از مجموعهٔ ریاض الصالحین (باغهای صالحان) (مجموعه کامل شد)
· درس 20 از 190
ریاض الصالحین | قسمت (30) | باب وجوب تسلیم در برابر حکومت خداوند متعال، باب نهی از بدعت ها و باب سنت.
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
ریاضالصالحین از کلام سرور فرستادگان صلیاللهعلیهوسلم
0:09
باب وجوب گردن نهادن به حکم الله تعالی
0:16
و آنچه کسی که به این امر فراخوانده میشود و به کار نیک امر یا از کار ناپسند نهی میکند، میگوید
0:22
الله تعالی فرمود
0:26
پس نه، به پروردگارت سوگند که ایمان نمیآورند تا تو را در آنچه میانشان اختلاف افتاده داوری قرار دهند.
0:31
سپس در دلهایشان از آنچه حکم کردهای هیچ تنگیِ (ناخشنودی) نیابند و کاملاً تسلیم شوند.
0:39
و تعالی فرمود
0:41
سخن مؤمنان، آنگاه که به سوی الله و رسولش فراخوانده شوند تا میانشان داوری کند، تنها این است که بگویند: «شنیدیم و اطاعت کردیم»، و آنان همان رستگارانند.
0:54
از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت
1:01
هنگامی که این آیه بر رسول الله صلیاللهعلیهوسلم نازل شد
1:06
از آنِ الله است آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است.
1:10
و اگر آنچه را در دلهایتان است آشکار کنید یا پنهانش دارید، الله شما را بهسبب آن حساب خواهد کشید.
1:17
این امر بر اصحاب رسول الله صلیاللهعلیهوسلم سخت آمد
1:22
پس نزد رسول الله صلیاللهعلیهوسلم آمدند
1:26
سپس بر زانو نشستند
1:28
و گفتند
1:29
ای رسول الله!
1:31
ما به کارهایی مکلف شدهایم که توان آنها را داریم:
1:34
نماز، جهاد، روزه و صدقه
1:38
و این آیه بر تو نازل شده که ما توان آن را نداریم
1:43
رسول الله صلیاللهعلیهوسلم فرمود
1:47
آیا میخواهید همان سخنی را بگویید که اهل دو کتاب پیش از شما گفتند؟
1:52
«شنیدیم و نافرمانی کردیم»
1:54
بلکه بگویید: «شنیدیم و اطاعت کردیم»
1:57
پروردگارا، آمرزشت را (میطلبیم) و بازگشت به سوی توست.
2:01
گفتند: شنیدیم و اطاعت کردیم
2:04
پروردگارا، آمرزشت را (میطلبیم) و بازگشت به سوی توست.
2:08
چون آن قوم آن را خواندند و زبانهایشان بدان رام شد
2:12
الله تعالی پس از آن نازل فرمود
2:15
پیامبر به آنچه از جانب پروردگارش بر او نازل شده ایمان آورده، و مؤمنان نیز.
2:21
همه به الله و فرشتگانش و کتابهایش و فرستادگانش ایمان آوردهاند.
2:26
میان هیچیک از فرستادگانش فرق نمیگذاریم.
2:30
و گفتند: شنیدیم و اطاعت کردیم
2:33
پروردگارا، آمرزشت را (میطلبیم) و بازگشت به سوی توست.
2:37
چون چنین کردند، الله تعالی آن (حکم سختتر) را منسوخ کرد
2:41
پس الله عز وجل نازل فرمود
2:44
الله هیچ کسی را جز به اندازه توانش تکلیف نمیکند.
2:48
آنچه (نیکی) به دست آورده به سود اوست و آنچه (بدی) فراهم آورده به زیان اوست.
2:52
پروردگارا، اگر فراموش کردیم یا خطا نمودیم ما را مؤاخذه مکن.
2:57
فرمود: آری
2:59
پروردگارا، و بر ما بارِ گرانی منه، چنانکه بر کسانی که پیش از ما بودند نهادی.
3:06
فرمود: آری
3:08
پروردگارا، و ما را به آنچه طاقت آن را نداریم تحمیل مکن.
3:13
فرمود: آری
3:15
«و از ما درگذر و ما را بیامرز و بر ما رحم کن»
3:19
تو مولای ماپس ما را بر گروه کافران یاری ده.
3:24
فرمود: آری
3:26
روایت مسلم
3:28
«اقترأها» یعنی آن را خواندند
3:34
«ذلت» یعنی رام شدند و فروتنی کردند
3:38
«نسختها» یعنی ابهامی را که در دلها از آیه نخست پدید آمده بود زدود
3:44
و مراد آن را روشن کرد
3:48
از فواید حدیث
3:50
ژرففهمی صحابه رضیاللهعنهم و بلندی جایگاه ایشان
3:55
و استواری دانششان در فهم کلام الله تعالی و کلام رسول او صلیاللهعلیهوسلم
4:02
شتاب اصحاب رسول الله صلیاللهعلیهوسلم در پاسخ به الله و رسولش
4:08
و عمل به کلام الله و رسولش
4:11
فروتنی و گردن نهادن در برابر الله
4:15
سبب آسانی، یاری و تخفیف است
4:19
صحابه رضوان الله علیهم اعتقاد داشتند
4:22
که ایشان مؤاخذه میشوند به آنچه توان دفع آن را ندارند
4:26
مانند خاطرهها (وسوسههای ذهنی)
4:28
از این رو آن را از جمله آنچه طاقت آن نیست دانستند
4:32
چون آیه را خواندند و دلهایشان بدان آرام گرفت
4:36
و زبانهایشان بدان رام شد
4:38
و اعضای بدنشان در برابرش فروتنی کرد
4:41
الله برای آنان روشن کرد که خاطرهها و اندیشههای گذرای نفس
4:46
مؤاخذه نمیشوند
4:48
و آنچه مراد است، عزمهای استوار و تصمیمگرفته است
4:52
عزمهای تصمیمگرفته، همانهایی است که در نفوس جای میگیرد و در آنها پایدار میماند
4:58
و آن بر دو نوع است
5:00
نخست: آنچه از اعمال دلهاست
5:03
مانند شک در ربوبیت یا یکتایی (الله) یا نبوت
5:08
پس همه اینها بنده به سبب آن مؤاخذه و عقوبت میشود
5:12
و به همین سبب کافر یا منافق میگردد
5:16
و همچنین دوست داشتن آنچه الله دشمن دارد
5:19
و دشمن داشتن آنچه الله دوست دارد
5:21
و کبر و خودپسندی و حسد
5:24
و بدگمانی به مسلمانان بدون هیچ سبب موجّهی
5:29
نوع دوم
5:31
آنچه از اعمال دلها نیست
5:33
بلکه از اعمال اندامهاست
5:36
مانند دزدی و شرابخواری و زنا
5:39
پس اگر بنده بر آن اصرار ورزد و تصمیم بر آن بگیرد
5:42
اینها به نوع نخست ملحق میشود
5:45
زیرا آن دوست داشتن چیزی است که الله را به خشم میآورد
5:48
و استقرار آن در نفس
5:50
اندامها را برای ارتکاب این گناهان مهیا میکند
5:54
هرگاه بر آن چیره شود و با آن خلوت کند
5:58
و این را سخن رسول الله صلیاللهعلیهوسلم تأیید میکند
6:03
«گناه آن است که در دلت خلجان کند
6:05
و نخواهی که مردم بر آن آگاه شوند»
6:09
و الله داناتر است
6:11
بیان آنچه بر او واجب است
6:13
موضع مسلمان در برابر اوامر الله تعالی
6:17
موضع مسلمان در برابر اوامر الله تعالی
6:20
پذیرش و فرمانبرداری
6:22
بدان که الله هیچ کس را جز به اندازه توانش تکلیف نمیکند
6:28
وجوب مخالفت با اهل کتاب
6:31
و هشدار از پیروی سنتهای ایشان
6:34
و همانندیشان با آنان در گفتارها و کردارها
6:37
وقوع عطف (نسق) در قرآن کریم
6:40
و محلّ آن در احکام تکلیفی است
6:43
باب نهی از بدعتها و امور نوپیدا
6:49
الله سبحانه و تعالی فرمود
6:54
پس پس از حق جز گمراهی چیست؟
6:57
و خداوند سبحانه و تعالی فرموده است
6:59
هیچ چیزی را در کتاب فروگذار نکردیم.
7:03
و خداوند سبحانه و تعالی فرمود:
7:05
پس اگر در چیزی با یکدیگر اختلاف کردید،
7:08
آن را به (داوری) الله و رسول (او) بازگردانید.
7:11
«کتاب» و «سنت»
7:14
و خداوند سبحانه و تعالی فرمود
7:16
و این که راه من همین راست است، پس از آن پیروی کنید.
7:21
و از راههای دیگر پیروی نکنید که شما را از راه او پراکنده میسازد.
7:26
و خداوند سبحانه و تعالی میفرماید
7:28
بگو: اگر الله را دوست میدارید، از من پیروی کنید تا الله شما را دوست بدارد و گناهانتان را بیامرزد.
7:37
آیات در این باب بسیار و معلوماند.
7:43
از عایشه رضیاللهعنها روایت است که گفت
7:47
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
7:50
هر که در این امر ما چیزی نو پدید آورد که از آن نیست، مردود است.
7:56
متفق علیه
7:58
و در روایتی از مسلم
8:00
هر کس عملی انجام دهد که بر آن امر ما نباشد، آن عمل مردود است.
8:05
در امر ما، یعنی در دین ما
8:10
رد
8:11
هر آنچه مردود است، به آن توجهی نمیشود و بدان عمل نمیگردد.
8:16
از فواید حدیث
8:18
امور نوپدید (در دین) مردود است.
8:22
و الله در روز قیامت برای کسی که در دین بدعتی پدید آورد، هیچ وزنی برپا نمیدارد.
8:27
حدیث بیان میکند که هر نوآوری (در دین) بدعت است.
8:30
و هر بدعتی گمراهی است.
8:33
این اصلی است در باطل دانستن تقسیم بدعتها به بد و خوب.
8:38
تمام قراردادهایی که از آنها نهی شده، باطل است.
8:42
و همچنین میوههای آن
8:44
زیرا آنچه بر باطل بنا شده باشد، خود نیز چنین است.
8:48
ضابط البدعة → ضابط بدعت
8:51
هر کاری که مردم با قصد نزدیک شدن به الله سبحانه و تعالی انجام میدهند
8:56
در آن هیچ نصّی از کتاب یا سنت وارد نشده است
9:00
پس آن بدعتی است مردود
9:03
از جابر رضیاللهعنه نقل شده که گفت
9:08
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) هرگاه خطبه میخواند
9:13
سرخ شد چشمانش و صدایش (بلند شد / لرزید)
9:16
و خشمش شدت گرفت
9:18
گویی او هشداردهندهٔ لشکری است.
9:21
صبح و شامتان را (با یاد الله) سپری کنید.
9:25
و (پیامبر ﷺ) فرمود: «من و قیامت همچون این دو (انگشت) مبعوث شدهام.»
9:30
و (پیامبر ﷺ) انگشت سبابه و انگشت میانی را به هم نزدیک میکرد.
9:34
اما بعد
9:37
بهترین سخن، کتاب الله است
9:40
و بهترین راهنمایی، راهنمایی محمد (صلیاللهعلیهوسلم) است.
9:45
و بدترین امور، بدعتهای آنها (نوآوریهای دینی) است.
9:48
و هر بدعتی گمراهی است.
9:51
سپس میگوید
9:53
من به هر مؤمنی از خودش سزاوارترم.
9:56
هرکس مالی به جای گذارد، آن از آنِ خانوادهاش است.
9:59
و هر کس وامی یا عیالی (بیسرپرستی) از خود برجای گذارد، (مسئولیت آن) با من است و بر عهده من.
10:04
روایت شده توسط مسلم
10:07
منذر یعنی کسی که خبری هشداردهنده و ترسناک میدهد.
10:11
صبح و شامتان (را) خیر و برکت (باد)
10:14
یعنی دشمن صبحگاهان یا شامگاهان بر شما هجوم خواهد آورد
10:19
من سزاوارترم، یعنی به آن حقدارترم.
10:23
من ولیّ (هستم)
10:25
هر سرپرست و کفیلی که کسی را سرپرستی نیست
10:28
ضایعاً
10:30
یعنی فرزندان و عیال
10:34
از فواید حدیث
10:36
بیان حال خطیب هنگامی که قوم خود را موعظه میکند
10:40
و این بهسبب مشاهدهای است که عموم مردم آن را نمیبینند.
10:44
خطیب مردم را به آنچه با حال (وضعیت) ایشان موافق است، پند میدهد.
10:49
و بر اساس میزان افراط و تفریط، هشدار (انذار) نیز متفاوت خواهد بود.
10:53
باید با مردم به اندازهی عقلهایشان سخن گفت.
10:57
و در آنچه میفهمند و خطر یا ثمرهاش را درک میکنند
11:02
جواز برانگیختن احساسات در خطبه برای روشن ساختن موضوعی که دربارهاش سخن گفته میشود
11:07
و نزدیککردن آن به مخاطبان
11:10
از سنت برای خطیب است که بگوید: «اما بعد».
11:14
شدت حرص پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) و رحمت ایشان بر امتش
11:21
بهترین چیزی که انسان به آن مشغول میشود، کتاب الله تعالی و سنت رسول او (صلیاللهعلیهوسلم) است.
11:28
وجوب نهی از بدعتها و هشدار دادن نسبت به آنها
11:32
و اینکه همهی آنها شر و گمراهی است
11:35
وجوب کفالت یتیمان و ناتوانان از بیتالمال مسلمانان
11:41
پس پیشوایان به سرپرستی و رعایت ایشان قیام میکنند.
11:45
مشروعیت ارث
11:47
بیان نزدیکی قیامت
11:49
و اینکه (این حدیث) در پی (آمدن/بیان) پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) است.
11:54
و در این، بیدار کردن خفتگان است
11:57
و هشداری برای غافلان
11:59
کسانی که جز بر لبهی قبر بیدار نمیشوند
12:03
باب در بیان کسی که سنتی نیکو یا بد بنیان نهد
12:12
الله سبحانه و تعالی فرمود
12:15
و کسانی که میگویند: «پروردگارا، از همسران و فرزندانمان روشنیِ چشم به ما ببخش.»
12:23
و ما را پیشوای پرهیزگاران قرار ده
12:27
و خداوند سبحانه و تعالی فرموده است
12:29
و ایشان را پیشوایانی قرار دادیم که به فرمان ما هدایت میکنند.
12:34
از ابوعمر جریر بن عبدالله رضیاللهعنه روایت است که گفت
12:41
در آغاز روز نزد رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) بودیم
12:47
گروهی به نزد او آمدند که برهنهتن بودند، یا جامههایی پاره و عبایی ژنده به تن داشتند.
12:53
متقلد السیوف → شمشیرها را حمایلکننده (کسی که شمشیرها را بر دوش یا کمر آویخته دارد)
12:55
عامتهم از قبیلهٔ مضر بودند.
12:57
بلکه همهشان از مُضَر هستند
13:00
چهرهی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) دگرگون شد
13:04
چون آنها را در تنگدستی دید
13:07
پس به درون رفت و سپس بیرون آمد
13:09
آنگاه بلال را فرمان داد، پس اذان گفت و اقامه گفت
13:12
سپس نماز گزارد
13:14
آنگاه خطبه خواند و فرمود
13:16
ای مردم، از پروردگارتان که شما را از یک تن آفرید پروا کنید.
13:23
تا پایان آیه
13:25
به راستی الله بر شما نگهبان بوده است.
13:29
و آیهی دیگری که در پایان سورهی حشر است
13:33
ای کسانی که ایمان آوردهاید، از الله پروا کنید.
13:36
و هر کسی بنگرد که برای فردا چه پیش فرستاده است.
13:40
مردی از دینار خود صدقه داد
13:43
از درهم خود
13:44
از جامهی خود
13:46
از یک صاع گندم خود
13:48
از یک صاع خرمای خود
13:50
تا آنجا که فرمود
13:52
«هرچند با نیمی از یک خرما»
13:54
آنگاه مردی از انصار کیسهای آورد
13:57
که نزدیک بود دستش از حمل آن ناتوان شود
14:00
بلکه واقعاً ناتوان شده بود
14:02
سپس مردم پیدرپی آوردند
14:04
تا آنجا که دو تل از خوراک و جامه دیدم
14:08
تا آنجا که چهرهی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) را دیدم که میدرخشید
14:14
گویی که طلا باشد
14:16
پس رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود
14:20
هر که در اسلام سنتی نیکو بنهد
14:23
پاداش آن و پاداش کسانی را که پس از او بدان عمل کنند خواهد داشت
14:27
بیآنکه از پاداش ایشان چیزی کاسته شود
14:31
و هر که در اسلام سنتی بد بنهد
14:34
گناه آن و گناه کسانی را که پس از او بدان عمل کنند بر عهدهی او خواهد بود
14:39
بیآنکه از گناهان ایشان چیزی کاسته شود
14:43
روایت مسلم
14:46
گفتهی او «مجتاب النمار» (پوشندگان جامههای پشمین راهراه)
14:49
«النمار» جمع «نمرة» است
14:51
و آن پارچهای از پشم راهراه است
14:54
و معنای «مجتابیها»
14:57
یعنی پوشندگان آن که سرش را در میان آن شکافتهاند
15:01
و «جواب» به معنای بریدن است
15:04
و از همین است گفتهی الله تعالی
15:06
و (قوم) ثمود که صخرهها را در دره تراشیدند.
15:10
یعنی آن را تراشیدند و بریدند
15:13
و گفتهی «تمعر»
15:15
یعنی دگرگون شد
15:17
و گفتهی او
15:18
«دو تل دیدم»
15:20
یعنی دو کپه
15:22
و گفتهی «کأنه مذهب» (گویی طلاست)
15:25
مقصود از آن
15:27
صفا و درخشندگی است
15:29
«صدر النهار»
15:33
یعنی آغاز روز
15:35
«عُرا»
15:36
جمع «عار» است
15:37
و آن کسی است که جامههایش را از تن درآورده
15:40
و مقصود کسی است که جامههای کهنه میپوشد
15:43
«متقلّد السیوف»
15:45
یعنی شمشیرها را بر گردنهایشان آویخته
15:48
همچون گردنبند
15:50
«بُر» همان گندم است
15:54
«صُرّة»
15:55
آن است که چیزی در آن نهاده و بر آن گره زده میشود
15:59
«یتهلّل»
16:00
یعنی روشن و درخشان میشود
16:03
«سُنّة»
16:04
یعنی روشی پیرویشده و نهادهشده برای اقتدا
16:09
«وزرها»
16:10
یعنی بار سنگین و گناه
16:13
از فواید حدیث
16:17
بر صاحبان توانگری شایسته است
16:19
که از نیازمندان جویا شوند
16:22
و به دفع زیان از ایشان بشتابند
16:25
و این از باب همیاری مسلمانان است
16:28
و همکاری ایشان در نیکی و پرهیزگاری
16:31
مهربانی رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
16:35
و اندوه او بر حال تنگدستان و نیازمندان
16:40
و حرص او بر دفع آزاری که به ایشان میرسد
16:43
و همچنین شایسته است که پیشوایان پس از او چنین باشند
16:48
شادمانی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) از گشایش فقیران
16:53
و کوشش او برای رساندن سود به ایشان و یاریشان
16:57
و در آن است برطرفشدن اندوه امت و گشودن گرفتاری
17:01
نیکویی راهنمایی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)
17:05
و حکمت او در استوار ساختن پیوندهای برادری و دوستی میان مسلمانان
17:10
و توجه دادن به ضرورت همیاری
17:14
ترغیب به صدقه و انفاق
17:17
حتی اگر به چیزی اندک باشد
17:20
زیرا بسیار از اندک پدید میآید
17:23
و از این رو روا نیست که انسان کاری را، هرچند در نظرش کوچک باشد، خُرد شمارد
17:29
شتاب پاسخ مسلمانان به رهنمود رسول الله (صلیاللهعلیهوسلم)
17:36
و پیشیگرفتنشان در انجام کارهای نیک
17:39
ترغیب به اینکه مسلمان الگوی شایستهی نیکی و نیکوکاری و احسان باشد
17:46
و هشدار از اینکه الگوی بد در باطل و منکر باشد
17:52
هر که به سوی کار خیری بشتابد، مانند پاداش انجامدهندهی آن را دارد
17:56
و هر که در پی شری بکوشد، مانند گناه مرتکب آن بر عهدهی اوست
18:04
از ابن مسعود رضیاللهعنه
18:07
که پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود
18:11
هیچ نفسی که به ستم کشته شود نیست
18:14
مگر آنکه بر پسر نخست آدم بهرهای از خونش باشد
18:19
زیرا او نخستین کسی بود که کشتن را رواج داد
18:23
متفق علیه
18:27
ظلماء، یعنی بدون حق
18:30
ابن آدم نخستین، همان است که الله سبحانه و تعالی به گفتهاش به او اشاره میکند
18:35
و خبر دو پسر آدم را به حق بر ایشان بخوان
18:39
آیات
18:41
کِفْل، یعنی بهره و نصیب
18:45
یعنی درِ قتل را برای نخستین بار گشود
18:50
از فواید این حدیث
18:52
این است که کسی که سبب فعل میشود و بر آن تشویق میکند و به آن آگاه میسازد،
18:59
با کسی که مستقیماً آن را انجام میدهد، در پاداش یا کیفری که بر آن مترتب میشود برابر است
19:05
و چه بسا مسئولیت او دوچندان باشد
19:09
قتل انواعی دارد
19:11
از آنها، قتلی است که ظالمانه است
19:13
و از آنها، قتلی است که حق و عدل است
19:16
مانند جان در برابر جان
19:18
تا زمانی که اولیای مقتول عفو نکنند
19:21
و سنگسار کردن زناکار محصن و مرتد
19:25
ریاض الصالحین