از مجموعهٔ تصاویری از زندگی صحابه (سریال تکمیل شد)
· درس 82 از 93
تصاویری از زندگی صحابه - قسمت (97) - کعب بن مالک رضی الله عنه
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
بسم الله الرحمن الرحیم
0:15
انجمن مودت افتخار دارد که
0:17
تصاویری از زندگی صحابه را به شما ارائه دهد،
0:21
از عبدالرحمن رأفت الباشا
0:25
خداوند او را رحمت کند،
0:26
درباره کعب بن مالک رضیاللهعنه.
0:46
داستان امروز، سخت و حقیقی است،
0:52
ژرف و راستین است،
0:54
و در نهایت خشونت، عمق و هیجانی است که داستانها میتوانند داشته باشند.
0:59
ای شنوندهٔ گرامی، من قصد داشتم
1:03
که آن را خودم برای شما بازگو کنم،
1:05
اما چون آغاز کردم، دریافتم که بیانم ناتوانتر از آن است که با ظرافتهای دقیق و شگفتانگیزش
1:13
و تصویرهای بدیع و درخشانش
1:16
و عواطف جوشان و سرشارش، آن را به شما منتقل کنم.
1:19
پس ترجیح دادم این کار را به صاحب داستان واگذارم،
1:23
زیرا او از من بیانش برتر است،
1:25
و در بیان خلجانهای نفسش تواناتر،
1:28
و در تصویر زمزمههای وجدانش دقیقتر است.
1:31
پس به کعب بن مالک انصاری گوش فرادهید،
1:34
که شاعر پیامبر، درود و سلام الله بر او باد،
1:38
و او داستانش را برای شما روایت خواهد کرد.
1:41
کعب گفت:
1:42
از رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
1:46
در هیچ غزوهای که انجام داد
1:48
تخلف نکردم،
1:50
مگر در غزوهٔ تبوک،
1:54
و هرگز در آن زمان که از آن غزوه بازماندم، نیرومندتر و توانمندتر از همیشه نبودم.
1:57
پیامبر صلوات الله و سلامه علیه
2:01
هرگاه قصد غزوهای میکرد، خبرش را پنهان میداشت
2:04
و با سخنی دیگر وانمود میکرد،
2:06
جز در این غزوه.
2:08
و شاید دلیلی که پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
2:12
خبرش را پنهان نکرد این بود که
2:14
گرما شدید بود،
2:16
سفر دور و دراز بود،
2:19
میوهها رسیده بودند
2:21
و سایهها دلپذیر شده بودند.
2:23
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم آماده شد
2:27
و مسلمانان نیز همراه او آماده شدند.
2:30
من هم هر روز به بازار میرفتم تا با آنان آماده شوم،
2:34
اما هربار بازمیگشتم
2:37
و کاری انجام نمیدادم.
2:39
با خود میگفتم:
2:41
هر لحظه که بخواهم، میتوانم آماده شوم.
2:45
و همچنان این حال را ادامه دادم
2:48
تا آنکه کار مسلمانان جدی شد،
2:50
و من هنوز چیزی از آمادگیام را انجام نداده بودم.
2:53
در همین حال بودم که
2:55
پیامبر علیهالصلاةوالسلام
2:58
و کسانی که همراهش بودند به حرکت پرداختند.
3:00
تصمیم گرفتم به دنبالشان حرکت کنم
3:03
و به آنان برسم،
3:04
ای کاش این کار را کرده بودم!
3:06
اما این توفیق برایم مقدر نشد.
3:09
سپس اندوه و پریشانی ناشی از کارم مرا فرا گرفت،
3:14
و این اندوه بر غمم افزود
3:16
که هرگاه از خانه بیرون میرفتم و میان مردم میگشتم،
3:20
جز مردی متهم به نفاق،
3:24
یا ناتوانی که خداوند عذرش را به خاطر ناتوانیاش پذیرفته بود، نمیدیدم.
3:27
و رسول الله صلیاللهعلیهوسلم مرا یاد نکرد
3:30
تا آنکه به تبوک رسید.
3:32
پس به یارانش فرمود:
3:34
کعب بن مالک چه کرد؟
3:37
مردی از بنی سلمه گفت:
3:39
او را دو جامهٔ زیبایش و نگاه کردنش به دو طرف بدنش بازداشته است.
3:42
(در این سخن، خودنمایی و غرور او مورد اشاره است.)
3:44
معاذ بن جبل گفت:
3:46
چه بد سخنی گفتی!
3:48
به خدا سوگند، ای رسول الله،
3:50
جز نیکی از او نمیدانیم.
3:53
پیامبر علیهالصلاةوالسلام سکوت کرد
3:56
و چیزی نیفزود.
3:58
سپس به من خبر رسید که پیامبر علیهالصلاةوالسلام
4:02
به سوی مدینه بازگشت.
4:04
اندوه بر من چیره شد،
4:06
و شروع کردم به اندیشیدن دربارهٔ دروغ و گفتن آن،
4:09
که با چه عذری نزد او پوزش بخواهم و فردا از خشمش رهایی یابم.
4:13
و در این کار از هر صاحب رأی از خانوادهام کمک خواستم،
4:17
اما نزد آنان چیزی نیافتم.
4:19
و چون به من گفته شد
4:21
که پیامبر علیهالصلاةوالسلام
4:24
به زودی وارد میشود،
4:26
باطل از من دور شد،
4:28
و دانستم که هرگز با سخنی دروغین از خشم او رهایی نخواهم یافت،
4:31
پس تصمیم گرفتم راستگو باشم.
4:33
آنگاه رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
4:35
سپس رسول الله (ﷺ) صبح کرد
4:38
در مدینه.
4:40
و آن حضرت چون از سفری بازمیگشت،
4:42
نخست به مسجد میرفت
4:44
و در آن دو رکعت نماز میگزارد.
4:46
چون پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
4:49
از دو رکعت فارغ میشد، برای مردم مینشست،
4:52
و کسانی که مانند من بازمانده بودند آمدند،
4:55
و شروع کردند به پوزش خواستن و سوگند خوردن نزد او،
4:58
و آنان حدود هشتاد و چند مرد بودند.
5:01
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
5:05
عذرشان را بر اساس نیتشان پذیرفت،
5:07
برایشان آمرزش خواست،
5:09
و درونشان را به خداوند واگذاشت.
5:11
من به او رفتم
5:13
وچون بر او سلام کردم
5:15
با لبخندی همچون لبخند خشمگین تبسم کرد، سپس فرمود:
5:18
بیا
5:20
پس به راه افتادم و آرامآرام رفتم تا در برابرش نشستم
5:23
آنگاه به من فرمود:
5:25
ای کعب، چه چیز تو را بازداشت؟
5:27
آیا مرکب سواری خود را خریده بودی؟
5:30
گفتم:
5:31
ای رسول الله، به خدا سوگند،
5:34
اگر من نزد کسی جز شما از اهل دنیا مینشستم،
5:37
با عذری که برایش میتراشیدم از خشم او بیرون میآمدم،
5:40
چراکه به خدا سوگند، من توانایی استدلال و بیان دارم.
5:44
اما به خدا سوگند،
5:46
میدانستم اگر امروز سخنی دروغ به تو بگویم،
5:50
تا از من خشنود شوی،
5:52
به زودی خداوند تو را بر من خشمگین خواهد ساخت.
5:55
و اگر سخنی راست به تو بگویم که تو را بر من به خشم آورد،
5:59
همانا امید عفو خداوند را در آن دارم.
6:02
به خدا ای رسول الله،
6:04
برای آنچه کردم هیچ عذری نداشتم،
6:08
و هرگز چون از تو تخلف کردم، توانمندتر و آسودهتر نبودم.
6:13
آنگاه پیامبر (ﷺ) فرمود:
6:16
اما این [سخن] راست گفت.
6:19
سپس به من رو کرد و فرمود:
6:21
برخیز تا خداوند دربارهات حکم کند.
6:24
برخاستم و از مسجد بیرون رفتم.
6:27
کعب گفت:
6:29
پس اندکی نگذشت که مردانی از قوم من دنبالم آمدند
6:32
و به من گفتند:
6:33
به خدا سوگند، ما تو را ندیدهایم که پیش از این گناهی کرده باشی،
6:37
پس چه چیز تو را از آن بازداشت که پیش پیامبر (ﷺ) عذرخواهی کنی،
6:42
چنانکه دیگر متخلفان عذرخواهی کردند؟
6:45
به خدا سوگند، پیوسته مرا ملامت میکردند،
6:48
تا آنجا که خواستم به سوی پیامبر (ﷺ) بازگردم
6:52
و خود را تکذیب کنم.
6:54
اما اندکی نگذشت که به ایشان گفتم:
6:57
آیا کسی جز من در آنچه کردهام شریک بوده است؟
7:00
گفتند: آری،
7:02
دو مرد که همان سخن تو را گفتند،
7:04
و به آن دو نیز همان گفته شد که به تو گفته شد.
7:07
گفتم: آن دو کیستند؟
7:09
گفتند:
7:10
مرارة بن ربیع و هلال بن امیه.
7:14
و ایشان دو مرد صالح بودند
7:16
که در بدر حاضر بودهاند.
7:18
گفتم: در ایشان برای من الگویی هست.
7:21
سپس [بر همان حال] ادامه دادم.
7:23
کعب بن مالک گفت:
7:25
سپس پیامبر (ﷺ) از سخن گفتن با ما سه نفر، از میان کسانی که از او تخلف کرده بودند، نهی فرمود.
7:30
از میان کسانی که از او تخلف کرده بودند
7:32
مردم از ما دوری گزیدند و نسبت به ما دگرگون شدند،
7:35
تا آنجا که زمین برایم ناآشنا شد
7:38
و دیگر آن زمینی که میشناختم نبود.
7:41
و ما پنجاه شب بر این حال ماندیم.
7:45
اما دو یارم
7:47
سست شدند و در خانههای خود نشستند و میگریستند.
7:51
اما من
7:52
از آن سه نفر جوانتر و نیرومندتر بودم،
7:55
پس بیرون میآمدم و نماز را با مسلمانان حاضر میشدم
7:59
و در بازارها گردش میکردم،
8:01
اما هیچکس با من سخن نمیگفت.
8:03
و نزد رسول الله (ﷺ) میآمدم
8:07
و بر او سلام میکردم، در حالی که پس از نماز در مجلس خود بود.
8:11
آنگاه با خود میگفتم:
8:13
آیا لبانش را برای جواب سلام حرکت داد یا نه؟
8:17
و حریص بودم که نزدیک او نماز بگزارم
8:21
تا دزدکی به او نگاه کنم.
8:23
پس چون به نمازم روی میآوردم، او به من روی میآورد،
8:27
و چون به سوی او مینگریستم، از من روی برمیگرداند.
8:30
و چون دوری مردم از من طولانی شد،
8:33
تنگی [دل] بر من سخت شد،
8:35
پس از دیوار باغ ابوقتاده بالا رفتم،
8:38
و او پسرعموی من و محبوبترین مردم نزد من بود.
8:41
بر او سلام کردم،
8:43
به خدا سوگند، جواب سلامم را نداد.
8:46
گفتم: ای ابوقتاده،
8:49
تو را به خدا سوگند میدهم،
8:51
آیا میدانی که من خدا و رسولش را دوست میدارم؟
8:56
پس خاموش ماند.
8:58
دوباره آن را تکرار کردم، باز خاموش ماند.
9:00
بار دیگر تکرار کردم.
9:02
پس گفت:
9:03
خدا و رسولش داناترند.
9:05
در این هنگام
9:07
بازگشتم و از همان راهی که آمده بودم برگشتم.
9:10
سپس چیزی رخ داد که گمانش را نداشتم:
9:13
در حالی که در بازار مدینه راه میرفتم و هیچکس با من سخن نمیگفت،
9:18
ناگاه مردی نبطی از نبطیان شام، که میگفت:
9:22
چه کسی مرا به کعب بن مالک راهنمایی میکند؟
9:25
مردم به سوی من اشاره کردند.
9:27
پس نزد من آمد و نامهای از پادشاه غسان به من داد.
9:31
و در آن [نوشته] بود:
9:33
اما بعد،
9:34
به من خبر رسیده که یارت تو را رها کرده است،
9:37
پس به ما بپیوند تا تو را یاری و دلداری دهیم.
9:41
گفتم چون آن را خواندم:
9:43
و این نیز از آزمایش است،
9:45
پس نامه را به سوی آتش شعلهور بردم
9:49
و آن را در آن انداختم.
9:51
کعب گفت:
9:53
و چون چهل شب از آن پنجاه شب گذشت،
9:56
مردی از نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) به سراغ من آمد
10:00
و گفت: رسول الله (ﷺ) میفرماید:
10:04
به تو دستور میدهد که از همسرت کنارهگیری کنی.
10:07
گفتم: آیا او را طلاق دهم یا چه کنم؟
10:10
فرمود: نه، بلکه از او کناره بگیر و به او نزدیک مشو.
10:14
و همین پیام را به دو یار من نیز فرستاد.
10:17
پس به همسرم گفتم:
10:19
نزد خانوادهات برو و نزد ایشان بمان
10:22
تا آنکه الله در این کار حکم کند.
10:25
پس او نزد خانوادهاش رفت.
10:27
(راوی:) مادر همسر هلال بن امیه،
10:30
نزد رسول الله (ﷺ) آمد
10:33
و گفت: ای رسول الله!
10:36
هلال پیرمردی ناتوان است و خدمتکاری ندارد.
10:40
آیا ناخوش میداری که به او خدمت کنم؟
10:42
فرمود: نه، اما نباید به تو نزدیک شود.
10:45
گفت: به خدا سوگند ای رسول الله!
10:49
از روزی که به خانهاش پناه برده، پیوسته میگرید
10:52
تا به امروز.
10:54
کعب گفت:
10:56
در این هنگام برخی از خویشانم به من گفتند:
10:58
کاش از رسول الله (ﷺ) درباره همسرت اجازه میخواستی،
11:02
همانگونه که به هلال بن امیه اجازه داد،
11:03
شاید به تو نیز اجازه دهد.
11:07
گفتم: به خدا سوگند چنین نمیکنم،
11:10
و نمیدانم اگر دربارهاش بپرسم، پیامبر (ﷺ) به من چه خواهد گفت،
11:14
در حالی که من مردی جوان هستم.
11:16
کعب گفت:
11:17
پس از آن ده شب دیگر ماندم،
11:20
تا آنکه پنجاه شب برای ما کامل شد.
11:23
چون نماز صبح روز پنجاهم را خواندم،
11:27
در حالی که بر پشتبام یکی از خانههایمان بودم،
11:30
و زمین با همه پهناوریاش بر من تنگ شده بود
11:33
و جانم از تنگی سخت به ستوه آمده بود،
11:36
ناگاه صدای فریادکنندهای را از بالای کوه سلع شنیدم
11:40
که با بلندترین صدایش ندا میداد:
11:42
ای کعب بن مالک، مژده باد!
11:44
ای کعب بن مالک، مژده باد!
11:47
همین که صدا به گوشم رسید،
11:49
بیدرنگ به سجده در برابر الله افتادم،
11:52
و دانستم که گشایش به من رسیده است.
11:55
و رسول الله (ﷺ)
11:58
این خبر را به یارانش اعلام کرده بود.
12:01
مردم برای مژده دادن به من شتافتند،
12:03
و نخستین کسی که نزد من آمد سواری بود که بر اسب خود آمد،
12:07
و مژدهدهندگان دیگری نیز نزد دو یار من رفتند.
12:11
چون آنکس که صدایش را شنیده بودم نزد من آمد،
12:14
جامهام را برای او درآوردم
12:16
و آن دو را به سبب مژدهاش بر او پوشاندم،
12:19
و به خدا سوگند جز آن دو جامه نداشتم،
12:22
سپس دو جامه عاریه گرفتم و پوشیدم
12:25
و به سوی رسول الله (ﷺ) روان شدم.
12:29
مسلمانان گروهگروه به استقبالم آمدند
12:32
و به توبهام تبریک میگفتند و میگفتند:
12:35
توبه الله بر تو گوارا باد، ای ابن مالک!
12:39
تا آنکه وارد مسجد شدم،
12:41
و دیدم رسول الله (ﷺ)
12:45
نشسته است و مردم گرداگرد او هستند،
12:47
و چهرهاش چنان میدرخشید که گویی پارهماهی است.
12:51
چون بر او سلام کردم،
12:53
در حالی که چهرهاش از شادی میدرخشید، فرمود:
12:56
مژده باد بر تو، ای کعب!
12:58
مژده باد بر تو به بهترین روزی که از زمان تولدت بر تو گذشته است.
13:01
(از زمانی که مادرت تو را زاد)
13:03
گفتم: ای رسول الله! آیا این از جانب توست
13:05
یا از جانب الله عزّ و جلّ؟
13:08
فرمود: نه، بلکه از جانب الله است.
13:11
گفتم: ای رسول الله!
13:13
از توبهام این است که تمام مالم را رها کنم
13:17
و آن را صدقهای برای الله و رسولش (ﷺ) قرار دهم.
13:23
پیامبر (ﷺ) فرمود:
13:26
بخشی از مالت را نگه دار، ای کعب،
13:29
که آن برای تو بهتر است.
13:31
گفتم: پس سهم خود را که در خیبر است نگه میدارم
13:34
و آنچه را جز آن است صدقه میدهم.
13:36
سپس گفتم: ای رسول الله!
13:39
همانا الله مرا به سبب راستگویی نجات داد،
13:42
و از توبهام این است
13:44
که تا زندهام جز راست نگویم.
13:47
الله از کعب بن مالک انصاری خشنود باد،
13:51
شاعر رسول الله (ﷺ)،
13:55
که با شمشیر و بیان خود از اسلام دفاع کرد،
13:59
و الله درباره او و یارانش قرآنی نازل فرمود
14:03
که همواره در ساعات شب و کنارههای روز تلاوت میشود،
14:07
و تا آنگاه که الله زمین و هر که را بر آن است به ارث ببرد، تلاوت خواهد شد.
14:13
کعب بن مالک، شاعر رسول الله (ﷺ)،
14:20
و یکی از انصار راستگو بود،
14:24
کسانی که الله توبهشان را پذیرفت
14:26
و درباره ایشان قرآنی نازل کرد.
14:36
ای شعر، خشنود باش و گسترده شو
14:38
در ستایش ایشان، آیا آنان همواره چنین بودهاند؟