از مجموعهٔ ریاض الصالحین (باغهای صالحان) (مجموعه کامل شد)
· درس 95 از 190
ریاض الصالحین | قسمت (105) | باب آداب شورا و متصدی
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
ریاضالصالحین از سخنان سرور فرستادگان (صلیاللهعلیهوسلم)
0:09
باب آداب مجلس و همنشینی
0:15
از ابن عمر رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
0:21
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
0:25
هیچیک از شما نباید کسی را از جایگاهش در مجلس برخیزاند و خود در آن جا بنشیند.
0:30
بلکه (در مجلس) جا باز کنید و فضا فراهم آورید.
0:34
ابن عمر چنان بود که اگر کسی از جایگاهش برای او برمیخاست، در آن جا نمینشست.
0:41
متفق علیه.
0:44
از فواید حدیث:
0:46
حرمت برخاستن کسی از جایگاهش و نشستن در جای او.
0:52
سنت، فراخگشایی در مجلس است.
0:54
و این سخن است:
0:55
«تفسّحوا یفسح الله لکم» (جا باز کنید تا الله برای شما گشایش دهد).
0:58
پایبندی به این شعیرهی دینی.
1:01
این کار دلهای اهل اسلام را پیوسته و یکدل و دوستدار هم نگه میدارد، نه پراکنده و کینهتوز.
1:09
افزایش الفت میان مسلمانان.
1:12
و این با تبعیض قائل نشدن میان ایشان در مجالسشان حاصل میشود.
1:17
آموزش مردم به برخاست نکردن برای نشاندن آمده در جایی غیر از آن جایی که مجلس به آن ختم میشود.
1:25
باید نفس با ترک برتریجویی هنگام احترام گذاشتن مردم به صاحبش، تهذیب شود.
1:31
و از ابو هریره رضیاللهعنه (روایت است):
1:36
که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
1:40
هرگاه یکی از شما از مجلسی برخیزد و سپس به آن بازگردد،
1:44
پس او به آن (جایگاه) سزاوارتر است.
1:46
روایت مسلم.
1:48
از فواید حدیث:
1:52
صاحب مجلس نسبت به دیگران به جایگاه خود سزاوارتر است.
1:56
هرگاه صاحب مجلس برای کاری برخیزد و سپس بازگردد،
2:01
او برای جایگاهش از دیگران سزاوارتر است.
2:04
اگر دیگری در جایگاه او نشست،
2:07
صاحب جایگاه میتواند نشسته را برخیزاند.
2:09
و بر نشسته لازم است که بیدرنگ و بیتأخیر از آن جای برخیزد.
2:15
حرص اسلام بر دادن حق هر صاحب حقی به او،
2:20
و بازداشتن امیال نفسها (از زیادهخواهی)،
2:22
تا (نفس) سرکشی نکند و آنچه را که حقش نیست نطلبد،
2:26
پس در زمین فساد نکند.
2:29
و از جابر بن سمره رضیاللهعنهما (روایت است) که گفت:
2:34
هرگاه نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) میآمدیم،
2:39
هر یک از ما در جایی که (مجلس) به آن ختم میشد مینشست.
2:42
روایت ابوداود و ترمذی.
2:46
از فواید حدیث:
2:49
بیان آداب مجلس.
2:52
و آن نشستن در جایی است که مجلس تو را به آن میرساند.
2:55
سزاوار نیست که آمده بر سر حلقه یا مجلس بایستد
3:00
و منتظر بماند که کسی برای او برخیزد،
3:03
چنانکه بعضی از زورگویان و متکبران میکنند.
3:06
آداب در مجالس علم مستحب است.
3:10
برای کسی که در مجلس جای خالی بیابد، جایز است
3:14
که برای پر کردن خلل (صف یا حلقه) از میان مردم بگذرد، تا آنکه آزاری نرساند.
3:18
و اگر بیم آزار داشت، بر او واجب است که
3:22
در جایی که مجلس به آن ختم میشود بنشیند.
3:24
و از ابو عبدالله سلمان فارسی رضیاللهعنه (روایت است) که گفت:
3:31
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
3:35
هیچ مردی در روز جمعه غسل نکند
3:38
و تا جایی که بتواند خود را پاکیزه کند،
3:41
و از روغن خود (به بدن یا موی) بمالد،
3:43
یا از بوی خوش خانهاش بهره گیرد،
3:46
سپس بیرون رود و میان دو نفر جدایی نیندازد،
3:49
آنگاه آنچه را برایش نوشته شده نماز گزارد،
3:52
سپس چون امام سخن گوید، خاموش شود،
3:55
جز اینکه آمرزیده میشود آنچه میان او و جمعهی دیگر است.
4:01
روایت بخاری.
4:03
از فواید حدیث:
4:07
استحباب مبالغه در پاکیزگی و طهارت و آراستگی در روز جمعه.
4:13
از سنت است که انسان برای خود بوی خوش فراهم کند
4:17
و استفاده از آن را عادت خود سازد،
4:20
پس آن را در خانه ذخیره کند.
4:22
کراهت گام برداشتن میان صفوف در روز جمعه،
4:25
مگر برای کسی که جز با آن راهی به نمازگاه نمییابد.
4:29
و (این حکم) شامل امام هم میشود،
4:31
و نیز کسی که بخواهد به صف گسستهای بپیوندد،
4:34
اگر پیشین از این کار سر باز زند.
4:36
و کسی که به سبب ضرورتی بخواهد به جایگاهی که از آن برخاسته بازگردد.
4:41
مشروعیت نماز نافله پیش از جمعه،
4:46
به سبب گفتهی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم):
4:49
«آنچه برایش نوشته شده نماز گزارد».
4:51
جواز نماز نافله در نیمهی روز جمعه.
4:55
زودرفتن به نماز جمعه از آغاز زوال نیست،
4:59
زیرا بیرون آمدن امام پس از زوال است،
5:02
پس وقتی نمیماند که در آن نافله گزارده شود.
5:06
کفاره شدن گناهان از جمعه تا جمعه،
5:09
مشروط است به حاصل بودن همهی آنچه پیشتر گفته شد،
5:13
از غسل و پاکیزگی،
5:15
و خوشبویی یا روغن زدن،
5:17
و پوشیدن بهترین لباسها،
5:19
و راه رفتن با آرامش و وقار،
5:21
و ترک گام برداشتن میان صفوف و جدایی انداختن میان دو نفر.
5:26
و از عمر بن شعیب،
5:28
از پدرش، از جدش رضیاللهعنه (روایت است)،
5:31
که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
5:35
برای هیچ مردی روا نیست که میان دو نفر جدایی اندازد،
5:39
مگر با اجازهی آن دو.
5:41
روایت ابوداود و ترمذی.
5:44
و در روایتی از ابوداود:
5:47
میان دو مرد جز با اجازهی آن دو نشسته نمیشود.
5:51
از فواید حدیث:
5:55
آموزش مسلمانان به رعایت احساسات یکدیگر،
5:58
و تنگ نکردن بر دیگران.
6:02
جایز نبودن قطع سخن مردم بدون اجازه.
6:07
جایز نبودن گوش دادن به سخن گویندگان بدون اجازهی ایشان،
6:11
زیرا چه بسا سخنی گفته باشند که دوست ندارند کسی جز خودشان بر آن آگاه شود.
6:18
و از حذیفه بن یمان رضیاللهعنه
6:22
این که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
6:26
نفرین کرد کسی را که در میانهٔ حلقه نشست
6:29
به روایت ابوداوود
6:31
و ترمذی از ابو مجلز روایت کرده است
6:34
این که مردی در میان حلقهای نشست
6:37
حذیفه گفت
6:39
«ملعون است بر زبان محمد (صلیاللهعلیهوسلم)»
6:44
یا لعنت الله بر زبان محمد (صلیاللهعلیهوسلم)
6:49
هر که در میانهٔ حلقه نشست
6:52
از فواید حدیث
6:55
حرمت گام نهادن بر گردنهای مردمی که نشستهاند
6:59
و نشستن در میانشان
7:01
و از ابو سعید خدری رضیاللهعنه روایت است که گفت
7:07
از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) شنیدم که میفرمود
7:12
بهترین مجلسها، گشادترین آنهاست.
7:15
روایت ابو داوود
7:18
از فواید حدیث
7:21
باید از آنچه به تنگی مجلس میانجامد پرهیز کرد
7:25
زیرا این کار کینه و دشمنی را میان همنشینان پدید میآورد.
7:30
یا اینکه مجلس را از ثمرهاش محروم میسازد، اگر مجلس، مجلس علم باشد.
7:35
سنت، فراخکردن جای نشستن در مجالس است.
7:38
و این در آن خیر و برکت و الفت است
7:41
زیرا در آن برای نشستگان آسایش و راحتی است
7:46
و از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت
7:50
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
7:54
هر کس در مجلسی بنشیند که در آن سخن بیهوده و هیاهوی زیاد باشد
7:58
او پیش از آنکه از مجلسش برخیزد، این را گفت.
8:02
منزّهی خدایا و ستایش تو راست.
8:05
گواهی میدهم که هیچ معبودی جز تو نیست
8:09
از تو آمرزش میطلبم و به سوی تو بازمیگردم.
8:12
مگر اینکه (الله) آنچه را در آن مجلس (از گناهان) انجام داده، برای او بیامرزد.
8:16
روایت کرده است ترمذی
8:19
لغطه
8:21
یعنی سخنش که در آخرتش به کارش نمیآید
8:25
و از ابوبَرزه رضیاللهعنه روایت شده که گفت
8:30
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در روزگار پایانی (عمر خود) میفرمود:
8:34
هنگامی که بخواهد از مجلس برخیزد
8:37
پاک و منزهی تو ای الله، و با ستایش تو.
8:40
گواهی میدهم که هیچ معبودی جز تو نیست
8:43
از تو آمرزش میطلبم و به سوی تو توبه میکنم.
8:46
مردی گفت
8:48
ای رسول الله (ﷺ)
8:50
تو سخنی میگویی که پیشتر آن را نمیگفتی
8:55
گفت
8:56
این کفارهای است برای آنچه در آن مجلس (از لغو و سخن بیهوده) رخ میدهد
9:00
این حدیث را ابو داود روایت کرده است.
9:03
در آخرت
9:05
در آخر عمرش
9:09
از فواید حدیث
9:11
بیان کفّارهٔ مجلس
9:14
و اینکه این (عبارت) در پایان آن گفته میشود، نه در آغاز آن.
9:18
این دعا بر سه امر مشتمل است
9:22
اوّل
9:23
تنزیه الله تعالی از هرگونه نقص
9:27
و ستایش برای الله بر هر کاری
9:30
دوم
9:31
اثبات الوهیت برای الله سبحانه و تعالی بهتنهایی، که هیچ شریکی ندارد
9:36
و این از کمال عبادت برای الله بهتنهایی است.
9:40
و تمام ستایش از آنِ اوست
9:42
سومین
9:43
بازگشت، استغفار و توبه برای کسی که مالک آن است
9:47
و او الله سبحانه و تعالی است
9:50
میوه این ستایش و استغفار و توبه
9:54
کفارهای است برای کسی که آن را بگوید
9:57
بیانی درباره تدرّج آموزش در شریعت اسلامی
10:01
شریعت یکباره نازل نشد.
10:05
بلکه (قرآن) بهتدریج و متناسب با احوال نازل شد.
10:11
و از ابن عمر رضیاللهعنهما روایت است که گفت
10:14
گفته شده: هنگامی که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) از مجلسی برمیخاست
10:20
تا اینکه با این دعاها دعا کند
10:23
خدایا، از خشیت خود برای ما قسمتی قرار ده که میان ما و نافرمانیهایت حایل شود.
10:30
و از فرمانبرداریِ خود، آنچه ما را به بهشتت برساند (به ما عطا فرما)
10:34
و از یقین است آنچه که مصیبتهای دنیا به واسطه آن بر ما آسان میشود.
10:39
خدایا، ما را از شنوایی و بیناییمان بهرهمند فرما.
10:44
و قوتنا ما أحییتنا
10:47
و او را از ما وارث قرار ده
10:50
و ما را بر کسانی که ستم کردهاند پیروز گردان
10:54
و ما را بر کسانی که با ما دشمنی کردند یاری ده.
10:57
و مگردان مصیبت ما را در دینمان
11:01
و دنیا را بزرگترین همّ ما قرار مده
11:04
و نه منتهای دانش ما
11:07
و بر ما کسی را مسلط مگردان که به ما رحم نمیکند.
11:11
روایت کرده است ترمذی
11:15
از فواید حدیث
11:17
تمام ترس از الله
11:19
همراه با شناخت جلال الله سبحانه
11:22
و از همین رو الله ترسآگاهی (خشیت) را ویژهٔ عالمان گردانیده است
11:26
فرمود: «جز این نیست که از میان بندگانش، تنها دانشمندان از الله میترسند»
11:31
هرچه شناخت انسان از الله بیشتر شود،
11:36
خشیت او نسبت به او بیشتر شد
11:38
همانگونه که از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بهدرستی روایت شده است
11:41
من شما را به الله میشناسم
11:44
و از همهٔ شما بیشتر از او خشیت دارد.
11:47
و خداوند سبحانه و تعالی درباره فرشتگانش فرموده است
11:50
«و ایشان از ترس او بیمناکند»
11:55
بیان اینکه آنچه میان بنده و انجام معصیت حائل میشود
11:59
او الله تعالی است
12:01
و این به آن است که [بنده] خشیت (ترسآگاهانه از الله) را
12:04
چیزی که میان او و آن (ذات) حائل شود
12:06
توفیق به طاعت
12:08
جز از جانب الله تبارک و تعالی حاصل نمیشود
12:12
و از این رو بر بنده لازم است که همواره از او یاری بجوید
12:17
هیچ چیز جز طاعت، بنده را به بهشت نمیرساند
12:22
بنده بر مصیبتهای دنیا صبر نمیکند
12:25
مگر با یقین قلبی
12:27
که از ایمان صادق سرچشمه میگیرد
12:30
استحباب درخواست بقا و دوام نعمت
12:34
و بهرهمندی از آن در غیر معصیت
12:38
جواز دعا بر کافران
12:40
بهطور معین و بهطور عام
12:42
و طلب یاری از الله بر آنان
12:45
بزرگترین مصیبتی که به بنده میرسد
12:48
مصیبت دین است
12:50
کسی که در دنیا مشغول شود
12:53
عشق آن در دلش جای گیرد
12:55
و همت او شود
12:57
و آخرت خود را فراموش کند
12:59
و با تمام توان خود بدان مشغول گردد
13:01
الله عزّ وجل بندگانش را میآزماید
13:04
هنگامی که از دینش روی برگردانند
13:06
با مسلط ساختن دشمنشان بر ایشان
13:09
پس اهل ایمان با عمل و دعا، دشمنشان را دفع میکنند
13:12
با عمل و دعا
13:14
و از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت
13:19
رسول الله (ﷺ) فرمود
13:23
هیچ قومی نیست که از مجلسی برخیزند
13:26
و در آن الله تعالی را یاد نکنند
13:29
مگر آنکه مانند برخاستن از مردار خری برخیزند
13:33
و برای ایشان حسرت خواهد بود
13:35
روایت ابوداوود
13:37
از فواید حدیث
13:41
با یاد الله تعالی مجالس پاکیزه میشود
13:44
و دلها آرام میگیرند
13:46
هر وقتی که به طاعت مشغول نشود
13:49
عاقبتش حسرت و پشیمانی است
13:52
در روز قیامت
13:54
و از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است
13:58
از پیامبر (ﷺ) که فرمود
14:02
هیچ گروهی مجلسی ننشستند که در آن الله تعالی را یاد نکنند
14:07
و بر پیامبرشان در آن درود نفرستند
14:10
مگر آنکه آن مجلس برای ایشان مایهی «ترا» باشد
14:13
پس اگر بخواهد ایشان را عذاب کند
14:15
و اگر بخواهد ایشان را میبخشد
14:18
روایت ترمذی
14:20
و از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است
14:23
از رسول الله (ﷺ) که فرمود
14:27
هر که جایگاهی بنشیند و در آن الله تعالی را یاد نکند
14:32
از جانب الله «ترا» بر او خواهد بود
14:35
و هر که بر بستری بیارامد و در آن الله تعالی را یاد نکند
14:40
از جانب الله «ترا» بر او خواهد بود
14:44
روایت ابوداوود
14:47
ترا
14:48
یعنی نقص یا پیگیری (عذاب)
14:52
از فواید حدیث
14:56
وجوب یاد الله تعالی و درود فرستادن بر پیامبرش (ﷺ)
15:02
زیرا هر که آن را ترک کند، «تبعه» بر او خواهد بود
15:06
هر که در مجلسی بنشیند و از یاد الله غافل شود
15:10
مستحق عذاب از جانب الله گردد
15:12
و آن به سبب آن است که هر که یاد الله و درود بر پیامبرش (ﷺ) را فراموش کند
15:19
در توقف نزد حدود الله تعالی، سست و فراموشکار میشود
15:24
پس در حرام میافتد، و آنچه الله (از آن) فروگذار نمیکند
15:27
و به سبب ارتکاب آن معذب میگردند
15:30
ریاض الصالح، ای ریاض الصالحین