از مجموعهٔ ریاض الصالحین (باغهای صالحان) (مجموعه کامل شد)
· درس 61 از 190
ریاض الصالحین | قسمت (71) | باب فضیلت گرسنگی، سخت زیستن و ترک امیال (1)
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
ریاض الصالحین از سخنان سیدالمرسلین صلیاللهعلیهوسلم
0:09
باب فضیلت گرسنگی و سختی زندگی
0:15
و اکتفا به اندکی از خوراک و نوشیدنی و پوشاک
0:20
و دیگر بهرههای نفس و ترک شهوات
0:25
الله تعالی فرمود
0:29
پس پس از ایشان جانشینانی آمدند که نماز را تباه کردند و از شهوات پیروی نمودند
0:35
پس به زودی گمراهی را خواهند دید
0:38
مگر کسی که توبه کند و ایمان آورد و کار شایسته انجام دهد
0:42
پس آنان به بهشت داخل میشوند و به هیچکس اندکی ستم نمیشود
0:48
و الله تعالی فرمود
0:50
پس او با آرایش و زینت خود بر قوم خویش بیرون آمد
0:54
کسانی که خواهان زندگی دنیا بودند گفتند
0:57
ای کاش ما نیز مانند آنچه به قارون داده شده بود (داشتیم)، ای قارون
1:01
به راستی که او بهرهای بزرگ دارد
1:04
و کسانی که دانش به ایشان داده شده بود گفتند
1:07
وای بر شما! پاداش الله برای کسی که ایمان آورد و کار شایسته کرد بهتر است
1:12
و الله تعالی فرمود
1:14
سپس در آن روز از نعمتها بیشک پرسیده خواهید شد
1:19
و الله تعالی فرمود
1:21
هرکس که زندگی زودگذر را بخواهد، هرچه را بخواهیم و برای هرکس که بخواهیم در همانجا زود به او میدهیم
1:29
سپس جهنم را برای او قرار میدهیم که در آن درآید در حالی که نکوهیده و راندهشده است
1:35
و آیات در این باب بسیار و معروف است
1:40
از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت
1:46
آل محمد صلیاللهعلیهوسلم
1:51
از نان جو دو روز پیدرپی سیر نشدند تا آنکه وفات یافت
1:56
متفقعلیه
1:58
و در روایتی
2:00
آل محمد صلیاللهعلیهوسلم
2:04
از زمانی که به مدینه آمد
2:06
از خوراک گندم سه شب پیدرپی سیر نشدند تا آنکه وفات یافت
2:11
آل محمد
2:14
مقصود از ایشان همسران او و کسانی است که از خدمتکارانش نگهداری میکند
2:19
بر، یعنی گندم
2:24
از فواید حدیث
2:26
رویگردانی پیامبر صلیاللهعلیهوسلم و خانوادهاش از دنیا و بیرغبتی ایشان نسبت به آن
2:34
جواز ترک خوراک از روی زهد، بدون تباهکاری و خروج از شرع
2:40
ترغیب به سیر نشدن از خوراک
2:43
زیرا آن کسالت و پرخوابی میآورد
2:46
و بر آن، فوت بسیاری از طاعات مترتب میشود
2:53
و از عروه، از عایشه رضیاللهعنها روایت است که میگفت
2:58
به خدا سوگند ای خواهرزاده
3:00
ما به هلال مینگریستیم
3:03
سپس هلال، سپس هلال
3:06
سه هلال در دو ماه
3:09
و در خانههای رسول الله صلیاللهعلیهوسلم آتشی افروخته نمیشد
3:15
گفتم
3:17
ای خاله
3:19
پس چه چیز شما را زنده نگه میداشت؟
3:21
گفت
3:22
آن دو سیاه
3:24
خرما و آب
3:26
جز این که رسول الله صلیاللهعلیهوسلم همسایگانی از انصار داشت
3:33
و آنان شترانی شیرده داشتند
3:35
و از شیر آنها برای رسول الله میفرستادند
3:39
پس به ما مینوشاندند
3:41
متفقعلیه
3:43
منیحه
3:44
آن گوسفند یا شتر است
3:46
که صاحبش آن را به دیگری میدهد
3:49
تا شیر آن را بنوشد
3:51
سپس وقتی شیرش قطع شد، آن را بازپس میدهد
3:54
از فواید حدیث
3:59
جواز فاش کردن حال انسان در خانهاش
4:02
هرگاه سبب پند و عبرت باشد
4:06
جواز پرسش از حال زندگی
4:08
برای الگوگیری و بهرهمندی از گفتار و کردار
4:12
چنانکه عروه بن زبیر
4:14
از خالهاش امالمؤمنین پرسید
4:17
بر همسایگان لازم است که به یکدیگر نیکی کنند
4:21
و از آنچه بیش از نیازشان است به یکدیگر رسیدگی نمایند
4:25
یا از آنچه نزدشان موجود است، از باب ایثار
4:30
منیحه بز
4:32
از خصلتهایی است که موجب بهشت میشود
4:36
استحباب توجه مردم به همسایهشان
4:39
و حرص ایشان بر فراهم آوردن نیازهایش
4:42
استحباب ایثار خانواده و فرزند بر خویشتن
4:46
چنانکه پیامبر صلیاللهعلیهوسلم انجام میداد
4:49
که خانوادهاش را از شیری که بهعنوان هدیه به او میرسید سیراب میکرد
4:54
و از ابوسعید مقبری
4:59
از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است
5:02
که بر گروهی گذشت که پیش رویشان گوسفند بریانشدهای بود
5:06
او را دعوت کردند
5:08
امتناع کرد که بخورد
5:10
و گفت
5:12
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم از دنیا رفت
5:16
در حالی که از نان جو سیر نشده بود
5:19
روایت بخاری
5:21
مصلیه، یعنی کبابشده
5:26
از فواید حدیث
5:28
استحباب دعوت اهل صلاح و فضیلت به طعام
5:33
جواز خوردن از طیبات بدون اسراف و تبذیر
5:39
حرص صحابه بر پیروی از رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
5:44
و کمگرفتن از شهوات برانگیزنده غرایز
5:48
جواز عذرخواهی از دعوت
5:52
هرگاه چیزی باشد که به تخلف از آن فرا میخواند
5:56
بیان آنچه رسول الله صلیاللهعلیهوسلم بر آن بود
6:01
از سختی زندگی
6:03
و اکتفا به اندکی از خوراک و نوشیدنی
6:07
و از انس رضیاللهعنه روایت است که گفت
6:12
پیامبر صلیاللهعلیهوسلم نخورد
6:15
بر خوان (سفره) غذا خورد تا وفات یافت.
6:18
و هرگز نان نازک و پهن نخورد تا وفات یافت.
6:22
روایت بخاری.
6:24
و در روایتی از او (بخاری آمده است):
6:27
و هرگز گوسفند بریانِ پوستکنده را با چشم خود ندید.
6:32
خوان:
6:34
یعنی آنچه که هنگام خوردن غذا بر آن نهاده میشود.
6:37
پس هرگاه بر آن غذا نهاده شود، آن «مائده» است.
6:41
مرققا:
6:43
آن نانهای پهن، نازک و نرم است.
6:47
شاتا سمیطا:
6:50
یعنی گوسفندی که موی آن با آب داغ زدوده شده باشد
6:54
و با پوستش بریان شده باشد.
6:56
و این کار تنها با بزغالههای کمسن انجام میشود.
7:00
و این از کارهای مترفان (ثروتمندان متنعم) است.
7:03
از فواید حدیث:
7:06
مستحب است که از اهل تنعم، اسراف و خودنمایی در خوردن، نوشیدن و پوشیدن تشبه نشود.
7:11
در خوراک، نوشیدنی و پوشاک.
7:14
زهد رسول الله صلیاللهعلیهوسلم در دنیا،
7:19
و رویگردانی او از لذتهای آن،
7:22
و گریز او از شهوات آن.
7:25
و همسفره شدن او با فقرا در خوراک و نوشیدنیشان،
7:29
از سر همدلی با آنان و برای دلجویی از ایشان.
7:33
و از نعمان بن بشیر رضیاللهعنهما روایت است که گفت:
7:39
به راستی پیامبرتان صلیاللهعلیهوسلم را دیدم
7:43
که حتی خرمای بیکیفیت (دقل) نمییافت که شکمش را با آن سیر کند.
7:47
روایت مسلم.
7:49
دقل: خرمای بیکیفیت است.
7:54
از فواید حدیث:
7:57
آنکه پیامبر صلیاللهعلیهوسلم
8:00
گاهگاهی دچار کمبودی میشد که در آن، خوراک کافی نمییافت،
8:04
به سبب اشتغال به دعوت،
8:07
و رویگردانی از پیگیری شهوات.
8:10
و از سهل بن سعد رضیاللهعنه روایت است که گفت:
8:15
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم از زمانی که الله تعالی او را برانگیخت
8:20
تا زمانی که الله تعالی روحش را قبض کرد،
8:23
هرگز آرد سفید (نقی) ندید.
8:26
از او پرسیده شد:
8:28
آیا در زمان رسول الله صلیاللهعلیهوسلم الک (غربال) داشتید؟
8:33
گفت:
8:35
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم از زمانی که الله تعالی او را برانگیخت
8:39
تا زمانی که الله تعالی روحش را قبض کرد،
8:42
هرگز الک ندید.
8:45
از او پرسیده شد:
8:47
پس چگونه جو را بدون الک میخوردید؟
8:52
گفت:
8:53
آن را آسیاب میکردیم و میدمیدیم،
8:56
پس آنچه پرواز میکرد پرواز میکرد
8:58
و آنچه باقی میماند آن را تَرّ میکردیم (با آب میخمیرکردیم).
9:01
روایت بخاری.
9:03
سخن او «نقی»:
9:05
آن نان سفیدِ خالص است،
9:08
و آن «درمک» است.
9:10
سخن او «ثرّیناه»:
9:12
یعنی آن را تر کردیم و خمیر کردیم.
9:16
نقی:
9:17
یعنی خالص از سبوس.
9:20
حواری:
9:22
یعنی نان سفید.
9:24
درمک:
9:26
آرد نرم حواری است.
9:30
از فواید حدیث:
9:32
جواز دمیدن در جو، گندم و دیگر دانهها پس از آسیاب کردن،
9:38
تا پوستههای آن پرواز کند.
9:40
و در این دلالت است که نهی از دمیدن در طعام
9:45
ویژه طعام پخته است.
9:49
بیانی است از آنچه پیامبر صلیاللهعلیهوسلم و یارانش میخوردند.
9:55
مستحب است که شیوههای اهل تنعم در خوراک، نوشیدنی و پوشاک ترک شود.
10:03
و از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت:
10:06
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم روزی یا شبی بیرون آمد،
10:12
پس ناگهان با ابوبکر و عمر رضیاللهعنهما روبهرو شد.
10:17
فرمود:
10:18
چه چیزی شما دو نفر را در این ساعت از خانههایتان بیرون آورده است؟
10:22
گفتند:
10:24
گرسنگی ای رسول الله.
10:27
فرمود:
10:28
و من هم سوگند به آنکه جانم در دست اوست،
10:30
آنچه شما را بیرون آورده، مرا نیز بیرون آورده است.
10:34
(ای) گروهی (برخیزید).
10:35
پس با او برخاستند.
10:37
سپس نزد مردی از انصار رفت،
10:39
اما او در خانهاش نبود.
10:42
چون زن او را دید گفت:
10:45
خوش آمدی و صفا آوردی.
10:47
پس رسول الله صلیاللهعلیهوسلم به او فرمود:
10:52
فلانی کجاست؟
10:53
گفت:
10:54
رفته است برای ما آب گوارا بیاورد.
10:57
در این هنگام آن انصاری آمد،
11:00
و به رسول الله صلیاللهعلیهوسلم و همراهش نگریست،
11:05
سپس گفت:
11:06
الحمد لله؛
11:08
امروز هیچکس را از من گرامیتر در میهماننوازی نیست.
11:12
پس رفت و خوشهای آورد که در آن بُسر و خرما بود
11:17
و رُطَب (خرمای تازه).
11:18
گفت:
11:19
بخورید.
11:20
و کارد را برداشت.
11:22
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم به او فرمود:
11:27
از (کشتن) شیرده دوری کن.
11:29
و برای آنان (گوسفند را) ذبح کرد.
11:31
پس از خرما و آن خوشهی خرما و (از گوشت) خوردند
11:34
و نوشیدند.
11:36
پس چون سیر شدند و سیراب گشتند،
11:38
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) به ابوبکر و عمر رضیاللهعنهما فرمود:
11:45
سوگند به کسی که جانم در دست اوست،
11:48
قطعاً در روز قیامت از این نعمت پرسیده خواهید شد،
11:52
گرسنگی شما را از خانههایتان بیرون آورد،
11:55
سپس بازنگشتید تا این نعمت به شما رسید.
12:00
(این حدیث را) مسلم روایت کرده است.
12:02
گفتار او «یستعذب» (یعنی: آب گوارا میطلبد)
12:04
یعنی آب خوشگوار میجوید،
12:07
و آن پاکیزه است.
12:09
و «عذق»
12:10
یعنی خوشه (خرما) است،
12:12
و آن شاخه است.
12:13
و «مدیة»
12:15
یعنی کارد است،
12:17
و «حلوب»
12:18
یعنی دارای شیر است.
12:20
و پرسش از این نعمت
12:22
پرسش برای شمردن نعمتهاست،
12:24
نه پرسش توبیخ و عذاب.
12:27
و الله داناتر است.
12:29
و این انصاری که به نزد او آمدند
12:32
ابوالهیثم بن التیهان رضیاللهعنه است،
12:36
چنین در روایت ترمذی و غیر او بیان شده است.
12:42
«مرحباً»:
12:44
یعنی جایی گشاده و فراخ یافتی،
12:47
پس فرود آی.
12:48
و «أهلاً»:
12:50
و با خویشان مواجه شدی،
12:52
پس با ایشان انس بگیر.
12:53
«بُسر»:
12:55
یعنی خرمای نارس،
12:58
«تمر»:
12:59
یعنی خرمای خشکشده،
13:02
«رطب»:
13:04
یعنی میوهی خرما پیش از خشک شدن.
13:08
از فواید حدیث:
13:11
جواز پرسش از یاران و دوستان دربارهی احوال ایشان
13:14
و آنچه بر آنان گذشته است.
13:16
برای کسی که گرسنه است مستحب است که برای جستجوی روزیاش بیرون رود و اسباب را به کار گیرد،
13:23
زیرا آسمان نه طلا میبارد و نه نقره.
13:27
شایسته است که گرسنگی و فقر تا حد توان برطرف شود،
13:32
زیرا مرد را از خانهاش و زن را از حجلهاش بیرون میآورد.
13:37
جواز رفتن به خانهی برادران و یاری خواستن از ایشان
13:42
در صورتی که دانسته شود که ایشان خشنودند.
13:44
از اکرام مهمان است:
13:46
نیکو پذیرایی و خوشآمدگویی و گشادهرویی.
13:50
شادمانی هنگام دیدار اهل علم و صلاح و فضل.
13:55
روزی بندگان مقدّر است،
13:58
و آدمی نمیداند روزیاش کجا نهفته است،
14:01
اما بر او کوشش مباح لازم است،
14:03
و بهکارگیری اسباب مشروع.
14:06
هر آنچه انسان در دنیا از خوراک و نوشیدنی و پوشاک و سایه بهره میبرد،
14:12
از همان نعمتی است که بندگان روز قیامت از آن پرسیده میشوند.
14:17
جواز پذیرایی زن از مهمانان شوهرش و خدمت به ایشان،
14:23
در صورتی که او پوشیده و با حیا باشد،
14:26
و فتنهای در میان نباشد،
14:28
و خلوت (با نامحرم) نباشد.
14:30
این حدیث با جایگاه رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) و یارانش منافات ندارد
14:37
در رویگردانی از شکوفهی زندگی دنیا و لذتهای آن،
14:41
زیرا رویگردانی، اصل و کمال است.
14:44
و این دلالت میکند بر اباحهی بهرهمندی از پاکیزهها،
14:48
همراه با واجب بودن بهجا آوردن شکر،
14:51
و حرمت اسراف و خودپسندی.