
10:46
با سران غطفان مذاکره کرد
10:48
بر دادن یکسوم محصولات مدینه به آنان
10:51
هنگامی که آنان جنگ با مسلمانان را ترک کنند،
10:54
به این [شرط] راضی شوند.
10:56
پس چون سعد بن معاذ [این مطلب را] دریافت،
10:58
از آنچه میان رسول کریم (صلیاللهعلیهوسلم) [و قبیلهها] میگذشت، [آگاه شد]،
11:02
و [نیز از موضع] غطفان [آگاه شد]،
11:03
به سوی پیامبر (علیهالصلاةوالسلام) روی آورد
11:06
و گفت: آیا این فرمانی است که [آن را] دوست داری
11:09
تا آن را برای تو انجام دهیم،
11:11
یا چیزی است که الله تو را بدان فرمان داده است؟
11:13
[اگر چنین است] میشنویم و فرمان میبریم.
11:15
یا این فرمانی است که برای ما انجام میدهی تا [بار را] از ما سبک کنی؟
11:19
پس [پیامبر] (علیهالصلاةوالسلام) فرمود:
11:21
بلکه این فرمانی است که برای شما انجام میدهم،
11:24
و به الله سوگند آن را جز این نکردم
11:26
مگر از آن رو که دیدم عربها شما را از یک دست نشانه گرفتهاند.
11:30
پس سعد بن معاذ به او گفت:
11:33
ای رسول الله،
11:35
به الله سوگند ما و این قوم بر شرک به الله و پرستش بتها بودیم،
11:41
و [آنان] طمع نداشتند که از ما میوهای را جز به خرید یا [به زور] مهمانی به دست آورند.
11:46
و چون الله ما را به اسلام گرامی داشت،
11:49
و به سبب تو ما را عزت داد،
11:51
[اکنون] از اموال خود به آنان بدهیم؟
11:53
به الله سوگند ای رسول الله،
11:55
به آنان جز شمشیر [چیزی] نمیدهیم،
11:57
تا الله میان ما و ایشان داوری کند،
12:00
و او بهترین داوران است.
12:04
پس رسول کریم (صلیاللهعلیهوسلم) از گفتار سعد شادمان شد
12:07
و [همان را پذیرفت]
12:09
و موضوع [صلح] را کنار گذاشت.
12:11
و در روز خندق این [واقعه] رخ داد که
12:13
سعد با تیری مورد اصابت قرار گرفت که رگ بازویش را برید،
12:16
و او را به مرز مرگ کشاند.
12:19
و در حالی که سعد بن معاذ، جوان اسلام، در حال جان دادن بود،
12:23
رسول الله (صلواتاللهوسلامهعلیه) سر او را بر دامن خود مینهاد
12:29
و او را با جامهای سپید میپوشاند
12:32
و با اندوه و دلتنگی به او مینگریست و میگفت:
12:36
خدایا، سعد در راه تو جهاد کرد،
12:39
و رسولت را تصدیق نمود،
12:41
و آنچه بر عهدهاش بود ادا کرد.
12:43
پس روحش را به بهترین شکلی که روحی را پذیرفتهای بپذیر.
12:47
پس چهره سعد گشاده شد
12:50
در حالی که با سکرات مرگ دست و پنجه نرم میکرد،
12:52
و چشمانش را گشود و گفت:
12:55
سلام بر تو ای رسول الله.
12:58
آگاه باش که من گواهی میدهم که تو رسول الله هستی.
13:01
سپس روح پاکش جدا شد.
13:07
سعد بن معاذ،
13:09
صاحب پرچم انصار در [جنگ] بدر.