ریاض الصالحین | قسمت (162) | باب حلال غیبت

◉ 166 بازدید ⏱ 17:31 صدای اصلی (عربی)
صوت ترجمه‌شده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش می‌شود. متن زیر به‌طور کامل ترجمه شده است.
0:000:00

متن کامل

ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00 ریاض الصالحین از کلام سرور فرستادگان (صلی‌الله‌علیه‌وسلم)
0:09 باب حرمت شنیدن غیبت
0:15 و هرکس غیبتی حرام بشنود، فرمان داده شده که آن را رد کند و گوینده‌اش را انکار نماید.
0:21 پس اگر ناتوان بود یا از او پذیرفته نشد، در صورت امکان از آن مجلس برخیزد.
0:28 الله تعالی فرموده است:
0:30 «و چون سخن بیهوده بشنوند، از آن روی گردانند.»
0:33 و نیز تعالی فرموده است:
0:36 کسانی که از سخنان بیهوده روی‌گردانند.
0:40 و تعالی فرموده است:
0:42 «همانا گوش و چشم و دل، همه اینها مورد پرسش‌اند.»
0:49 و تعالی فرموده است:
0:51 و چون کسانی را ببینی که در آیات ما به بیهوده‌گویی می‌پردازند، از ایشان روی بگردان تا به سخنی غیر از آن بپردازند.
1:00 «و اگر شیطان تو را به فراموشی افکند، پس از یادآوری با گروه ستمکاران منشین.»
1:08 از ابوالدرداء رضی‌الله‌عنه
1:12 از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) روایت است که فرمود:
1:16 هرکس از آبروی برادرش دفاع کند،
1:19 الله روز قیامت آتش را از چهره‌اش بازمی‌گرداند.
1:23 روایت ترمذی.
1:26 از فواید حدیث:
1:29 سزاوار است که هرکس غیبت مسلمانی را بشنود، آن را رد کند و گوینده را بازدارد.
1:35 و اگر نتواند، از مجلس برخیزد.
1:39 دفاع از مسلمان و حفظ آبروی او، راهی برای رهایی از عذاب جهنم در روز قیامت است.
1:47 و در آن بیان فضیلت بزرگ کسی است که از غیبت جلوگیری می‌کند و غیبت‌کننده را بازمی‌دارد.
1:53 بزرگداشت حرمت مسلمان.
1:55 و بیان گناه کسی که آن را با گفتار یا کردار بشکند.
2:00 جامعه مسلمان استوار است، همچون بنای آراسته و فشرده.
2:05 که بخشی از آن بخش دیگر را استوار می‌کند.
2:08 زیرا مسلمانان در ایمان برادرند.
2:12 و از عتبان بن مالک رضی‌الله‌عنه
2:16 در حدیث بلند و مشهورش که در باب امید گذشت
2:21 گفت: پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) برای نماز برخاست.
2:27 پس فرمود: مالک بن دخشم کجاست؟
2:31 مردی گفت: او منافق است، خدا و رسولش را دوست ندارد.
2:38 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود:
2:41 چنین مگو.
2:44 آیا ندیدی که او گفته است: «لا إله إلا الله»؟
2:48 با آن، خشنودی الله را می‌خواهد.
2:51 و همانا الله آتش را بر کسی که «لا إله إلا الله» بگوید حرام کرده است،
2:57 که با آن خشنودی الله را طلب کند.
3:00 متفق علیه.
3:03 و از کعب بن مالک رضی‌الله‌عنه در حدیث بلندش
3:08 در داستان توبه‌اش
3:10 که در باب توبه گذشت
3:13 گفت:
3:14 پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) فرمود
3:17 در حالی که در میان قوم در تبوک نشسته بود:
3:20 کعب بن مالک چه کرد؟
3:23 مردی از بنی سلمه گفت:
3:26 ای رسول الله،
3:28 او را دو چادرش و نگریستن به پهلوهایش بازداشته است.
3:32 پس معاذ بن جبل رضی‌الله‌عنه به او گفت:
3:36 بد گفتی.
3:38 به خدا سوگند ای رسول الله،
3:40 ما درباره او جز نیکی نمی‌دانیم.
3:43 پس رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وسلم) سکوت کرد.
3:47 متفق علیه.
3:49 «عطفا» یعنی دو پهلو.
3:52 و این اشاره است به خودپسندی او.
3:56 باب آنچه از غیبت مباح است
4:03 بدان که غیبت برای غرضی درست و شرعی مباح می‌شود،
4:08 که رسیدن به آن جز با آن ممکن نیست.
4:12 و آن شش سبب است.
4:14 نخست: شکایت از ستم.
4:17 پس برای ستم‌دیده جایز است که نزد حاکم و قاضی و دیگر کسانی که ولایت یا توان دادخواهی از ستمگرش را دارند، شکایت کند.
4:27 پس بگوید: فلانی به فلان‌گونه به من ستم کرد.
4:33 دوم: یاری خواستن برای دگرگون ساختن منکر و بازگرداندن گنه‌کار به راه درست.
4:40 پس به کسی که امید دارد توانایی زدودن منکر را داشته باشد می‌گوید:
4:44 فلانی چنین می‌کند،
4:47 او را از آن بازدار و مانند آن.
4:50 و مقصودش رسیدن به زدودن منکر باشد.
4:54 اگر این قصد را نداشته باشد، حرام است.
4:58 سوم: پرسیدن فتوا.
5:01 پس به مفتی می‌گوید:
5:04 پدرم یا برادرم یا همسرم یا فلانی به فلان‌گونه به من ستم کرده،
5:09 آیا او را چنین حقی هست؟
5:11 و راه رهایی من از آن چیست؟
5:14 و برای به دست آوردن حقم و دفع ستم و مانند آن.
5:18 پس این برای نیاز جایز است.
5:21 اما محتاط‌تر و برتر آن است که بگوید:
5:24 درباره مردی یا شخصی یا همسری که کارش چنین بوده چه می‌فرمایی؟
5:31 زیرا با آن، غرض بدون تعیین نام حاصل می‌شود.
5:35 با این حال، تعیین نام نیز جایز است،
5:38 چنان‌که در حدیث هند، ان‌شاءالله تعالی، خواهیم آورد.
5:43 چهارم: هشدار دادن به مسلمانان از شر و خیرخواهی برای ایشان.
5:49 و آن به چند وجه است.
5:51 از جمله: جرح کسانی که در راویان و گواهان مجروح‌اند،
5:55 و این به اجماع مسلمانان جایز است.
5:59 بلکه برای نیاز واجب است.
6:01 و از جمله: مشورت درباره وصلت با کسی یا شراکت با او،
6:06 یا سپردن امانت نزد او یا معامله با او یا همسایگی او.
6:12 و بر مشورت‌شونده واجب است که حال او را پنهان نکند،
6:16 بلکه عیب‌های او را در مقام خیرخواهی بیان کند.
6:20 و از جمله: آنکه ببیند فقیهی به نزد بدعت‌گذاری یا فاسقی رفت‌وآمد می‌کند که از او علم می‌آموزد،
6:25 و بیم آن دارد که آن فقیه از این کار زیان ببیند،
6:28 پس بر او لازم است که با بیان حالش او را نصیحت کند،
6:31 به شرط آنکه قصدش خیرخواهی باشد.
6:35 و این از چیزهایی است که در آن اشتباه می‌شود،
6:38 و گاه گوینده را حسد برمی‌انگیزد،
6:41 و شیطان آن را بر او می‌آراید.
6:44 (پایان ترجمه این بخش)
6:47 و چنان به نظرش می‌آید که این نصیحت است.
6:50 پس باید از این کار پرهیز کند.
6:53 و از جمله آن است که کسی مسئولیتی داشته باشد و آن را چنان‌که باید انجام ندهد،
6:58 یا به این سبب که شایستگی آن را ندارد،
7:02 یا به این سبب که فاسق یا غافل است و مانند آن.
7:07 در این صورت، باید آن را به کسی یادآوری کرد که بر او ولایت عامه دارد،
7:12 تا او را برکنار کند و کسی را که شایسته است بر کار گمارد.
7:15 یا آن را از او بداند تا با او بر پایهٔ حال او رفتار کند و فریبش را نخورد.
7:21 و باید بکوشد تا او را به استقامت برانگیزد،
7:25 یا او را جایگزین کند.
7:29 این در مواردی است که او فسق یا بدعت خود را آشکار کند،
7:33 مانند کسی که آشکارا شراب می‌نوشد و مردم را مصادره می‌کند،
7:37 و مکس می‌ستاند و اموال را به ستم می‌ستاند،
7:41 و متصدی امور باطل می‌شود.
7:44 در این صورت، یاد کردن او به همان چیزی که آشکارا انجام می‌دهد جایز است،
7:47 و یاد کردن او به عیوب دیگر حرام است،
7:50 مگر آنکه برای جواز آن سببی دیگر از آنچه یاد کردیم وجود داشته باشد.
7:58 هرگاه انسانی به لقبی شناخته شده باشد،
8:01 مانند اعمش و اعرج و اَصَم،
8:04 و اعمی و احول و دیگران،
8:07 شناساندن آنان با آن لقب جایز است.
8:09 ولی به قصد تحقیر، آن لقب را به کار بردن حرام است،
8:13 و اگر ممکن باشد که او با غیر آن لقب شناسانده شود، چه به این شکل باشد یا نه، بهتر است.
8:18 این شش سبب است که علما برشمرده‌اند،
8:22 و بیشتر آنها مورد اتفاق است،
8:24 و دلایل آنها از احادیث صحیح و مشهور است.
8:29 از جمله آن‌ها:
8:31 از عایشه رضی‌الله‌عنها روایت است
8:36 که مردی بر پیامبر (ﷺ) اجازهٔ ورود خواست،
8:41 پس فرمود: «به او اجازه دهید که بد برادر قبیله است.»
8:46 متفق علیه.
8:48 بخاری به آن برای جواز غیبت اهل فساد و اهل ریب استدلال کرده است.
8:56 از فواید حدیث:
8:58 جواز یاد کردن از اهل فساد و ریب است.
9:02 و بدین سبب بخاری چنین بابی گشوده است و گفته:
9:05 «باب آنچه از غیبت اهل فساد و ریب جایز است.»
9:11 کسی که به فسق و شر آشکارا باشد،
9:13 آنچه از او یاد می‌شود از غیبت نکوهیده نیست.
9:19 سخن پیامبر (ﷺ) دربارهٔ امتش به اموری که آنان را با آن‌ها نام می‌برد
9:26 و آن‌ها را به ایشان نسبت می‌دهد از امور ناپسند،
9:28 از غیبت نیست.
9:30 هر کس که فحشایی را در دیگری بداند
9:34 و ببیند که شخص سومی به سبب این فاحشه فریب خواهد خورد،
9:38 بر او لازم است که او را نصیحت کند و موعظه نماید و از او برحذر دارد.
9:44 و از عایشه رضی‌الله‌عنها روایت است که گفت:
9:47 رسول الله (ﷺ) فرمود:
9:51 «گمان نمی‌کنم فلان و فلان چیزی از دین ما را بشناسند.»
9:57 روایت بخاری.
9:59 لیث بن سعد، یکی از راویان این حدیث، گفته است:
10:04 این دو مرد از منافقان بودند.
10:09 از فواید حدیث:
10:11 پیامبر (ﷺ) همهٔ منافقان را نمی‌شناخت،
10:18 زیرا این سخن را از روی گمان فرمود.
10:21 بیان اینکه برخی از گمان جایز است،
10:24 زیرا در مقام هشدار قرار دارد،
10:27 مانند حال آن دو مرد.
10:30 و بدین سبب بخاری در کتاب الادب برای آن باب گشوده است:
10:34 «باب آنچه از گمان جایز است.»
10:37 جواز آشکار کردن حال کسی که به نفاق شناخته شده است.
10:42 گمان نهی‌شده
10:44 تنها گمان بد به مسلمانی است که در دین و آبرویش سالم است.
10:52 و از فاطمه بنت قیس رضی‌الله‌عنها روایت است که گفت:
10:56 نزد پیامبر (ﷺ) آمدم و گفتم:
11:01 «ابو جهم و معاویه مرا خواستگاری کرده‌اند.»
11:05 پس رسول الله (ﷺ) فرمود:
11:09 «اما معاویه، پس مردی تهی‌دست است که مال ندارد.
11:14 و اما ابو جهم، پس عصا را از دوش خود فرو نمی‌گذارد.»
11:19 متفق علیه.
11:21 و در روایت مسلم آمده است:
11:23 «و اما ابو جهم، پس زن‌ها را بسیار می‌زند.»
11:28 و این تفسیر روایت «عصا را از دوش فرو نمی‌گذارد» است.
11:33 و گفته شده که معنایش آن است که بسیار سفر می‌کند.
11:37 صعلوک یعنی فقیر.
11:43 از فواید حدیث:
11:46 جواز شنیدن سخن زن و مرد نامحرم در استفتاء و مانند آن،
11:52 و جواز خواستگاری بر خواستگاری دیگری،
11:55 هرگاه پاسخ مثبتی به خواستگار اول داده نشده باشد،
11:59 و جواز یاد کردن از غایب به عیوبی که در او هست و آن را ناخوش می‌دارد،
12:04 هرگاه برای نصیحت باشد،
12:06 و در این صورت غیبت حرام نخواهد بود،
12:10 زیرا کسی که از او مشورت خواسته می‌شود،
12:12 ملزم است که به حق سخن گوید و نصیحت را ادا کند،
12:16 و این از باب غیبت نیست،
12:19 زیرا از این کار قصد عیب‌جویی و خالی کردن خشم یا آزار نداشته است.
12:25 استحباب راهنمایی انسان به مصلحتش هرچند آن را ناخوش دارد.
12:30 پذیرفتن نصیحت اهل فضل،
12:33 و تسلیم شدن به اشارت ایشان،
12:36 و اینکه سرانجام آن ستوده است.
12:40 استحباب ترجیح ازدواج مرد توانگر بر ازدواج با دیگران.
12:46 استحباب تقدیم ازدواج مردی که کم‌زن است یا کم‌سفر است،
12:52 بر تفسیر «عصا را از دوش فرو نمی‌گذارد» به «بسیار سفر می‌کند».
12:58 جایز است که مشاور به غیر کسی که از او مشورت خواسته شده اشاره کند،
13:03 زیرا پیامبر (ﷺ) به اسامه اشاره فرمود،
13:07 در حالی که برای او جز ابو جهم و معاویه ذکر نشده بود.
13:12 و از زید بن ارقم رضی‌الله‌عنه روایت است که گفت:
13:17 با رسول الله (ﷺ) در سفری بیرون رفتیم که مردم در آن دچار سختی شدند.
13:25 پس عبدالله بن ابی گفت:
13:28 «بر کسانی که نزد رسول الله (ﷺ) هستند انفاق نکنید تا پراکنده شوند.»
13:33 و گفت:
13:34 «اگر به مدینه بازگردیم، قطعاً آن که عزیزتر است، آن که خوارتر است را از آن بیرون خواهد کرد.»
13:40 به رسول الله (ﷺ) رسیدم و ماجرا را به ایشان خبر دادم.
13:46 پس ایشان به سوی عبدالله بن ابی فرستادند.
13:49 او با سوگند شدید انکار کرد که چنین کاری نکرده است.
13:52 پس (حاضران) گفتند:
13:53 زید رسول الله (ﷺ) را تکذیب کرده است.
13:58 پس از آنچه گفتند، سختی بزرگی در دلم افتاد،
14:02 تا آنکه الله تعالی تصدیق مرا نازل فرمود:
14:06 «چون منافقان نزد تو آیند...»
14:09 سپس پیامبر (ﷺ) ایشان را فراخواند تا برایشان طلب مغفرت کند،
14:14 اما آنان سرهای خود را برگرداندند.
14:18 و (ابن عمر فرمود:) علی (این را) همراه (با آن) آورد.
14:21 «ینفضوا» یعنی از گرد او پراکنده شوند.
14:25 «شدة» یعنی اندوه و سختی بزرگ.
14:28 «لوّوا» یعنی با روی‌گردانی، سر را برگرداندند.
14:32 از فواید این حدیث:
14:36 جواز چشم‌پوشی از مؤاخذه بزرگان قوم در لغزش‌ها،
14:40 تا پیروانشان پراکنده نشوند،
14:43 و اکتفا به سرزنش ایشان و پذیرفتن عذرشان،
14:47 و تصدیق سوگندهایشان،
14:49 هرچند قرائن به خلاف آن راهنمایی کند،
14:53 به سبب آنچه در این کار از انس گرفتن و الفت‌آفرینی است.
14:58 جواز رساندن سخنی که درباره‌اش گفته شده نباید رسانده شود،
15:02 و این سخن‌چینی به شمار نمی‌آید،
15:04 مگر آنکه از آن قصد فساد مطلق شود.
15:09 (الله) او را به خود وانگذاشت،
15:11 بلکه او را نیرومند ساخت و از اتهام تبرئه کرد
15:13 و برای او گفتاری قرار داد،
15:16 همان‌گونه که الله این آیات را درباره منافقان نازل فرمود،
15:20 تصدیقی برای زید بن ارقم رضی‌الله‌عنه،
15:23 و آشکار ساختن رسوایی منافقان.
15:27 و از عایشه رضی‌الله‌عنها روایت است که فرمود:
15:32 هند همسر ابوسفیان به پیامبر (ﷺ) گفت:
15:37 ابوسفیان مردی بخیل است،
15:40 و آنچه مرا و فرزندانم را کفایت کند به من نمی‌دهد،
15:44 جز آنچه از او بی‌خبرش برمی‌دارم.
15:48 (پیامبر) فرمود:
15:50 آنچه تو و فرزندانت را به اندازه کفایت و به شیوه پسندیده کفایت کند، بردار.
15:54 متفق علیه.
15:56 «شح» یعنی بخل همراه با حرص.
16:01 «بالمعروف» یعنی
16:03 به میانه‌روی، بی‌اسراف و بی‌تنگ‌گیری.
16:07 از فواید این حدیث:
16:11 جواز یادکردن انسان به آنچه او را خوش نمی‌آید،
16:14 هنگامی که به قصد پرسش شرعی یا مانند آن باشد.
16:18 جواز شنیدن سخن یکی از دو طرف دعوا در غیاب طرف دیگر.
16:24 جواز شنیدن سخن زن نامحرم در باب حکم و فتوا.
16:29 گفتار زن درباره دریافت نفقه پذیرفته است،
16:34 زیرا پیامبر (ﷺ) از او گواه نخواست.
16:39 وجوب نفقه شوهر، و اینکه مقدار آن به کفایت است.
16:44 وجوب نفقه فرزند زن بر شوهر.
16:49 جواز قضاوت بر غایب.
16:52 جواز اینکه زن به نگهداری فرزندانش برخیزد و ایشان را کفالت کند و بر آنان انفاق نماید.
16:58 به‌کارگیری عرف در اموری که شرع حدی برای آن تعیین نکرده است.
17:05 هنگامی که مرد انفاق نکند،
17:07 زن حق دارد بدون اجازه شوهر، از مال او به اندازه کفایت خود و فرزندانش بردارد.
17:16 جواز خروج زن از خانه شوهرش برای نیازی،
17:20 در صورتی که شوهر به او اجازه دهد یا رضایت او را بداند.
17:24 ریاض الصالحین