از مجموعهٔ تصاویری از زندگی صحابه (سریال تکمیل شد)
· درس 9 از 93
تصاویری از زندگی صحابه - قسمت (24) - ابوالدرداء رضی الله عنه
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:15
جمعیت «مودت» خوشحال است که
0:18
نمونههایی از زندگی صحابه را برای شما ارائه کند
0:22
رحمت الهی شامل حال ایشان باد
0:25
رحمهالله
0:27
ابوالدرداء رضیاللهعنه
0:45
عویمر بن مالک خزرجی برخاست
0:48
ابوالدرداء زود از خواب برخاست
0:52
و به سوی بتی که در شریفترین جای خانهاش ساخته بود رفت
0:57
به آن درود فرستاد و با گرانبهاترین عطرهایی که در فروشگاه بزرگش داشت معطرش کرد
1:03
سپس جامهای نو از ابریشم گرانبها بر آن افکند
1:07
که دیروز یکی از بازرگانانی که از یمن نزدش آمده بود، آن را به او هدیه کرده بود
1:12
و چون خورشید بالا آمد
1:14
ابوالدرداء خانهاش را به قصد فروشگاه ترک کرد
1:18
ناگهان دید که خیابانها و راههای یثرب از پیروان محمد پر شده است
1:23
آنان از بدر بازمیگشتند
1:26
و در پیشاپیشان دستهدسته اسیران قریش بودند
1:29
او از کنارشان گذشت
1:30
اما اندکی بعد با جوانی از قبیله خزرج که در میان آنان بود روبهرو شد
1:35
و از عبدالله بن رواحه پرسید
1:38
آن جوان خزرجی به او گفت
1:40
او در این نبرد بهترین و شایستهترین نقش را ایفا کرد
1:43
و سالم و غنیمتگیر بازگشت و به تو سلام رساند
1:47
پرسش ابوالدرداء درباره عبدالله بن رواحه برای آن جوان شگفتآور نبود
1:52
زیرا همه مردم از پیوند برادری نزدیکی که میان آن دو بود آگاه بودند
1:58
زیرا ابوالدرداء و عبدالله بن رواحه
2:02
در جاهلیت با یکدیگر پیمان برادری بسته بودند
2:05
اما چون اسلام آمد، ابن رواحه آن را پذیرفت
2:09
و ابوالدرداء از آن روی گرداند
2:11
ولی این امر پیوند استوار میان آن دو مرد را نگسست
2:16
زیرا عبدالله بن رواحه همچنان با دیدار از ابوالدرداء به او توجه داشت
2:21
و او را به اسلام فرا میخواند و به آن ترغیب میکرد
2:25
و بر هر روزی از عمرش که با شرک میگذشت افسوس میخورد
2:29
ابوالدرداء به فروشگاهش رسید
2:32
و بر کرسی بلند خود نشست
2:35
و به خرید و فروش پرداخت
2:37
به غلامانش دستور میداد و آنان را بازمیداشت
2:40
و او از آنچه در خانهاش میگذشت هیچ نمیدانست
2:43
در همان هنگام
2:45
عبدالله بن رواحه به خانه دوستش ابوالدرداء میرفت
2:49
و تصمیم قاطعی گرفته بود
2:51
چون به خانه رسید
2:53
دید که در آن باز است
2:55
و امّالدرداء را در حیاط دید
2:58
گفت: سلام بر تو ای کنیز خدا
3:02
گفت: و بر تو سلام ای برادر ابوالدرداء
3:06
گفت: ابوالدرداء کجاست؟
3:09
گفت: به فروشگاهش رفته است
3:12
و زود بازمیگردد
3:14
گفت: آیا اجازه میدهی (داخل شوم)؟
3:17
گفت: با کمال میل و خوشآمدی
3:20
و راه را برای او باز کرد
3:22
و خود به اتاقش رفت
3:24
و به سامان دادن امور خانهاش
3:27
و سرپرستی فرزندانش مشغول شد
3:29
عبدالله بن رواحه وارد اتاقی شد که ابوالدرداء بتش را در آن نهاده بود
3:34
و تیشهای را که با خود آورده بود بیرون آورد
3:37
و به سوی بت خم شد
3:39
و در حالی که میگفت، آن را خرد کرد
3:42
«آگاه باشید که هر چه با الله خوانده شود باطل است»
3:45
«آگاه باشید که هر چه با الله خوانده شود باطل است»
3:48
چون از خرد کردن آن فارغ شد، خانه را ترک گفت
3:52
امّالدرداء وارد اتاقی شد که بت در آن بود
3:56
چون دید که آن به تکههای ریز تبدیل شده، مبهوت ماند
3:59
و پارههای آن را پراکنده بر زمین یافت
4:03
و گونههایش را میزد و میگفت
4:06
ای ابن رواحه، مرا تباه کردی
4:08
ای ابن رواحه، مرا تباه کردی
4:12
زمان زیادی نگذشت
4:14
تا ابوالدرداء به خانه بازگشت
4:17
دید که کنیزش کنار در اتاق بت نشسته
4:21
و گریه میکند و هقهق میزند
4:24
و نشانههای ترس از او بر چهرهاش نمایان است
4:27
گفت: چه شده است؟
4:30
گفت: برادرت عبدالله بن رواحه در غیاب تو آمد
4:34
و با بتت آنچه را که میبینی کرد
4:37
به بت نگاه کرد
4:39
دید که خرد و خاک شده است
4:41
خشمگین شد
4:43
قصد کرد که انتقامش را بگیرد
4:45
اما اندکی نگذشت که خشمش فرو نشست
4:49
و آن خشم از او آرام گرفت
4:51
و در آنچه رخ داده بود اندیشید
4:53
سپس گفت
4:54
اگر در این بت خیری بود، جلوی آسیب را از خود دور میکرد
4:58
سپس بیدرنگ به سوی عبدالله بن رواحه رفت
5:02
و سپس نزد رسول الله صلیاللهعلیهوسلم رفت
5:06
و ورود خود را به دین الله اعلام کرد
5:09
او آخرین فرد از خاندانش بود که اسلام آورد
5:12
ابوالدرداء از همان لحظه نخست ایمان آورد
5:15
به الله و رسولش
5:17
ایمانی که هر ذره وجودش را فرا گرفت
5:20
و از آنچه از خیر از دستش رفته بود، پشیمانی بسیار کرد
5:24
و به درک عمیقی رسید
5:26
از آنچه یارانش پیش از او از فقه دین الله به دست آورده بودند
5:30
و حفظ کتاب الله
5:32
و عبادت و تقوا
5:34
آنها را برای خود نزد الله ذخیره کرده بودند
5:37
و تصمیم گرفت که آنچه را از دست داده با تلاش جدی جبران کند
5:40
و شبزندهداریهای شب را با روزهداریهای روز پیوسته سازد
5:44
تا آنکه به کاروان برسد و از او پیشی گیرد.
5:47
پس به عبادت روی آورد، با یکسرهگی کسی که از همه چیز بریده و یکدل به خدا پیوسته است.
5:51
و به دانش روی آورد، همچون تشنهای که به آب روی میآورد.
5:54
و بر کتاب الله خم میشد؛ کلمات گرامی آن را حفظ میکرد
5:58
و در فهم آیات آن ژرفاندیشی مینمود.
6:00
و چون دید تجارت لذت عبادت را بر او تیره میسازد
6:04
و مجالس دانش از دستش میرود،
6:06
آن را بیدرنگ و بیحسرت رها کرد.
6:09
و کسی در این باره از او پرسید
6:12
پس پاسخ داد: من پیش از روزگار (پیش از پذیرش اسلام) بازرگان بودم،
6:15
در زمان رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم).
6:18
اما چون اسلام آوردم،
6:20
خواستم میان تجارت و عبادت جمع کنم،
6:23
ولی آنچه میخواستم برایم راست نیامد،
6:25
پس تجارت را رها کردم و به عبادت روی آوردم.
6:28
سوگند به آنکه جان ابوالدرداء در دست اوست،
6:31
امروز دوست ندارم که دکانی بر در مسجد داشته باشم
6:35
(که از آن بهره برم)،
6:36
تا نماز جماعتی از من فوت نشود،
6:39
سپس خرید و فروش کنم،
6:41
و هر روز سیصد دینار سود برم.
6:44
سپس به پرسندهاش نگریست و گفت:
6:47
من نمیگویم
6:49
که الله عزوجل خرید و فروش را حرام کرده است؛
6:52
بلکه دوست دارم از کسانی باشم که
6:55
تجارتی و نه خرید و فروشی، از یاد الله (باز ندارد)
6:58
ابوالدرداء تنها تجارت را رها نکرد،
7:01
بلکه دنیا را ترک گفت،
7:03
از زیورها و زرقوبرق آن روی گرداند،
7:06
و به لقمهای خشن که پشتش را راست نگه دارد، و جامهای ستبر که تنش را بپوشاند، بسنده کرد.
7:10
(همین بس بود.)
7:13
روزی گروهی در شبی بسیار سرد و سختسرما بر او وارد شدند؛
7:17
(سرمای) شدید بود.
7:19
پس برای ایشان غذای گرم فرستاد
7:22
و لحافها برای آنان نفرستاد.
7:24
چون خواستند بخوابند،
7:26
درباره لحافها با یکدیگر به رایزنی پرداختند.
7:30
یکی از ایشان گفت:
7:32
من میروم نزد او و با او سخن میگویم.
7:34
دیگری به او گفت:
7:36
رهایش کن.
7:37
اما او نپذیرفت
7:38
و رفت تا بر در اتاق او ایستاد.
7:41
دید که او دراز کشیده است،
7:43
و همسرش نزدیک او نشسته است،
7:46
و بر آن دو جز جامهای نازک نیست،
7:49
که نه از گرما نگاه میدارد و نه از سرما حفظ میکند.
7:53
آن مرد به ابوالدرداء گفت:
7:56
هرگز تو را جز آنگونه نمیبینم که ما شب را میگذرانیم (یعنی در همان حالت خود).
7:59
متاعتان کجاست؟
8:01
ابوالدرداء گفت: ما را در آنجا خانهای است
8:04
که هر متاعی که به دست میآوریم، پیاپی به سوی آن میفرستیم،
8:08
و اگر در این خانه چیزی از آن را نگه میداشتیم،
8:12
همان را به سوی شما میفرستادیم.
8:14
سپس، در راه ما به سوی آن خانه که خواهیم پیمود،
8:18
گردنهای سخت است،
8:20
که در آن سبکبار بهتر از سنگینبار است.
8:23
پس خواستیم بارهای خود را سبک کنیم
8:26
تا شاید از آن بگذریم.
8:28
سپس به آن مرد گفت:
8:30
فهمیدی؟
8:31
آن مرد گفت:
8:32
آری، فهمیدم،
8:34
و خیرت دهاد.
8:36
و در خلافت فاروق – خدا از او خشنود باد –
8:39
ابوالدرداء را خواست که کاری در شام بر عهده گیرد،
8:43
او نپذیرفت،
8:44
عمر بر او پافشاری کرد.
8:45
پس گفت:
8:46
اگر میپسندی که من نزد ایشان بروم تا کتاب پروردگارشان را به ایشان بیاموزم
8:51
و سنت پیامبرشان را
8:53
و با ایشان نماز گزارم، (آنگاه) میروم.
8:55
پس عمر به این کار خشنود شد
8:58
و او را به دمشق روانه کرد.
9:00
چون به آنجا رسید، دید مردم به خوشگذرانی سخت دلبسته شدهاند
9:04
و در نعمت فرو رفتهاند.
9:06
این کار او را سخت آزرد،
9:07
و مردم را به مسجد فراخواند،
9:09
پس گرد او جمع شدند.
9:11
در میان ایشان ایستاد و گفت:
9:13
ای مردم دمشق!
9:15
شما برادران در دیناید،
9:17
و همسایگان در خانهاید،
9:19
و یاوران بر دشمناناید.
9:21
ای مردم دمشق!
9:23
چه چیز شما را از دوستی من باز میدارد
9:25
و از پذیرفتن نصیحت من؟
9:27
و من از شما هیچ چیز نمیخواهم،
9:30
نصیحت من برای خود شماست،
9:32
و هزینهام بر عهده دیگران است.
9:34
چرا علمای شما را میبینم که میروند،
9:37
و نادانان شما را میبینم که دانش نمیآموزند؟
9:39
و شما را میبینم که به آنچه الله عزوجل روزی شما را بر عهده گرفته روی آوردهاید،
9:44
و آنچه را به آن فرمان داده شدهاید رها کردهاید.
9:47
چرا شما را میبینم که چیزی گرد میآورید که نمیخورید،
9:50
و بنایی میسازید که در آن سکونت نمیکنید،
9:52
و آرزویی دارید که به آن نمیرسید؟
9:55
اقوامی که پیش از شما بودند نیز آرزوهای بسیار گرد آوردند،
9:59
اما جز اندکی نگذشت
10:01
که گردآوردههایشان نابود شد.
10:03
و آرزوهایشان را به فریب بیهوده میانداخت،
10:05
و خانههایشان را گورستان میساخت.
10:07
این عاد است، ای مردم دمشق!
10:10
زمین را از مال و فرزند انباشته بود.
10:13
پس هر کس از من ترکهای بخرد، امروز آن را به دو درهم به او میدهم.
10:17
پس مردم به گریه افتادند،
10:19
تا آنکه نالههایشان از بیرون مسجد شنیده میشد.
10:23
و از آن روز به بعد،
10:25
ابوالدرداء در مجالس مردم دمشق آغاز کرد به
10:29
و در بازارهایشان میگشت،
10:31
پاسخگوی پرسنده بود،
10:33
و نادان را آگاه میساخت،
10:35
و غافل را هشدار میداد،
10:37
هر فرصتی را غنیمت میشمرد،
10:39
و از هر مناسبتی بهره میبرد.
10:41
ناگاه از کنار گروهی گذشت
10:44
که بر مردی گرد آمده بودند،
10:46
و او را میزدند و دشنام میدادند.
10:48
پس به سوی ایشان روی آورد و گفت:
10:50
«چه خبر است؟»
10:52
گفتند: مردی مرتکب گناهی بزرگ شده است.
10:55
گفت: به من بگویید، اگر کسی در چاهی افتد،
10:58
آیا او را از آن بیرون نمیآورید؟
11:01
گفتند: چرا.
11:03
گفت: او را دشنام ندهید و نزنید،
11:07
بلکه پندش دهید و آگاهش کنید،
11:09
و خدا را سپاس گویید که شما را از افتادن در گناهش نگه داشت.
11:13
گفتند: آیا او را دشمن نداریم؟
11:16
گفت: من تنها از عملش بیزارم،
11:19
و چون آن را ترک کند، او برادر من است.
11:21
پس آن مرد به گریه و زاری افتاد و توبهاش را اعلام کرد.
11:25
و این جوانی است که به ابوالدرداء روی میآورد
11:28
و میگوید:
11:30
«ای یار رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)، به من سفارش کن.»
11:34
پس به او میگوید:
11:35
«ای پسرم،
11:37
خدا را در آسایش یاد کن،
11:39
تا او تو را در سختی یاد کند.
11:41
ای پسرم،
11:43
یا دانشمند باش، یا دانشآموز،
11:45
یا شنوندهای،
11:47
و چهارم مباش که هلاک میشوی،
11:49
یعنی نادان.
11:51
ای پسرم،
11:53
باید مسجد خانهات باشد،
11:55
زیرا از رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) شنیدم که میفرمود:
11:59
«مساجد خانه هر پرهیزگار است،»
12:02
و خدای عزوجل ضمانت کرده است
12:04
برای کسانی که مساجد خانههایشان باشد:
12:07
آسایش و رحمت،
12:09
و عبور از صراط به سوی خشنودی خدای عزوجل.»
12:13
و این گروهی از جوانان است
12:16
که بر سر راه نشستهاند و سخن میگویند و به رهگذران مینگرند.
12:21
پس به سوی ایشان روی میآورد و میگوید:
12:23
«ای پسرانم،
12:25
صومعه مرد مسلمان خانهاش است،
12:27
که در آن خود و چشمش را نگه میدارد.
12:30
و شما را از نشستن در بازارها برحذر میدارم،
12:32
زیرا آن سرگرم میکند و بیهودهگویی میآورد.»
12:35
و در مدتی که ابوالدرداء در دمشق اقامت داشت،
12:38
والی آن، معاویه بن ابیسفیان، کسی را نزد او فرستاد
12:41
تا دخترش درداء را برای پسرش یزید خواستگاری کند.
12:45
پس او از دادن دخترش دریغ کرد،
12:47
و او را به جوانی از عامه مسلمانان داد
12:50
که دین و اخلاقش را پسندیده بود.
12:52
و این خبر میان مردم پخش شد
12:54
و آنان میگفتند:
12:56
«یزید بن معاویه، دختر ابوالدرداء را خواستگاری کرد
12:58
ولی پدرش او را رد کرد،
13:00
و او را به مردی از عامه مسلمانان داد.»
13:02
پس کسی از علت این کار پرسید،
13:05
و او گفت: من در کار دخترم
13:08
تنها به صلاح دین او نظر کردم.
13:12
پرسیدند: چگونه؟
13:14
گفت: گمان شما درباره دختر ابوالدرداء چیست،
13:16
اگر بندگان در برابرش ایستند و خدمتش کنند،
13:19
و خود را در کاخهایی بیابد
13:22
که درخشش آن چشم را خیره میکند،
13:25
آنگاه دینش در آن روز کجا خواهد بود؟
13:27
و در خلال اقامت ابوالدرداء در سرزمین شام،
13:30
امیرالمؤمنین عمر بن خطاب به آنجا آمد
13:33
و از احوال مردم جویا شد.
13:37
پس شبی به دیدار یارش ابوالدرداء در خانهاش رفت،
13:39
در را زد، دید که قفلی ندارد،
13:43
پس وارد خانهای تاریک شد که هیچ روشنایی در آن نبود.
13:46
چون ابوالدرداء صدای او را شنید،
13:50
برخاست و به او خوشآمد گفت و نشاندش،
13:53
و آن دو به گفتوگوی احادیث پرداختند،
13:56
در حالی که تاریکی هر یک را از دیدن چهره دیگری بازمیداشت.
13:59
پس عمر بالش ابوالدرداء را لمس کرد،
14:03
دید که
14:06
«برذعه» است،
14:08
یعنی پارچهای که بر پشت چهارپا میاندازند.
14:11
و بستر او را لمس کرد، دید که سنگریزه است،
14:14
و رختخوابش را لمس کرد، دید که پارچهای نازک است،
14:18
که در سرمای دمشق هیچ کاری از آن ساخته نیست.
14:21
پس به او گفت: «خدایت رحمت کند،
14:24
آیا برایت گشایش ایجاد نکردم؟ آیا به سوی تو کس نفرستادم؟»
14:27
پس ابوالدرداء به او گفت:
14:30
«آیا حدیثی را که برایمان روایت کردی به یاد میآوری، ای عمر؟»
14:33
رسول الله (ﷺ)
14:36
گفت: و آن چیست؟
14:39
آیا نفرمود: «باید پیام شما از ...»؟
14:42
مانند توشهی مسافری از دنیا
14:45
گفت: «آری.» گفت:
14:48
پس بعد از آن چه کردیم، ای عمر
14:51
عمر گریست و ابو الدرداء گریست
14:54
و همچنان با گریه به یکدیگر پاسخ میدادند
14:57
تا اینکه صبح بر ایشان طلوع کرد
15:00
ابو الدرداء در دمشق ماند
15:03
اهلِ آن را دلداری میدهد و آنان را یادآوری میکند
15:06
و کتاب و حکمت را به ایشان میآموزد.
15:09
تا آنکه یقین (مرگ) به سراغش آمد
15:13
چون بیماری مرگ بر او سخت شد، یارانش بر او وارد شدند
15:16
گفتند: چه چیزی تو را میآزارد؟
15:19
گناهانم
15:22
گفتند: «و آنچه دل میخواهد (چیست)؟»
15:25
گفت: عفو پروردگارم
15:28
سپس به کسانی که پیرامونش بودند گفت
15:31
به من تلقین کنید: لا إله إلا الله
15:34
محمد رسول الله (ﷺ)
15:37
او همچنان آن را تکرار میکرد تا اینکه جان داد.
15:40
و چون ابوالدرداء به جوار پروردگارش پیوست
15:43
عوف بن مالک اشجعی دید
15:47
گستردهجای و سایهگستر (در فضای وسیع و سایههای پربرکت)
15:50
در آن گنبدی بزرگ از چرم است.
15:53
اطرافش پسرانی آرمیدهاند
15:56
هرگز چشمی مانند آن را ندیده است
15:59
فرمود: این از آنِ کیست؟
16:02
به او گفته شد: به عبدالرحمن بن عوف
16:05
عبدالرحمن از قبّه بر او ظاهر شد.
16:08
و به او گفت: ای ابن مالک
16:11
این است آنچه الله عزّ وجلّ به ما عطا فرمود
16:14
و اگر بر این گردنه (ثنیه) مشرف شوی
16:17
اگر آن را میدیدی، آنچه را که چشمت ندیده است، میدیدی
16:20
و آنچه را که گوشت نشنیده است شنیدی
16:23
و آنچه را که به قلبت خطور نکرده بود، یافتی
16:26
ابن مالک گفت
16:29
و برای چه کسی، ای ابو محمد، همهٔ اینها؟
16:32
فرمود: الله عزّ وجل برای ابوالدرداء (آن را) آماده کرده است.
16:35
زیرا [آن کار] دنیا را از او دفع میکرد.
16:38
با دو کف دست و سینه
16:43
عبدالرحمن بن عوف