از مجموعهٔ ریاض الصالحین (باغهای صالحان) (مجموعه کامل شد)
· درس 65 از 190
ریاض الصالحین | قسمت (75) | باب فضیلت گرسنگی، سخت زیستن و ترک هوس (5)
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
ریاض الصالحین از کلام سرور فرستادگان صلیاللهعلیهوسلم
0:09
باب فضیلت گرسنگی و سختی زندگی
0:15
و اکتفا به اندک از خوراک و نوشیدنی و پوشاک
0:20
و دیگر بهرههای نفس و ترک خواهشها
0:25
و از جابر رضیاللهعنه روایت است که گفت:
0:30
ما در روز خندق کَنده میکندیم
0:34
که سنگ سختی پدیدار شد
0:37
پس نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمدند و گفتند:
0:42
این سنگ سخت است که در خندق پیدا شده است
0:46
پس فرمود: من فرود میآیم
0:49
سپس برخاست و شکمش با سنگی بسته شده بود
0:53
و ما سه روز بود که حتی طعم غذایی نچشیده بودیم
0:58
پس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) کلنگ را گرفت و زد
1:03
و آن [تپه] شنمانند و ریگآلود شد، یا [گفت:] نرم و ریگمانند
1:07
پس گفتم: ای رسول الله
1:10
به خانهام اجازه بده که بروم
1:12
و به همسرم گفتم:
1:15
در پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) چیزی دیدم [که نشان گرسنگی بود]
1:19
آیا در آن صبری هست؟
1:21
آیا نزد تو چیزی هست؟
1:23
او گفت:
1:25
نزد من جو و بزغالهای هست
1:28
پس بزغاله را ذبح کردم و جو را آسیاب کردم
1:31
تا آنکه گوشت را در دیگ قرار دادیم
1:34
سپس نزد پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمدم
1:37
در حالی که خمیر [آماده] شده بود
1:39
و دیگ میان سهپایهها تقریباً پخته شده بود
1:44
پس گفتم:
1:46
غذای اندکی برای من [آماده] است
1:47
پس تو ای رسول الله و یک یا دو مرد [دیگر] برخیز
1:52
فرمود: آن چقدر است؟
1:54
پس مقدار آن را به او گفتم
1:56
فرمود:
1:57
بسیار و خوب است
1:59
به او بگو دیگ و نان را از تنور بیرون نیاورد تا آنکه من بیایم
2:05
سپس [پیامبر] فرمود:
2:07
برخیزید
2:08
پس مهاجرین و انصار برخاستند
2:11
نزد همسرم رفتم و گفتم:
2:14
وای بر تو
2:15
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) آمده است
2:18
و مهاجرین و انصار و کسانی که همراه آناناند
2:22
او گفت:
2:23
آیا از تو [چیزی] پرسید؟
2:25
گفتم: آری
2:27
[پیامبر] فرمود:
2:28
وارد شوید و به هم فشار نیاورید
2:31
پس شروع به شکستن نان کرد
2:33
و گوشت را روی آن میگذاشت
2:35
و دیگ و تنور را میپوشاند هرگاه [مقداری] از آن برمیداشت
2:40
و [آن را] نزد یارانش میآورد، سپس [از آنجا] برمیداشت
2:44
پس پیوسته نان را میشکست و [غذا را] میکشید تا آنکه سیر شدند و از آن باقی ماند
2:49
پس [پیامبر] فرمود:
2:51
این را بخور و [به دیگران] هدیه بده
2:54
زیرا مردم دچار قحطی و گرسنگی شدهاند
2:57
متفق علیه
2:59
و در روایتی [دیگر] آمده است:
3:01
جابر گفت:
3:03
هنگامی که خندق کنده شد
3:05
در پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) گرسنگی [آشکار] دیدم
3:09
پس نزد همسرم بازگشتم و گفتم:
3:12
آیا نزد تو چیزی هست؟
3:14
زیرا در رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) گرسنگی شدیدی دیدم
3:20
پس او کیسهای را که در آن یک صاع جو بود نزد من بیرون آورد
3:25
و ما یک بزغاله داشتیم
3:27
پس آن را ذبح کردم
3:29
و جو را آسیاب کردم
3:31
و کارم را به پایان رساندم
3:33
و گوشت را در دیگش [برای پخت] قرار دادم
3:36
سپس نزد رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بازگشتم
3:41
او گفت:
3:43
مرا نزد رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) و همراهانش رسوا نکن
3:48
پس نزد او رفتم و آهسته با او سخن گفتم
3:51
گفتم:
3:52
ای رسول الله
3:54
ما یک بزغاله داشتیم که ذبح کردیم
3:56
و یک صاع جو آسیاب کردیم
3:59
پس تو و چند نفر همراهت بیایید
4:02
پس رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بانگ زد و فرمود:
4:07
ای اهل خندق
4:09
جابر ضیافتی [غذایی] آماده کرده است
4:12
پس به سوی ضیافت او بشتابید
4:14
سپس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
4:17
دیگهای خود را از روی آتش پایین نیاورید
4:20
و خمیر خود را نپزید تا آنکه من بیایم
4:24
پس من آمدم و پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) در حالی که مردم را [به پیش] میبرد آمد
4:30
تا آنکه نزد همسرم رسیدم
4:32
او گفت:
4:34
تو و [این کار] تو!
4:35
گفتم:
4:37
آنچه را گفتی انجام دادم
4:40
پس خمیری بیرون آورد
4:42
و [پیامبر] در آن تف انداخت و برکت دعا کرد
4:45
سپس به دیگ ما روی آورد
4:47
و در آن تف انداخت و برکت دعا کرد
4:49
سپس فرمود:
4:51
زنی نانوا را صدا بزن تا با تو نان بپزد
4:54
و [تو] با چمچه از دیگ خود [غذا] بکش
4:56
و آن را از روی آتش پایین نیاورید
4:58
و آنان هزار نفر بودند
5:00
پس به الله سوگند میخورم
5:02
آنان میخوردند تا آن را رها کردند و بازگشتند
5:06
و همانا دیگ ما را همانگونه که هست میپوشاندند
5:09
و همانا خمیر ما را همانگونه که هست میپختند
5:13
گفتارش
5:14
گودالی عارض شد
5:16
آن تکهای سخت و ستبر از زمین است
5:20
تیشه در آن اثر نمیکند
5:22
و «کثیب»
5:24
اصل آن تپهٔ شن است
5:26
و مراد در اینجا
5:28
به خاک نرم تبدیل شده است
5:30
و این همان معنای «اُهیل» است
5:32
و «اثافی»
5:34
سنگهایی است که دیگ بر روی آن قرار میگیرد
5:38
و «تضاغط»
5:40
به معنای ازدحام است
5:41
و «مجاعه»
5:43
گرسنگی است
5:44
و گرسنگی
5:47
و «خمص»
5:48
همان گرسنگی است
5:50
و «انکفأت»
5:51
یعنی برگشت و بازگشت
5:54
و «بهیمه»
5:55
تصغیر «بهمه» است
5:57
و آن بزغاله است
5:59
و «داجن»
6:00
آن است که به خانه خو گرفته است
6:03
و «سؤر»
6:04
غذایی است که مردم به آن دعوت میشوند
6:07
و در زبان فارسی به آن
6:09
«وحیها» گفته میشود، نه
6:11
یعنی بیایید
6:14
یعنی با او دشمنی و ستیز کردم
6:17
زیرا معتقد بود آنچه نزد اوست برای آنان کافی نیست
6:21
پس شرمنده شد
6:22
و بر او پوشیده ماند آنچه الله سبحانه و تعالی به پیامبرش صلیاللهعلیهوسلم گرامی داشت
6:29
از این معجزهٔ آشکار و نشانهٔ درخشان
6:34
«بسق»
6:35
یعنی تف کرد
6:37
و گفته میشود «بزق» نیز
6:39
سه لغت است
6:41
و «عمد»
6:42
یعنی قصد کرد
6:44
«اقدحی»
6:45
یعنی برگیر (با مغرفه بردار)
6:47
و «مقدحه»
6:48
همان مغرفه (کفگیر) است
6:51
و «تغط»
6:52
یعنی به سبب جوشیدنش صدایی دارد
6:55
و الله داناتر است
6:58
ما از آن لذت نمیبریم
7:00
یعنی از آن نمیخوریم
7:03
«معول»
7:04
یعنی پتک
7:07
«عناق»
7:08
یعنی مادهبز
7:11
و خمیر سفت شده است
7:13
یعنی نرم و تر شده است
7:15
و مایه (خمیر ترش) در آن نفوذ کرده است
7:17
«تنور»
7:19
آن است که نان در آن پخته میشود
7:21
«ویحک»
7:23
کلمهای برای ترحم و دلسوزی است
7:25
دیگ و تنور را میپوشاند
7:28
یعنی آنها را میپوشاند
7:30
از فواید حدیث
7:34
ترغیب به همکاری در کاری است که به مسلمانان سود میرساند
7:39
و این را به روشنی در مشارکت رسول الله صلیاللهعلیهوسلم با یارانش در کار میبینی
7:47
دوستی یاران رضیاللهعنهم نسبت به رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
7:53
حرص رسول الله صلیاللهعلیهوسلم بر اینکه خیر به همهٔ یارانش برسد رضیاللهعنهم
8:02
چنانکه همه را به غذا فراخواند
8:05
جنگجو نباید جای خود و موقعیتش را جز با اجازهٔ فرمانده ترک کند
8:12
معجزهٔ افزایش غذا برای رسول الله صلیاللهعلیهوسلم
8:19
احساس مؤمنان نسبت به یکدیگر
8:22
و ایثار آنان برادرانشان را بر خویشتن
8:26
استحباب هدیهدادن به ویژه در روزهای نیاز و قحطی
8:32
و از انس رضیاللهعنه روایت است که گفت
8:38
ابوطلحه به امسلیم گفت
8:41
صدای رسول الله صلیاللهعلیهوسلم را ضعیف شنیدم
8:46
در آن گرسنگی را میشناسم
8:49
آیا چیزی نزد تو هست؟
8:51
گفت: آری
8:53
پس چند قرص نان جو بیرون آورد
8:56
سپس روسری خود را گرفت
8:58
نان را با بخشی از آن پیچید
9:01
سپس آن را زیر لباسم پنهان کرد و بخش دیگر را به من داد
9:05
سپس مرا نزد رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرستاد
9:10
پس بردم
9:12
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم را دیدم که در مسجد نشسته و مردم با او هستند
9:18
پس نزدشان ایستادم
9:20
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم به من فرمود
9:25
آیا ابوطلحه تو را فرستاده است؟
9:27
گفتم: آری
9:29
فرمود: آیا غذایی هست؟
9:32
گفتم: آری
9:34
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمود: برخیزید
9:39
پس روان شدند و من پیشاپیش آنان رفتم تا نزد ابوطلحه آمدم و او را خبر دادم
9:46
پس ابوطلحه گفت
9:48
ای ام سلیم
9:50
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) مردم را آورده است
9:54
و ما چیزی نداریم که به ایشان بخورانیم
9:57
پس گفت:
9:59
الله و رسولش داناترند
10:02
پس ابوطلحه رفت تا با رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) روبهرو شد
10:08
پس رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) همراه او روی آورد تا داخل شد
10:14
پس رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
10:18
ای ام سلیم، آنچه نزد توست چیست؟
10:21
پس آن نان را آورد
10:24
پس رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمان داد که آن را
10:28
خرد کردند
10:30
و ام سلیم روغنی را بر آن فشرد و با آن خورش ساخت
10:34
سپس رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بر آن آنچه را خدا خواست بخواند
10:41
سپس فرمود:
10:42
ده نفر را اجازه ده
10:44
پس به ایشان اجازه داد
10:46
پس خوردند تا سیر شدند و بیرون رفتند
10:50
سپس فرمود:
10:51
ده نفر را اجازه ده
10:53
تا آنکه همه آن گروه خوردند و سیر شدند
10:57
و آن گروه هفتاد مرد یا هشتاد مرد بودند
11:01
متفق علیه
11:03
و در روایتی
11:05
پس پیوسته ده نفر داخل میشدند و ده نفر بیرون میآمدند
11:09
تا آنکه از ایشان کسی باقی نماند مگر آنکه داخل شد و خورد تا سیر شد
11:15
سپس آن را جمع کرد تا سیر شد
11:19
سپس آن را جمع کرد
11:21
پس ناگهان آن مانند همان وقتی بود که از آن خوردند
11:25
و در روایتی
11:27
پس ده ده خوردند
11:30
تا آنکه این کار با هشتاد مرد انجام شد
11:34
سپس پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) و اهل خانه پس از آن خوردند
11:40
و سؤری باقی گذاشتند
11:42
و در روایتی
11:44
سپس آنچه را به همسایگانشان رسانده بودند، زیادی گذاشتند
11:47
و در روایتی از انس گفت:
11:50
روزی نزد رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) رفتم
11:55
او را دیدم که با یارانش نشسته است
11:58
و شکمش را با بندی بسته بود
12:01
پس به برخی از یارانش گفتم
12:03
چرا رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) شکمش را بسته است؟
12:08
گفتند: از گرسنگی
12:11
پس نزد ابوطلحه رفتم
12:13
پس نزد ابوطلحه رفتم
12:16
و او شوهر ام سلیم دختر ملحان است
12:19
گفتم: ای پدر
12:22
رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را دیدم که شکمش را با بندی بسته بود
12:28
پس از برخی یارانش پرسیدم
12:31
گفتند: از گرسنگی
12:33
پس ابوطلحه نزد مادرم داخل شد
12:36
پس گفت: آیا چیزی هست؟
12:39
گفت: بله
12:41
نزد من تکهای نان و چند خرما است
12:45
اگر رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) تنها نزد ما آمد، او را سیر میکنیم
12:50
و اگر کسی دیگر همراه او آمد
12:52
(آنان را) اندک میشماریم
12:54
...
12:56
و تمام حدیث را ذکر کرد
12:59
خمار یعنی پوشش سر
13:02
دست
13:04
یعنی آن را با زور و قدرت داخل کردم
13:07
و آن را با بخشی از آن پوشاندم
13:09
یعنی با بخشی از خمار خود را پیچیدم
13:13
آیا آنچه نزد توست؟
13:15
یعنی بیاور
13:16
عکه
13:18
یعنی ظرفی از پوست گرد
13:21
که مخصوص روغن و عسل است
13:23
و آن برای روغن خاصتر است
13:25
آدمت
13:27
یعنی آنچه از آن بیرون آمد را، هرگاه بر آن جاری شد، خورشت ساختم
13:31
هیأها
13:32
یعنی پس از خوردن همگی آن را جمع کرد
13:36
مثلها
13:37
به همان حالت پیش از آنکه از آن بخورند
13:42
سؤرا
13:43
یعنی باقیمانده غذا
13:46
افضلوا
13:47
یعنی باقی گذاشتند
13:49
ما بلغوا جیرانهم
13:51
یعنی آنچه را به همسایگانشان رساندند، هدیهای برای ایشان
13:54
عصب
13:56
یعنی بست
13:57
کسر
13:58
یعنی تکه
14:01
از فواید حدیث
14:05
جواز عمل به فراست و قرائن
14:08
که ابوطلحه از ضعف صدا بر شدت گرسنگی استدلال کرد
14:13
جواز دعوت به غذا در مسجد
14:16
و همچنین پذیرفتن آن
14:20
جواز دعوت به غذا هرچند ولیمه نباشد
14:24
جواز دعوت گروه بسیار به غذای اندک
14:30
هرگاه دعوتشده بداند که دعوتکننده ناخوش ندارد که دیگری همراه او حاضر شود
14:35
پس اشکالی در حاضر کردن او همراه خود نیست
14:38
حدیث بر زیرکی ام سلیم و برتری خرد او دلالت دارد
14:43
چون دانست که رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
14:47
عمداً گروه بسیاری را دعوت کرده است
14:49
تا کرامت در افزایش غذا آشکار شود
14:53
پس گفت:
14:54
الله و رسولش أعلماند
14:57
اعتنای صحابه به احوال رسولالله (صلیاللهعلیهوسلم)
15:04
معجزهی فراوان شدن غذا به برکت پیامبر (ﷺ)
15:10
جواز خوردن تا سیر شدن
15:13
در حدیث آمده: «پس خوردند تا سیر شدند»
15:17
جواز وارد کردن میهمانان دهدهنفره
15:21
هنگامی که به آن نیاز باشد
15:23
به سبب تنگی غذا یا جای نشستن بر آن
15:27
گفتن انس به ابوطلحه: «ای پدرم!»
15:30
این از باب ادب است
15:33
وگرنه او شوهر مادرش بود
15:35
گفتار امسلیم
15:38
الله و رسولش داناترند
15:41
این حکم ویژهی زمان حیات رسولالله (ﷺ) است
15:46
زیرا آن حضرت به وحی آگاه بود
15:49
اما پس از وفات ایشان
15:51
وحی قطع شده است
15:53
پس درست آن است که پس از وفات پیامبر (ﷺ) این عبارت گفته نشود
15:59
و ما بلکه میگوییم:
16:01
الله داناتر است
16:03
«ریاض الصالح»، ای «ریاض الصالحین»